Category Archives: Yaouankiz

Le pont d’argile, Markus Zusak, Aostralia (2018)

Bridge of Clay eo anv al levr e saozneg, n’eus ket bet gellet mirout ar c’hoari-gerioù e-barzh an titl gallek, Clay o vezañ penndudenn an istor.

E familh Clay, n’eus nemet 5 paotr ha loened. D’ur mare bennak e oa ur vamm garantezus ivez, met n’eus ket mui diouti. An tad zo aet diwar-dro da heul. En em zibab a ra ar 5 mab e ti ar familh, en ur bannlev paour. Bev eo ar gasoni a vagont ouzh o zad en deus dilezet anezho goude marv ar vamm.

Pa zistro an tad, un deiz bennak, da c’houlenn gant e vibien sikour anezhañ da sevel ur pont, n’eus nemet Clay a asant mont.

Tamm-ha-tamm e vez desket tammoù buhez pep hini, ar vamm, an tad, ganedigezh ar familh, tra ma kendalc’h ar vreudeur da vevañ mesk-ouzh-mesk en o bannlev ha ma sav Clay ar pont gant e dad, en ur adskoulmañ unan hag unan an holl liammoù re frank betek adunaniñ e familh. N’eus nemet Clay a c’helle ober se, a lavar ar breur henañ, a zo ivez daneveller an istor. Met petra a ro da gClay, ar pevare mab, e statud dreistordinal ? Alc’hwez an istor eo ha ne vo roet nemet er fin.

Un istor vrav eo, kreizennet war ar vreudeuriezh hag ar garantez, karantez familh pe goublad. Kavet em eus dispar al levr a gav tu d’ober barzhoniezh gant fuaj hag a lak al liammoù denel a-us da bep tra. D’an endro da vezañ kraz hag eneb, treuzneuziet eo gant ar pezh a c’hoarvez ennañ.

N’eus freuz stil ebet etre La voleuse de livres hag al levr-mañ, nemet ez eo kalz dibaotoc’h endro hennezh, ha personeloc’h marteze. Al levrioù hag an arz o deus ur plas bras en istor c’hoazh. Fromus ken-ken eo da lenn, hep bezañ chuchu -er bed paotred-mañ e vez graet war-dro ar c’hudennoù gant ar melloù-dorn- gant un doare fent ha faltazi a skañva an traoù. Kerentiezh ‘zo etre oberennoù Markus Zusak ha re Timothée de Fombelle, a gav din, e-keñver stil ha santoud.

Ul levr dispar eo, evit an dud gour d’an nebeutañ : n’on ket sur en em santfe gwall c’halvet ar grennarded gant ur seurt bed, daoust ma vije bet skrivet ar romant-mañ evito.

Advertisements

Pourmenadenn Yaya 4 : An enezenn, Jean-Marie Omont, Patrick Marty, Charlotte Girard, Golo Zhao, Frañs (2012)

Embannet e brezhoneg e 2019.

El levrenn-mañ en em gav Yaya ha Tuduo war un enezenn didud. Met chom stanket war an enezenn ne dostaa ket anezho eus o fal, prientiñ a reont un doare da achap.

Siwazh e kav Yaya war he hent tud a glask korvoiñ anezhi c’hoazh. Ha tra ma vez o labourat evito, e kouezh klañv Tuduo. Pa ne vije nemet an natur o vezañ dañjerus, marteze e c’hellfent en em dennañ, met an hini drouk, Zhu, en deus adkavet o roudoù ivez.

Cheñch a ra an aergelc’h al levr-mañ e-keñver an hini a oa er bannoù-treset kent. Amzer o deus Yaya ha Tuduo da dabutal ha da sklaeraat traoù ‘zo en o darempred. Un den gour nevez a zeu da harpañ anezho. Met ne z’a ket an dazont war sklaeraat evit kement-se, ha chom a ra dañjerus o buhez.

Dirollet eo a al lusk ur wezh c’hoazh hag emañ an daou benndudenn war dec’h adarre. Plijus an istor, al livioù atav. Eztaoladus an tresadennoù. N’eus nemet gortoz ar pezh a zeuio war-lerc’h…


Degemer, Yann-Fañch Jacq (2018)

Lañset eo brav an traoù gant un eskemm lizhiri ampart. Met marteze eo un tamm re hir al lodenn gentañ-mañ ha n’emañ ket c’hoazh gant kalon ar sujed ?

En eil lodenn en em gav an dezrevellerez e Pariz evit mont e darempred tal-ouzh-tal gant an dud he deus darempredet dre lizher. E sell emañ da zastum testenioù evit skrivañ ul levr diwar o fenn. Hep koll pep interest, n’eo ket ken dedennus hag al lodenn gentañ. Un istorig karantez un tamm reut a zo, ha dre vras e vez graet ur renabl eus a bep seurt tud, hep mont don e-barzh o anaoudegezh.

Lennet e vez hep displijadur, hep entan ivez. Souezhus eo, en ur mod, an tudennoù dibabet evit kizidikaat krennarded ouzh an dienez. Ne weler den yaouank ebet a-hed ar romant : tud gour, kozh evit ar bras anezho, hini ebet dindan 35 vloaz, ha bugale vihan. Dibab ul laz-kanañ da benndudenn zo ur soñj farsus a-walc’h met pa soñjer eo start klevet anezho dija, n’on ket sur e lakafe ar grennarded da dridal…

Talvoudus eo ar romant-mañ evit digeriñ ar gaoz war sujed kevredigezhel an degemer. Met un aplud eo kentoc’h eget ul linenn-degouezh.


An tri c’hañfard, Goulc’han Kervella (2018)

Ur wezh e oa bet aterset Jimi Hendricks gant ur c’hazetenner diwar-benn ur bladenn nevez. “Ha n’ho peus ket aon e vije re heñvel ouzh Jimi Hendricks ?” emezañ, kement ha lavaret ne oa ket nevez-nevez ar geusteurenn marteze… hag ar gitarour da respont : “ME eo Jimi Hendricks”.

Ne vo ket rebechet ouzh Goulc’han Kervella skrivañ diouzh e vod eta, p’en gra mat.

El levr-mañ, skrivet evit skolajidi 11-12 vloaz, e implij ar skrivagner ur rekipe kozh en deus lakaet ac’hanon da soñjal en Three men in a boat. Lakaet e vez tri boulom farsus war an hent evit dizoloiñ ar vro hep kavout hir e amzer o selaou an heñcher, ha dav dezhi. Perzhioù ur gontadenn zo d’ar romant, marellet gant hanezennoù, mojennoù, deskrivadurioù savadurioù kozh ha lec’hioù touristel a-bouez, etre Leon ha Kerne.

N’on ket desachet tamm ebet gant ar c’hontadennoù, met kavet em eus farsus a-walc’h va zroiad-gweladenniñ, evel va mab 11 vloaz, daoust m’hor bije santet mat, hon-daou, tu kentelius an afer.

Plijus eo da lenn da n’eus forzh peseurt oad, hep terriñ e benn, gras da stek ar skrivagner.


Arismo, Yann-Fañch Jacq (2018)

Loc’hañ a ra eus ur soñj dedennus ha kontet brav, ar pezh a chom gwir a-hed ar romant hag a chom plijus da lenn penn-da-benn, gant e vrezhoneg aes hag e endro familh.

Koulskoude e chomer war e naon. Isimplijet eo an dra hud, an Arismo. Sur a-walc’h dre ma ne c’heller ket kontañ forzh petra en ur romant evit bugale, met memestra ! Tu ‘vije bet d’e lakaat da dalvezout kalz muioc’h, memes war munudoù pemdez. Hag an tu teñval anezhañ zo laosket a-gostez penn-da-benn, nullet pa vez anv a vugale, diasur pa vez tud deuet… ne vo ket roet ar respont.

Lakaat a ra ac’hanon da soñjal en istorioù ‘zo eus “Mes premiers j’aime lire” : Le génie des sardines, pe Le génie des vacances. A-benn ar fin, memes hep tu teñval ebet, ar fed gellout kaout e c’hoant hep harz ebet zo ur gudenn dija. Met lavaret ez eus un tu kontrol ha chom hep e gas da benn vat zo ur fazi, a gredan.

N’eo ket da lenn evit an istor, eta, evit tremen un tamm amzer gant ur familh boutin e brezhoneg ne lavaran ket. Ur romantig jentil eo en desped d’e wanderioù.


Devezhioù glac’harus, Laurence Lavrand (2018)

Bountet on bet gant va merc’h da lenn al levr-mañ buan evit ma c’hellfe kaozeal ganin diwar e benn, goude m’he doa e studiet er skolaj. Kement-se evit lavaret eo aet an tenn er gwenn e-keñver temoù.

N’eus netra da rebech d’ar familh-se, ken kempenn e di atav, ken moutig e vugale. Met pa dremener an nor, n’eo ket ken brav an traoù ha ma kredfer. Gwallgaset e vez ar vamm gant he gwaz, ha ma klask hennezh pellaat e lezvab eus kompagnunezh e ziv c’hoarig-gevell ez eus marteze un abeg, a-boan ma kreder e empentiñ.

Restaolet e vez eus ar c’hentañ aergelc’h binimet ar familh ha kaozeet eus sujedoù amjestr hep tamm c’hoant diskouez re, ar pezh em eus kavet mat. C’hwezhet eo ar fin un tammig, kement ha chom hep disoñjal n’emaer ket er vuhez gwir, ar pezh n’eo ket fall da skañvaat ar bec’h ha da ziskoulmañ pep tra a-feson. Ne gav ket din e vije deuet ken brav an temoù a eil renk : heñvelreviadelezh, krennard o skeiñ gant e vamm, hag a oa diret en istor-mañ, kement ha chom gant ar stur.

Ur romant dedennus, skrivet brav, a lak ar biz war traoù ne greder ket atav ober anv anezho dirak krennarded, daoust d’o c’hoant gouzout ha kompren.


Galv ar ouenn, Eodez (tro 1942-1943)

Anv-pluenn ar vrestadez Odette Chevillotte eo Eodez. Meneget eo honnezh e geriadur Lukian Raoul evel skrivagnerez romantoù evit ar yaouankiz chomet diembann. Gwir e oa ivez evit hennezh, kavet e-touez paperioù ar beleg Job Lec’hvien hag embannet evit ar wezh kentañ gant Imbourc’h e 2018.

Div vaouez yaouank rivinet a zistro da Vreizh, kavell o hendadoù. Breizh zo diskouezet gant daoulagad div douristez ha tamm-ha-tamm eus an diabarzh. Reiñ a ra ar romant, a-ratozh, un aridennad  klichedoù : natur, tiez, arrebeuri, feiz, pardon… ha strewiñ a ra (nebeutoc’h a-ratozh ? ) titouroù diwar-benn ar vuhez war ar maez : kenskoazell etre amezeien, plas kreiz ar beleg, hierarkiezh hervez plas pep hini er gevredigezh. Roet e vez kalz ton d’ar yezh, a fell d’an harozez deskiñ.

Un itrik tro-dro d’ur mab advabet laeret e hêrezh digantañ hag un istor karantez a zeu da gaeraat an hollad.

Ret eo en em adlakaat e spered ar mare m’eo bet skrivet evit blaza an oberennig-mañ, a gav din. Skrivet eo bet evit brezhonegerien yaouank a anaveze, sur, o endro. Savet eo bet evit plantañ lorc’h enno gant o orin hag o yezh eta. Gant ar bloavezhioù o tremen, e teu ivez da vezañ test un amzer-dremenet ha n’eo ket gouest ar vugale a-vremañ da empentiñ. Un diverradenn efedus eo eus Breizh pa gomze brezhoneg, en ur mod. Un disterig re droet war ar relijion evit gellout bezañ implijet er c’hlasoù avat. Ha tu a oa da gavout un titl gwelloc’h, emichañs !

Domaj eo, kar skrivet eo en un doare skañv ha lusket, ur blijadur eo e lenn. Talvoudus e kavan tennañ seurt oberennoù eus an deñvalijenn, memes diwezhat.


Muntr ar priñs Melar, Armel Le Sec’h (2018)

Ur romant istorel dedennus-tre eo. Lec’hiet eo an itrik e penn kentañ ar VIIvet kantved ha kreizennet war daou vignon a zo bugale c’hoazh, evel ar priñs Melar, a vo muntret eta. Dispaket eo a-zoare kement tra a ouezer diwar-benn kevredigezh an amzer-se (beajoù reoliek etre Breizh Veur ha Breizh Vihan, koun ar roue Arzhur, pouez ha rol ar manatioù, aozadur kevredigezhel pazennet munut tro-dro d’an tierned, divinourien a wel pelloc’h eget an dud all, daoust d’o daoulagad dall a-wezhioù…), war-zigarez un enklask-polis renet gant Brenn, unan eus an daou lampon barrek da heuliañ roudoù, gant ma vije pourvezet dezhañ peadra da skrivañ.

Egin un istorig karantez a zeu da reiñ ul liv santimanteloc’h d’an hollad.

Kaset e vez an itrik gant lusk, daoust d’un nebeut doareoù un tamm dic’hizet (“Soñj ‘peus…”, ar fed da gelaouiñ al lenner war ar pezh a zo c’hoarvezet kent dre lakaat daou zen da gontañ an eil d’egile traoù a ouezont o-daou pell ‘zo, da skouer. Un toull-trap a alia Orson Scott Card na gouezhañ ennañ).

An damant roet d’ar yezh a-benn ma vije aes da gompren a lak an destenn a-bezh da vezañ un tammig reut, gant e frazennoù berr hag eeün. Ne vez ket santet kement-se pa vezer gant al levr, met splann eo pa dremener d’unan all.

En desped da se on souezhet gant pinvidigezh al levr-mañ, a zegas greun nevez da valañ d’ar skolajidi diwar-benn ur prantad istorel ne vez ket pledet kalz gantañ d’o oadoù. Marteze o do ezhomm da vezañ skoazellet, dre ma paot an nevezintioù en destenn, a-benn pakañ mat pep tra. Met kement a zanvez-studi hag an zanvez-dudi a gavint ennañ.


Al Loubianka, Jakez-Erwan Mouton (2018)

Romantoù spierezh e brezhoneg ne gav ket din e vije kalz eus outo, marteze eo an hini kentañ a lennan zoken.

Kontañ a ra dre ar munud kefridi un ajant kuzh rusian, karget da vont da laerezh paperioù er Stadoù Unanet.

Efedus-kenañ eo al levr, ennañ ar pep retañ evit en em lec’hiañ en Istor bras evel en hini bihan. Ur c’heriaoueg pinvidik a implij. Didruez eo an itrik, met realist. Al levr a lak war-wel ar stokadenn sevenadurioù etre Rusia ar sovieded hag Amerika gevalaour, ha mabden gwallgaset etre an daou, war var da goll e bersonelezh. Ur jedaouer n’eo ken, e servij ur mennozh kaer.

Plijet on bet gant ar fin, foei d’ar santimantoù !

Unan eus romantoù gwellañ Jakez-Erwan Mouton, hervezon.

 

 


Une nouvelle aventure des robinsons, Enid Blyton, Rouantelezh Unanet (1947)

Eil ha diwezhañ levr ar rummad Les robinsons. Echu eo ar brezel, met ken plijet e oa bet ar familh gant he repu er gêriadenn skosat e-pad ar brezel, m’eo bet prenet gantañ un ti-vakañsoù enni.

Evel-just ne fell ket mui da dud an tri bugel ez int da gousket war enezennoù gant Andy, met asantiñ a ra ar vamm ez afent da bourmen gantañ war e vag evit ur pik-nik, memestra. Sellout pizh ouzh al laboused eo pal ar valeadenn. Estreget laboused a vo kavet ganto avat ! hag ur wezh ouzhpenn, ne vint ket gouest da zistreiñ d’ar ger. Anneziñ a reont en ur vougevig.

Gant an eil levrenn-mañ e vezer tostoc’h eus an itrikoù a vez kavet ordin e levrioù ar Famous Five. Roud ebet ken eus ar brezel. An dalc’h eo herzel floderien aozet mat, hep kouezhañ etre o c’hrabanoù.

N’eo ket ur souezh n’he dije ket kendalc’het ar skrivagnerez gannt ar rummad-mañ, dibosubl-krenn e vije bet d’ar vamm reiñ he asant un trede gwezh evit troioù dañjerus all. Ha tost-mat eo da spered ar Famous Five, hep na vije ken saourüs an harozed. Lennet em eus ar romant-mañ gant kuriusted memestra.