Category Archives: Yaouankiz

La guerre des clans 1 levrenn 1 : Retour à l’état sauvage, Erin Hunter, Rouantelezh Unanet (2003)

Evel Caroline Quine, mamm Alice Roy, Erin Hunter n’eo ket ur skrivagnerez nemeti met ur strollad skrivagnerezed ennañ ar skrivagnerezed saoz Kate Cary, Cherith Baldry ha Victoria Holmes da gentañ. Diwezhatoc’h eo deuet Tui Sutherland (amerikanez), Gillian Philip ha Rosie Best (saozezed) ha neuze Inbali Iserles (Israeladez) da founnusaat ar skipailh. O vezañ m’eo awenet bed La Guerre des clans gant lec’hioù ‘zo eus Breizh Veur, e lakain atav “Rouantelezh Unanet” evit ar rummad-mañ, n’eus forzh gant piv e vije skrivet al levr e gwirionez.

Kate Cary eo he deus skrivet al levrenn gentañ-mañ e gwirionez, sikouret don gant Victoria Holmes. Lavarout a ra bezañ bet awenet gant romantoù faltazi Enid Blyton, Caroline Quine ha Lucy Maud Montgomery.

Met e gwirionez, ar romant a denn ar muiañ an oberenn gentañ-mañ dezhañ eo Levr ar janglenn gant Kipling, d’am soñj. Ur c’hazhig doñv, bountet gant e anien, a vez degemeret e-touez ur meuriad kizhier gouez, lec’h ma tle ober e zoull en ur lakaat disoñjal e teu eus bed an dud. Lakaet da zeskard en abeg d’e oad, e tleo en em ober ouzh un aozadur strizh ha pignat tamm-ha-tamm gant e bazennoù, neket hep ober un nebeut sotonioù en em ginnigo dezhañ war e hent.

Ret eo gouzout ez eus eus La guerre des Clans un heuliad hir-kenañ, ha n’eo ket peurechu c’hoazh en deiz a hiziv. Al levrenn gentañ-mañ a oa sañset bezañ an hini nemetañ, hervez an urzhiad. Mont a ra goustadik an traoù er penn kentañ peogwir ez eo ret staliañ don un endro faltazi luziet. Digempouez-mat eo al levr eta, gant ur penn kentañ a ya war e blaen, hag ur fin en em laka an ober da c’haloupat ennañ, kement ha ken buan ma n’eus ket bet tu da glozañ an istor da vat.

Spered Levr ar janglenn a vez dilezet er fin, evit tuañ muioc’h eus tu Game of Thrones : stourm evit e glañ, e damm douar, bezañ feal, kalonek, anduriñ treitouriezh, mervel evit e soñjoù, difenn e vignoned, gwalc’hiñ ar re a zo tamallet e gaou… lod eus an traoù-se a vije re griz da lakaat en un oberenn evit ar yaouankiz. Ar fed e tremenfe an istor en ur bed loened a bermet da vont pelloc’h war an hent-se, ar pezh a zo mat.

Ober a ra berzh La guerre des clans e-touez bugale ar skol kentañ derez, re ar 6vet hag ar 5vet klas : setu perak em boa c’hoant d’e lenn. Met ne welan netra nevez er geusteurenn kinniget ; drammoù kozh aztommet ne lavaran ket. Gwell a se ma plij d’ar vugale a-vremañ.

Ha me en oad gour, evit poent n’on ket strobinellet : ne welan netra brav er skritur, netra dreistordinal en istor, dezhi da vezañ plijus-rezonabl. Hag ouzhpenn em eus aon e vo santet betek re ar c’heñchamantoù pluennoù a levrenn da levrenn. N’on ket sur e vin kalonek a-walc’h da vont betek ar fin…

Advertisements

Le club des érudits hallucinés, Marie-Lucie Bougon, Frañs (2019)

Ganet e 1990, Lucie Bougon zo ur skrivagnerez yaouank a zo o sevel un dezenn war an doare m’eo bet degemeret al lennegez faltazi e Frañs eus 1972 betek an deiz hiziv.

Desachet on bet gant golo ar romant kentañ-mañ, met ivez gant e etikedenn ; Steam punk : bedoù e vezan plijet ganto, da gustum.

A-fed rekipe ez eus an drammoù ret. Deskrivet mat eo ar bed ha doujañ a ra eus ar gwellañ d’ar pezh emaer o c’hortoz. Met pa soñjer mat, ne z’a ket en tu all d’ar pezh a oar al lenner dija. Ar bedoù steampunk n’eus anezho nemet e ijin o grouerien, hag evit o dispakañ eo ret diskouez intrudu da ledanaat atav ar pezh a oa a-raok ha da binvidikaat anezho. Kontrol da se eo diazezet levr Marie-Lucie Bougon war glichedoù rakchaoket.

N’eo ket fall an istor, a denn da Frankenstein un tammig. Met ur romant bountet eo. Ar skritur anezhañ, zoken, a zo a-feur, evel hini kopiadenn ul liseadez fur. Ne zeu netra da souezhiñ al lennerien, gwezh ebet. Kavadenn ebet. Skañvder ebet.

Ouzhpenn-se e teu re drumm ar fin, e-keñver lusk pozet-mat ar penn kentañ.

Marteze e vije gwelloc’h d’an danvez-skrivagnerez chom gant an danevelloù, he doa kroget ganto ? Evidon e vije kenkoulz lenn he zezenn, pa vo echu, eget kenderc’hel gant he oberennoù faltazi. Kavout a ran dispar an danvez anezhi.

 

 


Five on a secret trail, Enid Blyton, Rouantelezh Unanet (1956)

Diaes eo din herzel ouzh va c’hoant da lenn ur Famous five p’en em gavan dirazañ, en ur voest-levrioù da skouer. Setu ar pezh a zo c’hoarvezet din ar wezh-mañ.

Hennezh, 15vet eus ar rummad, zo bet skrivet 8 vloaz a-raok marv Enid Blyton, d’ar mare ma oa ar fonnusañ he labour-krouiñ. N’eo ket mui re sekselour (ar merc’hed ne fardont ket ar boued muioc’h eget na ra ar baotred, da skouer). Ha forzh penaos e kavan sot-kenañ “nevesaat” al levrioù evit klask tennañ diouto ar pezh ne glot ket mui gant sistem-soñjal ar bed a-vremañ. Politikerezh ar struskañval n’eo ken. Gwelloc’h e kavan lakaat ar vugale, ma vezont plijet gant seurt lennegezh, d’en em soñjal war ar pezh en deus cheñchet er gevredigezh abaoe ar mare m’eo bet skrivet al levr… Traoù dedennus a zo er pennad blog-se evit ar re a vije dedennet (e galleg).

Koshaet eo ar spered, eta. Met petra a gavan ken plijus el levrioù-mañ ?

Da gentañ an efed “heuliad” : gant an amzer, e c’heller lakaat penn-ouzh-penn kement elfenn hon eus diwar-benn an tudennoù, evit pinvidikaat o foltred. Ken aes eo splujañ en ur Famous Five ha gwiskañ ur stammenn c’hloan gozh.

Da eil, ar fed e chomfe tost-kenañ Enid Blyton ouzh spered ar vugale, ouzh ar pezh a gont evito ha n’en dije pouez ebet evit un den bras : darempred tost gant Tim a vez graet kement a don dezhañ ha ma vije un den ; kletder ar gweleoù, plijadurioù eeün a denn ouzh ar boued pe ouzh kaerder an endro… ne gav ket din e vije ken barrek an holl skrivagnerien evit ar vugale da gompren anezho -ar pezh a zo drol, pa ouezer ne oa ket eus ar skrivagnerez ur vamm garantezus… re brederiet ma oa gant he labour-skrivañ ?

D’an trede, ar suspens kreñv a evod diouzh pajennadoù kement Famous five a zo. Me gav din eo kreñvoc’h c’hoazh evit an dud gour, peogwir ne vezont ket tapet gant an istor evel ar vugale ha ne zisoñjont ket, el levr-mañ, e c’hell al laeron dont en-dro ha sourpren ar vugale en o zoull, da skouer (a-benn ar fin ne c’hoarvez ket).

D’ar pevare, e kavan mat-tre an doare m’he deus Enid Blyton da zihuniñ goulennoù e spered al lennerien. Petra eo ar paotr-se hag a lavar ur wezh gwenn, ur wezh du ? a respont eo Guy e anv, evit en em zislavarout pelloc’h ? Penaos an diaoul e c’hell bezañ klevet kement loen a veneg Anne ha George en o diviz, pa vezont o-unan en ti dirapar ?

N’eo ket The famous Five and the secret trail unan eus romantoù heverkañ ar rummad, nag a-fed endro, nag a-fed avañtur. Ar vandennad laeron zo pout a spered ha n’en deus ket armoù. Ma talc’her soñj eus ar romant eo abalamour da c’hloazadenn Tim, a redia anezhañ da zougen un dro-c’houzoug droch.

M’emañ ar wirionez, marteze, gant ar re a lavar ez eus traoù gwelloc’h da lakaat da vezañ lennet gant bugale hon amzer, e kav din e tlefe kement skrivagner a venn skrivañ evit ar vugale studiañ skridoù ar skrivagnerez-mañ ha klask tennañ e vad diouto.

Hag evit an dud gour, e chom seurt levr ur seurt madalenig Proust.


Trouble vérité, E. Lockhart, Stadoù Unanet (2018)

Savet eo ar romant-mañ en un doare n’em boa ket bet tro da welet c’hoazh, daoust ma lavar ar skrivagnerez en ur post sriptum eo bet implijet gant tud all araozi : kontañ a ra an istor war-gil. Roet e vez ur fed, ha goude, da bep pennad, e ra ul lammig a-dreñv, betek ma vije roet an istor penn-da-benn.

Degas a ra un efed iskis d’ur remake, deuet brav, eus The talented Mr Ripley.

Nemet ez eo Jule ur plac’h a-boan kuitaet ar grennardiezh ganti, ar pezh a adlak an istor diouzh live ar re yaouank a-vremañ, a vije ret paeañ ker anezho evit ma tigorfent ul levr gant Patricia Highsmith.

Ur suspens dispar zo er romant, pa ne ouezer ket an istor c’hoazh, evel-just. Met memes evidon eo bet ur blijadur mont betek ar fin. Lusket brav eo ha stagañ a reer ouzh an harozez, dezhi da vezañ muntrerez. Lakaet e vezer diaes gant he dibaboù peogwir e c’heller o c’hompren, tamm-pe-damm.

Gant un titl ken dilufr hag o vezañ m’eo awenet gant levrioù all, ne gav ket din e raio kement a verz Trouble vérité ha Nous les menteurs, met kazi kenkoulz eo, a gav din.

 


Kala-goañv ha Tsounami, daou istor, Mikael Madeg (2007)

An dastumad Koad Glas, e ti TES, zo graet a-ratozh evit pourveziñ lennadennoù-skol d’ar skolajidi. El levr-mañ e kinnig Mikael Madeg daou istor evito.

En hini kentañ e vez heuliet ur vandennad bugale en o zroiad Halloween. N’on ket kendrec’het, na gant an istor, na gant al lusk anezhañ : dleet em eus lenn div wezh e gwirionez evit kompren da belec’h ez ae an traoù. Bodet eo en istor-mañ meur a dech stank el lennegezh vrezhonek : diouer a istor gwir, pennad stambouc’hus o kinnig an tudennoù, diouer a sklaerder -petra a servij evit kas an istor, petra ne ra ket ?, diouer a fin gwir, elfennoù sevenadurel plantet kousto pe gousto… evel just e tle bezañ aes da lenn hag ez eus peadra da zeskiñ brezhoneg mat ennañ, met… da betra ?

Se laka ac’hanon da brederiañ war ar c’heflusker a ro c’hoant da lenn, pe ne ra ket, d’ar vugale. Gwelet em boa studiadennoù diwar-benn an deskiñ sonerezh gant ar vugale vihan : daoust ha gwelloc’h eo klevet ur vamm o kanañ rimodelloù, pa gan faos ar vamm ? eget selaou an hevelep rimodelloù war pladennoù-arc’hant enrollet brav ha reizh, gant binviji war ar marc’had ? Ar respont zo splann : desket e vez gant ur vamm a gan faos, ha plantet c’hoant ha youl er re vihan, tra ma chom estren d’ar vugaligoù, tamm-pe-damm, ar mouezhioù enrollet.

Evidon, n’eo ket ar pal pennañ kinnig brezhoneg disi d’ar skolajidi. Degas c’hoant da lenn, ober anezho tud koñsernet gant ar yezh, hag a vo gouest da zeskiñ o-unan diwezhatoc’h ar pezh n’o dije ket paket a-raok, an dra-se a gavan pouezusoc’h. Soñjal a ra din e tlefe bezañ lakaet ar pouez war an itrikoù, gant sujedoù dedennus evit ar grennarded, a-raok plantañ brezhoneg yac’h -reiñ ur gentel yezh ur wezh ouzhpenn- treuzwisket e “lennegezh”- hag a bella ar vugale eus al lenn, a-benn ar fin. Met n’em eus ket lakaet klasadoù da labourat war an istor-mañ, ha marteze e fazia va sell a zen gour warnañ.

An eil istor em eus kavet kalz dedennusoc’h an tem anezhañ, kement hag an doare da gontañ. Loc’het mat tre e oa. Met n’eus fin ebet : ur pennad-digeriñ n’eo ken, evit un avañtur a c’hellfe padout kalz hiroc’h (beaj…). Un digarez e c’hell bezañ da ijinañ ar pezh n’eo ket bet skrivet… met war e c’hoant e chom al lenner. Dipitus, eta.


Le pont d’argile, Markus Zusak, Aostralia (2018)

Bridge of Clay eo anv al levr e saozneg, n’eus ket bet gellet mirout ar c’hoari-gerioù e-barzh an titl gallek, Clay o vezañ penndudenn an istor.

E familh Clay, n’eus nemet 5 paotr ha loened. D’ur mare bennak e oa ur vamm garantezus ivez, met n’eus ket mui diouti. An tad zo aet diwar-dro da heul. En em zibab a ra ar 5 mab e ti ar familh, en ur bannlev paour. Bev eo ar gasoni a vagont ouzh o zad en deus dilezet anezho goude marv ar vamm.

Pa zistro an tad, un deiz bennak, da c’houlenn gant e vibien sikour anezhañ da sevel ur pont, n’eus nemet Clay a asant mont.

Tamm-ha-tamm e vez desket tammoù buhez pep hini, ar vamm, an tad, ganedigezh ar familh, tra ma kendalc’h ar vreudeur da vevañ mesk-ouzh-mesk en o bannlev ha ma sav Clay ar pont gant e dad, en ur adskoulmañ unan hag unan an holl liammoù re frank betek adunaniñ e familh. N’eus nemet Clay a c’helle ober se, a lavar ar breur henañ, a zo ivez daneveller an istor. Met petra a ro da gClay, ar pevare mab, e statud dreistordinal ? Alc’hwez an istor eo ha ne vo roet nemet er fin.

Un istor vrav eo, kreizennet war ar vreudeuriezh hag ar garantez, karantez familh pe goublad. Kavet em eus dispar al levr a gav tu d’ober barzhoniezh gant fuaj hag a lak al liammoù denel a-us da bep tra. D’an endro da vezañ kraz hag eneb, treuzneuziet eo gant ar pezh a c’hoarvez ennañ.

N’eus freuz stil ebet etre La voleuse de livres hag al levr-mañ, nemet ez eo kalz dibaotoc’h endro hennezh, ha personeloc’h marteze. Al levrioù hag an arz o deus ur plas bras en istor c’hoazh. Fromus ken-ken eo da lenn, hep bezañ chuchu -er bed paotred-mañ e vez graet war-dro ar c’hudennoù gant ar melloù-dorn- gant un doare fent ha faltazi a skañva an traoù. Kerentiezh ‘zo etre oberennoù Markus Zusak ha re Timothée de Fombelle, a gav din, e-keñver stil ha santoud.

Ul levr dispar eo, evit an dud gour d’an nebeutañ : n’on ket sur en em santfe gwall c’halvet ar grennarded gant ur seurt bed, daoust ma vije bet skrivet ar romant-mañ evito.


Pourmenadenn Yaya 4 : An enezenn, Jean-Marie Omont, Patrick Marty, Charlotte Girard, Golo Zhao, Frañs (2012)

Embannet e brezhoneg e 2019.

El levrenn-mañ en em gav Yaya ha Tuduo war un enezenn didud. Met chom stanket war an enezenn ne dostaa ket anezho eus o fal, prientiñ a reont un doare da achap.

Siwazh e kav Yaya war he hent tud a glask korvoiñ anezhi c’hoazh. Ha tra ma vez o labourat evito, e kouezh klañv Tuduo. Pa ne vije nemet an natur o vezañ dañjerus, marteze e c’hellfent en em dennañ, met an hini drouk, Zhu, en deus adkavet o roudoù ivez.

Cheñch a ra an aergelc’h al levr-mañ e-keñver an hini a oa er bannoù-treset kent. Amzer o deus Yaya ha Tuduo da dabutal ha da sklaeraat traoù ‘zo en o darempred. Un den gour nevez a zeu da harpañ anezho. Met ne z’a ket an dazont war sklaeraat evit kement-se, ha chom a ra dañjerus o buhez.

Dirollet eo a al lusk ur wezh c’hoazh hag emañ an daou benndudenn war dec’h adarre. Plijus an istor, al livioù atav. Eztaoladus an tresadennoù. N’eus nemet gortoz ar pezh a zeuio war-lerc’h…


Degemer, Yann-Fañch Jacq (2018)

Lañset eo brav an traoù gant un eskemm lizhiri ampart. Met marteze eo un tamm re hir al lodenn gentañ-mañ ha n’emañ ket c’hoazh gant kalon ar sujed ?

En eil lodenn en em gav an dezrevellerez e Pariz evit mont e darempred tal-ouzh-tal gant an dud he deus darempredet dre lizher. E sell emañ da zastum testenioù evit skrivañ ul levr diwar o fenn. Hep koll pep interest, n’eo ket ken dedennus hag al lodenn gentañ. Un istorig karantez un tamm reut a zo, ha dre vras e vez graet ur renabl eus a bep seurt tud, hep mont don e-barzh o anaoudegezh.

Lennet e vez hep displijadur, hep entan ivez. Souezhus eo, en ur mod, an tudennoù dibabet evit kizidikaat krennarded ouzh an dienez. Ne weler den yaouank ebet a-hed ar romant : tud gour, kozh evit ar bras anezho, hini ebet dindan 35 vloaz, ha bugale vihan. Dibab ul laz-kanañ da benndudenn zo ur soñj farsus a-walc’h met pa soñjer eo start klevet anezho dija, n’on ket sur e lakafe ar grennarded da dridal…

Talvoudus eo ar romant-mañ evit digeriñ ar gaoz war sujed kevredigezhel an degemer. Met un aplud eo kentoc’h eget ul linenn-degouezh.


An tri c’hañfard, Goulc’han Kervella (2018)

Ur wezh e oa bet aterset Jimi Hendricks gant ur c’hazetenner diwar-benn ur bladenn nevez. “Ha n’ho peus ket aon e vije re heñvel ouzh Jimi Hendricks ?” emezañ, kement ha lavaret ne oa ket nevez-nevez ar geusteurenn marteze… hag ar gitarour da respont : “ME eo Jimi Hendricks”.

Ne vo ket rebechet ouzh Goulc’han Kervella skrivañ diouzh e vod eta, p’en gra mat.

El levr-mañ, skrivet evit skolajidi 11-12 vloaz, e implij ar skrivagner ur rekipe kozh en deus lakaet ac’hanon da soñjal en Three men in a boat. Lakaet e vez tri boulom farsus war an hent evit dizoloiñ ar vro hep kavout hir e amzer o selaou an heñcher, ha dav dezhi. Perzhioù ur gontadenn zo d’ar romant, marellet gant hanezennoù, mojennoù, deskrivadurioù savadurioù kozh ha lec’hioù touristel a-bouez, etre Leon ha Kerne.

N’on ket desachet tamm ebet gant ar c’hontadennoù, met kavet em eus farsus a-walc’h va zroiad-gweladenniñ, evel va mab 11 vloaz, daoust m’hor bije santet mat, hon-daou, tu kentelius an afer.

Plijus eo da lenn da n’eus forzh peseurt oad, hep terriñ e benn, gras da stek ar skrivagner.


Arismo, Yann-Fañch Jacq (2018)

Loc’hañ a ra eus ur soñj dedennus ha kontet brav, ar pezh a chom gwir a-hed ar romant hag a chom plijus da lenn penn-da-benn, gant e vrezhoneg aes hag e endro familh.

Koulskoude e chomer war e naon. Isimplijet eo an dra hud, an Arismo. Sur a-walc’h dre ma ne c’heller ket kontañ forzh petra en ur romant evit bugale, met memestra ! Tu ‘vije bet d’e lakaat da dalvezout kalz muioc’h, memes war munudoù pemdez. Hag an tu teñval anezhañ zo laosket a-gostez penn-da-benn, nullet pa vez anv a vugale, diasur pa vez tud deuet… ne vo ket roet ar respont.

Lakaat a ra ac’hanon da soñjal en istorioù ‘zo eus “Mes premiers j’aime lire” : Le génie des sardines, pe Le génie des vacances. A-benn ar fin, memes hep tu teñval ebet, ar fed gellout kaout e c’hoant hep harz ebet zo ur gudenn dija. Met lavaret ez eus un tu kontrol ha chom hep e gas da benn vat zo ur fazi, a gredan.

N’eo ket da lenn evit an istor, eta, evit tremen un tamm amzer gant ur familh boutin e brezhoneg ne lavaran ket. Ur romantig jentil eo en desped d’e wanderioù.