Category Archives: Yaouankiz

Ce qu’ils n’ont pas pu nous prendre, Ruta Sepetys, Stadoù Unanet (2011)

Ce qu’ils n’ont pas pu nous prendre (titl orin : Between shades of grey) zo ur romant evit ar yaouankiz skrivet diwar fedoù gwir. Tad Ruta Sepetys a oa ur repuad eus Lituani. Goude d’ar skrivagnerez bezañ bet o weladenniñ tud eus he familh chomet er vro eo savet he c’hoant skrivañ.

Kontañ a ra istor ur plac’h yaouank 16 vloaz, Lina, hag he familh : he breur yaouank 11 vloaz, Jonas, o mamm hag o zad. Kregiñ a ra al levr dres d’an noz m’eo arestet ar familh. Renad Stalin ne oa ket tener ouzh ar re a itrike a-enep dezhañ, memes en un doare skañv. Goude un hir a veaj e bagonioù-loened ez int kaset, gant kantadoù a familhoù all, da labourat e kolkozhoù Siberia. Gouzañv a reont gant ar yenijenn hag an diouer a voued, pa ne varvont ket gant ar skuizhder hag ar c’hleñvedoù. Padout a ra bloavezhioù.

Evit un den gour, ar fedoù kontet (deportadur, kamp-labour) zo anavezet dija, daoust ma vije lakaet kreizenn an itrik pell e reter ar pezh a lennomp peurliesañ. Met dibab ar skrivañ evit ar yaouankiz a ro d’an dezrevell ur splannder n’eus ket en istorioù-buhez bevet gant an dud o skriv. Dibab al linennoù puraet ez eo, e-keñver munudoù al luc’hskeudenn. Reiñ a ra d’ar skrid un ton kazi barzhoniel, en desped d’an euzh ha d’ar marv o kantreal.

Deuet eo brav gant ar skrivagnerez, a zeu a-benn da fromañ ha da gelenn war ar memes tro. Ar romant, troet e ouzhpenn 30 yezh, zo mat da vezañ lennet da n’eus forzh peseurt oad, adalek ar grennardiezh.

 

Advertisements

La malédiction Grimm 3 : Le cauchemar Edgar Poe, Polly Shulman, Stadoù Unanet (2016)

Cheñchamant ambiañs evit an trede levrenn-mañ. Ken pell emañ an harozez, Sukie, o chom eus New-York, ma ne z’aio ket homañ da labourat e Daspugn traezoù amprestabl Kêr New-York ar wezh-mañ. E foarioù traoù kozh ez a gant he zud evit gounit o zamm kreun. Du-hont e raio anaoudegezh gant tud eus an Daspugn, deuet da glask objedoù hud da lakaat en o dastumadegoù ispisial. An dastumadeg muiañ-implijet er romant-mañ eo ar C’horpus Lovecraft, ennañ traoù o tont eus levrioù gant tastamantoù. Netra gwall souezhus evit Sukie, he deus ur c’hoar-tasmant hec’h-unan, hag a zo o chom e ti kozh ur voereb… iskis.
Tanav eo ar vevenn etre bed ar re varv hag hini an dud bev, er romant-mañ. Lakaat a ra ac’hanon da soñjal er pezhioù-sonerezh a vez skrivet “Gant stil…(unan bennak)”. Ha graet eo brav, gant ur bern daveoù da skrivagnerien eus an XIXvet kantved ur wezh ouzhpenn. Krouet e vez ur seurt darempred-familh ganto. Dedennus eo an istor, ma reder war-lerc’h un teñzor kuzhet gant laeron-vor ar familh. Ha lemmoc’h-lemmañ eo pluenn Polly Shulman, erru en he bleud da vat gant ar bed he deus krouet. Emichañs ne z’aio ket he awen da hesk re vuan !


La malédiction Grimm 2 : L’expédition H.G. Wells, Polly Shulman, Stadoù Unanet (2013)

Evit diskoulmañ itrik al levrenn gentañ e oa bet ret mont da furchal e-barzh un dastumadeg ispisial all : an dastumadeg Wells. E-barzh honnezh e vez strollet objedoù tennet eus oberennoù skiant-faltazi. Just a-walc’h, ar c’hrennard a zo e-kreiz ar jeu el levr-mañ, Leo, a zo barrek-kenañ war ar bitellat. Ambochet eo gant Daspugn traezoù amprestabl Kêr New-York, goude m’eo en em welet, e-unan, war ur vekanik da vont en-dro e-barzh an amzer bihanaet, o touarañ dirak e fri war e vurev.
Kalz gwelloc’h eo an eil levrenn-mañ eget an hini gentañ, hervezon. Marteze peogwir e plij muioc’h din ar skiant-faltazi eget ar marvailhoù ! Met krog eo ar skrivagnerez da gavout he merkoù ivez, kredabl. Dedennusoc’h eo an tudennoù hag an avañtur. Tro a zo da implijout meur a dra tennet eus romantoù Wells, Jules Verne ha skrivagnerien all, ha da zaremprediñ tud istorel. Dreist eo kemer harp war skrivagnerien evit sevel un istor nevez, peogwir e ro c’hoant da addizoloiñ an oberennoù kozh ha ne vezont ket lennet nemeur gant ar re yaouank a-vremañ.


La malédiction Grimm, Polly Shulman, Stadoù Unanet (2012)

Awenet eo bet Polly Shulman gant he micher a levraouegez evit ijinañ hec’h istorioù. Emañ kalon ar rummad yaouank-mañ en ur seurt levraoueg bras : Daspugn traezoù amprestabl Kêr New-York. Er romant kentañ-mañ e tispleg d’al lennerien, dre ar munud, penaos ez a en-dro ar prestiñ-distreiñ objedoù -e gwirionez, n’eo ket levrioù a vez pledet ganto el lec’h-se, met traoù a bep seurt : boteier, dilhad, podoù-te, binviji sonerezh, rikoù keginañ ha kement ‘zo. En draezaoueg-se ez eus ivez dastumadoù “ispisial” a vez miret enno objedoù dreist-ordinal. En La malédiction Grimm e reer anaoudegezh gant an dastumadeg Grimm, a zo enni objedoù hud o tont eus marvailhoù. Ur gudenn a zo gant lod anezho, ha setu ma z’a un dornad implijidi yaouank da glask ren an enklask, ar pezh n’eo ket diriskl.
El levr-mañ eo e vez graet anaoudegezh gant al lec’h, a zo dispar. An harozed, dezho da vezañ adwelet a-wezhioù el levrioù da zont, ne vint ket atav ar memes re : e spered Polly Shulman, evit doare, n’eus ket a romant hep un istor karantez bennak etre ar grennarded-harozed, ar pezh a zispleg e vije ret cheñch anezho e pep levr. Gant ar savboent-se on bet un tammig hegaset, kavet em eus re chuchu an itrikoù roz-se, er romant kentañ-mañ dreist-holl. Met ul levr evit ar grennarded eo, ha va bugale, a oan o lenn an istor dezho, n’int ket bet direnket gant se, er c’hontrol.
Disheñvel-kenañ eo an ambiañs a levrenn da levrenn. Honnezh kentañ a chom penn-da-benn e bed ar c’hontadennoù, daoust ma tremenfe en hor c’hantved. Kavadennoù dedennus ‘zo : an harozez he deus ul lezvamm n’eo ket gwall chalet ganti, hag ur bikez a hanter-c’hoar. Un hailhonez a sikour er straed eo a ro dezhi un alc’hwez da vont da labourat e Daspugn traezoù amprestabl Kêr New-York… Implijet e vez objedoù hud ar c’hontadennoù gant ar grennarded da dizhout palioù personel bihan ; farsus a-walc’h eo. Kavet em eus mat a-walc’h al levr, hep bezañ entanet : chom a ra evit ar grennarded, kontrol da levrioù all evit an oad-se hag a c’hell bezañ ken dedennus evit ar re vras hag evit ar re vihan.


Le Fou et l’Assassin 5 : Sur les rives de l’Art, Robin Hobb, Stadoù Unanet (2017)

N’eo ket gwall zesachus golo al levr, a gavan chuchu ha ne ro ket gwall c’hoant da lenn anezhañ. Degas a ra da soñj e vez skrivet al levrioù faltazi-harozek-mañ evit krennarded kozh pe goshoc’h da gentañ penn… Koulskoude eo pinvidik ha gwiadet en un doare speredek, gant un anoudegezh don eus psikologiezh mabden. Met n’eo ket sañsubl, o vezañ ma ne vez lennet nemet gant lennerien bet higennet dija, e-kreiz ur c’houlzad m’emañ.

Ar rummad Le Fou et l’Assassin zo an hini ma vez graet eus ar soutilañ al liamm etre L’assassin royal  ha Les aventuriers de la mer. Krediñ a ra da Fitz ha d’an hini foll eo marvet Abeille, met kenderc’hel a reont da glask tizhout al lec’h ma oa sañset bezañ kaset evit en em veñjiñ war un dro eus koll merc’h Fitz hag eus ar pezh o deus graet d’an hini foll. Heuliet e vez a bep eil hent Fitz pe hini Abeille, ha n’en em groaziont ket el levrenn-mañ c’hoazh. Sikouret e vez Abeille gant mouezh Oeil-de-Nuit, a glev en he fenn, tra ma kav bod Fitz hag e gompagnuned war ur Vivenef a zo peg enni ar c’hoant d’en em zieubiñ ha da zont en-dro d’he stad a aerouant kent.

Kalzig a ober zo el levrenn-mañ hag un nebeut diskuliadennoù pouezus-tre. Marteze ez eus un disterig a c’hwezh adtommañ war traoù ‘zo (Oeil-de-Nuit oc’h adkemer muioc’h-muiañ a blas, an hini foll oc’h adkavout e weled pe dost…) : poan he deus Robin Hobb o lakaat hec’h harozed da vervel da vat. Pardonet e vez e-serr lenn, met ur wezh adserret al levr e c’heller kavout re aes fiselennoù ‘zo.

Strobet a-walc’h eo ar romant-mañ dre vras, hag ober a ra dave d’ur bern elfennoù a zo bet gwelet e romantoù ar rummadoù kent : dre m’em boa laosket an istor-mañ a-gostez e-pad pellik amzer, em eus bet un tamm poan oc’h adstagañ gant kosmogoniezh luziet Robin Hobb. Emichañs e vije gwelloc’h lenn ar rummad en un tenn, met n’em eus ket pasianted a-walc’h…


Flavia De Luce 5 : Schlussakkord für einen Mord, Alan Bradley, Bro-Ganada (2013)

Kenderc’hel a ra Flavia da fistoulat e pep lec’h en he c’hêriadenn, ha dont a ra brav ganti. N’he deus ket he far evit klevout c’hwezh un torfed, ha pa vez ur c’helan bennak e c’heller bezañ sur n’emañ ket pell.

Emañ he c’hoar henañ war-nes dimeziñ. Honnezh he deus kemeret ivez ar garg dieub a ograourez ar barrez. Rediet eo Flavia, gant he zad, da chom ganti pa z’a da bleustriñ en iliz betek diwezhat : ne vije ket dereat d’ur plac’h yaouank chom pell ouzh he domani, diouzh an noz, hep ambrougerez. Tro da Flavia, a gav hir hec’h amzer, da ziskoachañ un dra bennak dic’hortoz en ograoù…

Donaet e vez an darempredoù-familh evel ar re gant an amezeien en opus-mañ. Dedennus-kenañ eo gras d’e zarempredoù gant ar sonerezh. Adkavet e vez ar framm boaz, anatoc’h dre ma z’eer war-raok gant an heuliad ; tudennoù iskis, liammoù gant an tremened, degouezhioù droch a ra aon (Flavia o kantren e-barzh ur bez kozh eus ar vered e-kreiz an noz, ar wezh-mañ !)… eo barrek-kenañ Alan Bradley d’o reiñ da santout. Farsus e kavan an troioù-distroioù a ra Flavia evit en em silañ etre divesker an dud vras ha kas hec’h enklask da benn. Hag evel bep tro ez eus er fin ur senenn m’emañ he buhez en arvar. Chom a-ra a-us da bennoù ar re zDe Luce kleze gwerzh o maner familh, dre ma n’eus bet kavet diskoulm ebet d’o c’hudennoù arc’hant c’hoazh.

N’he deus ket Flavia kement a aes hag an dud gour da vont da heul he neudenn, dre ma vank dezhi pouez o oad hag o aozadurioù. Koulskoude e sec’h o fri, evel boaz, pa gav an diskoulmoù a-raozo, en ur harpañ war he anaoudegezh don eus ar gimiezh. Reiñ a ra kalz orinded d’an oberennoù-se, a zo kalz danvez enno. Gant ar pempvet romant-mañ e weler ne z’a ket ijin Alan Bradley war zisteraat, er c’hontrol.


Cyberpan, Fabrice Colin, Frañs (2004)

Ur romant evit ar yaouankiz eo Cyberpan. Adkemer a ra istor J. M. Barrie, evel ma tiviner gras d’an anv, hep pellaat kalz diouti. Emañ an istor-mañ en ur glorenn all avat, hini un distopiezh klasel. Ar bed peurvat emañ an harozez Wendy oc’h enouiñ ennañ en deus bevennoù : petra a zo en tu all dezho ? Dizoloet e vo ganti pa vo skrapet gant Peter Pan e-unan.

N’eo ket ul levr dispar, re eeun marteze, daoust ma vije mat ar soñj diazez. Koulskoude ez eus ur blijadur wir o lenn anezhañ, pa vez adkavet enezenn Peter Pan hag hec’h annezidi evel ma oant chomet en hor soñjoù abaoe hor yaouankiz. An itrik, ar santimantoù, an harozed, pimpatromel un tamm, a c’hell bezañ mat da zizoloiñ bed ar skiant-faltazi evit ar re n’int ket boaz outañ c’hoazh. N’int ket magus evit tud deuet, met n’eo ket ur rebech da vat, pa n’eo ket bet savet al levr evito…

Da aliañ pe brofañ da grennarded chomet sot gant Peter Pan 🙂


Thomas Drimm 2 : La guerre des arbres commence le 13, Didier van Cauwelaert, Frañs (2010)

Daoust ma vije liammet start ouzh al levrenn gentañ, hag heuliad poellek ar pezh a zo bet kontet kent, an eil levrenn-mañ eo disheñvel-mat hec’h aergelc’h. Kaset eo bet da get gant Thomas ar blatinenn enep-danvez. Dispar evit dieubiñ an eneoù, met degas a ra un dañjer nevez : droug a vag an natur ouzh mabden ha mennet eo d’e ziverkañ diouzh gorre an douar. Nemet e vije meret ar bobl gant ur Stad en deus diskouezet c’hoazh bezañ diskrupul a-bezh ?

Emaer e kreiz ar romant “ekologel” prometet. Ne c’hell ar c’hudennoù bezañ diskoulmet nemet en ur sevel ul liamm nevez gant an natur. Ijinet mat eo, mont a ra en-dro an itrik. Ludresadenn ar Stad-diktatouriezh a sikour, sur a-walc’h, ar re yaouank da gompren penaos e c’hell an traoù mont da vrein buan hag aes e bed ar politikerezh.

Kenderc’hel a ran da vezañ direnket un tammig gant ur seurt speredelezh a gavan re vezant, re splann. Ne harzo ket ouzhin da echuiñ gant ar rummad, a gavan dedennus dre m’eo disheñvel diouzh ar re all ha leun a souezhadennoù.


Thomas Drimm 1 : La fin du monde tombe un jeudi, Didier van Cauwelaert, Frañs (2009)

Un eneb-haroz kuilh, a-boan 13 vloaz dezhañ, o stlejal e pep lec’h e nanarzh tartouz eo deuet da repuiñ ennañ tasmant ur gouiziek brudet emañ o paouez lazhañ dre zegouezh war an draezhenn gant e sarpant-nij… Un istor eneoù ha ne c’hellont ket sevel, bac’het m’emaint dindan ur blatinenn enep-danvez a warez ar pezh a chom eus ar bed : An “États-Uniques”… Ur genbardonerez techet da evañ a vag Tomaz karantez outi, daoust ma vije en oad da vezañ e vamm… Un tad hag ur vamm dinatur, an eil boesoner hag eben o tamwallgas he mab, en deus foeltret he buhez gouez dezhi… Ludresadenn ur bed eus an dazont digammedet, daoust ma vije gwirion a-walc’h war sujedoù ‘zo. Peadra zo da vezañ divarc’het !

Teir levrenn a ya d’ober an istor-mañ en he fezh. Dibabet em boa anezhi dre ma oa kinniget evel ur romant “ekologel”, un anv-gwan a vez lakaet war Tobie Lolness ivez. El levrenn gentañ-mañ, n’eus anv ebet a ekologiezh. Plantañ a ra an dekor evit ar pezh a zeuio da heul.

Disheñvel eo an ton eus hini ar romantoù all evit ar grennarded. N’on ket sur e vije evito da vat, e gwirionez, poan en deus ar skrivagner o kuitaat e ved a zen deuet. Kavout a ran un tammig iskis an afer eneoù ivez, a zegas speredelezh e-barzh ar jeu, ar pezh a zo dic’hortoz a-walc’h.
A-benn ar fin e kinnig Didier van Cauwelaert un distopiezh orin-kenañ, gant ur stil a seblant ponner da gentañ met a z a en-dro a-feson e servij e itrik. Ijinet-kaer eo an istor, retorn an dud enni. Paket e vezer gant red an darvoudoù ma ‘z eer pelloc’h hag ar pennadoù kentañ a c’hell reputuiñ.


Les mystères de Larispem 2 : Les jeux du siècle, Lucie Pierrat-Pajot, Frañs (2017)

Gant Les jeux du siècle e kendalc’h troioù-kaer Carmine, Liberté hag an emzivad Nathanaël. Dre forzh klask, e krogont da gompren gwelloc’h ar pezh a dremen. N’eo ket aes sevel planioù, peogwir o deus lod anezho traoù da guzhat. An dalc’h evit pep hini, bremañ, eo gouzout gant piv ez a e lealded.

Dibabet eo bet an trikon tud yaouank evit C’hoarioù ar c’hantved : ur seurt c’hoari-gwazi ken bras hag en naturel. Evel er film Jumanji, lakaomp. An dud koshoc’h a soñjo kentoc’h e romant Jules Verne Le testament d’un excentrique, en deus awenet ar skrivagnerez evel-just, ar pezh a zispleg e fin al levr.

Gant an eil levr-mañ e kemer an itrik e nij… hag an harozed ivez ! Gwallzedennus eo penn-da-benn. Kontrol d’ar pezh em boa soñjet, n’eo ket echu an istor tamm ebet e fin al levr, anat eo e teuio meur a levr da heul. Kuitaat a reer Liberté en ur blegenn ziaes, pa zesk Nathanaël traoù dic’hortoz diwar-benn e c’hanedigezh.

Evit al lenner, higennet eo da vat. Siwazh e vo ret gortoz pellik : emañ Les jeux du siècle o paouez bezañ embannet, ha ne zle ket bezañ skrivet c’hoazh ar pezh a zeuio da heul…