Category Archives: Yaouankiz

13, straed ar Skav-gwrac’h, Loeiza an Duigou (2020)

El levr-mañ en em gaver en ul lec’h bennak etre ar familh Addams, Coraline, Hudour Oz hag Harry Potter, dre vras. N’on ket sur ez eo peurechu ar bed savet gant Loeiza an Duigou c’hoazh, met kalz perzhioù dezhañ e-unan en deus dija. Dedennus em eus kavet an istor, skrijus a-wezhioù ha farsus alies -un tamm damfent hollvezant zo enni, er momedoù arvarusañ zoken.

Marteze e vank un tamm c’hwezh, evel pa vije an itrik un dastumad fedoù o tont an eil re war-lerc’h ar re all ha lakaet da genglotañ daoust dezho, gwezh pe wezh -da skouer, istor ar spered-an-hetoù-se a vez anv anezhañ er pajennoù kentañ hag a vez graet e gont dezhañ buan-ha-buan pelloc’h, hep na vije implijet da vat. Met dont a raio gant an amzer, ha plijus tre eo da lenn evel m’emañ dija.

Hep mar e plijo kalz d’ar vugale.

Ur skrivagnerez yaouank da heuliañ, ijinus ha dichipot m’emañ.


Merc’hed ar roue Baco, R. J. Kernoa (2020)

Evit abegoù personel em eus bet kalz plijadur o lenn al levrig-mañ : va mamm, bet ganet en Naoned e 1939, a oa o chom a-us d’un ostaleri, straed Bergère. Kavout a rae din bezañ soubet en aergelc’h a oa bet an hini he doa anavezet en he oad tenerañ, hag a gomze deomp diwar e benn a-wezhioù.

Deuet eo brav gant an aozerez ; en em gavout a reer gant un destenn dener, intimist hag a ro ur skeudenn wirion eus ar mare-se. Endro Naoned ne vez ket implijet nemeur gant ar skrivagnerien vrezhonek ha bourrus eo anavezout al lec’hioù, an anvioù roet.

Un dra a vank koulskoude el levr-mañ, d’am soñj : un istor. Kaer en deus an aergelc’h bezañ adsavet mat, ez eus ezhomm da vezañ broudet evit treiñ ar pajennoù, dreist-holl pa vezer yaouank. War ar poent-mañ em eus kavet skañv an oberenn, a zo tostoc’h d’ur raktres diechu eget d’ur skrid frammet.

Plijet on bet memestra. N’eo ket gwall hir, met danvez ‘zo.

 


E kambr ar stered, Gégé Gwenn (2020)

Diaesik em eus kavet al levr-mañ da lenn abalamour d’an doare troc’h-didroc’h m’eo savet -netra nevez da vat, met implijet nebeut-nebeut e brezhoneg, dreist-holl el levrioù evit ar vugale. Ur striv anat zo bet graet war ar framm, eta, ar pezh ‘zo mat. Anzav a ran ne gomprenan ket re vat an dibab da zilec’hiañ ar pennad kentañ diouzh red an amzer evit digeriñ al levr gantañ, koulskoude.

Dipitet on bet gant dibab an titl -n’eus ket miliadoù a levrioù brezhonek, anvet eo ar romant-mañ evel eñvorennoù Paol Kalvez, war-bouez nebeut…

E binvidigezh a zeu eus ar savboentoù disheñvel a vez deskrivet ar brezel drezo. Tri a zo dre vras : hini Mari, ur skolaerez yaouank, hini he breur a zo engouestlet er rezistañs, hini he mignon Yann engouestlet er bezen Perrot. Diskouez a ra ne oa ket aes d’an dud yaouank ober dibaboù d’ar mare-se, pe e vije war dachenn ar garantez pe war hini ar politikerezh. Santet e vez e kostezia kalon ar skrivagner war-zu ar rezistañs, met dreist e kavan ivez gwelet eus an diabarzh ar pezh a ra hag a soñj Yann er bezen Perrot. Seul vui ma c’hoarvez da bep brezhoneger dre zibab, deiz-pe-zeiz, bezañ rebechet outañ bezañ ur c’hozh kollabo abalamour d’ar pezh a zo c’hoarvezet e-pad ar brezel hag a chom nebeut anavezet gant ar re yaouank.

Ar sujed amjestr a-walc’h-mañ a zo bet tretet fin gant Gégé Gwenn. Digeriñ a ra hentoù da dabutal ha da brederiañ.

 


Petite Lune, Joëlle Busuttil, Frañs (2002)

Politikerezh ar bugel nemetañ, e bro-Sina, zo bet kaoz eus kalz muntroù ha dilezioù e-pad dekvloazhioù. Ken kreñv e oa plas ar baotred er c’hredennoù hengounel ma ne c’helle ket an dud empentiñ tremen hep paotr ebet er familh.

Tad ha mamm ar grennardez m’eo Xiaomei o deus divizet ober un eil taol-esae ha setu he mamm dougerez evit an eil gwezh. N’eo ket gwelet mat gant ar gevredigezh ha mezh a dap Xiaomei er skol. Pa zeu mare ar c’hanedigezh ha pa wel an tad en deus bet un eil merc’h, Petite Lune, n’eo ket evit anduriñ an taol. Freuzet e vo ar familh ma ne vez ket kavet un diskoulm eus ar buanañ.

Daoust d’al levr-mañ mont war e ugent vloaz ha da bolitikerezh Sina bezañ troet nevez ‘zo e kav din e chom dedennus ar romant bihan-mañ da lenn ha da lakaat lenn : ur mor a levrioù diwar-benn an advabañ a gaver el lennegezh evit ar vugale, met nebeut-nebeut o tiskouez savboent familh-gwad ar babig. M’en dare hag-eñ n’eo ket ar wezh kentañ tout din kavout unan. Gwir eo ez eo ur sujed un tammig amjestr da gaozeal diwar e benn gant ur bugel advabet.

Marteze e c’hell al levr-mañ bezañ un digor. Ne varn ket an dud. Ne ra nemet kontañ, gant kizidigezh ha gant ur fin leun a spi, istor nousped babig-plac’h a-orin eus Sina bet kaset e Europa da vezañ desavet.


Et c’est comme ça qu’on a décidé de tuer mon oncle, Rohan O’Grady, bro-Ganada (1963)

Boemet e vezan gant an titloù dreistordinal hag hennezh en deus desachet va evezh – n’eo ket ken brav e saozneg : Let’s Kill Uncle-.

Aon em eus bet un tamm e vije kozh stil al levr, met n’eo ket kement-se. Un liv bennak eus Heidi a zo war an traoù da gentañ, met buan e laka an daou lampon da soñjal en istorioù Anthony Buckeridge kentoc’h, ha pell eo o istor da vezañ ken jentil ha troioù-kaer Bennett hag e vignoned.

Un taol-kaer a-berzh ar skrivagnerez hag a oa gant he zrede romant evit ar yaouankiz pa oa bet embannet hennezh, lakaet da vezañ hec’h hini gwellañ. Ur film a oa bet tennet dioutañ a-raok na gouezhfe Rohan O’Grady e puñs an ankounac’h. Adembannet eo bet al levr-mañ un nebeut bloavezhioù ‘zo.

Plijet on bet gant an aergelc’h, dezhañ un douster faos, ha gant makiaveliezh an daou aelig-doue mesket gant eeünded o dek vloaz. Fent ha suspens a zo. Skoulmet ha diskoulmet brav an itrik.

Talvezout a ra ar romant e lennadenn emichañs, daoust d’e oad, ha daoust d’ho hini marteze !


100 rimadell evit ar vugale, Mark Kerrain (2019)

Mont a ra Mark Kerrain dre hentoù ha ne vezont ket heuliet kalz : peurliesañ, pa gaver rimadelloù e brezhoneg, ez int traoù dastumet. Dont a ra ar re nevez-krouet-mañ da greskiñ ar bern ha kalz interest a welan dezho. Da gentañ e reont ar pezh a ra atav ar rimadelloù, reiñ c’hoant da vont pelloc’h ganti. D’an eil, ez int bet savet a-ratozh gant ar pal deskiñ un dra bennak, un droienn, un doare frazenn, eeün-tre peogwir ez int evit bugale yaouank-mat. D’an trede eo aes ha modern ar yezh anezho.

Mark Kerrain a anavez mat ar stignoù a gouezh ar vugale enno en ur zeskiñ kaozeal brezhoneg : desavet en deus un toullad anezho, hag un hir a resped kelenner a zo a-dreñv dezhañ ivez. Gellout a reer fiziout ennañ evit deskiñ traoù talvoudus.

Pep rimadell a zo kinniget un enrolladenn anezhi en-linenn, ar pezh a c’hell sikour kalz tud ar vugale war ar pouez-mouezh, an ton hag an distagadur.

Evit un den gour hep bugale n’eo ket ket ken dedennus, marteze, nemet e vije plijet, eveldon, o splujañ en-dro e bed liesliv ar vugaligoù.

Memes ma seblant dister ar jener, e kavan mat pinvidikaat an dastumadeg rimadelloù hag em eus bet plijadur o lenn ar re-mañ.


La longue marche des dindes, Kathleen Karr, Stadoù Unanet (1998)

Ur romant istorel eo.  Tro 1850, ur paotr yaouank eus ar Far West a laka en e benn mont da glask e fortun en ur gas un tropellad 1000 yar-indez eus ar Missouri betek Denver, war-droad. Ret eo dezhañ kavout peadra d’en ober ha tud d’e sikour, a-raok kemer penn an hent.

Gwellwelaour a-ratozh eo ar romant, skrivet evit ar vugale. Pep diaesamant vez diskoulmet buan, ha Simon Green a gav ur bern mignoned d’e sikour peogwir eo mennet-kenañ da heuliañ e soñj. Roet mat eo ambiañs ar Far-West ha tro-spered an dud. Darvoudoù dreistordinal ha tud dibar a vez kinniget, evel tad dianav Simon a zleo stourm outañ ma fell dezhañ kas e raktres da benn vat.

Ur gentel vuhez eo : n’eo ket disi harozed al levr-mañ. Pep den didalvoud en deus e blas er vuhez gant ma kavo e zonezon.

Kavet em eus dispar al levr, ritmet, ijinus, eus ar seurt a laka al lennerien war o zu mat met hep bezañ chuchu. Lennet e vez dindan un hanter-devezh.


La guerre des clans I, levrennoù 3, 4, 5, 6, Erin Hunter, Rouantelezh Unanet (2003-2004)

6 levrenn a ya d’ober kelc’hiad kentañ La guerre des Clans. An hini kentañ anezho em boa skrivet diwar e benn c’hoazh amañ, an eil anezho amañ. Ar wezh-mañ on bet en un tenn betek fin ar c’helc’hiad.

Levrenn 3 : Les mystères de la forêt

Levrenn 4 : Avant la tempête

Levrenn 5 : Sur le sentier de la guerre

Levrenn 6 : Une sombre prophétie

Fellout a rae din kompren don ar pezh a ra eus ar rummad levrioù-mañ levrioù dreist ar re all evit lod bugale, ha gouest da blijout da dud gour zoken.

Tu kreñv ar romantoù-mañ eo o senario. P’emaomp gant ur gevredigezh kizhier, n’eo ket ken divalav gloazañ don tudennoù ‘zo, pe o lakaat da vezañ muntret garv. Ar re zrouk a zo droug da vat, ne reont ket van. Ha soutil a-walc’h eo ar marc’hadoù etre ar meuriadoù, an aferioù galloud hag enor, an dornata a-berzh kizhier ‘zo ha kalz traoù all. Gant se, n’eo ket ur binijenn lenn al levrioù-mañ. Ijinet int a-feson.

Met traoù all a gendalc’han da vezañ direnket ganto : istorioù karantez chuchu, souezhadennoù re anat. Ne gavan ket ken aes-se en em silañ en ur bed kizhier gouez ha n’en deus gwirionded ebet a-fed aozadur, er bed a anavezomp. Savet eo penn-da-benn war batrom ur gevredigezh tud, pe un arme bennak. Gizioù bevañ ha betek livioù ar c’hizhier a gavan artifisiel ha diwirion.

Gant se ne vezan morse kaset gant red al lenn hag e choman war bord an istor o sellet ouzh ar pezh a c’hoarvezo. Emichañs on erru re gozh evit bezañ strobinellet gant Brezel ar c’hlanioù — siwazh din !

Divizet em eus paouez ganti e fin ar c’helc’hiad kentañ-mañ, hag a zo sur a-walc’h an hini pouezusañ ha dedennusañ.

Savet mat eo ar rummad, met evit ar vugale nemetken, pas evit an dud gour desachet gant al lennegezh evit ar vugale, d’am soñj.


Le mari de mon frère 1, 2, 3, 4, Gengoroh Tagame, bro-Japan (2017)

4 levr a ya d’ober an heuliad mangaioù-mañ savet evit ar vugale pe ar grennarded.

Un tad yaouank eus bro-Japan, Yaichi, a vev e-unan gant e verc’h Kana. Un deiz bennak e teu e vreur-kaer da skeiñ ouzh dor e di. E bro-Ganada e oa dimezet Mike gant e vreur gevell, a zo marvet nepell a-raok, ha n’en doa ket graet anaoudegezh gantañ c’hoazh.

Dont a ra spered kevredigezh bro-Japan, eleveziek-kenañ war sujed an heñvelreviadelezh, da skeiñ ouzh hini bro-Ganada, ma veve digompleks ar c’houblad paotred dimezet-se.

Gras d’ar plac’hig, entanet gant donedigezh he eontr ha dieub a rakvarnioù, e tro sell Yaichi tamm-ha-tamm. An disfiz a rene da gentañ a zeu da vezañ ul liamm-familh don etre an teir zudenn.

Bet em eus kalz plijadur o lenn ar peder levrenn-mañ, daoust ma vijent evit ar vugale. An aozer, heñvelreviad e-unan, a zo arbennikaet war ar sujed, en e vuhez vicherel ivez. Dre ziskouez an tudennoù war o femdez, o rannañ o fredoù, o amzer-vak, labour an ti, e teuont da vezañ tost-tre ouzh al lennerien. Soutil ha fromus eo an istor, ha brav an tresadennoù.

Ne vez ket anv a homofobiezh el levrioù-mañ : an homofobiezh zo ur si louet, eus an XXvet kantved, moarvat. Met talañ a ra ouzh stummoù skañvoc’h anezhi. Chom hep soñjal, troc’hañ al liammoù evit abegoù all, chom hep anzav outañ e-unan ne vezer ket naturel fas d’an dud a zo disheñvel ouzhomp… aze emañ an dalc’h, evit kalz tud a-vremañ.

Mont a ra a-du al levrioù-mañ gant ur bed ennañ muioc’h a gengompren hag a gevatalded. Dreist int.


Dremm guzh Eskalibur, Paol ar Meur (2019)

Ur romantig skiant-faltazi eo. N’eus ket kalz anezho e brezhoneg, ha kalz anezho n’int nemet danvez farsadennoù, muioc’h a fent hag a faltazi enno eget a skiant.

Sirius eo ton ar romant-mañ dre vras. Un enklaskerez-polis a heulier, war he labour hag en he buhez-familh.

N’eus netra da lavaret war an istor : dedennus eo, ha kontet brav.  Ur blijadur eo ergerzhout Brest an dazont dindan reolennoù dic’hortoz, hag ijinañ o efedoù. War ar poent-se eo pinvidik an destenn. Un diskoulm a-zoare zo bet kavet.

Petra zo kaoz, neuze, e chomfen digas a-walc’h ouzh ar skrid, ha me plac’h ar skiant-faltazi ?

Dont a ra marteze eus an doare hed a laka Paol ar Meur etre an tudennoù hag al lennerien. Deskrivet brav eo ar bed, poellek, ha poellek ivez oberoù an tudennoù a gas d’un diskoulm poellek. Met ne gavan ket an nor da hevelebiñ ouzh an harozed. Ha disoñjet em eus an istor kerkent ha troet ar bajenn ziwezhañ.

Koulskoude ez eo ur seurt tro-ouesk sevel ur bed-an-dazont. Reoù Paol ar Meur o devez bep tro reolennoù disheñvel. E-touez ar skrivagnerien vrezhonek ez eo unan eus ar re o deus kaset ar pellañ ar seurt lennegezh.