Category Archives: Yaouankiz

100 rimadell evit ar vugale, Mark Kerrain (2019)

Mont a ra Mark Kerrain dre hentoù ha ne vezont ket heuliet kalz : peurliesañ, pa gaver rimadelloù e brezhoneg, ez int traoù dastumet. Dont a ra ar re nevez-krouet-mañ da greskiñ ar bern ha kalz interest a welan dezho. Da gentañ e reont ar pezh a ra atav ar rimadelloù, reiñ c’hoant da vont pelloc’h ganti. D’an eil, ez int bet savet a-ratozh gant ar pal deskiñ un dra bennak, un droienn, un doare frazenn, eeün-tre peogwir ez int evit bugale yaouank-mat. D’an trede eo aes ha modern ar yezh anezho.

Mark Kerrain a anavez mat ar stignoù a gouezh ar vugale enno en ur zeskiñ kaozeal brezhoneg : desavet en deus un toullad anezho, hag un hir a resped kelenner a zo a-dreñv dezhañ ivez. Gellout a reer fiziout ennañ evit deskiñ traoù talvoudus.

Pep rimadell a zo kinniget un enrolladenn anezhi en-linenn, ar pezh a c’hell sikour kalz tud ar vugale war ar pouez-mouezh, an ton hag an distagadur.

Evit un den gour hep bugale n’eo ket ket ken dedennus, marteze, nemet e vije plijet, eveldon, o splujañ en-dro e bed liesliv ar vugaligoù.

Memes ma seblant dister ar jener, e kavan mat pinvidikaat an dastumadeg rimadelloù hag em eus bet plijadur o lenn ar re-mañ.


La longue marche des dindes, Kathleen Karr, Stadoù Unanet (1998)

Ur romant istorel eo.  Tro 1850, ur paotr yaouank eus ar Far West a laka en e benn mont da glask e fortun en ur gas un tropellad 1000 yar-indez eus ar Missouri betek Denver, war-droad. Ret eo dezhañ kavout peadra d’en ober ha tud d’e sikour, a-raok kemer penn an hent.

Gwellwelaour a-ratozh eo ar romant, skrivet evit ar vugale. Pep diaesamant vez diskoulmet buan, ha Simon Green a gav ur bern mignoned d’e sikour peogwir eo mennet-kenañ da heuliañ e soñj. Roet mat eo ambiañs ar Far-West ha tro-spered an dud. Darvoudoù dreistordinal ha tud dibar a vez kinniget, evel tad dianav Simon a zleo stourm outañ ma fell dezhañ kas e raktres da benn vat.

Ur gentel vuhez eo : n’eo ket disi harozed al levr-mañ. Pep den didalvoud en deus e blas er vuhez gant ma kavo e zonezon.

Kavet em eus dispar al levr, ritmet, ijinus, eus ar seurt a laka al lennerien war o zu mat met hep bezañ chuchu. Lennet e vez dindan un hanter-devezh.


La guerre des clans I, levrennoù 3, 4, 5, 6, Erin Hunter, Rouantelezh Unanet (2003-2004)

6 levrenn a ya d’ober kelc’hiad kentañ La guerre des Clans. An hini kentañ anezho em boa skrivet diwar e benn c’hoazh amañ, an eil anezho amañ. Ar wezh-mañ on bet en un tenn betek fin ar c’helc’hiad.

Levrenn 3 : Les mystères de la forêt

Levrenn 4 : Avant la tempête

Levrenn 5 : Sur le sentier de la guerre

Levrenn 6 : Une sombre prophétie

Fellout a rae din kompren don ar pezh a ra eus ar rummad levrioù-mañ levrioù dreist ar re all evit lod bugale, ha gouest da blijout da dud gour zoken.

Tu kreñv ar romantoù-mañ eo o senario. P’emaomp gant ur gevredigezh kizhier, n’eo ket ken divalav gloazañ don tudennoù ‘zo, pe o lakaat da vezañ muntret garv. Ar re zrouk a zo droug da vat, ne reont ket van. Ha soutil a-walc’h eo ar marc’hadoù etre ar meuriadoù, an aferioù galloud hag enor, an dornata a-berzh kizhier ‘zo ha kalz traoù all. Gant se, n’eo ket ur binijenn lenn al levrioù-mañ. Ijinet int a-feson.

Met traoù all a gendalc’han da vezañ direnket ganto : istorioù karantez chuchu, souezhadennoù re anat. Ne gavan ket ken aes-se en em silañ en ur bed kizhier gouez ha n’en deus gwirionded ebet a-fed aozadur, er bed a anavezomp. Savet eo penn-da-benn war batrom ur gevredigezh tud, pe un arme bennak. Gizioù bevañ ha betek livioù ar c’hizhier a gavan artifisiel ha diwirion.

Gant se ne vezan morse kaset gant red al lenn hag e choman war bord an istor o sellet ouzh ar pezh a c’hoarvezo. Emichañs on erru re gozh evit bezañ strobinellet gant Brezel ar c’hlanioù — siwazh din !

Divizet em eus paouez ganti e fin ar c’helc’hiad kentañ-mañ, hag a zo sur a-walc’h an hini pouezusañ ha dedennusañ.

Savet mat eo ar rummad, met evit ar vugale nemetken, pas evit an dud gour desachet gant al lennegezh evit ar vugale, d’am soñj.


Le mari de mon frère 1, 2, 3, 4, Gengoroh Tagame, bro-Japan (2017)

4 levr a ya d’ober an heuliad mangaioù-mañ savet evit ar vugale pe ar grennarded.

Un tad yaouank eus bro-Japan, Yaichi, a vev e-unan gant e verc’h Kana. Un deiz bennak e teu e vreur-kaer da skeiñ ouzh dor e di. E bro-Ganada e oa dimezet Mike gant e vreur gevell, a zo marvet nepell a-raok, ha n’en doa ket graet anaoudegezh gantañ c’hoazh.

Dont a ra spered kevredigezh bro-Japan, eleveziek-kenañ war sujed an heñvelreviadelezh, da skeiñ ouzh hini bro-Ganada, ma veve digompleks ar c’houblad paotred dimezet-se.

Gras d’ar plac’hig, entanet gant donedigezh he eontr ha dieub a rakvarnioù, e tro sell Yaichi tamm-ha-tamm. An disfiz a rene da gentañ a zeu da vezañ ul liamm-familh don etre an teir zudenn.

Bet em eus kalz plijadur o lenn ar peder levrenn-mañ, daoust ma vijent evit ar vugale. An aozer, heñvelreviad e-unan, a zo arbennikaet war ar sujed, en e vuhez vicherel ivez. Dre ziskouez an tudennoù war o femdez, o rannañ o fredoù, o amzer-vak, labour an ti, e teuont da vezañ tost-tre ouzh al lennerien. Soutil ha fromus eo an istor, ha brav an tresadennoù.

Ne vez ket anv a homofobiezh el levrioù-mañ : an homofobiezh zo ur si louet, eus an XXvet kantved, moarvat. Met talañ a ra ouzh stummoù skañvoc’h anezhi. Chom hep soñjal, troc’hañ al liammoù evit abegoù all, chom hep anzav outañ e-unan ne vezer ket naturel fas d’an dud a zo disheñvel ouzhomp… aze emañ an dalc’h, evit kalz tud a-vremañ.

Mont a ra a-du al levrioù-mañ gant ur bed ennañ muioc’h a gengompren hag a gevatalded. Dreist int.


Dremm guzh Eskalibur, Paol ar Meur (2019)

Ur romantig skiant-faltazi eo. N’eus ket kalz anezho e brezhoneg, ha kalz anezho n’int nemet danvez farsadennoù, muioc’h a fent hag a faltazi enno eget a skiant.

Sirius eo ton ar romant-mañ dre vras. Un enklaskerez-polis a heulier, war he labour hag en he buhez-familh.

N’eus netra da lavaret war an istor : dedennus eo, ha kontet brav.  Ur blijadur eo ergerzhout Brest an dazont dindan reolennoù dic’hortoz, hag ijinañ o efedoù. War ar poent-se eo pinvidik an destenn. Un diskoulm a-zoare zo bet kavet.

Petra zo kaoz, neuze, e chomfen digas a-walc’h ouzh ar skrid, ha me plac’h ar skiant-faltazi ?

Dont a ra marteze eus an doare hed a laka Paol ar Meur etre an tudennoù hag al lennerien. Deskrivet brav eo ar bed, poellek, ha poellek ivez oberoù an tudennoù a gas d’un diskoulm poellek. Met ne gavan ket an nor da hevelebiñ ouzh an harozed. Ha disoñjet em eus an istor kerkent ha troet ar bajenn ziwezhañ.

Koulskoude ez eo ur seurt tro-ouesk sevel ur bed-an-dazont. Reoù Paol ar Meur o devez bep tro reolennoù disheñvel. E-touez ar skrivagnerien vrezhonek ez eo unan eus ar re o deus kaset ar pellañ ar seurt lennegezh.


Le soldat chamane, Robin Hobb, Stadoù-Unanet (2005-2007)

8 levrenn a ya d’ober kelc’hiad klok Le soldat chamane :

1. La déchirure

2. Le cavalier rêveur

3. Le fils rejeté

4. La magie de la peur

5. Le choix du soldat

6. Le renégat

7. Danse de terreur

8. Racines

Fellet ez eus din lenn pep tra heul-ouzh-heul, evel ma ran bep tro gant heuliadoù Robin Hobb a zo ken teogus ma ne c’heller ket diskregiñ diouto ur wezh lañset.

N’eo ket stag Le soldat chamane ouzh L’assassin Royal, e mod ebet. Lec’hiet eo bet an istor en ur bed faltaziek ivez. Awenet eo, n’eo ket gant ar Grennamzer, met gant deroù ar Stadoù Unanet hag aloubadeg ar C’hornôg. Gant se, ar pezh a vez enebet eo ur bed soudarded, dezho arme hag armoù, ouzh ur bed tost ouzh an natur a laka da soñjal en indianed.

Er penn kentañ e vezer kazi gant ur romant-deskiñ klasel. Jamère, eil mab e familh, a zo tonket da vont da soudard, evel holl eil vibien an holl familhoù pinvidik. Ne wel nemet an hent-se dirazañ ha ne vag nemet ar spi-se. Ha pa oa c’hoazh paotrig bihan er gêr, eo bet desavet evel ur soudard. Bet eo e dad betek lakaat anezhañ da bakañ un deskoni hep he far, pa gave dezhañ ne c’helle bezañ desket traoù ‘zo nemet digant un enebour bennak : fiziet en deus anezhañ d’un enebour kozh. E-kerzh an deskoni-se e ra Jamère ur veaj speredel ma vez rannet e spered etre daoù damm : hini ar soudard, hag hini an den gouez.

Mont a ra da skol ar soudarded, ma stag liammoù kreñv gant mignoned.

Tamm-ha-tamm en em ro da glevet e eil “me”, muioc’h-mui. Dre e hunvreoù, ha dre hentennoù all. Tonket eo Jamère da servijout an “huderezh”, ar pezh a ya a-enep d’e fealded evit an arme alies.

Ur bern temoù a vez pledet ganto er rummad levrioù-mañ. Romant un haroz skizofren da vat. Fealded, feiz, dever eus un tu. Gwirioù ar merc’hed en ur gevredigezh mirour-don, ekologiezh doare Avatar, enebet ouzh ar c’hoant rastellat moneiz da n’eus forzh peseurt priz. Preder war holl zremmoù ar garantez, mab-tad, breur-c’hoar, mignon-mignon, euredoù arañjet ha karantez dibabet, karantez korf, karantez speredel, karantez evit ar vugale pe al loened a labour gant an unan, karantez hep distro, karantez ouzh tasmantoù, ha kement ‘zo. Dedennus-kenañ eo ivez ar pezh a c’hoarvez d’an haroz hag a zeu da gemer pouez en un taol, da heul ur c’hleñved : argarzhet eo gant an holl, tra ma oa enbarzhet eus ar c’hentañ er gevredigezh. Hag er bed kenstur ma vev, eo ar fed bezañ teuc’h un arouez a veli hag a c’halloudegezh.

Marteze n’eo ket ken entanus rummad Le soldat chamane eget L’assassin Royal, met dreistordinal eo dija. Ha goude un istor ken du, e kav din eo un taol kaer bezañ deuet a-benn da echuiñ an 8vet romant gant un ton pozitivel da vat, yael.

Un hudourez eo Robin Hobb hag a laka e lennerien da veajiñ pell-tre. Me garfe gouzout hag-eñ ne c’hoari an hudourez-se nemet war merc’hed, pe hag-eñ e vez tizhet paotred ganti ivez. War se, n’em eus bet respont ebet betek-henn.

 


Gouel ar c’hlas termen, Goulc’han Kervella (2019)

Anzav a zlean on bet un disterig hegaset o kavout an heñvelreviadelezh da dem pennañ al levr-mañ. Daoust ma kavfen dedennus an danvez dre vras, em boa ar santimant e veze chaoket hag adchaoket atav ar memes danvez.

Met n’on ket chomet gant ar santimant-se peogwir on bet plijet a-walc’h gant ar skrid.

Ur romantig evit ar grennarded eo -lakaet eo da “zanevell” gant ar skrivagner. Gouel zo bet etre al liseidi klas termen. Unan a vank an deiz war-lerc’h.

Un istor “outing” eo. Ar pezh a gavan dedennus eo n’eo ket ur skrid-kliched kement-se. Kavout a ra din eo bet graet an dro, el lennegezh, er filmoù… eus an degouezhioù dramael ma vez skarzhet krennarded eus o zi gant o zud homofob, ha kement ‘zo. Ne fell ket din lavaret n’eus ket mui eus seurt degouezhioù, met emskiantek eo ar bras eus an dud int droch. Dre se, e kemer an homofobiezh hentoù sourroc’h ha diaesoc’h da anavezout. Ha war an dachenn-mañ e kav din en deus c’hoariet fin Goulc’han Kervella er skrid-mañ.

Anat eo e c’hell ar skrid-mañ degas traoù da dud yaouank, daout ma ne gredfen ket e z’afe kelennerien da studiañ seurt levr en o c’hlasoù. N’eo nag hir, na diaes da lenn koulskoude. Ha danvez preder zo ennañ, diwar-benn an homofobiezh evel-just, met ivez diwar-benn an implij a ra ar re yaouank eus ar binviji niverel luget.

Ar reuz a c’hell bezañ plantet gant tud n’int ket drouk, just evit c’hoari, eo a zo e kreiz an istor.

Din-me ez a re vuan ar fin, ne vez ket pouezet a-walc’h war stad-spered al liseidi. Met d’am soñj eo kentoc’h ul levr evit digeriñ ar gaoz. Mat eo eta.


Frond ar c’hafed fresk, Maï Ewen (2019)

Kinniget evit Priz ar Yaouankiz, al levr-mañ a gont un nebeut eñvorennoù tro-dro d’un tem : c’hoar ar skrivagnerez.

Kontet eo brav ha santout a reer ez eus bet preder war ar stumm, ar pezh a laka an destenn da vezañ plijus da lenn.

Koulskoude ne gavan ket dispar an dastumad-mañ evit kinnig seurt skrid. Kompren a ran an dalvoudegezh anezhañ hag ar sujedoù a c’heller tennañ dioutañ : danvez labour, muioc’h eget danvez dudi evit krennarded, d’am soñj. Padal, evit an dud gour ma z’omp, an istor-mañ a gavfe brav he flas e eñvorennoù (klok) Maï Ewen. Ma vez lakaet penn-ouzh-penn skridoù all ganti e tle bezañ boulc’het mat al labour dija…

Da c’hortoz, e choman un tamm war va naon.


Kouignoù iskis evit ar mammoù-kozh, Laurence Lavrand (2019)

Ma ne fazian ket eo ar wezh kentañ m’en em gavan gant ul levr skrivet e brezhoneg war-eeün gant ar skrivagnerez-mañ, em eus lennet kalz traoù ganti c’hoazh. Hag un diforc’h a welan, e gwirionez : kalz natureloc’h hag aesoc’h eo da lenn eget oberennoù al ‘zo ganti.

Un enklask-polis evit ar grennarded eo. C’hoarvezout a ra an traoù e Brest, a zo depegnet eus ar c’hentañ hep ponneraat ar skrid, met gwriziennet eo ivez e Mayotte, lec’h ma vev an harozez 12 vloaz diouzh boaz. Kaset eo an itrik eus ar c’hentañ, fonnus an darvoudoù enni. Aked zo bet lakae, ivez, da zeskrivañ soñjoù an tudennoù hag al liammoù a stag anezho etrezo.

Kavet em eus mat-tre an istor, lusket, dibosubl ijinañ ar fin a-raok bezañ degouezhet ganti. Un taol-kaer.

Nemet un draig ; un elipsenn lec’hiet fall, d’am soñj, da vare an diskoulm. Ne fell ket din diskoachañ ar steuñvenn amañ neuze e kemerin ur skouer : ma vez klask war ur c’horf marv penn-da-benn ul levr, arabat espern ar senenn ma vez adkavet gant unan. Ha ma vez un nor da zigeriñ, arabat chom hep diskouez ar senenn digeriñ an nor kennebeut. Al lenner a oa o c’hortoz a sant ur vank, memes ma vez respontet d’e holl goulennoù pelloc’h.

Met n’eo nemet un draig, e-barzh ur romant a zo mat-tre a-hend-all.


La passe-miroir 4 : La tempête des échos, Christelle Dabos, Frañs (2019)

Gant ar pedervet levrenn-mañ e vez klozet kelc’hiad La Passe-miroir.

Gant plijadur em eus adkavet Thorn hag Ophélie ha bet tro da zonaat ar pezh a stag al lennerien ouzh o fersonelezh. Kalz re a sioù en deus pep hini anezho evit bezañ ur gwir haroz. Ha kement-se a c’hwezh un denelezh dreistordinal enno. Karout a reer anezho gant ar santimant n’int nemet evidomp, ha ne c’hellfe ket ar re all gwelet an teñzor a zo kuzhet enno : ar pezh a zo tost ouzh ar vuhez. Un taol-kaer eo deuet a-benn Christelle Dabos d’ober war ar poent-se.

Evel-just, n’em bije ket gellet dioueriñ ar fin. Koulskoude, al levrenn ziwezhañ-mañ on bet dipitet ganti ha n’em eus ket gellet lenn anezhi gant kement a lañs hag ar re all. N’eus ket kement a awen enni. Ret eo dastum an holl neudennoù zo bet taolet, hag o serriñ : kavet em eus war un dro luziet-kenañ an istor, ken e krogen da vezañ kollet enni ha da chom hep eñvoriñ petra oa ar c’hest, a-benn ar fin… ha war un dro re aes, evit diskoulmañ kudennoù ‘zo. Met marteze e vije bet furoc’h din adlenn an teir levrenn gent a-raok boulc’hañ honnezh. Ken disheñvel eo ar bed he deus krouet ar skrivagnerez hag an doare troioù-kaer a ginnig, m’eo ret bezañ eoriet mat ennañ evit chom hep en em goll.

Va santimant diwar-benn ar rummad a-bezh a chom pozitivel-kenañ, ha c’hoant a ro din al lennadenn ziwezhañ-mañ da adkregiñ ganti penn-da-benn a-barzh nemeur.