Category Archives: Galleg

Les contes interdits : Peter Pan, Simon Rousseau, bro-Gebek (2018)

Adimplijet e vez bed ha tudennoù oberenn J.M. Barrie en ur Peter Pan doare trash.

Dedennus a-walc’h e oa ar soñj kement ha sell ar skrivagner. Siwazh, n’eo ket skrivet brav, ha techet eo Simon Rousseau da vont re bell ganti, pa vije bet kalz efedusoc’h leuskel da zivinout.

Follentez, dramm, pornografiezh, pedofiliezh, jahinerezh, debriñ tud, a bep seurt falloniajoù a vo kavet e-barzh. Ha kement-tra e kebekeg, a son drol a-walc’h en divskouarn, dreist-holl e seurt endro.

Tennañ a ra muioc’h d’an taol-esae kenwerzhel, doare film-spont, eget d’an oberenn lennegel.

Domaj, kar war-bouez nebeut en dije plijet din.

Advertisements

Le chat qui inspectait le sous-sol (9), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1989)

En 9vet levrenn-mañ eus ar rummad e tistro Qwilleran en ti-koad en doa tremenet vakañsoù ennañ. Raktresañ a ra lakaat sevel un astenn dezhañ, evit kaout muioc’h a blas da labourat ha reiñ ur gambr d’e zaou gazh. Daoust ma n’eo ket eñ e-unan a ra an travoioù, e sav ur bern kudennoù o lak da vezañ daleet.

Plijet on bet el levr-mañ gant an implij a ra ar skrivagnerez eus an endro stereotipet he deus lakaet e plas evit lakaat an itrik da adkemer lañs. Dichadennet an natur, ur wezh ouzhpenn, met en un doare nevez. Hag ur seurt c’hoari a sav gant an degouezhioù dreistnaturel : horoskop, lenn planedennoù, seblantoù a bep seurt, bizitourien o tont eus an oabl… ar pezh a zo fentus a-walc’h. Qwilleran, poellek hag o tont eus ur vro all, n’eo ket techet da grediñ en traoù-se, met daoust hag-eñ ne vev ket, e-unan, traoù iskis gant Koko, e gazh dreistsperedet ?

Dre vras koulskoude e kav din e krog awen Lilian Jackson Braun da zisteraat. Adimplijet e vez trukloù ‘zo, ha gortozet an darvoudoù betek re. Dont a ra an istorioù da vezañ re aes, skrivet re aes, diskoulmet re aes. N’en em stager ket da vat ouzh an dud nevez kinniget, tra ma z’eo aet lod eus ar re gozh da buñs an ankounac’h.

Diskenn a ra disoursi memestra, treiñ a ra ar soñjoù pa vez re leun ho penn d’en em ouestlañ da lennadennoù donoc’h.


Éloge de l’hypocrisie, Olivier Babeau, Frañs (2018)

Pell a vezañ ur perzh fall da lakaat an hu warnañ, ar pilpouserezh eo ar pri eo bet lakaet a-viskoazh ar gevredigezh da ziwan warnañ. Kevredigezh ebet hep pilpouserezh, tu ebet da vevañ asambles. Setu ar pezh a zispleg Olivier Babeau el lodenn gentañ eus e veuleudi dezhañ, gant forzh skouerioù tennet eus Istor ar bed ha daveoù pinvidik.

Emañ an traoù o cheñch avat, ha stad a vez graet d’an treuzwelusted er bed a-vremañ. Un doare pilpouserezh nevez, kuzhet gwelloc’h met mammenn a zistruj. En eil lodenn, e ra anv Olivier Babeau eus techoù nevez ar gevredigezh, en o zouez ar red da vezañ eeün a spered, diskoach, pa vever ur vuhez ha n’eo ket bet morse ken a-wel d’an holl, dre ar rouedadoù sokial dreist-holl.

Lonket em eus al levr-mañ gant kalz kuriusted ha n’em eus ket paouezet da zizoloiñ traoù ennañ betek ar bajenn ziwezhañ. Kendrec’hus eo lavar ha dielfennañ ar skrivagner, a ziskouez bezañ speredek ha gouiziek. Degas a ra un doare nevez da empentiñ an darempredoù sokial.

Ul levr da lenn, evit livañ gevier hep morc’hed ha gounit muioc’h a frankiz.


Le chat qui sniffait de la colle (8), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1988)

En eizhvet opus-mañ e talc’h Lilian Jackson Braun gant he hent : kenderc’hel a ra ar c’hazh, Koko, da heñchañ Qwilleran war-zu ar respontoù emañ war-glask anezho evit diluziañ un afer muntr, met atav en ur zerc’hel e blas hag e anien a gazh, ar pezh a zo sebezus a-walc’h.

Donoc’h-donañ e teuer da anavezout tud kêr, mignoned Qwilleran, e vignonezed ivez (a sav gwarizi etrezo ur wezh dre vare), evel pa heulier un heuliad tele : an darempredoù sokial o devez ur plas a-bouez e-barzh ar jeu.

Ne vez ket degaset ur mor a ditouroù nevez, met gouest e vez ar skrivagnerez da ijinañ degouezhioù dic’hortoz atav, da skouer er pennad ma koll Qwilleran e gizhier en natur e kreiz an noz, goude ur gwallzarvoud gant e garr.

Lennet e vez al levr hep skrabañ e benn. Dreist eo evit dizrubuilhat.

 


Le chat qui connaissait Shakespeare (7), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1988)

Evit diverrañ ar romant dindan tri ger, “Winter is coming…”

Gwelet a reer ennañ Qwilleran hag e daou gazh oc’h en em voazañ ouzh o maner, tonket da vont da virdi. Graet e vez donoc’h anaoudegezh gant ar familh e karg eus ar gazetenn lec’hel. Siwazh, e ya da voged al lec’h hag an dielloù dres d’ar mare ma oa o vont da gregiñ gant ur vuhez nevez. Iskisat tangwall, ha ne vije ket bet c’hwezhet an tan-se a-ratozh ?

Plediñ a ra Qwilleran gant a bep seurt traoù, ober e fri-furch e-keñver ur marv iskis met ivez ober war-dro eured ar vaouez a soursia eus e di, daoust ma vije displijet don gant he danvez-gwaz.

Evit ar c’hizhier, ne vez ket gwelet spis gant al lenner ar pal poursuet gant ar skrivagnerez, daoust ma vijent hollvezant. Roet e vez an alc’hwez er fin. Eeün, met efedus.

Daoust ma vijer staliet en ur bed klet, e kendalc’h ar seizvet romant-man eus ar rummad da vezañ plijus ha da zerc’hel al lenner war evezh. Ar fin, dic’hortoz a-walc’h, a ziskouez n’he deus ket aon ar skrivagnerez da lakaat diazezoù he istor da vrañsellat, a-benn loc’hañ en-dro gant muioc’h a startijenn.

Met se ‘vo el levrenn 8 !

 


Le chat qui jouait au postier (6), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1987)

Ur mell ti zo deuet da gQwilleran en hêrezh, gant ma asanto chom da vevañ ennañ e-pad 5 bloaz. Dilojañ a ra evit hanternoz ar vro eta.

Klask a ra ar skrivagnerez lakaat un tamm nevezenti en he doare da skrivañ, gant ur penn kentañ un tammig iskis hag un distro en amzer-dremenet tost da zisplegañ ar peragoù a gement-se. Deuet mat eo.

Setu Qwilleran oc’h ober e doull en e vro nevez, oc’h adsevel tro-dro dezhañ e gelc’hiad mignoned ha danvezioù-mignonezed, hag o tegas anaoudegezhioù kozh da vevañ gantañ zoken.

Dedennus eo an enklask, ha ne baouez ket ar c’hazh dreistsperedet Koko da ijinañ doareoù nevez da sikour e vestr. Er romant-mañ e son piano hag e tibab al lizhiri pouezus er berniad lizhiri a erru bemdez dre doullig an nor. Ur wezh ouzhpenn e vo savetaet Qwilleran gantañ : kit da lenn al levr, ma fell deoc’h gouzout penaos 🙂

Ar pezh a zo mat gant al levrioù-mañ eo e vezont lennet gant ur mousc’hoarzh e korn e vuzelloù. Morse ne dager gant ar c’hoarzh met fent soutil a zo memestra. Lakaat a ra en imor vat, daoust ma vije poellek an istor ha dedennus an itrik-polis. Ur meskaj ne zeu ket brav alies gant ar skrivagnerien, a-benn ar fin.


L’arabe du futur IV, Riad Sattouf, Frañs (2018)

Kenderc’hel a ra Riad Sattouf da gontañ e yaouankiz el levr-mañ, eil-diwezhañ ar rummad. Un dra hirgortozet a c’hoarvez : krog eo ar vamm da enebiñ ouzh he gwaz. Nac’h a ra heuliañ anezhañ d’e labour nevez e Arabi saoudek ha distreiñ a ra e Breizh gant he zeir bugel, lec’h ma vev e-kichen he mamm.

Nebeutoc’h e pourmen Riad etre ar broioù arab hag ar Frañs el levr-mañ, kentoc’h e Frañs. Met gant e grennardiezh o vleuñviñ, e santer gwelloc’h-gwellañ an nerzhioù kontrol eo sachet ha disachet ganto : e dad o radikalaat, he mamm oc’h adkemer he frankiz tamm-ha-tamm, e dad-kozh sorc’hennet gant ar seks pa n’eus nemet glander e genoù e dad… Hennezh a dro da skouer relijiel en diavaez eus e familh. met ar pezh a vez santet gant al lenner eo kentoc’h ar follentez o sevel ennañ tamm-ha-tamm. Nebeutoc’h-nebeutañ poellek eo e zibaboù.

Echuiñ a ra al levr gant un darvoud dic’hortoz a sko ar spered hag a chom pell ennañ goude al lennadenn.

Daoust ma vije nebeutoc’h a veajoù, ez eus muioc’h a ritm er pedervet levrenn eget en teir c’hentañ. Hag ar feulster a oa el levrioù all zo evel enbarzhet. Breskted ar grennardiezh a vez kresket gant an div vammenn a sevenadur kontrol o deus maget Riad Sattouf.

Un daolenn eus an duañ a ra an aozer eus ar sevenadur arab, a-benn ar fin. Un testeni dibar eo. N’eus nemetañ a c’helle skrivañ anezhañ, da gentañ peogwir e oa ret kaout daou sevenadur disheñvel evit gellout dielfennañ an eil pe egile, da eil peogwir e vije nac’het gant al lennerien ma ne vije ket un istor wir : ken buan all, e c’hellfe bezañ propaganda gouennelour…

Un istor buhez dispar eo, a lak d’en em soñjal war ur bern sujedoù pouezus. Mall zo warnon gouzout disoc’h ar pajennadoù diwezhañ, pa vo embannet…

 

 


Les communautés utopistes au XIXème siècle, Jean-Christian Petitfils, Frañs (2011)

Dedennet on gant an tem-mañ ha klasket em eus ul levr gouest da zegas ur sell hollek war an danvez.

Kinnig a ra an aozer ur framm a dalv evit an holl gumuniezhioù, dre vras : soñj o tiwan, strollad o sevel, tuta, loc’hañ, deroù, buhez kevredigezhel, diaesamantoù o sevel e-keñver al lec’hioù pe an dud o kenvevañ, emsavioù, fin.

Lakaet e vez ar gaoz ivez war an astennoù d’ar raktresoù-se en XXvet kantved. N’eo ket tremenet ar c’hiz penn-da-benn, daoust ma vije war an diskar.

E dibenn al levr e kaver renabloù eus an holl daolioù-arnod, renket dre soñj pennañ, pe e vije politikel pe relijiel. Ur souezh eo an niver anezho. Hag al liesseurt m’eo an hunvreoù a lak an dud da dridal ha da ouestlañ o buhez dezho.

Steuñvenn al levr zo mat evit o c’heñveriañ etrezo, dielfennañ ar pezh a zo deuet brav hag ar pezh n’eo ket, ha perak. Met evit un tañva eo foutouilhek un tamm. Mesket e vez anvioù ar c’humuniezhioù hag o ferzhioù hiniennel, gant an niverus ma z’int, hag en desped ma vije renket ha skrivet sklaer an destenn.

A-benn ar fin en em c’houlennan hag-eñ ne vije ket bet gwelloc’h lenn da gentañ istor ur gumuniezh, ha kemer harp warni evit digeriñ an ardremez.

Ul levr mat eo, atav, a vez desket ur mor a draoù ennañ hep na vije arabadus.

 

 


Le chat qui voyait rouge (4), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1986)

Goude 3 romant Ar c’hazh a… er bloavezhioù 60, hag en desped d’ar vrud a oa deuet dezhi ganto ha d’ar wask lakaet warni gant he embanner, he doa graet ar skrivagnerez ur paouez gant he rummad e-pad 18 vloaz. Hennezh eo an hini kentañ goude an hir a droc’h-se eta.

Ne vez ket santet e gwirionez. Adkavout a reer Qwilleran hag e daou gazh en e ranndi kent e Came-Village.  Ne chomo ket pell ennañ, met brav e oa d’ober al liamm. Ar paourkaezh kazetenner en deus kudennoù yec’hed peogwir en deus tapet re a bouez, ha setu ma tle heuliañ ur reol-voued.

Gwashaet eo ar c’hastiz gant e gefridi nevez er gazetenn : paotr ar pretioù cheuc’h, ret e vez dezhañ gwelet boued saoürus a-dost…

Ouzhpenn-se en em gav e-unan a-nevez, n’eo ket aes kavout ur plac’h bennak da ambroug anezhañ da bep pred.

Mat em eus kavet ar romant, daoust ma krogan da vezañ direnket gant ar sekselezh -doare ar bloavezhioù 60- a ren er metoù a ergerzher. Seul vuioc’h m’eo skrivet al levrioù gant ur vaouez. Kompren a ran eo ret, marteze, evit mirout spered ar bloavezhioù-se, met dont a ra da vezañ ponner goude ur prantad, dreist-holl o c’houzout eo bet skrivet al levr-man er bloavezhioù 80.

Hag ar c’hizhier ? Mont a ra mat ganto, trugarez. Gouest int da lenn priz ar boued war ar voestad evit chom hep debriñ soubenn voan. Ha n’eo ket trawalc’h da gKoko bezañ barrek war al lenn, pleustriñ a ra ivez war ar skrivañ. War a lavar e vestr, d’an nebeutañ, da bep hini d’ober e soñj… Keit ha ma chom gouest da saveteiñ buhez Qwilleran ez a pep tra war e blaen.


Le chat qui mangeait de la laine (2), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1967)

Gant an eil levrenn-mañ e vez komprenet gwelloc’h ar pezh a vo perzhioù heverk ar rummad : e pep levr, e cheñcho ti Qwilleran. E pep levr, en em gavo gant ur plac’h koant disheñvel a raio al lez dezhi. E pep levr, e cheñcho karg en e labour…

Er romant-mañ e vez lakaet e karg un astenn d’ar gelaouenn a labour eviti, war sujed ar c’hinklañ tiez. Unan ouzhpenn ha n’anavez netra war e zivoud… Setu eñ soubet en ur metoù nevez, e-touez tud pinvidik kustum d’en em zebriñ etrezo. Astenn a ra e skouarn ha digeriñ e zaoulagad, daoust ma nac’hfe e rener lakaat anezhañ da labourat war un afer laeroñsi a gav dezhañ eo bet savet a-ratozh-kaer goude ur pennad embannet gantañ.

Kement-se ne harz ket outañ da ziluziañ pep tra, evel-just. Reiñ a ra bod Qwilleran e fin ar romant d’ur gazhez-siam, Yom-Yom, a zeu d’ober kavandenn da gKoko. Hennezh a chom ken efedus all da sikour Qwilleran en e enklask-polis, betek dont a-benn da bakañ al laer. Nemet dre zegouezh e vije ? Kalz ijin a zispak ar skrivagnerez evit reiñ d’ar c’hazh ur perzh dic’hortoz hag efedus.

Ken plijus all eo ar romant-mañ hag hini kentañ ar rummad : skrivet e-keñver aergelc’hioù ispisial, met o kinnig un afer luziet a-walc’h evit bezañ dedennus.