Category Archives: Galleg

L’art de s’aimer sans mots, Sylvie Tenenbaum, Frañs (2003)

El levr diorren personel-mañ e vez graet tro an holl sinoù, jestroù, emzalc’hoù a gemer perzh, hep gouzout d’an dud a-wezhioù, e-barzh an daremprediñ. 80 % eus ar pezh a zo da gompren a vije skoachet en tu all eus ar gerioù.

Ma kavan dedennus an tem -n’eus yezhadur klok ebet eus ster hag implij ar sinoù bras ha bihan-se- ne c’hellan ket lavaret kement-all eus al levr. Daoust ma vije lardet gant daveoù, d’ober un tamm sirius, n’eus nemet avel oc’h ober anezhañ. Kalz plas a vez kollet da zisplegañ traoù anat ha da reiñ skouerioù chuchu. N’eo ket kenaoz a-walc’h evidon. Ha ne gomzan ket eus ar c’heur bihan a gelc’hia pep niverenn traoñ ar bajenn…

Mat eo memestra d’en em soñjal war plas ar gerioù, dreistmentet er bed a-vremañ. Deskiñ ur geriadur n’eo ket komz ur yezh, ha ne vo biken a-walc’h anezho evit en em zaremprediñ etre tud.

An arz d’en em garout hep tremen dre ar c’herioù n’on ket bet touchet gant ar gras anezhañ, moarvat, met d’an nebeutañ em eus pleustret hardi war an arz da gavout hir va amzer hep magañ drougrañs ouzh an hini en deus profet al levr din.

Advertisements

La guerre des clans 1 levrenn 1 : Retour à l’état sauvage, Erin Hunter, Rouantelezh Unanet (2003)

Evel Caroline Quine, mamm Alice Roy, Erin Hunter n’eo ket ur skrivagnerez nemeti met ur strollad skrivagnerezed ennañ ar skrivagnerezed saoz Kate Cary, Cherith Baldry ha Victoria Holmes da gentañ. Diwezhatoc’h eo deuet Tui Sutherland (amerikanez), Gillian Philip ha Rosie Best (saozezed) ha neuze Inbali Iserles (Israeladez) da founnusaat ar skipailh. O vezañ m’eo awenet bed La Guerre des clans gant lec’hioù ‘zo eus Breizh Veur, e lakain atav “Rouantelezh Unanet” evit ar rummad-mañ, n’eus forzh gant piv e vije skrivet al levr e gwirionez.

Kate Cary eo he deus skrivet al levrenn gentañ-mañ e gwirionez, sikouret don gant Victoria Holmes. Lavarout a ra bezañ bet awenet gant romantoù faltazi Enid Blyton, Caroline Quine ha Lucy Maud Montgomery.

Met e gwirionez, ar romant a denn ar muiañ an oberenn gentañ-mañ dezhañ eo Levr ar janglenn gant Kipling, d’am soñj. Ur c’hazhig doñv, bountet gant e anien, a vez degemeret e-touez ur meuriad kizhier gouez, lec’h ma tle ober e zoull en ur lakaat disoñjal e teu eus bed an dud. Lakaet da zeskard en abeg d’e oad, e tleo en em ober ouzh un aozadur strizh ha pignat tamm-ha-tamm gant e bazennoù, neket hep ober un nebeut sotonioù en em ginnigo dezhañ war e hent.

Ret eo gouzout ez eus eus La guerre des Clans un heuliad hir-kenañ, ha n’eo ket peurechu c’hoazh en deiz a hiziv. Al levrenn gentañ-mañ a oa sañset bezañ an hini nemetañ, hervez an urzhiad. Mont a ra goustadik an traoù er penn kentañ peogwir ez eo ret staliañ don un endro faltazi luziet. Digempouez-mat eo al levr eta, gant ur penn kentañ a ya war e blaen, hag ur fin en em laka an ober da c’haloupat ennañ, kement ha ken buan ma n’eus ket bet tu da glozañ an istor da vat.

Spered Levr ar janglenn a vez dilezet er fin, evit tuañ muioc’h eus tu Game of Thrones : stourm evit e glañ, e damm douar, bezañ feal, kalonek, anduriñ treitouriezh, mervel evit e soñjoù, difenn e vignoned, gwalc’hiñ ar re a zo tamallet e gaou… lod eus an traoù-se a vije re griz da lakaat en un oberenn evit ar yaouankiz. Ar fed e tremenfe an istor en ur bed loened a bermet da vont pelloc’h war an hent-se, ar pezh a zo mat.

Ober a ra berzh La guerre des clans e-touez bugale ar skol kentañ derez, re ar 6vet hag ar 5vet klas : setu perak em boa c’hoant d’e lenn. Met ne welan netra nevez er geusteurenn kinniget ; drammoù kozh aztommet ne lavaran ket. Gwell a se ma plij d’ar vugale a-vremañ.

Ha me en oad gour, evit poent n’on ket strobinellet : ne welan netra brav er skritur, netra dreistordinal en istor, dezhi da vezañ plijus-rezonabl. Hag ouzhpenn em eus aon e vo santet betek re ar c’heñchamantoù pluennoù a levrenn da levrenn. N’on ket sur e vin kalonek a-walc’h da vont betek ar fin…


Le club des érudits hallucinés, Marie-Lucie Bougon, Frañs (2019)

Ganet e 1990, Lucie Bougon zo ur skrivagnerez yaouank a zo o sevel un dezenn war an doare m’eo bet degemeret al lennegez faltazi e Frañs eus 1972 betek an deiz hiziv.

Desachet on bet gant golo ar romant kentañ-mañ, met ivez gant e etikedenn ; Steam punk : bedoù e vezan plijet ganto, da gustum.

A-fed rekipe ez eus an drammoù ret. Deskrivet mat eo ar bed ha doujañ a ra eus ar gwellañ d’ar pezh emaer o c’hortoz. Met pa soñjer mat, ne z’a ket en tu all d’ar pezh a oar al lenner dija. Ar bedoù steampunk n’eus anezho nemet e ijin o grouerien, hag evit o dispakañ eo ret diskouez intrudu da ledanaat atav ar pezh a oa a-raok ha da binvidikaat anezho. Kontrol da se eo diazezet levr Marie-Lucie Bougon war glichedoù rakchaoket.

N’eo ket fall an istor, a denn da Frankenstein un tammig. Met ur romant bountet eo. Ar skritur anezhañ, zoken, a zo a-feur, evel hini kopiadenn ul liseadez fur. Ne zeu netra da souezhiñ al lennerien, gwezh ebet. Kavadenn ebet. Skañvder ebet.

Ouzhpenn-se e teu re drumm ar fin, e-keñver lusk pozet-mat ar penn kentañ.

Marteze e vije gwelloc’h d’an danvez-skrivagnerez chom gant an danevelloù, he doa kroget ganto ? Evidon e vije kenkoulz lenn he zezenn, pa vo echu, eget kenderc’hel gant he oberennoù faltazi. Kavout a ran dispar an danvez anezhi.

 

 


À la recherche du temps perdu 1 : Du côté de chez Swann, Marcel Proust, Frañs (1913)

Proust1N’em eus ket soñj e vije bet aliet din lenn Proust, na pa vije nemet ur wezh en va buhez. Ar bruzhunoù a ouezan diwar e benn n’int nemet kritikoù : dilennabl e oberenn gant an hir ma z’eo, ken hir e frazennoù m’en em goller enno… ne oa war listenn ebet bet roet din gant va c’helennerien ha n’on en em gavet gant den ebet en dije lennet an heuliad-mañ hag a vije gouest da gontañ din tammoù eus an istor… ma z’eus unan.

Anv a oa eus Proust hag eus an tabut en deus heuliet embann À la recherche du temps perdu en La saga des intellectuels français em eus lennet n’eus ket pell ‘zo avat, hag ingal em bez tro da zornata levrioù diwar-benn ar skrivagner. Kuriusted zo bet plantet ennon gant kement-se, ha setu me lañset en avañtur.

Goude un nebeut pajennadoù, an dra gentañ em eus graet eo mont da wiriañ eo À la recherche du temps perdu ur romant. Ken resis eo santaduroù ar paotrig er penn kentañ m’eo bet anat din e oa tennet eus buhez ar skrivagner war-eeün. Ya, ur romant eo, met maget don gant eñvorennoù.

Rannet eo al levrenn gentañ-mañ dindan teir lodenn. En hini gentañ, Combray, e ro ar paotrig-dezreveller un aridennad soñjezonoù hag eñvorennoù diwar-benn ar c’hambreier a gouske enno pa oa bihan. Combray zo al lec’h ma yae da vakañsiñ gant e familh. Du-hont e reer anaoudegezh gant Swann, un amezeg karantezus met disprizet gant tud ar paotrig.

An eil lodenn, Un amour de Swann, zo ur flash-back a ginnig istor karantez Swann hag Odette, eus an deroù betek ma vije chadennet Swann gant ar garantez. Estreget an dudenn Swann, n’eo ket splann al liamm a zo etre an istor-mañ hag an hini gentañ.

Gant an trede lodenn Noms de pays e kroger da gompren n’eo ket ur patchwork takonet n’eus forzh penaos emaer o lenn. Laosket e vez Swann a-gostez ha distreiñ a reer da Bariz gant ar paotrig. Desachet eo forzh pegement gant ur plac’hig a c’hoari ganti el liorzh-kêr : merc’h Swann hag Odette an hini eo.

Kosteziañ a ra an destenn diouzh tu ar realism doare Balzac, nemet eo stad diabarzh an tudennoù a vez ergerzhet dre ur werenn-greskiñ : gant se, e tenn ivez d’an impresionism en ur mod bennak, peogwir e vez distummet ar pezh a zo tro-dro gant ar pouez bras roet da vont en-dro psikologel an tudennoù.

N’eo ket un destenn kasaüs da lenn ; daoust ma ne c’hoarvezfe koulz lavaret netra enni ha ma vije hir-rezonabl. Soubet e vezer e endro hag e metoù ar familh. Kalzig a fent a zo, el lodenn gentañ dreist-holl. Gwerniz bourc’hiz ar familh n’eo ket evit skoachañ penn-da-benn spered sourr ha jeder an dud, n’eus forzh pegen enorabl o dije c’hoant d’en em ziskouez.

Echuiñ a reer ar romant kentañ-mañ eus an heuliad gant ar santimant eo a-boan kroget an traoù.


Le chat qui… 12 : Le chat qui connaissait un cardinal, Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1991)

Soñjal a rae din e vije diaes adlañsañ avañturioù James Qwilleran en ul lec’h-bevañ dedennusoc’h eget hini ar romant kent, al leti dirapar-se em boa komzet diwar e benn amañ. Met n’eus harz ebet da ijin Lilian Jackson Braun pa vez anv da lakaat e haroz da zilojañ. Setu eñ staliet en ur c’hraoù-avaloù eizh kostez dezhañ, en deus lakaet reneveziñ ken brav ma vez aozet gweladennoù d’e vizitañ.

Un istrogell a rener-skolaj a goll e vuhez ha setu James Qwilleran o heuliañ roudoù ar muntrer, sikouret gant Koko ha Yom-Yom.

Kaset e vezomp e bed ar redadegoù-kezeg dre hanterouriezh strollad c’hoariva ar gumun, evit echuiñ gant un trafik spisoù ha bilhedoù faos…

Daoust ha ne vije ket ar soubenn o trenkañ etre Qwilleran hag e zousig Pamela, ivez ?

Un daouzekvet levrenn ha ne zistera ket e lusk. Dudius-kenañ, daoust ma vije anat eo lennegezh skañv. Soñjal a ra din em eus kavet un displegadenn bennak d’ar fed e plij din kement ar rummad-mañ -marteze eo spazhañ laou !-. M’en dare hag-eñ ne denn ket ar bed kloz-se, en ur gêriadenn faltaziet en em anavez an holl enni, leun a glichedoù ha, war un dro, a ijin hag a imor vat, ouzh bed Noddy em eus desket lenn gantañ ha tremenet kalz amzer vourrus en e ser d’ar mare ma veze moullet don va eñvorennoù bugel en va empenn. Ur seurt Noddy evit ar re vras e vije eta !

Diskuizhus eo atav.


Ils ont rêvé d’un autre monde, Laurent Vidal, France (2012)

Un istorour eo Laurent Vidal. Mont a ra el levr-mañ war roudoù ur gevredigezh doare Fourier a zo bet o klask sevel ur “phalanstère” e bro-Vrazil adalek 1841. Penaos e veze tutaet ar frañsizien, micherourien ar bras anezho ; penaos e veze tomm bro-Vrazil outo, ha hi gant ar c’hoant da zegemer Europiz evit lakaat ar vro da ziorren. Trubuilhoù an hir a veaj, degemer e Rio, sach-blev etre ar pennoù.  Hag an hunvre o teuziñ rak ar wirionez : dienez, kernez, naon, hep gellout harpañ war au gevredigezh da vat gant an diaes m’eo an darempredoù etre an dud. Petra oa deuet da vezañ ar re a oa chomet e bro-Vrazil ur wezh dispennet ar gevredigezh ? Petra a chom eus an taol-esae-mañ 150 vloaz goude ?

Ne gont ket Laurent Vidal traoù ne oar ket : kement tra a lavar a vez roudoù paper diwar e benn. Met santout a reer e entan evit ar sujed, ha pa n’en deus ket gellet adkavout peadra da gontañ an Istor, e ijin ar pezh he dije gellet bezañ. An ton lourennek a oar implijout ur wezh an amzer a lak al levr da vezañ lennet evel ur romant avañtur. Kavet em eus dreist anezhañ.


Trouble vérité, E. Lockhart, Stadoù Unanet (2018)

Savet eo ar romant-mañ en un doare n’em boa ket bet tro da welet c’hoazh, daoust ma lavar ar skrivagnerez en ur post sriptum eo bet implijet gant tud all araozi : kontañ a ra an istor war-gil. Roet e vez ur fed, ha goude, da bep pennad, e ra ul lammig a-dreñv, betek ma vije roet an istor penn-da-benn.

Degas a ra un efed iskis d’ur remake, deuet brav, eus The talented Mr Ripley.

Nemet ez eo Jule ur plac’h a-boan kuitaet ar grennardiezh ganti, ar pezh a adlak an istor diouzh live ar re yaouank a-vremañ, a vije ret paeañ ker anezho evit ma tigorfent ul levr gant Patricia Highsmith.

Ur suspens dispar zo er romant, pa ne ouezer ket an istor c’hoazh, evel-just. Met memes evidon eo bet ur blijadur mont betek ar fin. Lusket brav eo ha stagañ a reer ouzh an harozez, dezhi da vezañ muntrerez. Lakaet e vezer diaes gant he dibaboù peogwir e c’heller o c’hompren, tamm-pe-damm.

Gant un titl ken dilufr hag o vezañ m’eo awenet gant levrioù all, ne gav ket din e raio kement a verz Trouble vérité ha Nous les menteurs, met kazi kenkoulz eo, a gav din.

 


Istor fentus stadoù hag impalaerezhioù al loar, Savinien Cyrano de Bergerac, Frañs (tro 1650)

Ne lennan ket alies skridoù eus ar XVIIvet kantved. Marteze e teu eus an droidigezh, met an dra gentañ a zeu d’am spered eo ez eo modern a-walc’h skritur al levr-mañ. Plijus ha buhezek eo e stil, daoust ma vije troc’het an istor ingal gant distroelloù skiantel pe filozofek, evel ma plije kement d’ar skrivagnerien ober er mare-se. N’eus forzh peseurt sujed a vije skrivet diwar e benn, e chom plijus an oberenn da lenn a-fed yezh, lusk, stumm ar frazennoù.

Unan eus an oberennoù “arlañs” (tad-kozh ar skiant-faltazi eo, ne ouezan ket re petra ober eus se e brezhoneg : “anticipation” e galleg) kentañ eo ar romant-mañ. Evidon ez eo kentoc’h ur seurt kontadenn, liammet ouzh bed ar marvailhoù : memes d’ar mare ma oa bet skrivet, n’eo ket kontet evel un istor stag ouzh an amzer-dazont, met evel unan a vije posubl e amzer-vremañ ar skrivagner.

Ar pezh em eus kavet un tammig diskoñfortus en istor eo ne vezen ket gouest atav da zidouezhiañ soñjoù ar skrivagner : pegoulz e veze oc’h ober goap ouzh e genseurted, pegoulz e veze o kinnig traoù poellek, war zigarez diduiñ pe lakaat da c’hoarzhin, ha pegoulz e laoske frankiz war moue e ijin, traken. Aesoc’h e oa da gompren evit tud e vare, sur-mat. Evidomp, ez eo alies an notennoù bihan a sikour da gompren ar mennad kuzh. Splann e vez evit an tammoù a zo bet troc’het gant an embannerien da vare pe vare, met a-wezhioù ne vezen ket sur. Evit reiñ ur skouer : goude kement a ijinadennoù, a soñjoù nevez roet gant ar skrivagner, e echu al levr gant un distro trumm d’ar moral kristen. Hag ur red e oa, evit kuzhat kentelioù ar romant ha permetiñ dezhañ bezañ embannet ? pe mouezh “dreistme” ar skrivagner, en em roe da glevet en un doare naturel ?

Deuet mat eo ar pennad-digeriñ gant an droourez, Mich Beyer, da ginnig war un dro ar skrivagner hag an oberenn, a-hend-all ez afe pep lenner da glask an titouroù zo ennañ e Wikipedia gallek pe saoznek.

N’eo ket ul levr gwall dev, lennet e vez dindan nebeut amzer. Dedennus-tre eo evit gwelet penaos e tremene tud ar XVIIvet kantved eus ar rambreadennoù prederouriek d’an difraeoù skiantel. Test eo eus temz-spered ar mare, a gav din, ha dudius da lenn evidomp, 4 c’hantved war-lerc’h.

 


Commissaire Dupin 1 : Un été à Pont-Aven, bro-Alamagn (2012)

Abaoe un toullad bloavezhioù em eus bet tro da glevet meuleudi kanet d’ar c’homisar Dupin e meur a lec’h ha gant a bep seurt tud. Diegi em eus bet e-pad pell da gregiñ en e avañturioù avat, evit un abeg eeün : ne vourran ket ouzh ar romantoù-polis lec’hel.

Daoust d’e anv kaout liv ar vro, tad ar c’homisar Dupin zo alaman, hag e anv gwir eo Jörg Bong. Evel kalzig alamaned en deus kemeret ar boaz da zont da vakañsiñ e Breizh abaoe meur a zek vloaz, lec’h m’en deus kavet mignoned hag ur vammvro diouzh e galon. Ar c’homisar Dupin zo un doare dezhañ da zoñvaat e anaoudegezh eus ar vro, he boazioù hag he annezidi.

N’on ket bet displijet gant an enklask kentañ-mañ, daoust ma vije bet disteraet va flijadur gant bezañ gwelet un azasadenn-tele a-raok : n’em boa netra da zizoloiñ a-fed itrik. Skrivet eo mat, gant ur stil sirius, tost ouzh hini Jean-François Parot, daoust ma vije un nebeut traoù iskis a-fed treiñ (Implij Océanopolis gant ur ger-mell atav, da skouer, pe ober “langue celte” eus ar brezhoneg…). Dedennus eo an enklask, a liamm bed an arz ouzh hini ar polis.

Koulskoude e choman sebezet gant ar fed e c’hellfe plijout seurt lennegezh da vretoned. Hec’h interest brasañ eo lakaat da zizoloiñ ar vro gant ur sell diabarzh, an hini hon eus holl, bretoned (ha dont a ra mat a-benn, hep lieskementiñ ar c’hlichedoù). Da lavaret eo e chom deomp an enklask-polis, pa vez goullonderet al levr eus e ekzotelezh, an hini a glasker er romantoù istorel pe er romantoù a dremen en estrenvro… Perak, neuze, dibab ar romant-polis-mañ kentoc’h eget unan all, o c’houzout n’en deus ket ar c’homisar Dupin ur bersonelezh kreñv ouzhpenn ? Romantoù Bannalec n’o deus netra ouzhpenn d’ar re all, panevefe Breizh.

Ma n’eo ket, eveldon, dre guriusted e-keñver an alamanted niverus a zibab Konk-Kerne da lec’h-vakañsiñ evit mont war roudoù Dupin, ne welan ket re…

Marteze ez in un tamm pelloc’h gant ar rummad, evit nompaz ober va soñj war ur romant kentañ, ar re-se ne vezont ket atav ar re wellañ… (skrivet en doa Jörg Bong traoù all en alamaneg a-raok). Met n’on ket sur da gavout youl a-walc’h da vont betek ar fin. 7 romant zo bet embannet evit poent.


Le fou et l’Assassin 6 : Le destin de l’Assassin, Robin Hobb, Stadoù-Unanet (2017)

Echu an heuliad da vat ar wezh-mañ. Morse n’eo bet ken plezhennet bedoù Fitz ha Kennit. M’he doa keuz Robin Hobb ouzh tra pe dra en he hir a istorioù, he deus bet tro da reizhañ anezho amañ. Ur fin a gemer he amzer an hini eo, hag a laosk koñje d’an tudennoù da gimiadiñ a-feson an eil re diouzh ar re all… pe da chom hep ober.

Met a-raok se eo bet ret echuiñ ar c’hest : evit Fitz ha Bien-Aimé, erruout e Clerres da adtapout Abeille digant skilfoù he skraperien. An emgann ziwezhañ eo, a bep eil etre finesa ha feulster.

An daou heuliad-se, L’assassin royal  ha Les aventuriers de la mer zo, gant Harry Potter, e-touez ar re wellañ em bije lennet (hag a lennin, moarvat) en va buhez. Gellet a reer bezañ spontet gant an hirder anezho, a-raok kregiñ, met talvezout a reont ar boan, ha plijadur a vez penn-da-benn anezho. Teurel a ran evezh da gaout amzer dirazon pa grogan da vont tre e bedoù Robin Hobb : ken teogus int ma vez diaes o c’huitaat. Lennadennoù vakañsoù nemetken, eta.