Category Archives: Galleg

Le chat qui… 12 : Le chat qui connaissait un cardinal, Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1991)

Soñjal a rae din e vije diaes adlañsañ avañturioù James Qwilleran en ul lec’h-bevañ dedennusoc’h eget hini ar romant kent, al leti dirapar-se em boa komzet diwar e benn amañ. Met n’eus harz ebet da ijin Lilian Jackson Braun pa vez anv da lakaat e haroz da zilojañ. Setu eñ staliet en ur c’hraoù-avaloù eizh kostez dezhañ, en deus lakaet reneveziñ ken brav ma vez aozet gweladennoù d’e vizitañ.

Un istrogell a rener-skolaj a goll e vuhez ha setu James Qwilleran o heuliañ roudoù ar muntrer, sikouret gant Koko ha Yom-Yom.

Kaset e vezomp e bed ar redadegoù-kezeg dre hanterouriezh strollad c’hoariva ar gumun, evit echuiñ gant un trafik spisoù ha bilhedoù faos…

Daoust ha ne vije ket ar soubenn o trenkañ etre Qwilleran hag e zousig Pamela, ivez ?

Un daouzekvet levrenn ha ne zistera ket e lusk. Dudius-kenañ, daoust ma vije anat eo lennegezh skañv. Soñjal a ra din em eus kavet un displegadenn bennak d’ar fed e plij din kement ar rummad-mañ -marteze eo spazhañ laou !-. M’en dare hag-eñ ne denn ket ar bed kloz-se, en ur gêriadenn faltaziet en em anavez an holl enni, leun a glichedoù ha, war un dro, a ijin hag a imor vat, ouzh bed Noddy em eus desket lenn gantañ ha tremenet kalz amzer vourrus en e ser d’ar mare ma veze moullet don va eñvorennoù bugel en va empenn. Ur seurt Noddy evit ar re vras e vije eta !

Diskuizhus eo atav.

Advertisements

Ils ont rêvé d’un autre monde, Laurent Vidal, France (2012)

Un istorour eo Laurent Vidal. Mont a ra el levr-mañ war roudoù ur gevredigezh doare Fourier a zo bet o klask sevel ur “phalanstère” e bro-Vrazil adalek 1841. Penaos e veze tutaet ar frañsizien, micherourien ar bras anezho ; penaos e veze tomm bro-Vrazil outo, ha hi gant ar c’hoant da zegemer Europiz evit lakaat ar vro da ziorren. Trubuilhoù an hir a veaj, degemer e Rio, sach-blev etre ar pennoù.  Hag an hunvre o teuziñ rak ar wirionez : dienez, kernez, naon, hep gellout harpañ war au gevredigezh da vat gant an diaes m’eo an darempredoù etre an dud. Petra oa deuet da vezañ ar re a oa chomet e bro-Vrazil ur wezh dispennet ar gevredigezh ? Petra a chom eus an taol-esae-mañ 150 vloaz goude ?

Ne gont ket Laurent Vidal traoù ne oar ket : kement tra a lavar a vez roudoù paper diwar e benn. Met santout a reer e entan evit ar sujed, ha pa n’en deus ket gellet adkavout peadra da gontañ an Istor, e ijin ar pezh he dije gellet bezañ. An ton lourennek a oar implijout ur wezh an amzer a lak al levr da vezañ lennet evel ur romant avañtur. Kavet em eus dreist anezhañ.


Trouble vérité, E. Lockhart, Stadoù Unanet (2018)

Savet eo ar romant-mañ en un doare n’em boa ket bet tro da welet c’hoazh, daoust ma lavar ar skrivagnerez en ur post sriptum eo bet implijet gant tud all araozi : kontañ a ra an istor war-gil. Roet e vez ur fed, ha goude, da bep pennad, e ra ul lammig a-dreñv, betek ma vije roet an istor penn-da-benn.

Degas a ra un efed iskis d’ur remake, deuet brav, eus The talented Mr Ripley.

Nemet ez eo Jule ur plac’h a-boan kuitaet ar grennardiezh ganti, ar pezh a adlak an istor diouzh live ar re yaouank a-vremañ, a vije ret paeañ ker anezho evit ma tigorfent ul levr gant Patricia Highsmith.

Ur suspens dispar zo er romant, pa ne ouezer ket an istor c’hoazh, evel-just. Met memes evidon eo bet ur blijadur mont betek ar fin. Lusket brav eo ha stagañ a reer ouzh an harozez, dezhi da vezañ muntrerez. Lakaet e vezer diaes gant he dibaboù peogwir e c’heller o c’hompren, tamm-pe-damm.

Gant un titl ken dilufr hag o vezañ m’eo awenet gant levrioù all, ne gav ket din e raio kement a verz Trouble vérité ha Nous les menteurs, met kazi kenkoulz eo, a gav din.

 


Istor fentus stadoù hag impalaerezhioù al loar, Savinien Cyrano de Bergerac, Frañs (tro 1650)

Ne lennan ket alies skridoù eus ar XVIIvet kantved. Marteze e teu eus an droidigezh, met an dra gentañ a zeu d’am spered eo ez eo modern a-walc’h skritur al levr-mañ. Plijus ha buhezek eo e stil, daoust ma vije troc’het an istor ingal gant distroelloù skiantel pe filozofek, evel ma plije kement d’ar skrivagnerien ober er mare-se. N’eus forzh peseurt sujed a vije skrivet diwar e benn, e chom plijus an oberenn da lenn a-fed yezh, lusk, stumm ar frazennoù.

Unan eus an oberennoù “arlañs” (tad-kozh ar skiant-faltazi eo, ne ouezan ket re petra ober eus se e brezhoneg : “anticipation” e galleg) kentañ eo ar romant-mañ. Evidon ez eo kentoc’h ur seurt kontadenn, liammet ouzh bed ar marvailhoù : memes d’ar mare ma oa bet skrivet, n’eo ket kontet evel un istor stag ouzh an amzer-dazont, met evel unan a vije posubl e amzer-vremañ ar skrivagner.

Ar pezh em eus kavet un tammig diskoñfortus en istor eo ne vezen ket gouest atav da zidouezhiañ soñjoù ar skrivagner : pegoulz e veze oc’h ober goap ouzh e genseurted, pegoulz e veze o kinnig traoù poellek, war zigarez diduiñ pe lakaat da c’hoarzhin, ha pegoulz e laoske frankiz war moue e ijin, traken. Aesoc’h e oa da gompren evit tud e vare, sur-mat. Evidomp, ez eo alies an notennoù bihan a sikour da gompren ar mennad kuzh. Splann e vez evit an tammoù a zo bet troc’het gant an embannerien da vare pe vare, met a-wezhioù ne vezen ket sur. Evit reiñ ur skouer : goude kement a ijinadennoù, a soñjoù nevez roet gant ar skrivagner, e echu al levr gant un distro trumm d’ar moral kristen. Hag ur red e oa, evit kuzhat kentelioù ar romant ha permetiñ dezhañ bezañ embannet ? pe mouezh “dreistme” ar skrivagner, en em roe da glevet en un doare naturel ?

Deuet mat eo ar pennad-digeriñ gant an droourez, Mich Beyer, da ginnig war un dro ar skrivagner hag an oberenn, a-hend-all ez afe pep lenner da glask an titouroù zo ennañ e Wikipedia gallek pe saoznek.

N’eo ket ul levr gwall dev, lennet e vez dindan nebeut amzer. Dedennus-tre eo evit gwelet penaos e tremene tud ar XVIIvet kantved eus ar rambreadennoù prederouriek d’an difraeoù skiantel. Test eo eus temz-spered ar mare, a gav din, ha dudius da lenn evidomp, 4 c’hantved war-lerc’h.

 


Commissaire Dupin 1 : Un été à Pont-Aven, bro-Alamagn (2012)

Abaoe un toullad bloavezhioù em eus bet tro da glevet meuleudi kanet d’ar c’homisar Dupin e meur a lec’h ha gant a bep seurt tud. Diegi em eus bet e-pad pell da gregiñ en e avañturioù avat, evit un abeg eeün : ne vourran ket ouzh ar romantoù-polis lec’hel.

Daoust d’e anv kaout liv ar vro, tad ar c’homisar Dupin zo alaman, hag e anv gwir eo Jörg Bong. Evel kalzig alamaned en deus kemeret ar boaz da zont da vakañsiñ e Breizh abaoe meur a zek vloaz, lec’h m’en deus kavet mignoned hag ur vammvro diouzh e galon. Ar c’homisar Dupin zo un doare dezhañ da zoñvaat e anaoudegezh eus ar vro, he boazioù hag he annezidi.

N’on ket bet displijet gant an enklask kentañ-mañ, daoust ma vije bet disteraet va flijadur gant bezañ gwelet un azasadenn-tele a-raok : n’em boa netra da zizoloiñ a-fed itrik. Skrivet eo mat, gant ur stil sirius, tost ouzh hini Jean-François Parot, daoust ma vije un nebeut traoù iskis a-fed treiñ (Implij Océanopolis gant ur ger-mell atav, da skouer, pe ober “langue celte” eus ar brezhoneg…). Dedennus eo an enklask, a liamm bed an arz ouzh hini ar polis.

Koulskoude e choman sebezet gant ar fed e c’hellfe plijout seurt lennegezh da vretoned. Hec’h interest brasañ eo lakaat da zizoloiñ ar vro gant ur sell diabarzh, an hini hon eus holl, bretoned (ha dont a ra mat a-benn, hep lieskementiñ ar c’hlichedoù). Da lavaret eo e chom deomp an enklask-polis, pa vez goullonderet al levr eus e ekzotelezh, an hini a glasker er romantoù istorel pe er romantoù a dremen en estrenvro… Perak, neuze, dibab ar romant-polis-mañ kentoc’h eget unan all, o c’houzout n’en deus ket ar c’homisar Dupin ur bersonelezh kreñv ouzhpenn ? Romantoù Bannalec n’o deus netra ouzhpenn d’ar re all, panevefe Breizh.

Ma n’eo ket, eveldon, dre guriusted e-keñver an alamanted niverus a zibab Konk-Kerne da lec’h-vakañsiñ evit mont war roudoù Dupin, ne welan ket re…

Marteze ez in un tamm pelloc’h gant ar rummad, evit nompaz ober va soñj war ur romant kentañ, ar re-se ne vezont ket atav ar re wellañ… (skrivet en doa Jörg Bong traoù all en alamaneg a-raok). Met n’on ket sur da gavout youl a-walc’h da vont betek ar fin. 7 romant zo bet embannet evit poent.


Le fou et l’Assassin 6 : Le destin de l’Assassin, Robin Hobb, Stadoù-Unanet (2017)

Echu an heuliad da vat ar wezh-mañ. Morse n’eo bet ken plezhennet bedoù Fitz ha Kennit. M’he doa keuz Robin Hobb ouzh tra pe dra en he hir a istorioù, he deus bet tro da reizhañ anezho amañ. Ur fin a gemer he amzer an hini eo, hag a laosk koñje d’an tudennoù da gimiadiñ a-feson an eil re diouzh ar re all… pe da chom hep ober.

Met a-raok se eo bet ret echuiñ ar c’hest : evit Fitz ha Bien-Aimé, erruout e Clerres da adtapout Abeille digant skilfoù he skraperien. An emgann ziwezhañ eo, a bep eil etre finesa ha feulster.

An daou heuliad-se, L’assassin royal  ha Les aventuriers de la mer zo, gant Harry Potter, e-touez ar re wellañ em bije lennet (hag a lennin, moarvat) en va buhez. Gellet a reer bezañ spontet gant an hirder anezho, a-raok kregiñ, met talvezout a reont ar boan, ha plijadur a vez penn-da-benn anezho. Teurel a ran evezh da gaout amzer dirazon pa grogan da vont tre e bedoù Robin Hobb : ken teogus int ma vez diaes o c’huitaat. Lennadennoù vakañsoù nemetken, eta.

 


Vernon Subutex 3, Virginie Despentes, Frañs (2017)

Gant an trede levr-mañ e echu istor Vernon Subutex. N’on ket bet teoget gant an itrik ha ne seblante ket din bezañ na gwall unvan na gwall splann etre ar penn kentañ hag an diskoulm. N’eo ket kaset fall an traoù koulskoude ha n’eus ket da faziañ, ur gwir fin ‘zo, daoust ma kavfen anezhañ un tamm re aes.

Pinvidigezh ar romantoù-mañ ‘zo e lec’h all, d’am soñj. Virginie Despentes he deus ar stek evit tapout an amzer-vremañ diwar-nij. Kuit da efedoù lennegel, da droioù-micher inteligentsia al Lizhiri. He romantoù n’int heñvel ouzh netra all. Ur broud int d’ar preder, ur melezour a c’hell hor gevredigezh sellout outi hec’h-unan ennañ. Dedennus-kenañ e oa al levrenn 3-mañ war ar poent-se.


Le chat qui… 11 : Le chat qui vivait haut, Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1990)

Kavet em eus dispar endro al levr-mañ. Goulennet e vez gant Qwilleran implijout e hêrezh bras-meurbet evit saveteiñ ur savadur istorel, ar C’hasablanca, a zo o kouezhañ en e boull e bro an traoñ, lec’h ma oa o chom gwezhall.

A-raok ober e vennozh e tiviz Qwilleran mont da dremen ar goañvezh er savadur, met ne zegaso ket chañs dezhañ : gouzout a reer adalek ar pajennoù kentañ ne zistroio ket bev. Ur c’hoari en em stalia etre ar skrivagnerez hag al lenner da c’houzout penaos, perak, pegoulz…

Un ambiañs dispar eo deuet Lilian Jackson Braun da staliañ er romant. Lec’h kloz ar savadur hag ar gumuniezh tud a zo o vevañ ennañ en deus lakaet ac’hanon da soñjal e Familistère Guise. Diskouezhet e vez mat e gozhni, e vuhez birvidik c’hoazh hag e amzer dremenet. Dont a reer d’en em stagañ outañ. Abalamour da se on bet dipitet gant ar fin, em eus kavet re aes.

Perzh ar c’hizhier a zo bras e diorren hag e diskoulm an enklask, evel boaz.

Seblantout a ra ar rummad levrioù-mañ bezañ re eeün, marteze, met ne ziskenn ket va interest evito. Un doare chalm a zo dezho. Skrivet int mat, intimist a-walc’h, troet war ar vuhez en diabarzh hag ar chervad, gant just peadra a draoù dreistordinal da virout an evezh war elum. Lennadennoù didrabas, un teuzar.


Reviens, Samuel Benchetrit, Frañs (2018)

Ur romantig dous-c’hwerv, seurt komedienn doare sinema ha ne glask netra all nemet lakaat al lenner da gaout un tamm diduamant. Kement ha lavaret n’eus ket da glask temoù prederourel ennañ. Istor un den en e-unan, aet pell a oa digant e wreg, hag e zarempred gant e vab erru bras hag aet diouzh e di evit beajiñ. Istor ur skrivagner aet e awen digantañ, hag un doare looser war ar pemdez, hag a ra traoù un tamm droch a-wezhioù peogwir n’eus den ebet o sellout outañ. Hag un istor karantez ivez, hep mont re bell ganti.

Lennet e vez gant ur mousc’hoarzh : n’eo ket skrivet fall, hag an ambiañs intimist zo plijus. Fromet e vezer gant avañturioù an dezreveller.

En ur glask titouroù diwar-benn ar skrivagner, em eus soñjet e tlee bezañ awenet kalzig ar romant-mañ gant e vuhez, a-benn ar fin, ar pezh a gavan un tammig dipitus : ret vije gouzout petra eo gouest d’ober gant e ijin pa ne skriv ket diwar e benn e-unan. Ma kavan tro, e lennin unan bennak all gantañ evit peurober va soñj.


Aphrodite, moeurs antiques, Pierre Louÿs, Frañs (1896)

Tremen a ra an darvoudoù e kêr Aleksandri, en Henamzer. Eus un tu, ur serc’h eus ar re goantañ, Chrysis. Eus an tu all, ar c’hizeller Demetrios, ken kaer ma vije prest n’eus forzh peseurt plac’h d’en em lazhañ evitañ. Gwalc’het eo Demetrios gant e vuhez re aes ha ne ziskouez ket bezañ dedennet ken gant karantez ar c’hig. Deuet eo da garout muioc’h delwenn Aphrodite, savet gantañ diwar he skeudenn, eget ar rouanez Berenice hec’h-unan.

P’en em gav e-tal da gChrysis eo dedennet ganti raktal. Met fae a ra Chrysis outañ. Evel er c’hontadennoù hengounel, e c’houlenn gantañ kas teir amprouenn da benn a-raok m’en em rofe outañ. Laerezh, lazhañ, koll e enor. Ken kelc’hiet eo Demetrios ma sent outi…

Erotelezh zo er romant, met n’eo ket kreñv, daoust dezhi bezañ hollvezant. M’on bet lakaet diaes gant va lennadenn n’eo ket abalamour da se. Diskouez a ra war un dro ur gevredigezh henamzerel hunvreet, hervez an doare ma wele tud ar Marevezh kaer anezhi, ha war ziskar. Muioc’h eget ar garantez, ar c’hrizder a intra ar skrid. Ha diskouez a ra an tudennoù bezañ renet gant froudennoù kentoc’h ha gant pennaennoù.

Marteze e vez ret bountañ-divountañ kriterioù ar jener evit kas pelloc’h an arz : gant un oberenn a seurt-se emaer moarvat. Met daoust da ampartiz Pierre Louÿs war ar skrivañ ha d’e anaoudegezhioù don, n’on ket bet fromet nemeur gant ar romant-mañ. Un istor diwar-benn c’hoant revel ha galloud eo, da gentañ tout. Moarvat ne respont ket da c’houlennoù enlouc’het en va anien ?

Kavout a reer an destenn amañ.