Category Archives: Brezel

Ar person touer, Yeun ar Gow (1961)

Ur pezh-choari berr, loc’het diwar ur fed istorel ha skrivet e gwerzennoù.

N’on ket bet entanet gant an istor, met ar pezh zo mat ennañ eo n’eo ket pimpatromel. Diskouez a ra pegen arvarus eo ober dibaboù, n’eus forzh peseurt re e vijent, pa vezer en un endro distabil.

Plijus-tre eo da lenn abalamour d’ar yezh a ziskenn en divskouarn evel mel er gouzoug. Ur c’heriaouegig a zo er fin. Displeget eo e brezhoneg enni ar c’herioù lakaet da ziaes. Hag en ur lenn anezhi, ne c’heller ket herzel ouzh soñjal : Ha ken resis-se e oa ar brezhoneg ? Ur bam !

Emaer pell ouzh ar gont en deiz a hiziv met mat eo al levrig-mañ da dostaat ouzh ar spered kozh. Ken gwir a-fed danvez hag a-fed yezh.


Saga Arvorika 2 : Kevrin al Lagad du, Yann-Bêr Kemener (2019)

Disoñjet em boa un tammig istor al levrenn gentañ hag aon em boa e vije diaes adstagañ ganti. Met an itrik kement ha temz-spered an tudennoù a vez degaset da soñj gant ar skrivagner dre ma z’eer war-raok gant an istor, ar pezh a zo mat.

Ne gredan ket e vije bet skrivet ar romant-mañ evit degas fent, koulskoude em bez bet alies e-kerzh va lennadenn, gant darempredoù revel an haroz hag e vignonez Gwenn. N’int ket eus ar re soutilañ. N’em eus netra a-enep met n’on ket sur e oa gant ar pal lakaat al lenner da c’hoarzhin, domaj eo.

Traoù all a gavan un tamm ponner, divizoù diampart a vez klasket fourrañ re a ditouroù enno hag a goll penn-da-benn liv ar wirionez, da skouer.

En desped da se ez eo pozitivel ar sell em eus war ar romant-mañ. Mont a ra an darvoudoù war-raok, ha kreskiñ a ra an haroz, en e vicher, en e benn hag en e zarempredoù. An elfennoù sevenadurel a vez talvoudus ha dedennus. Aes eo da lenn ouzhpenn.

Ha laouen on o lenn estreget lennegezh, traoù evit en em ziduiñ nemetken, a-wezhioù. Gortoz a rin gant mall trede romant an heuliad.


Chuchumuchu, Erwan Hupel (2019)

Daoust d’an hed en deus klasket kemer ar skrivagner gant e dudenn bennañ dre implijout an eil gour unan, e kav din ez eo an destenn verr-mañ un dezrevell-vuhez a-raok pep tra.

Kemer a ra ur fed, un enrolladenn a glev er post bihan d’an 11 a viz Du, ha diskouez penaos e tibun istor an enrolladenn-se, e furchadeg war he divout, e soñjezennoù da heul e enklask.

N’eus ket ur mor a draoù da lavaret diwar-benn an diell istorel e-unan. Skañv eo ar pezh a chom, memes pa gleuzier ar pellañ posubl, ar pezh a oar ober.

Met ar skrid-mañ zo ouzhpenn un diell istorel : ur brederiadenn war istor ar yezh, ar re o deus komzet anezhi, ar re a gomz anezhi c’hoazh. E verc’h 5 bloaz, da skouer. Hag ur goulenn diwar-benn ar pezh a laoskomp war hon lec’h.

Ne gavan ket dreistordinal an tem : muioc’h a breder eget a ijin a zo ennañ. Met merzout a ran n’eo ket pouezus gant skridoù Erwan Hupel, a-benn ar fin. Ar pezh a gont eo an hentoù a gemer e soñjoù, hag an doare d’o dibunañ. Leun eo e skritur a gavadennoù, a souezhadennoù, a vousfent. Daveoù niverus a ra d’ur bern traoù, hep na vijent heverk atav, hag a redia al lenner da chom war-c’hed, prest da vezañ sourprenet.

Gant se e vez pep levr nevez gantañ, memes pa vez tanav evel hennezh, ur blijadurig lennegel.


Ma emgann evit Iwerzhon, Dan Breen, bro-Iwerzhon (1944)

Lakaet e brezhoneg gant Ernest ar Barzhig diwar an droidigezh c’hallek, ar skrid-buhez-mañ zo aet d’ober niverenn 70-71 ar gelaouenn Skol e 1978.

Kavet em eus dedennus e vije bet dibabet lakaat ar skrid-mañ e brezhoneg. Diskouez a ra e wele tud ‘zo un hevelebiezh etre stad Breizh er mare-se hag hini bro-Iwerzhon e-pad ar brezel evit ar frankiz.

Ar brezel a vez kontet deomp amañ zo eus ur seurt n’hon eus ket anavezet, koulskoude. Dan Breen zo ur soudard, leun e zaouarn gant armoù, dispont, mennet ha taer. Alies e laka e yec’hed hag e vuhez en arvar ; ur souezh eo en dije tennet e spilhenn, gant an niver a vignoned varv a ra meneg anezho.

Displegañ a ra mat en e zezrevell ne vezent ket heuliet atav gant ar boblañs. Dalc’het en deus d’e stur koulskoude, betek ma vije prizoniet. Ar pep diaesañ evitañ : bezañ karc’haret gant tud eus e bobl, goude bezañ stourmet evito e-pad bloavezhioù.

Dedennus eo an dezrevell ; un diell istorel eo, bev-buhezek alies. Met lakaet on bet diaes gant an doare o doa dibabet Dan Breen hag e vignoned da ren o stourm, daoust ma rafe o c’halon hag o soñjoù divrall gwir harozed anezho.


Unanet adarre, Fred Uhlman, bro-Alamagn (1971)

Embannet e brezhoneg e 2019.

N’eo ket divoutin an tem : dres a-raok ar brezel, istor ur vignoniezh etre daou grennard alaman, a vo dispartiet gant an darvoudoù politikel. War ar poent-se e laka da soñjal en Frederig.

Pouezet e vez kalz war an endro : genidik e oa Fred Uhlman eus Stuttgart ha santout a reer en e destenn ar garantez a vage evit ar gêr-se hag evit bro e gavell, en doa kuitaet d’e 32 vloaz e 1933 abalamour d’an naziegezh o sevel, evel e haroz. Al liamm a galon-se gant bro-Alamagn en deus degaset soñj din eus Donaw. Ar pezh a zispak ar skrivagner dirak daoulagad e lenner eo ur gêr dous ha brav bevañ enni, kaer he zro-war-droioù. Seul krishoc’h e vez muzuliet ar c’holl a zeuio war-lerc’h, evit an haroz a dec’ho da Amerika met evit bro-Alamagn ivez : kaset eo bet da netra kreiz-kêr Stuttgart gant ar bombezadegoù amerikan e-pad ar brezel.

Tra m’en em ro an haroz d’e vignoniezh gant ar c’hont Konradin el lise, e santer e teu an aergelc’h da vezañ stenn en diavaez ha memes da gemer e greñv war reolennoù kozh an ensavadur-kelenn. Met tud Hans, yuzevien en o aes ha doujet, enbarzhet mat er gevredigezh, n’int ket evit magañ disfi ouzh an dazont, daoust d’an darvoudoù skrijus a dosta outo. Meur a savboent a vez kinniget eta, en o zouez hini Konradin ha ne oueza ket, ha eñ yaouank, war be du treiñ e selloù, sachet etre e vamm pro-Hitler hag e vignon yuzev.

Ur romant c’hwek ha fromus, a souber ennañ en ur bed ha n’eus ket mui anezhañ e kompagnunezh yaouankizoù gwallgaset gant an Istor. Ne vo ket diroudet al lennerien gant ar framm na gant ar yezh, eus ar re glaselañ. Ur blijadur eeün.


Allende, an emgann diwezhañ, Olivier Bras, Jorge Gonzàlez, Frañs (2013)

Embannet e brezhoneg e 2019.

An tamm bannenn-dreset-mañ a laka al lenner e kreizig-kreiz eurvezhioù diwezhañ Salvador Allende. Chomet eo an tostañ posubl eus ar wirionez, diwar enrolladennoù hag a bep seurt testenioù all. Un diell istorel eo, kazi. Ar pep heverkañ enni eo e ro an ambiañs stenn, don, koumoulek, eus ar c’hentañ. Deuet eo brav gant an aozerien.

Da heul e kaver un teuliad diwar-benn an den, e vignoned, e enebourien ; ur seurt sac’h-a-bep-tra, a ro an titouroù pouezusañ mesk-ha-mesk gant pennadoù disteroc’h pe pelloc’h eus an danvez. N’eo ket fall, met n’eo ket a live gant ar vannenn-dreset na dost, hag e gwirionez e santer ar c’hoant da leuniañ ar pajennadoù.

Desket em eus traoù, d’an nebeutañ. Mat eo en em intrañ eus un tamm buhez a-raok tapout krog e boued istorel stambouc’husoc’h : plantañ a ra c’hoant gouzout en unan.

Filmig-kinnig

Filmig-kinnig all

 


Tamara, Gégé Gwenn (2019)

Kontañ a ra al levr-mañ istor ur grennardez tchetchen repuet e Breizh gant he zud, a bep eil gant flashoù-back war penn kentañ he buhez, a-raok ne guitafe he bro orin. An itrik pennañ a sell ouzh istor Tamara hag ouzh hini he zud, met un eil hini zo bet lakaet e Breizh, stag ouzh bed ar grennarded hag ouzh al lise, ar pezh n’eo ket fall evit eoriañ ar plac’h er bed a-vremañ ha diskouez n’eo ket ken pell eus ar grennarded all ha ma c’hellfer krediñ.

Teurel a ra gouloù al levr-mañ war ar pezh a c’hell bezañ buhez ur repuadez a-oad gant ar re a zo sañset lenn al levr.

Kavet em eus dedennus ha skrivet brav ar romant. Evit ur wezh, ne vez ket graet kontrollerezh sot war buhez seksel ar grennarded, ar pezh a gavan yac’h. Koulskoude e kav din e c’hell bezañ lakaet diaes skolajidi ‘zo gant an dibab-se ; hag ez eo ret bezañ e trede klas d’an nebeutañ evit saouriñ ha kompren an istor.


Distro Jarl eus ar brezel, Goulc’han Kervella (2018)

Pa z’a Jarl d’ar brezel, e laosk war e lerc’h e vestrez koant, e vez sikouret gant ar soñj anezhi da anduriñ braouac’h stuz ar soudarded. Hag, e gwirionez, chomet eo stag Diell ouzh Jarl betek e zistro. Met cheñch a ra an traoù pa wel anezhañ, mac’hagnet ha disneuziet.

Estreget ur c’hemm korfel a zo : chomet eo en Jarl un dra bennak eus feulster ar brezel.

Soñjal a ra din en deus lakaet Goulc’han Kervella kalz anezhañ er romant-mañ, a goubla e garantez evit e vro, e sevenadur, ar vicher a vezhinaer, hag e skiant-prenet a wezhall tro-dro d’an dud klañv o spered.

Liammet brav eo sevenadur kozh Breizh gant an istor : ar romant en deus lakaet ac’hanon da soñjal en hini Yves Miossec Lorc’h, kasoni ha poan, a zo eus ar memes troc’h.

An disoc’h zo ur romant dedennus, pinvidikoc’h eget ar pezh a roe ar skrivagner abaoe un nebeut bloavezhioù, ur romant en deus goulennet muioc’h a labour eget skridoù ‘zo ivez kredabl. Neuze ma ne c’hellit ket lenn kement levr bet skrivet gantañ, ne vije ket fall dibab hennezh.

 


Bugale milliget ar baradoz kollet, Erwan Evenou (2018)

Ur romant diwar-benn Aljeria eo. An haroz, Yannig, zo bet ganet e Aljer en ur familh brezhonegerien kar d’o daou sevenadur. Kreskiñ a ra gant a bep seurt mignoned tro-dro dezhañ, a anavezo tonkadoù disheñvel hervez o orin hag o dibaboù.

Ar baradoz a vez anv anezhañ eo Aljeria a-raok an trubuilhoù a sav an dud an eil re enep d’ar re all. Komprenet e vez gwelloc’h an titl ur wezh echuet al levr. Ur meulgan eo d’al liessevenadur a vleunie e Aljeria da vare yaouankiz an haroz. Padal, p’en em gav lod eus an tudennoù e Frañs e pak ar vro he fegement abalamour d’an degemer euzhus graet d’ar repuidi. Kriz ha mezhus eo da lenn, gant liv ar wirionez a zo war an traoù.

Moarvat en deus puñsaet hardi ar skrivagner en e eñvorennoù evit skrivañ e romant, ar pezh a ro dezhañ ur blaz gwirheñvel. Met roet en deus ul lod brav d’an ijin ivez, en ur zibab mat e dudennoù evit kinnig ur skeul liesseurt anezho. N’eo ket bet techet d’o gwareziñ betek re, doare ar filmoù amerikan : plijet on bet kalz gant ar fin. Diskouez a ra eo bet kabestret ar steuñvenn hag an darvoudoù, ar pezh a zo dreist.

Mesket e vez brav planedennoù hiniennel hag Istor bras. Tro a ro da anavezout brezel Aljeria eus an diabarzh, ar pezh a gavan atav splannoc’h eget dre gentelioù Istor. Kement-se en ur yezh vrav ez eus kalz kentelioù da dennañ diouti ivez.

Kavet em eus brav, dedennus ha pinvidik ar romant a zegas kalz traoù d’al lenner. Evidon ez eo a-bell hini gwellañ ar skrivagner


Al Loubianka, Jakez-Erwan Mouton (2018)

Romantoù spierezh e brezhoneg ne gav ket din e vije kalz eus outo, marteze eo an hini kentañ a lennan zoken.

Kontañ a ra dre ar munud kefridi un ajant kuzh rusian, karget da vont da laerezh paperioù er Stadoù Unanet.

Efedus-kenañ eo al levr, ennañ ar pep retañ evit en em lec’hiañ en Istor bras evel en hini bihan. Ur c’heriaoueg pinvidik a implij. Didruez eo an itrik, met realist. Al levr a lak war-wel ar stokadenn sevenadurioù etre Rusia ar sovieded hag Amerika gevalaour, ha mabden gwallgaset etre an daou, war var da goll e bersonelezh. Ur jedaouer n’eo ken, e servij ur mennozh kaer.

Plijet on bet gant ar fin, foei d’ar santimantoù !

Unan eus romantoù gwellañ Jakez-Erwan Mouton, hervezon.