Category Archives: Romantoù

Strasse des Todes, Robert Crais, Stadoù Unanet (2012)

Un enklask-polis doare “thriller” : an daou zen yaouank a zo bet skrapet dre zegouezh gant ur vandennad trafikerien tud dibaper zo war var o buhez. Lusket eo, gant un aergelc’h amerikan eus ar c’hentañ, en dezerzh nepell eus mec’hiko.

Lennegezh da ziverrañ e amzer, hep pal all ebet eget se. Doare un telefilm, ha pa vije a galite. Kalz eus perzhioù ar seizhved arz a gaver er romant-mañ : kelanioù diouzh an druilh, enklaskoù kenstur gant bandennadoù enep, dispak armoù ha kirri, tro-bale e biñsaskell er fin…

Ha nag a souezh gant ar fin ! Deuet e daol da vat gant Elvis Cole, an enklasker prevez !

Ne oa na displijus da heuliañ na skrivet fall, met n’eus ket peadra da sammañ e vemor gant seurt oberenn-beveziñ.

Advertisements

Aphrodite, moeurs antiques, Pierre Louÿs, Frañs (1896)

Tremen a ra an darvoudoù e kêr Aleksandri, en Henamzer. Eus un tu, ur serc’h eus ar re goantañ, Chrysis. Eus an tu all, ar c’hizeller Demetrios, ken kaer ma vije prest n’eus forzh peseurt plac’h d’en em lazhañ evitañ. Gwalc’het eo Demetrios gant e vuhez re aes ha ne ziskouez ket bezañ dedennet ken gant karantez ar c’hig. Deuet eo da garout muioc’h delwenn Aphrodite, savet gantañ diwar he skeudenn, eget ar rouanez Berenice hec’h-unan.

P’en em gav e-tal da gChrysis eo dedennet ganti raktal. Met fae a ra Chrysis outañ. Evel er c’hontadennoù hengounel, e c’houlenn gantañ kas teir amprouenn da benn a-raok m’en em rofe outañ. Laerezh, lazhañ, koll e enor. Ken kelc’hiet eo Demetrios ma sent outi…

Erotelezh zo er romant, met n’eo ket kreñv, daoust dezhi bezañ hollvezant. M’on bet lakaet diaes gant va lennadenn n’eo ket abalamour da se. Diskouez a ra war un dro ur gevredigezh henamzerel hunvreet, hervez an doare ma wele tud ar Marevezh kaer anezhi, ha war ziskar. Muioc’h eget ar garantez, ar c’hrizder a intra ar skrid. Ha diskouez a ra an tudennoù bezañ renet gant froudennoù kentoc’h ha gant pennaennoù.

Marteze e vez ret bountañ-divountañ kriterioù ar jener evit kas pelloc’h an arz : gant un oberenn a seurt-se emaer moarvat. Met daoust da ampartiz Pierre Louÿs war ar skrivañ ha d’e anaoudegezhioù don, n’on ket bet fromet nemeur gant ar romant-mañ. Un istor diwar-benn c’hoant revel ha galloud eo, da gentañ tout. Moarvat ne respont ket da c’houlennoù enlouc’het en va anien ?

Kavout a reer an destenn amañ.


Distro Jarl eus ar brezel, Goulc’han Kervella (2018)

Pa z’a Jarl d’ar brezel, e laosk war e lerc’h e vestrez koant, e vez sikouret gant ar soñj anezhi da anduriñ braouac’h stuz ar soudarded. Hag, e gwirionez, chomet eo stag Diell ouzh Jarl betek e zistro. Met cheñch a ra an traoù pa wel anezhañ, mac’hagnet ha disneuziet.

Estreget ur c’hemm korfel a zo : chomet eo en Jarl un dra bennak eus feulster ar brezel.

Soñjal a ra din en deus lakaet Goulc’han Kervella kalz anezhañ er romant-mañ, a goubla e garantez evit e vro, e sevenadur, ar vicher a vezhinaer, hag e skiant-prenet a wezhall tro-dro d’an dud klañv o spered.

Liammet brav eo sevenadur kozh Breizh gant an istor : ar romant en deus lakaet ac’hanon da soñjal en hini Yves Miossec Lorc’h, kasoni ha poan, a zo eus ar memes troc’h.

An disoc’h zo ur romant dedennus, pinvidikoc’h eget ar pezh a roe ar skrivagner abaoe un nebeut bloavezhioù, ur romant en deus goulennet muioc’h a labour eget skridoù ‘zo ivez kredabl. Neuze ma ne c’hellit ket lenn kement levr bet skrivet gantañ, ne vije ket fall dibab hennezh.

 


Une drôle de fille, Armel Job, Bro-Veljik (2019)

Ar beljiad Armel Job, ganet e 1948, a oa kelenner war ar yezhoù kozh (latin, gregaj) en ur c’hloerdi a-raok en em reiñ da vat d’e resped a skrivagner. Hennezh eo e romant diwezhañ diwar un tregont bennak.

Skrivet eo gant ur yezh eus ar re glaselañ ha ne oan ket peursur, e penn kentañ, ne oan ket o lenn ul levr skrivet er mare ma teskriv, da lavaret eo ar bloavezhioù 50. En em gavout a reer en ur familh bouloñjerien, dezho daou grennard, paotr ha plac’h. Goulennet e vez ganto degemer un deskardez en ti-bara. N’o deus ket ezhomm da vat, met bountet e vez kalzig gant ar vaouez a glask plasañ he emzivadez a vrezel, ha ne raio ket a zroug, p’emañ ar c’houblad o koshaat.

Ur plac’h eus ar re sentusañ eo Josée : chomet eo un tamm diwar-lerc’h goude ar vombezadeg he deus lazhet he familh. N’eo ket emskiantek eo he yaouankiz hag he c’haerded danvez hoal pe danvez avi evit an holl dud zo tro-dro dezhi. Tamm-ha-tamm e tispak pep hini an donig-don anezhañ, tra ma vez dizouaret sekredoù familh.

Un drama psikologel eo, a zepegn eus ar c’hentañ ar gevredigezh europat en ur gêr vihan tro 1955. Sevel gant skeul ar gevredigezh, plas ar merc’hed, darempredoù koñvers amjestr, urzh moral kentoc’h ha relijion… Kement tra e servij un istor liammet ouzh ar brezel, a zo tost c’hoazh.

Drolat plac’h, drolat levr, met plijus da lenn, gant un itrik renet krak-ha-berr hep duañ paper diezhomm.

 


Remake : Des petites filles modèles…, Romain Slocombe, Frañs (2016)

Ganet eo ar romant-mañ diwar un urzhiad graet gant an ti-embann Belfond evit magañ e zastumad Remake. Dleet eo d’ar skrivagner kinnig un doare personel eus un oberenn glasel.

Dibabet en deus Romain Slocombe adimplijout tudennoù romant ar gontez a Segur Les petites filles modèles (Camille ha Madeleine, Marguerite), erru krennardezed, met tostaet en deus an istor eus hor mare, o lakaat anezhi e penn kentañ an XXvet kantved. Un digarez da implijout skridoù bet embannet etretant ha da zisplegañ an desevel frank a vez roet da gCamille ha Madeleine gant o mamm, a soursi diouto o-unan -gant sikour ar vatezh feal, arabat disoñjal honnezh !-.

Deuet eo sekselezh d’ar merc’hed, biskoazh ! ha kemer a ra ar romant un ton gotek a-walc’h, oc’h echuiñ a-zevri gant un itrik diwar-benn sunerien-gwad, goude bezañ dousetaet krizderioù al lec’h-kloz psikologel.

Marteze ez eus un tres iskis gant ar geusteurenn-mañ war roll ar meuzioù, met c’hoari a ra eus ar c’hentañ. Doujet en deus mat Romain Slocombe stil al levr orin, ha bet eo o tennañ boued diouzh oberennoù all ar gontez a Segur : Le général Dourakine, Les malheurs de Sophie, L’auberge de l’ange gardien… Lakaet en deus just ar pezh a oa ret a vinim evit adkavout ar santimant iskis, diyac’h a-walc’h, a veze ennomp o lenn oberennoù ar gontez a Segur pa oamp bihan : ar feulster sourr, ar santimantoù mat, ar c’hoarioù beli e kreizig-kreiz ar familh a vez lakaet diouzh live an dud gour en em gav soubet en un endro boaz, e-lec’h lenn a-ziwar-c’horre evel ma rafe ma lennfe en-dro Les petites filles modèles, o lakaat hed etre e vugaleaj hag e oad gour.

Un taol kaer eta, da va soñj, a dalv danvez ul lennadenn.

 


Trois filles de leur mère, Pierre Louÿs, Frañs (tro 1910)

Er romant-mañ e kas pelloc’h Pierre Loüys unan eus e sorc’hennoù en doa skrivet diwar he fenn en ur pezh-c’hoari bet embannet e Les soeurs à l’envers : Le sentiment de la famille. Ur vamm, gast a vicher, hag a zesav he holl vugale hervez kodoù he c’harg. Ar vugale zo tri anezho er romant, teir flac’h an taol-mañ : unan seizh vloazh, ur grennardez hag ur plac’h tro 20 vloaz.

Heuget e oan bet gant Le sentiment de la famille dija, ha n’on ket bet plijet gant ar romant-mañ. Ouzhpenn ma tornata sujedoù amjestr (sekselezh an dud deuet bevet gant bugale entanet, mamm dinatur), ez eus ur gudenn lusk. N’eo ket bet gouest Pierre Louÿs da skrivañ ur romant dedennus gant un istor a ya crescendo hag un akme bennak. Treuzwelus eo an haroz betek re, n’eus anezhañ nemet un digarez da vrudañ an teir gast tro ha tro pe asambles. Lodennoù ‘zo n’int ket fall, ha gwelet e vez gwezh ar mare fent Pierre Louÿs o tont war-c’horre, met dre vras ez eo ur romant pout a-walc’h hag a adtomm meuzioù kozh hep reiñ blaz nevez ebet dezho.

N’eo ket da lenn da gentañ, eta, ma n’anavezit ket ar skrivagner c’hoazh. Un doare d’ober gwelloc’h anaoudegezh gant e ved diabarzh eo kentoc’h, met arabat gortoz eus al levr-mañ kavadennoù pe lennegezh uhel.

 


Le pont d’argile, Markus Zusak, Aostralia (2018)

Bridge of Clay eo anv al levr e saozneg, n’eus ket bet gellet mirout ar c’hoari-gerioù e-barzh an titl gallek, Clay o vezañ penndudenn an istor.

E familh Clay, n’eus nemet 5 paotr ha loened. D’ur mare bennak e oa ur vamm garantezus ivez, met n’eus ket mui diouti. An tad zo aet diwar-dro da heul. En em zibab a ra ar 5 mab e ti ar familh, en ur bannlev paour. Bev eo ar gasoni a vagont ouzh o zad en deus dilezet anezho goude marv ar vamm.

Pa zistro an tad, un deiz bennak, da c’houlenn gant e vibien sikour anezhañ da sevel ur pont, n’eus nemet Clay a asant mont.

Tamm-ha-tamm e vez desket tammoù buhez pep hini, ar vamm, an tad, ganedigezh ar familh, tra ma kendalc’h ar vreudeur da vevañ mesk-ouzh-mesk en o bannlev ha ma sav Clay ar pont gant e dad, en ur adskoulmañ unan hag unan an holl liammoù re frank betek adunaniñ e familh. N’eus nemet Clay a c’helle ober se, a lavar ar breur henañ, a zo ivez daneveller an istor. Met petra a ro da gClay, ar pevare mab, e statud dreistordinal ? Alc’hwez an istor eo ha ne vo roet nemet er fin.

Un istor vrav eo, kreizennet war ar vreudeuriezh hag ar garantez, karantez familh pe goublad. Kavet em eus dispar al levr a gav tu d’ober barzhoniezh gant fuaj hag a lak al liammoù denel a-us da bep tra. D’an endro da vezañ kraz hag eneb, treuzneuziet eo gant ar pezh a c’hoarvez ennañ.

N’eus freuz stil ebet etre La voleuse de livres hag al levr-mañ, nemet ez eo kalz dibaotoc’h endro hennezh, ha personeloc’h marteze. Al levrioù hag an arz o deus ur plas bras en istor c’hoazh. Fromus ken-ken eo da lenn, hep bezañ chuchu -er bed paotred-mañ e vez graet war-dro ar c’hudennoù gant ar melloù-dorn- gant un doare fent ha faltazi a skañva an traoù. Kerentiezh ‘zo etre oberennoù Markus Zusak ha re Timothée de Fombelle, a gav din, e-keñver stil ha santoud.

Ul levr dispar eo, evit an dud gour d’an nebeutañ : n’on ket sur en em santfe gwall c’halvet ar grennarded gant ur seurt bed, daoust ma vije bet skrivet ar romant-mañ evito.


La femme et le pantin, Pierre Louÿs, Frañs (1898)

Awenet gant eñvorennoù Casanova, ar romant bihan-mañ zo lakaet da vezañ pennoberenn Pierre Louÿs. Tennet eo bet dioutañ un niver a oberennoù all, pe e vije war ar c’hoariva, ar sonerezh, pe ar seizhvet arz (awenet en deus tri film d’an nebeutañ).

Istitlet “romant spagnat”, plantet eo en un dekor kreñv a-vaez-vro. C’hoant, ha da heul karantez, a sav en un den evit ur plac’h yaouank. Un doare c’hoari a laka ar plac’h e plas : daoust ma tiskouezfe bezañ dedennet gant an den e argas anezhañ bep tro d’ar mare diwezhañ. Un doare eo dezhi d’e gas war-bouez-lêrenn, alese an anv a “vargodenn” roet dezhañ en titl.

Ar romant-mañ a lak ac’hanon diaes en un doare don. Evel-just n’eo ket ur romant realist. Ur skeudenn eus ar c’hoant diamen, ne lavaran ket. Diyac’h e kavan anezhi avat, evel ma veze diyac’h kement darempred ouzh ar sekselezh d’ar mare m’eo bet skrivet. Ha penaos diskoulmañ kudenn ar plac’h a nac’h reiñ he c’horf, goude bezañ kavet ebat o reiñ c’hoant ? Aes eo an disoc’h kinniget gant ar skrivagner : “Nann” diouzh he ferzh a dalveze “Ya”. N’he deus talvoudegezh na ster ebet ar garantez-korf en diavaez eus ar stourm hag eus ar feulster, eviti. Ha daoust ma sant ar benndudenn eo danvez distruj evitañ e chom suj ouzh e c’hoant.

N’en em santan ket tost-kenañ ouzh an oberenn-mañ. Dav eo din anzav koulskoude ez eo unan pinvidik, dre ma lak d’en em soñjal. Digeriñ a ra dorioù a vije aesoc’h leuskel serr. Degas a ra da soñj d’an unan, da skouer, e heul ar garantez hag ar c’hoant reolennoù dezho o-unan ha ne vezont ket atav re ar poell hag ar preder, daoust pegen diaes eo asantiñ bezañ sklav outo.

 

 


Le chat qui… 10 : Le chat qui parlait aux fantômes, Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1990)

Ur vignonez kozh a zleo Qwilleran dioueriñ diwar vremañ : marvet eo Iris Cobb, ur vaouez a oad gantañ en doa graet anaoudegezh ganti pell a oa, en e vro gent. Honnezh a oa deuet d’ober he annez e kontelezh Moose, da gentañ evit ober war-dro an ti bras en doa bet Qwilleran da hêrezh, da eil evit dimeziñ gant un den eus ar vro. Goude e varv trumm e oa en em gavet hec’h-unan en ti-feurm en doa laosket dezhi, lec’h ma laboure er mirdi arc’hantaouet gant fontoù Qwilleran. Ha setu ma varv Iris gant an aon ! Qwilleran a ra e annez en ti-feurm, kement evit erlec’hiañ anezhi er mirdi, amzer da gavout unan bennak all evit ar post-labour, hag evit enklask war he marv iskis.

Dizouaret e vez un dornad sekredoù kozh gant Qwilleran hag e gazh dreistordinal Koko ; ne ouezer ket piv eus an daou en deus ar gwellañ re vourroù. Pourmen a reont e riboulioù, ha klask achap ouzh un enebour dañjerus : ur plac’hig gant ur sailh gwer hag ur balig.

Kavet un doare gant ar romantourez da lakaat e harozed da zilojañ adarre, ar pezh a blij kalz dezhi, o vezañ ma vez diazezet hec’h istorioù war an darempredoù gant an amezeien alies. Emañ ar romant-mañ e lignez ar re all, na gwelloc’h, na falloc’h, mat da ziverrañ e amzer pa ne vez ket c’hoant da derriñ e benn gant lennadennoù lennekoc’h.


Nicolas Le Floch 12 : La pyramide de glace, Jean-François Parot, Frañs (2014)

Er biramidenn, kelan ur vaouez hag a denn kalz d’ar rouanez, hag ur gerig rouestlet e c’herioù. Kaset eo ar c’homisar Le Floch, war-bouez e fri tanav, war-zu an ti mat diouzhtu. Ar pezh a vo diaes eo lakaat ar muntr da vezañ anavezet, peogwir e vez amjestr atav enklask e ti pinvidien.

Ken saourus ha biskoazh eo an divizoù e galleg ar mare, met estreget se a zo : an dro-spered eo a dap Jean-François Parot gant soutilded. A bep seurt doareoù da zornata an dud a vez kinniget, dre gaer pe dre heg hag a-berzh an holl. C’hoari a ra Sartine e jeu doubl atav, tra ma rann Nicolas e amzer etre e vestrez Aimée d’Arranet, e vignoned boaz atav ken troet war ar chervad, hag e labour enklasker. Dañjer, troioù-ouesk, teodadoù a zeu a bep eil gant mareoù soñjoù diabarzh ha teneridigezh. Ur vrochadenn zedennus a ziskouez Nicolas o c’hourdrouz e vignon ha kenlabourer Bourdaut, re domm ouzh ar soñjoù araokour a zegaso an dispac’h : n’eo ket ne vije ket a-du gantañ e gwirionez, met n’eo ket evit tennañ e lealded digant ar roue, daoust ma ne vije ket dall war e zivout.

Ur romant deuet brav adarre ha ne glask ket plantañ re a souezh el lenner kennebeut : dilezet eo ennañ ar c’hevrinoù tro-dro da vamm dianav Nicolas, ha ne vez ket mui komzet diwar-benn e vab, koulz lavaret.