Category Archives: Romantoù

Le jeu de la vérité, Martha Grimes, Stadoù Unanet (2004)

Richard Jury, komisar e Scotland Yard zo unan eus penntudennoù romantoù-polis Martha Grimes. An enklask-mañ zo pell a vezañ e hini kentañ.

Daoust ma ne vije ket skrivet fall em eus kavet hir va amzer. Chomet on pell o klask diveskañ tudennoù niverus hag a c’hoarie war daou brantad disheñvel. Kavet em eus diezhomm tudennoù ‘zo, ha divlaz an tudennoù pennañ (Jury da skouer), pa oa dreist lod eus an tudennoù a eil renk, en o zouez ar vugale. Evel er Famous Five, e vez roet kalz pouez d’ar boued (dister koulskoude) ha d’an amzer a dremen an tudennoù ouzh taol, o kontañ bidennoù goular. Hegasus em eus kavet ivez an tech da c’hoari gant tudennoù pimpatromel, evel ar c’houblad heñvelrevidi o terc’hel ar stal-bleunioù pe ar paotrig-treul… Ha ne vije ket un tammig re aes, ivez, lakaat amzer-dremenet ar boliserien da itrikañ start gant an enklask emaer oc’h heuliañ ? Doare telefilmoù, lakaomp…

Goude se eo ret-mat din anzav on bet souezhet brav gant ar fin, dic’hortoz ha renet a-feson.

Koulskoude e kav din ez eus re a dechoù gwan el levr-mañ evit ma z’afen da zonaat va anaoudegezh eus oberennoù ar skrivagnerez. Domaj eo, o vezañ m’eo puilh hec’h oberenn…

Advertisements

Journal plutôt inconvenant d’une toute jeune fille, Jacques Cellard, Frañs (1982)

Un dezrevell lipet brav, likaouüs rezonabl, e stumm deizlevr ur plac’h yaouank hardi, nevez sortiet eus ar c’houent.

Dizoloiñ a ra ar sekselezh a bazenn da bazenn, ha gant goûd. Ar pezh a lak anezhi, er fin, da varn spis pilpouserezh hec’h endro bourc’hiz. Echuiñ a ra mat pep tra, p’eo deuet a-benn da chom hep gweñviñ he vleunienn a-raok dimeziñ… N’eo ket lavaret n’eus netra da lenn, koulskoude, pell a se.
N’eo ket alies e lenner skridoù erotel dezho talvoudegezh lennegel. Pa ne vije nemet evit se, e talvez al levr bihan-mañ danvez e lennadenn. Met n’eus ket da vezañ souezhet gant ar skrivagner-mañ, hag a zo brudet dreist-holl evit e labourioù war ar galleg, sorc’hennet ma oa gant e binvidigezh. Geriaoueg, gwriziennoù gresian, troioù-lavar, trefoedajoù, amzer-sujañ ha kement ‘zo.
N’en doa ket kredet an den lennek ma oa sinañ Journal plutôt inconvenant d’une toute jeune fille da vare e gentañ embannadenn, e 1982. Nemet e vije bet un touell evit lakaat an dud da grediñ e oa bet embannet ur skrid istorel,  o vezañ ma c’hoarvez an darvoudoù e 1888 ?
Kavet em eus farsus ha skañv an istor, en deus lakaet aked ar skrivagner enni o chom gwirvoudel, ar muiañ ma c’helle -betek ober van e vije bet duet lodennoù ‘zo gant ar plac’h, pe diroget pajennadoù re druz.

Plijadur em eus bet ivez gant implij dieub an okitaneg, dreist-holl e kreiz an ebatoù.

Dudius eo, distresus ha fentus da lenn ma klasker chom hep terriñ e benn. N’eo ket da leuskel etre daouarn n’eus forzh piv avat, daoust ma ne vije morse gros an termenoù.


Le jour d’avant, Sorj Chalandon, Frañs (2017)

Dre zegouezh, e oan bet bloaz ‘zo o vakañsiñ e Hanternoz bro-C’hall hag e oan bet sorc’hennet gant ar rannvro. Ha dres pa oan o tont en-dro, em boa klevet ur pennad-kaoz gant Sorj Chalandon o kinnig e romant, ha me stanket e sal-gortoz ur mezeg bennak. Kement ha lavaret e oa bet graet ur serr-lagad din gant ar romant-mañ.

Kavet em eus dispar an hanterenn gentañ. Lakaat a ra da vevañ, en ur yezh eeün ha brav, bed ar vengleuzieren, e diabarzh ur familh, dre zaoulagad ur bugel bamet dirak e vreur bras. Ur breur ha ne chom nemet eñvorennoù anezhañ : lonket eo bet gant ar vengleuz, ha ret eo d’ar breur bihan lakaat unan bennak da baeañ ar vuhez laeret-se, asambles gant hini an holl re all nijet kuit war un dro (kemer a ra harp ar skrivagner war ur gwallzarvoud gwirion).

Hag en un taol, souezhadenn ! Ar romant-mañ a zo eus ar re-se ma vez ur skoulm, en o c’hreiz, a lak kement tra zo bet kontet da gemer ur ster all -un tammig evel romant John Irving Une veuve de papier. Echuiñ a ra evel kalz telefilmoù amerikan, gant un hir a senennad prosez. Ne ouezen ket petra a oa da c’hortoz ha souezhet on bet gant an doare, daoust ma vije kendrec’hus ha kizidik an arguzennoù kinniget. Gwirheñvel eo ar studiadenn bsikologel, ha reiñ a ra peadra da brederiañ war an emouez hag an diemouez, ar pezh em eus kavet brav.

Plijet on bet dre vras gant ar romant daoust ma vije digempouez interest an div lodenn. Da lenn evit dizoloiñ pe addizoloiñ Hanternoz bro-Chall da vare ar mengleuzioù…

 

 

 

 


Requiem pour un ange 1 : Les quatre fins dernières, 2 : Le jugement des étrangers, 3 : L’office des morts, Andrew Taylor, bro-Saoz (1997, 1998, 2000)

Ur rummad a dri romant-polis, a c’heller lenn pe pep hini diouzh e du, pe an eil da heul egile… pe, zoken, war-gil, eus an trede d’an hini kentañ ! Peogwir en deus dibabet ar skrivagner distreiñ pelloc’h en amzer, a vuzul ma ya e heuliad war-raok. Itrik Les quatre fins dernières zo lec’hiet en hon amzer-ni, hini Le jugement des étrangers er bloavezhioù 70 hag hini L’office des morts er bloavezhioù 50. Liammet eo an teir istor gant daou familh a bledont ganto.

Les quatre fins dernières em eus kavet gwallzedennus. An hini gwellañ eus ar rummad eo, dezhañ ur suspens espar. Diaes e oa mirout al lañs evit an eil romant, Le jugement des étrangers, marteze. Mat eo, hep bezañ dreist, hag an darvoudoù ne z’int ket liammet ken brav etrezo. Divinet e vez re vuan ar pezh a c’hoarvezo. Goude se e kav pep tra e blas reizh gant L’office des morts, a zo deuet brav-tre gant ar skrivagner. Kenkoulz eo hag al levrenn gentañ.

Hegaset on bet gant disteradoù a gaven kammamzeriet, el levrenn ziwezhañ peurgetket (met marteze e fazian). Er bloavezhioù 50, ur vamm a lavar d’he merc’h 4 bloaz mont da vroustañ he dent a-raok mont da gousket. Gouzout a ran e oa bet ijinet ar broustoù-dent kantvedoù ‘zo, met ne gredan ket e vijent bet implijet ken alies-se, na gant bugale ken yaouank, d’ar mare-se e bro-Saoz (a-hend-all, e vije broustoù-dent gant ar Famous Five, neketa ?). Hag un den kozh, klañv, a vez anv da gas anezhañ da welet “mezeg-boas” unan bennak. Ur meizad modern-kenañ, evel an droienn d’e envel (médecin-traitant e galleg). N’eo ket kalz tra, met degas a ra soñj pegen pouezus eo gwirian pep tra pa skriver traoù istorel, ha pa ne vijent ket gwall gozh.

Kavet em eus plijus ar rummad, gant un ambiañs labouret brav warni, itrikoù luziet ha liammet a-feson etrezo. Romantoù-polis a-zoare ez int, da ziduiñ e amzer hep terriñ re e benn, un tammig memestra, just ar pezh zo ret !


Vita Sexualis ou L’apprentissage amoureux du professeur Kanai Shizuka, Mori Ōgai, bro-Japan (1909)

Evel un heklev da emvuhezskrid Gide ez eus fellet din lenn al levr-mañ. Ar skrivagner Mori Ōgai a oa medisin da 19 vloaz. Daoust ma vije un anv all gant haroz al levr, eo anat e komz diwar-benn e vuhez.

Un emvuhezskrid eo, eta, kreizennet war ar seksualegezh nemetken. Brav eo, n’eo ket techet da ziskouez re met, er c’hontrol, eleveziek-kenañ. Diaes eo kompren perak e oa bet berzet al levr kerkent hag embannet… War a lenner eo stag, kentoc’h, ouzh ur frazenn anezhañ a embann n’eus nemet e-touez micherourien e c’heller kavout tud direbech, ken a-fed tres ken a-fed spered. Politikourien ar mare o doa degemeret al lavarenn-se evel ur gunujenn.

Pep pennad a gont un darvoud bihan pe bras stag ouzh ar seks, ha pa vije tanav al liamm. Anv an oad ma oa ar penndudenn pa oa c’hoarvezet a zo gant ar pennad : Da 6 vloaz… da 15 vloaz… kement-se betek 20. Seul skañvoc’h eo ar pezh a vez kontet ma n’eo ket trelatet Kanai gant ar seks, pell a se. Techet eo kentoc’h da vezañ lakaet diaes gant ar sujed. N’eo ket ur paotr hardi, na prim da gompren seurt traoù. Ar pezh a zispleg diskoach.

Kollet e oan a-wezhioù gant gizioù ekzotek japaniz, seul vuioc’h m’eo techet ar skrivagner da gomz dre zamc’herioù. Daoust da se e oa dedennus ha flour da lenn. Marteze eo abalamour m’eo resis ar skritur, n’en em goll ket e santimantoù, ar pezh a harz outi da goshaat re vuan.

Setu lakaet e plas ganin ur pezh ouzhpenn eus miltamm bro-Japan.


La dernière fugitive, Tracy Chevalier, Stadoù Unanet (2013)

Tro 1850, div c’hoar kwaker a guita bro-Saoz evit mont davet ur genvreuriezh kwaker amerikan, lec’h ma tle unan anezho dimeziñ. Siwazh, an danvez-pried a varv a-raok en em gavout hag he c’hoar, Honor, a erru hec’h-unan er gumuniezh lec’h ma n’anavez den ebet. Ret e vo dezhi ober he zoull gant an nebeut he deus : he donezon evit gwriat “Quilt”-où, ha klask chom divrall en he c’hredennoù daoust ma ne vije ket akord atav gant an dud he deus da vevañ ganto.

Ur romant-deskoni eo, lec’h ma vez roet ur plas kaer d’ar gwriat, ar pezh em eus kavet plijus-tre. Tem pennañ ar romant eo an “hent-houarn kuzh” koulskoude, an aozadur tud a youl-vat a sikoure ar sklaved da achap, nebeut a-raok brezel an digevrediñ.

Ur wezh ouzhpenn e kinnig Tracy Chevalier ur romant dreist hep bezañ gwall hir. Soutil ha resis, reiñ a ra tro da welet ar stourm kuzh-se dre an diabarzh. Kavet em eus un tammig re aes ar fin, re “romantaet” marteze. Met ne ziskar ket ar sell pozitivel em eus war an oberenn, ha war ar skrivagnerez-mañ, a gavan barrek-mat.


Les Derniers Jours de nos pères, Joël Dicker, bro-Suis (2012)

Evit profitañ eus ar romant-mañ eo bet ret din disoñjal an ton c’hwezhet a implij ar skrivagner adalek ar pajennoù kentañ. Lakaat a rae ac’hanon da soñjal e hini Citadelle Saint-Exupéry : diwallit, emaon o skrivañ ur bennoberenn, lipat a ran va gerioù peogwir ez int ken pouezus ma c’hellint bezañ engravet er marmor !

Seul souezhusoc’h e oa din, ma kave din e oa eil romant Joël Dicker, ha ne oan ket evit displegañ an dibab-se en va fenn evit un eil romant. War se e oan faziet avat : e romant kentañ eo e gwirionez, skrivet eo bet a-raok La vérité sur l’affaire Harry Quebert. Lakaomp eo ur fazi yaouankiz ! O vezañ ma oa ganet Joël Dicker e 1985, ar pezh a ra anezhañ ur skrivagner yaouank, d’ar mare m’en deus skrivet Les derniers jours de nos pères ha betek bremañ zoken…

Boazañ a raer ouzh an doare, ha setu ma vezer kaset e kreiz an eil brezel-bed, gant ur “promo” ajantoù-kuzh yaouank. Kuitaat Pariz aloubet, mont da vro-Saoz, bezañ stummet ha mont da vrezeliñ a-benn ar fin. Start e chom al liammoù etrezo.

Ijinet mat-tre eo an istor, gant un donezon sur evit al lusk. Kempouez eo an ober hag an trivliadoù. Lennet e vez gant kement a ebat hag ur romant-spierezh. Koulskoude, n’eo ket an itrik a gont ar muiañ er romant-mañ, a gredan. Klask a ra kentoc’h diskouez penaos e c’hell ar garantez bezañ ur gwiridik e-pad ar brezel. Hag eus un tu all, an dudenn a eil renk Gros ez eus ur gentel da dennañ eus e hentad ivez : ar re n’int ket barrek war an daremprediñ denel, n’eus ket spi evito da vezañ tud, nemet er mareoù a drubuilh. Ma kav e blas a-benn ar fin, n’eo nemet peogwir e oa bet eus ar brezel a-raok.

Ur romant mat e kav din ez eo, ne enouer ket ha reiñ a ra greun da valañ. Hag evit ur c’hentañ romant eo ur sapre hini, n’eus ket da dortal.

 


Zombi, Joyce Carol Oates, Stadoù Unanet (1995)

Soubidigezh kentañ e bed Joyce Carol Oates evidon, gant ar romant berr-mañ ha n’emañ ket e-touez e re vrudetañ.

Eeün eo ar soñj, eeün ar skritur. Kontañ a ra ur serial-killer e bemdez, hep rikamantoù, hep klask lakaat da c’henel e kreizon al lenner santadoù a suspense pe a druez. Kontañ a ra diouzh e vod dezhañ e-unan, ur skrid ha n’eo sañset bezañ lennet gant den hag a ziskouez anezhañ evel m’emañ, didro -merzet e vo ijinadennoù-skrivañ deuet brav a ziskouez ne heul ket an dezreveller lojik an dud all.

E penn kentañ on chomet pellik oc’h en em c’houlenn : met da belec’h e kas seurt lennegezh ? Seurt istorioù hon eus lennet dija, ha n’eus netra da glask doñvaat ene al lenner, tudenn ebet a c’hellfe tridal evitañ ! Ur souezh e oa din. Ha paket brav on bet gant ar fin, dic’hortoz.

Gant ar romant-mañ e kuita jener ar thriller-où hentoù ar gentel voral, a heul peurliesañ e oberennoù kement a skrivagner all. Ar fin-se he deus laosket ac’hanon gant va naon, ha lakaet ac’hanon d’en em soñjal kalz. Ha gant se he deus kavet va c’houlenn ur respont sklaer : ya, degas a ra ar romant-mañ un dra bennak nevez, talvezout a ra ar boan e lenn.


La maison de terre, Woody Guthry, Stadoù-Unanet (2014)

Ganet e oa Woody Guthrie e 1912 ha marvet e 1967. Skrivet e oa bet e romant nemetañ La maison de terre tro 1930. Evit abeg pe abeg, ne oa ket bet moullet pa oa bev ha chomet e oa o kousket betek ma vije adkavet hag embannet evit ar wezh kentañ er bloavezhioù 2010.

Pa ne vije ket bet sinet, em bije kredet bezañ o lenn ur Steinbeck. Un hevelebiezh a zo, ken en temoù ken er skritur, ha betek er gizidigezh.

Plediñ a ra gant ur c’houblad tud paour ha n’o deus tachenn-douar ebet dezho da sevel un ti. Dont a ra an ti-se da vezañ un hunvre, ur seurt kerzenn a vez a-dreñv pep tra, evel sonerezh perlezenn Steinbeck. Teir zaolenn a zo : karantez, pemdez, gwilioudiñ, bev-buhezek, o reiñ eus ar gwirionañ an ambiañs hag al liammoù a stag an tudennoù etrezo.

Ken dedennus hag ar romant eo ar goudeskrid. Kinnig a ra buhez hag oberenn Woody Guthrie, ha n’anavezen ket tamm ebet (dibabet em boa ar romant evit e c’holo !). Ur c’haner e oa a-raok pep tra. Lod eus e ganaouennoù zo brudet-kenañ, evel This land is your land. Ur 1400 bennak en deus skrivet en holl, ha lod eo eus folklor hengounel ar Stadoù Unanet. Un den start en e soñjoù a-gleiz e oa ivez, gant ar frazenn This Machine Kills Fascists skrivet war e holl c’hitarioù. Unan eus e sorc’hennoù a oa ar sevel tier pri. Savet eo e romant tro-dro dezhi, daoust ma n’en dije morse kaset anezhi da benn.

Un dizoloadenn gaer.


Prenez soin du chien, J. M. Erre, Frañs (2006)

Hemañ eo romant kentañ J. M. Erre. Lakaet en deus ac’hanon da soñjal en romant Muriel Barbery L’élégance du hérisson, dre ma c’hoarvez pep tra en ur savadur hag e ranndioù an dud a zo o chom ennañ. Kement-se gant donezon J. M. Erre da lakaat an dud da c’hoarzhin.

Ar pezh a gavan mat er romant-mañ eo ne grog ket diouzhtu an dichadennaoueg. Amzer ‘zo da anavezout an tudennoù, pep hini gant e follentez dous (arabat lenn re vuan evit pakañ pep frazenn farsus…) Ur wezh lañset avat, e teuer da grediñ eo ar skrivagner a zo troet da sot, ken brav e teu a-benn da strobañ al lenner.

Evel e romantoù all ar skrivagner emañ an alc’hwez er fin. Pep tra a gav e blas a-feson. Hag ebat ‘zo bet, etre ar bajenn gentañ hag an hini ziwezhañ !

Mat eo, hep bezañ ken fentus ha Le mystère Sherlock, pell a-us d’e romantoù all, a gav din.