Category Archives: Romantoù

Baradoz hag ifern, Jon Kalman Stefansson, bro-Island (2007)

Lakaet e brezhoneg gant Olöf Petursdottir ha Mich Beyer, embannet e brezhoneg e 2019.

Ul levr o reiñ un aergelc’h dreistordinal eo hennezh. Daoust ma vije ur gwir istor o tougen anezhañ, eo ret e lenn a dammoù hir evit kaout amzer da splujañ er bed deskrivet ha d’e dañva don. En em lakaat en ur spered “lenn barzhoniezh” muioc’h eget en ur spered “lenn un istor”.

En em soñjet on, e-kerzh va lennadenn, war ar pezh a ra eus al levr-mañ un oberenn zibar. Dont a ra evit darn eus ar c’hemm etre an natur gouez, dihegar, ha natur mabden gant he gwanderioù hag e zrochderioù. Met estreget se a zo. Soñjet em eus neuze e teue eus an doare ma vesk ar skrivagner ar prederouriezh gant ar pemdez, kontrol d’ar pezh a ra kalz romantourien all. Dre vras, pa lenner ur romant, e heulier un istor hag e vez rasket gant ar skrivagner kement tra ha ne denn ket outañ. Met amañ e vez degemeret ar prederiadennoù evel ul lodenn eus an istor, nemet ar c’hontrol e vije : degemeret an istor evel ul lodenn eus ar prederiadennoù ?

Un dra zo sur, dispar eo an disoc’h. Lakaat a ra an unan e-tal d’e goulennoù diazez war ar vuhez, ar marv, ar garantez, ar gened, ar gozhni. Kriz ha soutil eo war un dro. Ul levr eus ar seurt  levrioù ne vezer ket ar memes den a-raok bezañ o lennet, ha goude. Un taol-kaer, ur skrivagner da heuliañ pizh eta.

 


Amour entre adultes, Anna Ekberg, bro-Danmark (2018)

N’eus ket eus Anna Ekberg. Daou zen a skriv asambles o deus dibabet an anv-pluenn-mañ : Anders Ronnow Karklund ha Jacob Weireich.

Un doare romant-polis eo Amour entre adultes, met savet en un doare divoutin : digeriñ a ra diouzhtu gant ar muntr, a ouezer gant piv eo bet graet. Petra a chom da gontañ eta ? a c’heller soñjal. Met ur bern souezhadennoù ez eus betek ar fin, ha dont a ra an traoù da vezañ krishoc’h a-vuzul ma anavezer ar tudennoù.

Nerzh pennañ ar romant-mañ eo e zielfennañ psikologel. Distreiñ a reer pell e yaouankiz an tudennoù, ha n’eo ket evit netra : pep elfenn a vez implijet a-zoare war-lerc’h.

Pinvidik ha dic’hortoz eo an itrik, skrivet brav. N’on ket kendrec’het penn-da-benn gant ar monedoneoù etre an enseller war e leve ha familh ar muntrer, met degas a ra un draig bennak ouzhpenn, memestra.

Gant ar resis m’eo hent diabarzh pep hini em eus kavet hirig va amzer a vare da vare. Krediñ a ran ez eo kentoc’h dre ma n’on ket boazet da lenn romantoù-polis gant ul lusk ken gorrek. Met dont a ra brav ganto en desped da se.

Ur c’houblad skrivagnerien da heuliañ !

 


Saga Arvorika 2 : Kevrin al Lagad du, Yann-Bêr Kemener (2019)

Disoñjet em boa un tammig istor al levrenn gentañ hag aon em boa e vije diaes adstagañ ganti. Met an itrik kement ha temz-spered an tudennoù a vez degaset da soñj gant ar skrivagner dre ma z’eer war-raok gant an istor, ar pezh a zo mat.

Ne gredan ket e vije bet skrivet ar romant-mañ evit degas fent, koulskoude em bez bet alies e-kerzh va lennadenn, gant darempredoù revel an haroz hag e vignonez Gwenn. N’int ket eus ar re soutilañ. N’em eus netra a-enep met n’on ket sur e oa gant ar pal lakaat al lenner da c’hoarzhin, domaj eo.

Traoù all a gavan un tamm ponner, divizoù diampart a vez klasket fourrañ re a ditouroù enno hag a goll penn-da-benn liv ar wirionez, da skouer.

En desped da se ez eo pozitivel ar sell em eus war ar romant-mañ. Mont a ra an darvoudoù war-raok, ha kreskiñ a ra an haroz, en e vicher, en e benn hag en e zarempredoù. An elfennoù sevenadurel a vez talvoudus ha dedennus. Aes eo da lenn ouzhpenn.

Ha laouen on o lenn estreget lennegezh, traoù evit en em ziduiñ nemetken, a-wezhioù. Gortoz a rin gant mall trede romant an heuliad.


La longue marche des dindes, Kathleen Karr, Stadoù Unanet (1998)

Ur romant istorel eo.  Tro 1850, ur paotr yaouank eus ar Far West a laka en e benn mont da glask e fortun en ur gas un tropellad 1000 yar-indez eus ar Missouri betek Denver, war-droad. Ret eo dezhañ kavout peadra d’en ober ha tud d’e sikour, a-raok kemer penn an hent.

Gwellwelaour a-ratozh eo ar romant, skrivet evit ar vugale. Pep diaesamant vez diskoulmet buan, ha Simon Green a gav ur bern mignoned d’e sikour peogwir eo mennet-kenañ da heuliañ e soñj. Roet mat eo ambiañs ar Far-West ha tro-spered an dud. Darvoudoù dreistordinal ha tud dibar a vez kinniget, evel tad dianav Simon a zleo stourm outañ ma fell dezhañ kas e raktres da benn vat.

Ur gentel vuhez eo : n’eo ket disi harozed al levr-mañ. Pep den didalvoud en deus e blas er vuhez gant ma kavo e zonezon.

Kavet em eus dispar al levr, ritmet, ijinus, eus ar seurt a laka al lennerien war o zu mat met hep bezañ chuchu. Lennet e vez dindan un hanter-devezh.


Ar prosez, Franz Kafka, bro-Dcheki (1925)

Embannet e 1925, goude marv Kafka e 1924, ar romant ne oa ket echu zoken. Goulennet en doa Kafka e vije distrujet e holl skridoù war e lec’h, ne oa ket tonket da vezañ embannet eta. Embannet eo bet an droidigezh brezhonek, graet gant Gérard Cornillet, e 2015.

Ur romant iskis-tre eo. Dont a reer da arestiñ un den un deiz bennak. Ne oar ket perak, ha n’eo ket kablus. Laosket e vez da vevañ e vuhez da c’hortoz ar prosez. Met e vuhez a-bezh a dremen, adalek an deiz-se, o klask lakaat ar prosez-se da dreiñ war an tu mat evitañ.

Bez em eus bet ar blijadur da anavezout diouzhtu stil Kafka, em boa dizoloet e An treuzstummadur. Ur stil resis-kenañ hag a laka al lennerien da splujañ en un aergelc’h n’en deus ket e bar. Un nor digor blijus evit mont tre en oberenn : aon em boa da chom hep he c’hompren. Hag e gwirionez em eus kavet anezhi bouc’h, daoust ma chomfe dedennus dre m’eo skrivet brav.

Ar santimant a oa ennon en ur lenn ar romant a denne d’an hini em boa pa lennen Alis e bro ar marzhoù, ha me bihan : ar santimant da vezañ kollet en ur bed ha ne oa ket mui gantañ e vent boaz, e reteroù. Tennañ a ra da ved Alis dre ma tiskouez na vont ket war-raok, ivez : n’eus ket tu da heuliañ un neudenn bennak, da vont war-zu un dra bennak evit adkavout kempouez ha poell ar bed reizh.

Ha koulskoude e evod eus bed Ar prosez, evel eus Bro ar Marzhoù, ur chalm mezevellus. Heuliañ a reer Jozef K. en e glaskoù en ur c’houzout resis ar pezh a sant, en ur santout tre ar memes tra eveltañ. Gwirheñvel-spontus eo an diabarzhoù mougus ha distreset a zeskriv, an deñvalijenn, ar gouleier-koar hanter-zevet.

Krediñ a reer bezañ oc’h ober un hir a hunvre, gwezh plijus, gwezh ankenius, gant senennoù difin ha lod all adlavarus. Anzav a ran em eus kavet hir ar romant gwezhioù ‘zo, neket tre-ha-tre peogwir e oan enouet, met kentoc’h peogwir e oan mac’het gant e aergelc’h ha gant ar fed ne z’ae ket war-raok en un doare a c’hellen meizañ.

Souezhet on bet gant ar fin eta.

Echu ar romant ganin eo mesket ennon ar soñjoù war e zivout. Unan anezho eo n’em eus ket paket kompren mat an oberenn, marteze. Gant se on bet o lenn ar pezh a gaven war Wikipedia hag o tizoloiñ meur a ster a c’heller reiñ dezhi. Niverus int ha dedennus an holl anezho, met an hini on bet awenet ar muiañ gantañ eo hini Bernard Groethuysen : ar prosez a zo anv anezhañ a vije hini stad mabden, tonket da sevel goulennoù outañ e-unan, ha da c’henel goulennoù diwar e benn en dud a zo tro-dro dezhañ, evit berraat (kalz kempleshoc’h eo e gwirionez).

Diwar-se e stadan en deus degaset al levr-mañ un dra bennak din. Daoust ma vijen tremenet e-kichen da draoù ‘zo e roan dezhañ ur ster personel, stag ouzh an doare m’he deus ar gevredigezh da varn an unan : gwir pe get ar pezh a vez lavaret, e teuer da vezañ stummet gant ar prosez a vez graet deomp gant hon hentez. Tamm-ha-tamm e koll e bouez ar fed ne oa ket diazezet ar rebechoù war tra ebet. Ar pezh nemetañ a gont eo en em dennañ. Hag ar fazi, ar pezh a laka ac’hanomp da vezañ kablus, a-benn ar fin, eo kouezhañ er pej, aozañ e vuhez tro-dro d’ar gomedienn a brosez-se.

Un oberenn binvidik eo ha ne reer ket an dro anezhi dindan ul lennadenn nemeti, splann eo.

 


This book will save your life, A.M. Homes, Stadoù Unanet (2006)

Un titl desachus ken-ken zo gant al levr-mañ, ne gav ket din e c’heller tremen e-kichen hep e zigeriñ.

Met dipitet on gant an diabarzh.

Diaes eo da zisplegañ, peogwir ne oa na displijus, na diaes da lenn ha ne dapan ket lakaat ar biz resis war ar pezh ne blij ket din ennañ.

Istor un den pinvidik eus Los Angeles eo. Kudennoù en deus gant e vuhez. Ne ouezan ket perak, met start eo din kendrueziñ ouzh tud o deus kement a arc’hant ma ne ouezont ket petra ober ganto… ha dreist-holl, pa vez ur seurt gras vat o teskrivañ o buhez tud pinvidik, ne vez netra boutin ebet etre me ha seurt tudennoù. Diaes eo o c’hompren, en em lakaat en o flas, empentiñ o buhez ha n’he deus ster ebet evidon… Mont a rae un tammig gwelloc’h er fin, met a-boan. Peogwir e klask ar skrivagnerez deskrivañ buhez diabarzh he zudenn bennañ dre ziskouez e vuhez diavaez, ha ne glot ket mat an daou asambles.

Eil tra hegasus ; an darvoudoù dic’hortoz a zeu an eil re war-lerc’h ar re all, ken reoliek ha perlezennoù war neudenn un dro-c’houzoug. Tu amerikan ar romant eo. Daoust ma vijen sot gant romantoù amerikan ‘zo, e vezan heuget buan gant an doareoù marc’had-mat hag un tamm mekanik a evod diouzh lod anezho. Krediñ a ran santout ennañ ar framm desket, an trukl a lakaio da werzhañ aes, d’ober dollarioù. C’hwezh filmoù zo war an istor, c’hwezh koll-amzer.

Dudius e oa memestra met chomet on un tammig a-bell. Ha poan em boa o kompren ar fent sañset en em gavout e-barzh.

Distreiñ a raio ar romant-mañ er voest-levrioù em boa kavet anezhañ enni, gant ar spi e c’hello saveteiñ buhez unan bennak all…


Le chat qui… 14 : Le chat qui n’était pas là, Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1993)

Hag o koshaat e vefe Qwilleran ? n’eo ket entanet gant an droiad a gemer perzh enni e bro-Skos. Gwir eo eo bet ret dezhañ leuskel e daou gazh er gêr. Ha ne dremen ket ar veaj eus ar c’hentañ, o vezañ ma steuzia blenier ar bus ha ma varv an aozerez gant ur barr-kalon. Bezañs e vignonez kozh Polly n’eo ket a-walc’h evit diroufennañ anezhañ ha distreiñ a reont o-daou abretoc’h eget na oa raktreset.

Ur wezh distro, e vo lakaet Qwilleran, a-drugarez da gKoko, war roudoù torfedourien.

Al lodenn vrasañ eus al levr-mañ a dremen er gêr m’emañ Qwilleran o chom ha sellet e vez pizh ouzh an dud a annez anezhi, ouzh e vignoned ha mignonezed, ouzh an dud e hegas, kozh ha neveshoc’h. Buhez ar strollad c’hoariva, ar pretioù, kazetenn ar c’horn-bro hag ar stalioù zo e kreiz ar jeu ur wezh ouzhpenn.

Kavet em eus aes an disoc’h da zivinout, ar pezh ne vez ket gwir atav.

Marteze on krog da vezañ un tammig og gant ar rummad-mañ ; gant tadelouriezh Qwilleran hag e zoareoù mod-kozh peurgetket. Met ne blij ket din chom e kreiz an hent ha 30 levrenn zo en holl. Lenn a ran unan bennak pa vezan re skuizh evit boulc’hañ gant traoù siriusoc’h.


Ar Baron pintet, Italo Calvino, bro-Itali (1957)

Embannet eo bet an droidigezh vrezhonek, savet gant Serj Richard, e 2019.

Goude Ar beskont daouhanteret ez eo ar romant-mañ eil hini ur rummad tri.

Da heul ur vrochadenn familh dister en em laka Cosimo, 12 vloaz, da vouzhañ. Krapat a ra e-barzh ur wezenn eus domani e dad. Ne ziskenno biken ken betek fin e vuhez.

Drol eo tem al levr hag, evel hini ar romant kentañ, diwirheñvel. Met n’eus ket kalz traoù el levr ha ne glotfent ket gant ar bed gwirion. Depegn a ra mat-tre Italo Calvino doareoù-bevañ ha spered tud Italia en XVIIIvet kantved, neket e ti an noblañsed nemetken met e ti kêriadenniz, plouiz ha peorien. A bep seurt a wel Cosimo, ha eñ a-us d’ar bed. Kemer a ra perzh, en e vod, ouzh darvoudoù a sell ouzh buhez e gorn-bro, e familh hag e genvroiz. Mirout a ra dalc’h e renk, kement hag e enor.

An itrik, pinvidik, a gemer alies tresoù hini ur romant avañtur klasel ; oc’h heuliañ neudenn Cosimo en e uhelderioù. Gwallzedennus a-wezhioù, e c’hell bezañ hir gwezhioù all hag un tamm mougus, evel en ul lec’h kloz. Herzel a ra ouzh al lenner da welet pelloc’h eget ne ra Cosimo e-unan, peurliesañ.

Ur bern tudennoù ha darvoudoù istorel a gemer perzh en itrik, ar pezh a ro talvoudegezh dezhi. Met dedennus eo ivez ar sell a vez pozet war gCosimo gant e familh, gant tud e renk ha gant ar re all. Petra a vez graet gant an dud disheñvel, a zibab hentoù treuz ?

Kavet em eus dedennus-tre ar romant, skrivet gant ur stil skañv ha fentus alies. Koulskoude em eus bet un tamm diegi d’e echuiñ ha kavet em eus hirik e 374 pajennad.

Gortoz a ran an trede opus gant mall ha kuriusted.

 


Le chat qui… 13 : Le chat qui déplaçait des montagnes, Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1992)

En 13vet levrenn-mañ eus avañturioù Qwilleran gant e zaou gazh-siam e adkaver ar framm a blij da Lilian Jackson Braun. Lakaet en deus Qwilleran en e benn mont da vakañsiñ, e-unan, er menezioù. Feurmiñ a ra un ti bras-meurbet en ul lec’h distro ha klask skoulmañ darempredoù gant tud ar vro. N’eo ket eus an aesañ, peogwir ez eus sach-blev etre ekologorien ar menezioù ha posterien arc’hant kêr, abaoe meur a remziad.

Ne bado ket pell a-raok m’en em lako ar fri-furch-mañ a gQwilleran war roudoù ur muntr, pe meur a hini zoken !

An droiad-mañ er menezioù a ro tro da gQwilleran d’en em soñjal war e vuhez santimantel ivez : seul bell, seul well ?

Bremañ ma anavezan mat doareoù ar skrivagnerez, e kendalc’han gant an heuliad-mañ p’em bez c’hoant da ziskuizhañ pe da adkavout va imor vat. Ar bed eeün a zeskriv a laka ac’hanon da soñjal e livadurioù simpl, leun a livioù. Fent a gavan oc’h arvestiñ ouzh ardoù Qwilleran hag e genseurted tro-dro d’o buhez sokial, hag o vizitañ tiez nevez kazi e pep romant.


Chuchumuchu, Erwan Hupel (2019)

Daoust d’an hed en deus klasket kemer ar skrivagner gant e dudenn bennañ dre implijout an eil gour unan, e kav din ez eo an destenn verr-mañ un dezrevell-vuhez a-raok pep tra.

Kemer a ra ur fed, un enrolladenn a glev er post bihan d’an 11 a viz Du, ha diskouez penaos e tibun istor an enrolladenn-se, e furchadeg war he divout, e soñjezennoù da heul e enklask.

N’eus ket ur mor a draoù da lavaret diwar-benn an diell istorel e-unan. Skañv eo ar pezh a chom, memes pa gleuzier ar pellañ posubl, ar pezh a oar ober.

Met ar skrid-mañ zo ouzhpenn un diell istorel : ur brederiadenn war istor ar yezh, ar re o deus komzet anezhi, ar re a gomz anezhi c’hoazh. E verc’h 5 bloaz, da skouer. Hag ur goulenn diwar-benn ar pezh a laoskomp war hon lec’h.

Ne gavan ket dreistordinal an tem : muioc’h a breder eget a ijin a zo ennañ. Met merzout a ran n’eo ket pouezus gant skridoù Erwan Hupel, a-benn ar fin. Ar pezh a gont eo an hentoù a gemer e soñjoù, hag an doare d’o dibunañ. Leun eo e skritur a gavadennoù, a souezhadennoù, a vousfent. Daveoù niverus a ra d’ur bern traoù, hep na vijent heverk atav, hag a redia al lenner da chom war-c’hed, prest da vezañ sourprenet.

Gant se e vez pep levr nevez gantañ, memes pa vez tanav evel hennezh, ur blijadurig lennegel.