Category Archives: Romantoù

Le chat qui sniffait de la colle (8), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1988)

En eizhvet opus-mañ e talc’h Lilian Jackson Braun gant he hent : kenderc’hel a ra ar c’hazh, Koko, da heñchañ Qwilleran war-zu ar respontoù emañ war-glask anezho evit diluziañ un afer muntr, met atav en ur zerc’hel e blas hag e anien a gazh, ar pezh a zo sebezus a-walc’h.

Donoc’h-donañ e teuer da anavezout tud kêr, mignoned Qwilleran, e vignonezed ivez (a sav gwarizi etrezo ur wezh dre vare), evel pa heulier un heuliad tele : an darempredoù sokial o devez ur plas a-bouez e-barzh ar jeu.

Ne vez ket degaset ur mor a ditouroù nevez, met gouest e vez ar skrivagnerez da ijinañ degouezhioù dic’hortoz atav, da skouer er pennad ma koll Qwilleran e gizhier en natur e kreiz an noz, goude ur gwallzarvoud gant e garr.

Lennet e vez al levr hep skrabañ e benn. Dreist eo evit dizrubuilhat.

 

Advertisements

Le chat qui connaissait Shakespeare (7), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1988)

Evit diverrañ ar romant dindan tri ger, “Winter is coming…”

Gwelet a reer ennañ Qwilleran hag e daou gazh oc’h en em voazañ ouzh o maner, tonket da vont da virdi. Graet e vez donoc’h anaoudegezh gant ar familh e karg eus ar gazetenn lec’hel. Siwazh, e ya da voged al lec’h hag an dielloù dres d’ar mare ma oa o vont da gregiñ gant ur vuhez nevez. Iskisat tangwall, ha ne vije ket bet c’hwezhet an tan-se a-ratozh ?

Plediñ a ra Qwilleran gant a bep seurt traoù, ober e fri-furch e-keñver ur marv iskis met ivez ober war-dro eured ar vaouez a soursia eus e di, daoust ma vije displijet don gant he danvez-gwaz.

Evit ar c’hizhier, ne vez ket gwelet spis gant al lenner ar pal poursuet gant ar skrivagnerez, daoust ma vijent hollvezant. Roet e vez an alc’hwez er fin. Eeün, met efedus.

Daoust ma vijer staliet en ur bed klet, e kendalc’h ar seizvet romant-man eus ar rummad da vezañ plijus ha da zerc’hel al lenner war evezh. Ar fin, dic’hortoz a-walc’h, a ziskouez n’he deus ket aon ar skrivagnerez da lakaat diazezoù he istor da vrañsellat, a-benn loc’hañ en-dro gant muioc’h a startijenn.

Met se ‘vo el levrenn 8 !

 


Le chat qui jouait au postier (6), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1987)

Ur mell ti zo deuet da gQwilleran en hêrezh, gant ma asanto chom da vevañ ennañ e-pad 5 bloaz. Dilojañ a ra evit hanternoz ar vro eta.

Klask a ra ar skrivagnerez lakaat un tamm nevezenti en he doare da skrivañ, gant ur penn kentañ un tammig iskis hag un distro en amzer-dremenet tost da zisplegañ ar peragoù a gement-se. Deuet mat eo.

Setu Qwilleran oc’h ober e doull en e vro nevez, oc’h adsevel tro-dro dezhañ e gelc’hiad mignoned ha danvezioù-mignonezed, hag o tegas anaoudegezhioù kozh da vevañ gantañ zoken.

Dedennus eo an enklask, ha ne baouez ket ar c’hazh dreistsperedet Koko da ijinañ doareoù nevez da sikour e vestr. Er romant-mañ e son piano hag e tibab al lizhiri pouezus er berniad lizhiri a erru bemdez dre doullig an nor. Ur wezh ouzhpenn e vo savetaet Qwilleran gantañ : kit da lenn al levr, ma fell deoc’h gouzout penaos 🙂

Ar pezh a zo mat gant al levrioù-mañ eo e vezont lennet gant ur mousc’hoarzh e korn e vuzelloù. Morse ne dager gant ar c’hoarzh met fent soutil a zo memestra. Lakaat a ra en imor vat, daoust ma vije poellek an istor ha dedennus an itrik-polis. Ur meskaj ne zeu ket brav alies gant ar skrivagnerien, a-benn ar fin.


Etienne, Yann-Fañch Jacq (2018)

Lod eo ar romantig-mañ eus un dastumad nevez, “Aes da lenn”, soñjet evit an dud deuet o teskiñ pe oc’h addeskiñ ar brezhoneg.

Tri zra zo bet lakaet e pleustr evit sikour an danvez lennerien : Merket eo ar gerioù benel gant ur steredennig, islinennet eo ar c’hemmadurioù, displeget eo gerioù ‘zo gant un notennig e traoñ ar bajenn.

E penn kentañ e oa en va fenn brezhonegerien nevez ar stummadurioù hir, met ur wezh lennet an istor en em c’houlennan hag-eñ n’eo ket bet ijinet kentoc’h evit an dud kozh n’int ket en o bleud evit lenn ha skrivañ o yezh-vamm. An daou, moarvat. Evit ar re ziwezhañ-mañ e vije bet gwelloc’h ur ment all marteze, lizherennoù brasoc’h ?

Evit ar pezh a sell ouzh an dezrevell, dedennus ha lusket em eus kavet anezhi, daoust ma vije ur skrid intimist. Dioueret e veze seurt skridoù evit an dud gour, gant ar re a gave dezho e oa un dic’hrad lenn traoù evit ar grennarded.

Kendrec’het on, dre vras. Kavout a ra din e respont an doare levr-mañ d’un ezhomm, hag e c’hell desachañ lennerien n’eus ket anezho c’hoazh.


Saga Arvorika 1 : Penaos eo marvet Yann Pilhaouer ?, Yann-Bêr Kemener (2018)

Ur romant-polis skañv e-touez metoù ar bilhaouerien hag hini merc’hed friturioù Douarnenez.

Skrivet eo en ur brezhoneg war un dro aes ha pinvidik. Ur soñj a zeue din alies e-kerzh va lennadenn eo hini ar romantoù-skol a wezhall, evel Mon ami Pierrot pe Le chalet du bonheur. Plantet en deus Yann-Bêr Kemener en e istor kement tra a oueze diwar-benn istor ha gizioù ar vro. Gant se e kaver pennadoù kazi etnologel diwar-benn beilhadeg ar re varv, an droiadoù pilhaoua ha kement ‘zo. Ne c’heller ket mont hebiou d’ar youl kenteliañ.

Daoust da se e kav din eo deuet brav e geusteurenn gant ar c’helenner-skrivagner. Lusket eo an istor, daoust ma ne vije nemet un digarez eus an enklask-polis moarvat. Lakaat a ra Breizh gwezhall da advevañ e ijin al lennerien, en ur zegas forzh munudoù. Ha santet e vez ar begon en deus o kontañ an abadennoù c’hoari daou etre Yann hag e vignonezed.

Dudius ha distennus eo, ma n’eo ket Lennegezh gant un L bras : gouest da zedennañ ur bern tud gour nevez erru e bed ar brezhoneg, ha kalz re all ivez. Gedal a rin ar re a zeuio war-lerc’h.


Le chat qui voyait rouge (4), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1986)

Goude 3 romant Ar c’hazh a… er bloavezhioù 60, hag en desped d’ar vrud a oa deuet dezhi ganto ha d’ar wask lakaet warni gant he embanner, he doa graet ar skrivagnerez ur paouez gant he rummad e-pad 18 vloaz. Hennezh eo an hini kentañ goude an hir a droc’h-se eta.

Ne vez ket santet e gwirionez. Adkavout a reer Qwilleran hag e daou gazh en e ranndi kent e Came-Village.  Ne chomo ket pell ennañ, met brav e oa d’ober al liamm. Ar paourkaezh kazetenner en deus kudennoù yec’hed peogwir en deus tapet re a bouez, ha setu ma tle heuliañ ur reol-voued.

Gwashaet eo ar c’hastiz gant e gefridi nevez er gazetenn : paotr ar pretioù cheuc’h, ret e vez dezhañ gwelet boued saoürus a-dost…

Ouzhpenn-se en em gav e-unan a-nevez, n’eo ket aes kavout ur plac’h bennak da ambroug anezhañ da bep pred.

Mat em eus kavet ar romant, daoust ma krogan da vezañ direnket gant ar sekselezh -doare ar bloavezhioù 60- a ren er metoù a ergerzher. Seul vuioc’h m’eo skrivet al levrioù gant ur vaouez. Kompren a ran eo ret, marteze, evit mirout spered ar bloavezhioù-se, met dont a ra da vezañ ponner goude ur prantad, dreist-holl o c’houzout eo bet skrivet al levr-man er bloavezhioù 80.

Hag ar c’hizhier ? Mont a ra mat ganto, trugarez. Gouest int da lenn priz ar boued war ar voestad evit chom hep debriñ soubenn voan. Ha n’eo ket trawalc’h da gKoko bezañ barrek war al lenn, pleustriñ a ra ivez war ar skrivañ. War a lavar e vestr, d’an nebeutañ, da bep hini d’ober e soñj… Keit ha ma chom gouest da saveteiñ buhez Qwilleran ez a pep tra war e blaen.


Le chat qui mangeait de la laine (2), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1967)

Gant an eil levrenn-mañ e vez komprenet gwelloc’h ar pezh a vo perzhioù heverk ar rummad : e pep levr, e cheñcho ti Qwilleran. E pep levr, en em gavo gant ur plac’h koant disheñvel a raio al lez dezhi. E pep levr, e cheñcho karg en e labour…

Er romant-mañ e vez lakaet e karg un astenn d’ar gelaouenn a labour eviti, war sujed ar c’hinklañ tiez. Unan ouzhpenn ha n’anavez netra war e zivoud… Setu eñ soubet en ur metoù nevez, e-touez tud pinvidik kustum d’en em zebriñ etrezo. Astenn a ra e skouarn ha digeriñ e zaoulagad, daoust ma nac’hfe e rener lakaat anezhañ da labourat war un afer laeroñsi a gav dezhañ eo bet savet a-ratozh-kaer goude ur pennad embannet gantañ.

Kement-se ne harz ket outañ da ziluziañ pep tra, evel-just. Reiñ a ra bod Qwilleran e fin ar romant d’ur gazhez-siam, Yom-Yom, a zeu d’ober kavandenn da gKoko. Hennezh a chom ken efedus all da sikour Qwilleran en e enklask-polis, betek dont a-benn da bakañ al laer. Nemet dre zegouezh e vije ? Kalz ijin a zispak ar skrivagnerez evit reiñ d’ar c’hazh ur perzh dic’hortoz hag efedus.

Ken plijus all eo ar romant-mañ hag hini kentañ ar rummad : skrivet e-keñver aergelc’hioù ispisial, met o kinnig un afer luziet a-walc’h evit bezañ dedennus.


Le chat qui lisait à l’envers, Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1966)

Romant-polis kentañ un hir a zastumad.

An enklasker, Qwilleran, zo kelaouenner diouzh e vicher. Emañ o paouez erruout er vro, hag ar post nemetañ a c’heller kinnig dezhañ er gelaouenn eo unan d’ober war-dro an diskouezadegoù arzel. Ne oar na bu na ba war an danvez, e mod-se e c’hell “sellet ouzh an traoù gant ul lagad nevez”.

El levr kentañ-mañ eo e ra anaoudegezh Qwilleran gant ar c’hazh-siam Koko, ul loen dezhañ perzhioù dreistordinal. Diskouez a ra bezañ gouest da lenn, da skouer. Ha pa sikour Qwilleran da ziskoulmañ e itrik-polis, piv a vije gouest da lavaret hag-eñ eo a-ratozh pe dre zegouezh ?

Gounezet on bet gant ar romantig-mañ. Anat eo e vev Lilian Jackson Braun gant kizhier hag e anavez mat anezho. Un eiler iskis a-walc’h eo ar c’hazh, met pa soñjer mat n’eo nemet ur c’hammed a-gostez e-keñver ar chas speredek, lodek en enklaskoù, a gaver e kalz romantoù-polis, dreist-holl el lennegezh evit ar vugale (The Famous Five, lakaomp !). Reiñ a ra un ton un tammig droch, met tener, d’ar romant. Hennezh n’eo ket evit ar yaouankiz koulskoude.

Ur mailh eo Lilian Jackson Braun evit depegnañ aergelc’hioù ivez. An istrogell a gav Qwilleran bod en e di a zesach ar guriusted. N’en deus ket e bar evit keginañ, ar pezh a vez kontet gant forzh munudoù e senennoù a zigor ar galon.

Deuet eo a-benn ar skrivagnerez da reiñ d’he rummad ul liv dic’hortoz. Plijout a raio, hep mar, d’ar re a gav mat an istorioù sioul, mod kozh un tammig, blaz an Home sweet home warno. Diskuizhus eo da lenn.


L’art de la fugue, Stephen McCauley, Stadoù Unanet (1992)

Bravat titl, peadra da reiñ c’hoant d’ober anaoudegezh gant ar skrivagner.

E penn kentañ e kreden bezañ o lenn ur romant fentus. Darempred ar penndudenn, Patrick, gant e familh, hag an doare m’o deus tud ar familh-se da vont an eil re d’ar re all a c’hoari kalz gant an ton-se. Met komprenet em eus goude ur prantad ne oa nemet ur pleg tapet gant an dud evit skoachañ an traoù ne oant ket gouest da gaozeal frank diwar o fenn. Gwirheñvel-mat eo.

Souezhet on bet o kavout dedennus-kenañ al levr, daoust ma ne gontfe ket kalz tra. Kudennoù koublad 3 breur hag o zud, dre vras. Met sell pizh ar skrivagner a lak pebr en afer. Soutil eo en e boltredoù hag en e studiadennoù psikologel. Fromet on bet gant ar c’houbladoù-se, pe e vagfent keuz diwar-benn an amzer tremenet, pe kred en ur vuhez gwelloc’h, pe ur feiz eeünik e-barzh ar garantez. Ur griped eo ar c’houblad, ar familh, ar briedelezh, a-benn ar fin, evit ar bras anezho.

Pep istor a gavo he diskoulm, dic’hortoz a-wezhioù, divinabl gwezhioù all. Fetisaat a ra ar suspens diwar-benn Patrick hag ar paotr a vev gantañ betek ar pajennoù diwezhañ. Deuet eo a-benn ar skrivagner da ziskouez ken brav ar garantez hag an nann-garantez a liamm anezho ma ne oan ket evit empentiñ peseurt diskoulm a garfen gwelet d’o afer.

Dedennus, dudius ha prederius war un dro. Ul lennadenn c’hwek.


Ouzh skleur an noz, Jerom Olivry (2018)

Ur romant uhelek, o redek war meur a gantved, en ur jener n’eo ket bet pleustret nemeur e brezhoneg : ar “bit-lit”, lennegezh diwar-benn sunerien-gwad.

Skrivet eo war daou goulz a bep eil. Ar c’houlz a hiziv, er bloavezhioù 80, a zo hini an dud vev. Ennañ e kaver aergelc’h klasel ar romantoù-polis, kreizennet war div dudenn : an enseller Simon hag e eiler, ar c’habiten Morvan. An hini all zo koulz ar sunerien-gwad. Redek a ra eus ar bloaz 232 betek ar bloaz 4957. Hag int “nannmarv”, n’o deus damant ebet da gaout ouzh red an amzer ha n’en deus efed ebet warno.

Ur souezhadenn eo bet al levr evidon, pa oa va c’hentañ frot ouzh ar bit-lit. Desket e vez ur bern traoù war ar sunerien-gwad, o c’hlannoù, o dezvioù, o darempred gant ar re all hag o doare da ouennañ. Deskrivet eo munut o santadoù, evel an Naon, pe o egar pa vezont nevez war ar “vicher”. Gwirheñvel eo, en ur mod.

Laouen bras on e tigorfe al lennegezh vrezhonek war dremmwelioù nevez, hag al levr-mañ zo skrivet a-feson.

Komprenet em eus avat ne oan ket tomm ouzh bed ar sunerien-gwad, liammet evidon ouzh hini ar grennardiezh a-raok ar sekselezh. Emichañs em eus dizoloet ar jener-se un tamm re ziwezhat !

Ar pezh ne harzo ket ouzhin da lenn levrioù all ar skrivagner nevez ha donezonet-mañ ma kendalc’h ganti, pe vije sunerien-gwad enno pe get.