Category Archives: Beajoù

Aet on, Gwenn A-Du (2017)

Kavet em eus dreist tem al levr-mañ : un den yaouank a guita e di hep lavaret tra da zen, evit kerzhout eeün dirazañ. Temptadur meur a zen, yaouank pe kozh, emichañs… En em leuskel a ra da vont diouzh ar pezh a gav, ha da zaremprediñ an dud en em gav war e hent. Skrivet eo brav ha dedennus da lenn, keit ha ma vezer e-barzh. Ur wezh adserret al levr, koulskoude, e kav din ne z’a ket pell a-walc’h anezhañ. Chom a ra klouar, evel pa ne rafe nemet kontañ un taol-pleustr gwirion (marteze eo se, met kenkoulz e vije bet en displegañ neuze), daoust ma vije pinvidik-kenañ an tem ha ma vije bet moien da zonaat an traoù evit lakaat an haroz da vevañ degouezhioù estlammusoc’h, pe dañjerusoc’h, pe me ‘oar, evit ma vije desket traoù da vat gant al lenner ha kavet repsontoù da c’houlennoù a sav outañ e-unan. Met n’eo nemet va savboent a zen gour, ha n’eo ket bet skrivet al levr evit e rummad-oad…

Advertisements

Fake in China, Maïwenn Morvan (2017)

Sur a-walc’h he deus implijet Maïwenn Morvan ar skiant he deus prenet da vare ur veaj e bro-Sina evit skrivañ ar romantig-mañ. Met a-boan eo ma vez santet, gant an tost m’eo chomet eus he fal : skrivañ evit ar yaouankiz.

Dibabet he deus stumm un eskemm-lizhiri (dindan stummoù modernoc’h : SMS ha postel) etre daou zen yaouank. An hini kentañ, paket gant ur gudenn yec’hed just d’ar mare da vont d’ur veaj e Sina, a ro e blas d’ur c’hamarad a denn kalz dezhañ. Ur soñj dreist ! Ha setu lañset an avañtur.

Desket e vez ur bern traoù, en ur gemer harp war glichedoù a-wezhioù, divountet war-lerc’h.  N’he deus ket klasket ar skrivagnerez deskrivañ pep tra, na kenteliañ betek re. Un drugar eo heuliañ ar paotr yaouank, a gont e bemdez gant fent, an traoù a gav iskis, e zarempredoù gant an dud ha kement ‘zo.

Ar stek he deus Maïwenn Morvan evit skrivañ seurt levrioù skañv. Distresus eo da vat, dispar evit ar vakañsoù !


Les aventures de Boro, reporter-photographe 1 : La dame de Berlin, Dan frank ha Jean Vautrin, Frañs (1987)

Levrenn gentañ ur rummad a 8 eo honnezh. Skrivet a zaou zorn, bez he deus da haroz Boro, ur yuzev hungariat a zo bet awenet kalz e grouerien gant al luc’hskeudennour Robert Capa evit sevel e dudenn.

Ur seurt romant-avañturioù-polis istorel eo La Dame de Berlin. Kregiñ a ra just a-raok na errufe Hitler e penn bro-Alamagn. Pourmen a ra an haroz dre Europa. Livet-kaer, romantel, dreistordinal eo e droioù-kaer ha n’heller ket enouiñ o lenn anezho. Ur stil o deus ar skivagnerien, a zegas fent da vareoù dic’hortoz ; un implij ampart eus ar galleg ivez, ur geriaoueg pinvidik war meur a live-yezh hag ur blijadur o c’hoari gant ar yezh, dre vras.

Ar pezh am eus kavet dedennus eo an endro istorel dreist pep tra, betek bezañ direnket un tammig gant ar fed e lak anat ar skrivagnerien eo bet skrivet al levr goude an darvoudoù istorel. Da lavaret eo ne glaskont ket lakaat al lenner da zisoñjal e ved dezhañ ha da splujan korf hag ene en istor a gontont, kentoc’h e tegasont soñj re alies eus ar pezh a zo o vont da c’hoarvezout. Emzalc’h pep haroz a glot muioc’h gant hini unan a oar petra eo bet an Istor, eget gant unan a vije paket e kreiz an tourmant hep bezañ re sur pelec’h kas e gammedoù. Gant se, n’eo ket ken gwirheñvel ha m’en dije gellet bezañ.

Ur meskaj deuet brav, gant un dakennig a Gorto Maltese, kalz Istor, fent forzh pegement, suspens pa vez ret, dilammadennoù niverus-meurbet… Un evezh pizh zo bet roet d’an doareoù treuzdougen el levrenn-mañ : kirri ker, tren, zeppelin… An harozed, dibabet mat, a zo gwezh pinvidik, gwezh paour, kement hag ober un dro glok eus kevredigezh ar mare. Gant ur stil disheñvel-mat, e kavan kerentiezh etre al levr-mañ hag hini Timothée de Fombelle, Vango.

Lennegezh poblek a live uhel, a lavarfen. Gwelet e vo m’eo bet gouest ar skrivagnerien da zerc’hel gant o lusk diaoulek el levrennoù a heul, daoust ma vo ret d’an amzer mont war-raok ha, marteze, tizhout bloavezhioù n’eo ket ken pinvidik ar vouedenn da dennañ diouto hag hini ar bloavezhioù tregont e Frañs hag Alamagn.


Racontars arctiques, Jørn Riel, bro-Danmark (1974-2009)

1-jorn-riel-la-vierge-froideE danek eo bet skrivet al levrioù-mañ. Perzh en doa kemeret Jørn Riel en ur gefridi skiantel e Groenland, lec’h ma oa chomet e-pad 16 vloaz da vevañ. Eus ar pezh en doa gwelet ha klevet du-hont en deus tennet an 10 levrenn-mañ, enno testennoù berr etre kontadennoù ha danevelloù.2-jorn-riel-safari-arctique

Setu amañ an heuliad a-bezh (diaes eo lakaat urzh en embannadurioù) :4-jorn-riel-cure-denfer

1) La vierge froide et autres racontars – 1974

2) Un safari arctique et autres racontars – 1975

6-jorn-riel-gros-bobard3)5-jorn-riel-voyage-nanga La passion secrète de Fjordur et autres racontars – 1976

4) Un curé d’enfer et autres racontars – 1977

5) Le voyage à Nanga : un racontar exceptionnellement long – 19817-jorn-riel-canon-lasselille

6) Un gros bobard et autres racontars – 1986

7) Le canon de Lasselille et autres racontars – 1988

9-jorn-riel-la-circulaire8) Les 8-jorn-riel-ballade-haldurballades de Haldur et autres racontars – 1993

9) La circulaire et autres racontars – 1994

10) Le Naufrage de la Vesle Mari et autres racontars – 1996

Gwelloc’h eo lenn anezho en urzh, peogwir e vez implijet an hevelep tudennoù atav, hag e tesker anavezout anezho tamm-ha-tamm. Anv a vez alies eus an traoù c’hoarvezet kent.

Mezvierien, gerioù gros, seks, gevier, marv, gwad, feulster, setu dre vras ar pezh a gaver el levrioù-mañ. Koulskoude e red enno ur varzhoniezh hep he far, hag ur fent hollvezant. Ha n’eus ket da grediñ eo deuet an istorioù evel ma teu e teu gant ar skrivagner, gwelet e vez en navet levrenn pegen brav en deus rakwelet ha skoulmet an traoù. Dibab a ra ar skrivagner e c’herioù gant aked, ar pezh a zegas kalz a fars a-wezhioù. Bamus eo, e gwirionez.10-jorn-riel-vesle-mari

Ral eo din lenn testennoù ken divoutin, deskiñ kement a draoù, ha c’hoarzhin a galon ken frank ! Ur bennoberenn vedel, n’hellan ket kompren perak n’eo ket anavezet muioc’h hag eo ret en em gavout ganti dre zegouezh… Ur rummad eo e vije ur pec’hed chom hep e lenn.


Galv ar bed gouez, Jack London, Stadoù Unanet (1903)

Ur gevrin eo bet din e-pad pell gwelet e c’helled kaout un interest bennak o lenn istorioù loened, ur romant o vezañ istor un den evidon. Setu perak n’em boa ket lennet al levr-mañ a-raok, daoust ma vije bet du-mañ a-viskoazh.

N’eo ket gwall hir, skrivet ampart en ur stil klasel. Anat eo en deus awenet don ar bras eus an oberennoù skrivet ha filmet a zo deuet war e lerc’h, ha ne c’heller ket bezañ skoet gant nevezenti an diabarzh en deiz a-hiziv. Koulskoude e chom gwirion ar from a sav el lenner, en em lak digudenn e plas Buck, ar c’hi-haroz.

Ur romant-deskoni eo, muioc’h eget ur romant-deskiñ. Kuitaat a ra Buck ar bed sevenaet klet eo bet e hini e-pad pevar bloavezh kentañ e vuhez evit bezañ taolet trumm e ifern ar chas-labour e norzh amerika. M’eo ur c’hi hep e bar a oar en em dennañ eus kement plegenn ziaes, e vez kemmet don e bersonelezh gant an darvoudoù. Kontañ a ra ar romant an hent a ra eus ar sevenadur d’ar gouezder, a glev ar galv anezhañ kreñvoc’h-kreñvañ ennañ. Distaget eus kement liamm denel, e c’hell dont da vezañ ar pezh a sant ez eo : ur bleiz.

Ur c’hlasel brav, troet brav, gant skeudennoù ken brav all, ar pezh a dalv ar boan bezañ saludet o vezañ m’eo ralik gant al levrioù brezhonek.


Bale bro : Kuba, Thailand ha Kambodj, Jakez-Erwan Mouton (2015)

bale-bro-cuba-thailand-ha-kambodjUl levr dichipot, o kontañ hep troidelloù beajoù graet gant ar familh, a zeiz da zeiz. Plijadurus eo ha ne dorr ket ar penn tamm ebet. Pedet e vezer e-barzh ar veaj da heul ar skrivagner, desachet e lagad war-zu an traoù drol da Europiz ha kizidig ouzh Istor ha politikerezh ar broioù a dreuz, abalamour d’e vicher.

Simpa eo da lenn ; ar pezh a brou n’eus ket ezhomm atav da labourat hir amzer war ur skrid evit ma vije dedennus…


Loeiza, Laurence Lavrand (2015)

loeiza-laurence-lavrandDispartiet eo he zud, ha divizet he deus he mamm kuitaat Breizh evit mont d’en em staliañ e… Mayotte ! Start eo evit Loeiza, ha hi merc’h nemeti ar familh, pa zle ober he zistro-skol 6vet klas ken pell eus korn-bro Karaez.

Poan em bez o kompren an darempredoù etre merc’h ha mamm el levr-mañ, ne seblantont ket din bezañ gwall wirheñvel. Emzalc’h ar vamm dre vras a gavan iskis hag un tammig emgar, forzh penaos.

Ar pezh a zo plijus eo e splujer en ur bed all, a weler eo bet amprouet gant ar skrivagnerez hag en deus, ar wezh-mañ, tres ar wirionez. Ul levr jentil eo hag a lak al lenner da veajiñ. Evit ober war-dro kudennoù donoc’h, eo ret gortoz bezañ un tamm brasoc’h eget ar publik bizet gant al levr-mañ (merc’hed 10-12 vloaz).


Bara brith, David ar Gall (2015)

bara-brithBez em eus bet kalz plijadur o lenn al levr-mañ hag a zo, evit poent, hini gwellañ ar skrivagner da va soñj.

Ur romant eo. Heuliañ a ra ur plac’h yaouank en he beaj da vro-Gembre. Kuitaat a ra ar paotr a gar dre voazamant evit amzer ar vakañsoù, ha ne ouezer ket re hag-eñ e pado an istor karantez-mañ pe get : ar veaj, hag ar pezh a dremen e-pad m’emañ ezvezant Anna, a cheñch he buhez penn-da-benn.

Ar pezh a zo plijus eo e kemer David ar Gall e amzer evit lakaat an traoù e plas, deskrivañ soñjoù e dudennoù, ha reiñ a ra ar santimant d’al lenner da veajiñ ganto.

An eil tra plijus-tre hag a zo ivez ur meni beajig evit al lenner, eo ar gwenedeg brav implijet da gontañ an istor.

Direnket on bet gant un dra memestra, met dindan dec’h emañ, diaes eo da zisplegañ… kavout a ra din, a-wezhioù, n’eus ket kalz ster gant an darvoudoù ; int bet berniet aze just evit reiñ un tamm lusk d’ar romant. Ar pezh a glaskan en ur romant n’eo ket diverrañ va amzer nemetken, fellout a ra din ivez deskiñ traoù diwar-benn anien mabden, ster buhez an haroz ha kement ‘zo. An traoù-se a vez roet gant David ar Gall el levr-mañ, met an darvoudoù ne gavan ket abeget a-walc’h a-wezhioù. N’eus ket a ster a-vras, a luskad, a arguzenn. Gouzout a ran eo un doare da skrivañ, evel un all, met n’on ket gwalc’het gantañ, daoust m’em bije bet kalz ebat o lenn, amzer ar romant.


Génération H, Alexandre Grondeau, Frañs (2012)

generation HPoan em eus o krediñ eo Génération H ur romant da vat, memes m’eo bet cheñchet holl anvioù an tudennoù evit abegoù anat, pa vez alies an dud yaouank a zo anv anezho e-maez lezenn.

17 vloaz eo Sacha, an haroz. Gant e vignon gwellañ e krog gant un droiad un tammig gouez a-dreuz bro-C’hall, en ur c’hoari biz-meud, en ur vont a fest da fest, a di da di, hervez an dud en em gav war o hent. Met n’eo ar veaj distumm-mañ nemet un digarez e gwirionez. Gwir haroz ar romant eo ar butun-struj, a vez kanet meuleudi dezhañ ken e vez, n’eo ket hep barzhoniezh ha gouestoni war ar sujed.

Ne vezer ket douget gant ul lusk ifern pa lenner al levr-mañ. N’eo ket re enouüs, peogwir e tegas soñj da bep hini trubuilhoù ha sotonioù an dud yaouank-se heklev un amzer zo bet, emichañs. Met n’eo ket dreistordinal kennebeut. Kavet em eus macho a-walc’h an istorioù karantez -ur ger re vras eo evit an darempredoù skañv a vez kontet deomp-, diazezet kalz war stumm diavaez an dud, goullo gant an niverus ha peuzheñvel ma z’int a-hed al levr. Kreñvoc’h eo ar santimant a gamaladiezh etre Sacha hag e vignon Johan eget n’eus forzh peseurt darempred all, forzh penaos. Marteze eo kentoc’h ul levr gourel, en ur mod ; n’o deus ket ar merc’hed ur plas denel ennañ kement-se. C’hoarzhet e vez un tammig, tapet ur bannac’h aon ur wezh an amzer, met pep tra war ur mod pastel… Ha dreist-holl, ne z’a ket an traoù war-raok, bevañ a zeiz da zeiz e mod-se, kousket nebeut, sevel diwezhat ha na vezañ koulz lavaret morse sklaer e soñjoù ne fard ket ur steuñvenn espar.

Ar souezhadenn vrasañ, avat, eo dizoloiñ e tremen an istor-mañ, kinniget evel levr-stur remziad ar re yaouank a-vremañ ha degemeret ganto evel pa vije, eñvorennoù ur paotr a oa krennard e… 1995 ! Koulz lavaret, da vare va yaouankiz din-me. Biskoazh ! Ar filozofiezh n’he deus ket cheñchet kalz moarvat, evit ar vutunerien…


Un anthropologue en déroute ha Le retour de l’anthropologue, Barley Nigel, bro-Saoz (1983 ha 1986)

LAnthropologue-en-derouteKomz a rin eus an daou levr-mañ asambles peogwir ez eont an eil war-lerc’h egile, er memes lec’h gant ar memes tud, daoust ma rafe anv ar skrivagner eus daou veaj disheñvel.

Denoniour eo Barley Nigel. Lakaet en deus en e benn mont da studiañ ur meuriad bennak war an dachenn. Ar wezh kentañ eo dezhañ beajiñ gant ur pal studiañ. Un tamm dre zegouezh, en em gav o vevañ e-touez an Dowayo-ed, ur meuriad eus bro-Gameroun eo pell-tre e zoareoù-bevañ diouzh re an europeaned. Kas a ra e studiadenn da benn, met ouzhpenn an danvez anezhi e tegas ivez peadra da gontañ dre ar munud e veaj hag ar skoilhoù a bep seurt eo en em gavet ganto, a-fed dafar, yec’hed, tregasoù melestradurel ha darempredoù gant an dud all dre vras : kaer en deus ober e seizh posubl, n’eo ket evit chom hep ober ur bourd bennak ur wezh an amzer.Le retour de l'anthropologue_PBP-retour anthropologue..

Pe e vije e-pad ar mont-dont pe war al lec’h e ro deomp un dezrevell farsus-tre eus e drubuilhoù. Dont a ra a-benn da ziskouez ar fent en em gav puilh en degouezhioù eo sac’het enno, hep ober goap ouzh an dud koulskoude. Reiñ a ra a-benn ar fin ur studiadenn resis met denel hag a vez lennet evel ur romant dre m’en deus taolet evezh o kempouez e lodennoù, o tepegn a-zoare an dud a vev en o zouez, a labour gantañ, a laer anezhañ e pep lec’h (dreist-holl ar velestradurezh, n’eo ket gwall sklaer o jeu !). Kentelius eo, met ar pezh a splann ar muiañ eo ar fent a ziver diouzh e skrid. Ne fell ket din reiñ skouer ebet, kuit da lazhañ plijadur an dizoloiñ, met talvezout a ra e lennadenn. D’am soñj e c’hellfe plijout dreist pep tra ouzh an dud o deus beajet kalzig o-unan hag a adkavo er pajennoù-mañ eñvorennoù ha degouezhioù damheñvel ouzh ar re o deus bevet.