Category Archives: Beajoù

Marc’heger ar marv, Peter Tremayne, Rouantelezh Unanet (2011)

Kentañ embannadur brezhonek e 2019.

Kavout a ra e blas ar romant-mañ just war-lerc’h Marv an arc’heskob. Fidelma zo oc’h ober hent war-zu Iwerzhon tra m’eo chomet Eadulf e Roma ; n’eus netra sirius etrezo c’hoazh, daoust ma krogje da soñjal ennañ.

Ton ar romant-mañ en deus ul liv dezhañ e-unan ; tostoc’h eus ar romant-avañtur eget eus ar romant-polis. Diaes a-walc’h eo en em lakaat e-barzh peogwir ez a gorrek an traoù e-pad pell, hag un niver bras a berzhidi eo ret derc’hel soñj anezho evit na vezañ ket kollet en itrik (sikouret e vezer gant ul listennad anezho, lec’hiet e penn kentañ al levr).

Ouzhpenn-se em eus kavet start a-walc’h en em reteriñ en displegadurioù istorel. Distabil-kenañ e oa ar maread, gant strolladoù ha chefed vihan o ren kichen-ha-kichen hag o klask kemer o zu kreñv war o amezeien ur wezh an amzer. An dizemglevioù relijiel, gant kredennoù enep o klask gounid tachenn e diabarzh an abatiez evel en diavaez, a lak ar brasañ strafuilh e spered al lennerien, ma ne vezont ket dihun-kaer.

N’eus forzh, goude ur pennad e vezer paket gant an istor ha strobinellet gant endro natur dreistordinal traonienn an Trebbia e Italia. Dedennus-tre eo ivez spiañ ouzh pemdez annezidi ha gweladennerien abati Bobbio.

Diellet-kaer eo ar romant, ar pezh a laka anezhañ da vezañ ken kelennus ha gwallzedennus. Echuiñ a ra gant argad an abati war an ton bras. Ober forzh pegement, a lavaran !

Advertisements

Ils ont rêvé d’un autre monde, Laurent Vidal, France (2012)

Un istorour eo Laurent Vidal. Mont a ra el levr-mañ war roudoù ur gevredigezh doare Fourier a zo bet o klask sevel ur “phalanstère” e bro-Vrazil adalek 1841. Penaos e veze tutaet ar frañsizien, micherourien ar bras anezho ; penaos e veze tomm bro-Vrazil outo, ha hi gant ar c’hoant da zegemer Europiz evit lakaat ar vro da ziorren. Trubuilhoù an hir a veaj, degemer e Rio, sach-blev etre ar pennoù.  Hag an hunvre o teuziñ rak ar wirionez : dienez, kernez, naon, hep gellout harpañ war au gevredigezh da vat gant an diaes m’eo an darempredoù etre an dud. Petra oa deuet da vezañ ar re a oa chomet e bro-Vrazil ur wezh dispennet ar gevredigezh ? Petra a chom eus an taol-esae-mañ 150 vloaz goude ?

Ne gont ket Laurent Vidal traoù ne oar ket : kement tra a lavar a vez roudoù paper diwar e benn. Met santout a reer e entan evit ar sujed, ha pa n’en deus ket gellet adkavout peadra da gontañ an Istor, e ijin ar pezh he dije gellet bezañ. An ton lourennek a oar implijout ur wezh an amzer a lak al levr da vezañ lennet evel ur romant avañtur. Kavet em eus dreist anezhañ.


La aĵoj kaj la sezonoj, Ulrich Becker, bro-Alamagn (1996)

La aĵoj kaj la sezonoj / An traoù hag ar c’houlzoù-amzer. Kemenn a ra an titl-mañ un dastumad danevelloù hag a zo war un dro ur sac’h a bep tra. Eus un tu, skridoù en deus savet ar skrivagner da gas d’ar Belarta Konkurso, ur genstrivadeg-skrivañ bloaziek en esperanteg. Er penn kentañ eo bet lakaet ar re-se hag an holl anezho o doa rastellet ur priz bennak. Kavet em eus souezhus anezho, evel p’en dije bet c’hoant da vont re bell ganti, ken er stumm ken en temoù. Diskouez a reont kalzig a ijin memestra.

Goude-se e kaver en La Memorejoj  eñvorennnoù dezho ur stumm lennegel : a demoù, tri-ha-tri. Skridoù personeloc’h ha donoc’h int, plijet on bet kalz ganto. En Tri okazoj el Historio / Tri darvoud tennet eus an Istor e kont Ulrich Becker penaos, e teir bro disheñvel, eo bet rebechet dezhañ mod-pe-vod e vroadelezh alaman. Feuls eo, dre ma vez lakaet pouez ar brezel war choug un den yaouank ha n’en deus ket kemeret perzh ennañ, kennebeut hag e dud.

Un destenn all en deus desachet va evezh eo Jingoj aŭ Ĉar ni estas germanoj : ur c’hrennard eus reter Berlin a skriv d’e vamm-gozh goude diskar ar voger. Gwelet a ra e dud oc’h embann mennozhioù politikel nevez ; ne vez displeget netra dezhañ ; kollet eo.

Un danevell skiant-faltazi eus ar c’hentañ troc’h a echu an dastumad : La Esperanto-Maŝino.

Gwirion ha kizidik em eus kavet an testennoù n’o doa pal kenstrivañ ebet. Diskouez a ra ar genstrivadeg bezañ tizhet he fal, da lavaret eo bountañ da skrivañ, dineizhañ barregezhioù nevez, met ar pep gwellañ a zeu da heul, a-benn ar fin, pa gav Ulrich Becker e vouezh dezhañ e-unan ha pa zeu ar redi-skrivañ da vezañ diabarzh, e-lec’h bezañ diavaez.


Caminante, Danevelloù eus an Andoù, Katell Chantreau (2006)

“Keleier eus an Andoù” a vije kentoc’h eget “danevelloù” : e gwirionez eo un doare deizlevr eus he beaj a ginnig Katell Chantreau, dezhañ da vezañ bet skrivet war-lerc’h. E-kerzh he beaj 7 mizvezh tro ar bloaz 2000 eo tremenet dre Ekouador, Perou ha Bolivia.

Kalz dezrevelloù-beaj ‘zo e brezhoneg hag atav e kavan anezho dedennus. Met hini Katell Chantreau he deus un dra bennak dreist d’ar re all. He doare da veajiñ, tost-tre diouzh an dud, o kemer perzh en o buhez, en o strivoù da wellaat o femdez ha da wareziñ o sevenadur, a zo dibar dija. Pell omp eus ar gartenn-bost amañ. Ar veaj-se a denn muioc’h d’ur veaj diabarzh eget d’un ergerzhadenn evit touristed. Intret eo gant sonerezh, dañs ha livaj. Dic’hortoz eo, digor war a bep seurt traoù ha tud. Ouzhpenn tremen he deus graet ar veajourez : diouzh he live, he deus klasket reiñ un taol skoaz, plantañ un tañva eus sevenadur Breizh, lakaat ar mennozhioù da vont war-raok… Dizoloiñ a reer ivez he fersonelezh divoutin, jourdoul ha kred enni : un drugar.

N’em boa ket prenet al levr-mañ peogwir e tisplij din al levrioù divyezhek, dre vras. Met n’on ket bet dipitet gant hennezh. Kompren a ran gwelloc’h an doare-se da veajiñ (a denn ouzh doare ar bloavezhioù 70-80, e metoù ‘zo) eget an hini a-vremañ, d’an daoulamm, an hentenn-veaj peg ouzh ho torn evit bezañ sur da chom hep c’hwitañ war dra-mañ-tra… Ha kontet e vez an traoù gant kizidigezh. Dont a ra a-benn Katell Chantreau da rannañ brav gant al lenner he zreuzfurmadur diabarzh ha d’e lakaat da dañva anezhañ. Fromus eo meur a wezh.

Ul levr digorus ha don.


Afrika, Lan Tangi (2017)

D’ar mare-se, er bloavezhioù 70 pa oa Lan Tangi 23 vloaz, e oa diouzh ar c’hiz foetañ bro hep gwenneg ebet en e chakod hag en em leuskel da vont gant al lanv.

Eñvorennoù-beaj, eta, roet pell war-lerc’h ha kemeret ton ganto, lufret ma z’int bet gant ar bloavezhioù. Ur misi o lenn, gant an didro m’emaint.

Tro d’en em lakaat e spered ar bloavezhioù 70 en-dro ha da advevañ un tamm frankiz ar yaouankizoù-se.

Un heuliad testennoù berr a ya d’ober al levr. Heuliañ a reont urzh an amzer ha roudoù ar beajer, met hep lakaat pouez war ar raktres-beaj (hag unan a oa ?). Kentoc’h eo un dastumad eñvorennoù, kreizennet war an darvoudoù heverkañ, ar c’hejadennoù a chom garanet er spered. Taolioù-lagad. O tiskouez stokadenn ar sevenadurioù, alies. Ha brav em eus kavet an doare m’en deus Lan Tagi d’en em lec’hiañ, ken e-touez an dud ken e-barzh e levr : tamm brabañserezh ebet, chom a ra uvel, anzav a ra e vevennoù. Met pell eo al levr-mañ da vezañ ul levr-bourzh ; tennañ a ra d’al lennegezh daoust ma vije gwriziennet er vuhez gwirion.

Kalz plijadur em eus bet oc’h ober un tamm hent e kavandenn ar skrivagner, mibin e bluenn.


A-hed ar Panamericana, Jorj Abherve-Gwegen (2007)

Dre vras em eus kavet ebatus an danevell-veaj-mañ. Ar muiañ a bouez a vez roet da vro-Ekouador, ergerzhet e vez ivez bro-Chili ha bro-Arc’hantina, ar pezh a zo mat evit keñveriañ an teir bro-se etrezo.

Perzhioù mat a levr-mañ eo ez eo resis-kenañ. N’eo ket diwar-c’horre an deskrivadennoù hag an displegadurioù, ha plijus eo heuliañ kammedoù ar beajer. Desket e vez traoù, ken war ar broioù ken war arz ar beajiñ. Kontet e vez an traoù gant ur bluenn ampart.

Koulskoude em eus kavet hir va amzer a-wezhioù, marteze dre m’em eus lennet al levr-mañ dre zegouezh, hep bezañ dedennet da vat gant ar sujed. Astennoù istorel ‘zo a gaven enouüs. Ha merzout a ran e pegan aesoc’h e-barzh pa ro ar skrivagner munudoù diwar-benn e zarempredoù hiniennel gant tud ar vro, ar pezh a ra gwezhioù ‘zo, pa chom evel en diavaez eus e sujed gwezhioù all. D’ar mareoù-se, em boa un tammig ar santimant da lenn levr-heñchañ Yann baleer.

Ar pezh a zo sur eo e ro c’hoant da vont d’ar broioù-se ; enezenn Chiloe dreist-holl.


Phaenomen 1 ; 2 : Plus près du secret ; 3 : En des lieux obscurs, Éric L’Homme, Frañs (2006)

Ur rummad tri levr plijus a-walc’h da lenn, ennañ drammoù pennañ al levrioù evit ar yaouankiz : galloudoù dreistnaturel, kevrinoù da ziluziañ, spierezh, karantez etre ar grennarded, beajoù, goulennoù diwar-benn e wrizioù, pennadoù e-barzh riboulioù pe gevioù (pouezus-tre, an dra-se, war a seblant, evit abegoù diemouez bet studiet gant tud all). Anzav a ran on bet souezhet-mat, ha plijet, gant an disoc’h.

Koulskoude ez eus kavet din, alies, e oa RE. Savet eo a-feson, santout a reer ar skrivagner a-vicher, ar stek… met ene a vank, marteze. Ur festival klichedoù eo ivez en ur mod.

Tro din d’en em soñjal war an doare da varn seurt levrioù, pa vezer erru kozh dija. A-wezhioù e prizian gant va sell den gour, hag al levr a zegas un dra bennak d’an den gour ma z’on (evel re Robin Hobb, J. K. Rowling, Christelle Dabos…). Evit Phaenomen, e kav din e tle bezañ dedennus evit ar grennarded, met din-me, n’en deus ket degaset kalz tra.


Va zammig buhez, Jarl Priel (1954)

Lennet em eus an eil embannadur, eus 1975.

Ul levr eñvorennoù, war un ton disheñvel a-walc’h diouzh ar re all : daoust ma ne vije ket yaouank ar boulom (1885-1965) e santer n’en deus ket gouzañvet re gant ar vuhez. Mab nemetañ ar familh, graet e vez war e dro gant e vamm hag, abred, gant e vamm-gozh da varv honnezh. An tad, lonker, n’eo ket evit desevel anezhañ. Spered lemm ha dilu e ra Jarl e dreuz er skolaj ken aes ha tra. E blijadur vrasañ : skrivañ ha sevel pezhioù-c’hoari. Pa vez ret dezhañ dilezel ar studioù, defot gellout paeañ, e lak e anv da vont da soner-trombon e sonerezh an arme a vor : un digarez a-feson da foetañ bro hep poaniañ re gant ar vicher.

Plijadur en dez da gontañ, kement hag ur c’honter, ha santet e vez en e eñvorennoù en doa ar stek da zaremprediñ ha da voemañ e genseurted. Kalz fent a zo en e goñchennoù. N’eo ket un den a dorr e benn. Ha kement a draoù en deus da gontañ, ma vez roet ur plas bras d’an darvoudoù, kontrol d’ar skridoù-eñvorennoù all ma vez deskrivet kement lec’h ha darvoudig pemdez dre ar munud. Tro en deus bet da dostaat ouzh pennoù bras, prezidant, tzar… par eo e droioù-kaer da re Jean Conan, war-bouez nebeut.

Gant se, ha doug Jarl Priel d’al leurenniñ, e chom an danevell-buhez-mañ muioc’h a-ziavaez eget an eñvorennoù all em eus lennet betek-henn. An titl e-unan a welan evel ur fentigell, ur serr-lagad d’al lenner. N’eus ket uveloc’h, padal den ebet n’en dije traoù dedennusoc’h da gontañ…

Al levr-mañ zo hini kentañ ur rummad tri, a-raok Va buhez e Rusia hag Amañ hag ahont.


Comment chier dans les bois, Kathleen Meyer, Stadoù Unanet (1989)

Un titl dispar, ha dispac’h. Evidon, ar goulenn, fas dezhañ, a zo bet kentoc’h : penaos chom hep lenn al levr ? Hag arabat fiziout e Google, a renk anezhañ er rummad “fent” : kozh kaozioù. Ar bourmenerien o vont war vaez war ar maez a zeu da vezañ ur gwir kudenn ekologel.

Da gentañ e weler penaos saotrañ an nebeutañ posubl : penaos en em lec’hiañ e-keñver al lec’hioù dour, pet metrad diouto, eus peseurt tu… gant un nebeut kuzulioù evit na vezan ket gwelet pe en em staliañ klet. Douarañ ? Toaliñ ? Pe degas ho produadennoù d’ar gêr ? Komprenet em eus gant souezh ne oa ket ar soñj diwezhañ-mañ ur farsadenn, daoust ma oa ar wezh kentañ din klevet diwar e benn. Kinnig a ra Kathleen Meyer ul listennad dafar a zo bet ijinet ha savet a-ratozh-kaer evit se.

Estreget traoù mat zo el levr-mañ. Al listennadoù-dafar-mañ, da skouer, a vez kinniget o merkoù, o frizioù, hag ur geñveriadenn zon anezho. N’eo ket talvoudus evit unan ne ra nemet teurel ur sell. A-benn ar fin e lammen ar pajennadoù randonus-se. An eil tra ha n’eo ket dispar eo ar stag m’eo al levr ouzh kudennoù resis an amerikaned. Du-hont eo disheñvel ar c’hudennoù endro eus ar pezh ez int du-mañ. Ha dre se e c’heller lavaret, goude lenn al levr, o deus tapet lañs warnomp evit dirouestlañ ar c’hudennoù a sav, pa ne vije nemet evit krediñ lakaat ar gaoz diwar o fenn.

Koulskoude em eus tennet va mad eus va lennadenn. Desket em eus ur bern traoù ha tro em eus bet drezi d’en em soñjal war kudennoù ne ouezen ket e oa anezho, zoken. Sirius eo an danvez, met kontet gant un tamm brav a fent hag a istorioùigoù farsus -el lodenn gentañ dreist-holl- a lak da dremen ur prantad dudius.


La dernière fugitive, Tracy Chevalier, Stadoù Unanet (2013)

Tro 1850, div c’hoar kwaker a guita bro-Saoz evit mont davet ur genvreuriezh kwaker amerikan, lec’h ma tle unan anezho dimeziñ. Siwazh, an danvez-pried a varv a-raok en em gavout hag he c’hoar, Honor, a erru hec’h-unan er gumuniezh lec’h ma n’anavez den ebet. Ret e vo dezhi ober he zoull gant an nebeut he deus : he donezon evit gwriat “Quilt”-où, ha klask chom divrall en he c’hredennoù daoust ma ne vije ket akord atav gant an dud he deus da vevañ ganto.

Ur romant-deskoni eo, lec’h ma vez roet ur plas kaer d’ar gwriat, ar pezh em eus kavet plijus-tre. Tem pennañ ar romant eo an “hent-houarn kuzh” koulskoude, an aozadur tud a youl-vat a sikoure ar sklaved da achap, nebeut a-raok brezel an digevrediñ.

Ur wezh ouzhpenn e kinnig Tracy Chevalier ur romant dreist hep bezañ gwall hir. Soutil ha resis, reiñ a ra tro da welet ar stourm kuzh-se dre an diabarzh. Kavet em eus un tammig re aes ar fin, re “romantaet” marteze. Met ne ziskar ket ar sell pozitivel em eus war an oberenn, ha war ar skrivagnerez-mañ, a gavan barrek-mat.