Category Archives: Beajoù

La longue marche des dindes, Kathleen Karr, Stadoù Unanet (1998)

Ur romant istorel eo.  Tro 1850, ur paotr yaouank eus ar Far West a laka en e benn mont da glask e fortun en ur gas un tropellad 1000 yar-indez eus ar Missouri betek Denver, war-droad. Ret eo dezhañ kavout peadra d’en ober ha tud d’e sikour, a-raok kemer penn an hent.

Gwellwelaour a-ratozh eo ar romant, skrivet evit ar vugale. Pep diaesamant vez diskoulmet buan, ha Simon Green a gav ur bern mignoned d’e sikour peogwir eo mennet-kenañ da heuliañ e soñj. Roet mat eo ambiañs ar Far-West ha tro-spered an dud. Darvoudoù dreistordinal ha tud dibar a vez kinniget, evel tad dianav Simon a zleo stourm outañ ma fell dezhañ kas e raktres da benn vat.

Ur gentel vuhez eo : n’eo ket disi harozed al levr-mañ. Pep den didalvoud en deus e blas er vuhez gant ma kavo e zonezon.

Kavet em eus dispar al levr, ritmet, ijinus, eus ar seurt a laka al lennerien war o zu mat met hep bezañ chuchu. Lennet e vez dindan un hanter-devezh.


An tornaod, Paotr Juluen (1930)

Kentañ embannadur al levr-mañ zo eus 1935, met echuet e oa bet ar skrid e 1930 gant ar skrivagner.

“Pinvidik ? Ya. Ha leun gant furnez an amzer gozh ouzh rimadelladeg ar c’hrennlavarioù. Diwar re a-wechoù zoken : fastet e vezer un tamm gant ar re binvidigezh evel gant ar re a amann war ur galetezenn”. Gant ar frazenn-mañ, kavet er pennad-kinnig gant Per Denez en embannadur em eus lennet (Hor Yezh 184-185), e oan o c’hortoz ar gwashañ eus an destenn.

Gras da se, marteze, em eus bet ur souezhadenn blijus o tizoloiñ anezhañ.

Renket eo e rummad ar romantoù, met n’eo ket splann-tre peseurt doare skrid eo. Un danevell-beaj, da gentañ. Beleg e oa Juluen Sklison / Paotr Juluen / Gour-na-gil. Troet-kenañ gant ar brizh keltiegezh, evel kalz brezhonegerien desket eus penn kentañ an XXvet kantved. Dre se, bet entanet gant Sketla Segobrani, en deus tennet awen dioutañ da sevel An Tornaod.

Mont a ra Juluen Sklison da vro-Gembre war roudoù e vreudeur kelt, ha war roudoù tornaod Pempoull peurgetket : m’eo bet kanet gant Théodore Botrel ez eus un tornaod e Pempoull, daoust ma ne weljer hini ebet, ez eus un abeg istorel da gement-se !

Un dastumadeg mojennoù, da eil, tro-dro d’an tem-mañ, ha deuet bravig gantañ : goude mouezh an dezreveller, setu hini ar c’honter ha n’eo ket disteroc’h.

Ar pep dedennusañ, marteze, eo an testeni dibar eus spered ar mare, eus e spered dezhañ. Deomp tud an XXIvet kantved eo an den-mañ ur furlukin eus ur ouenn aet da get. Trelatet gant e feiz hag e zeskadurezh kristen, ne c’hell ket herzel ouzh plantañ pennadoù kentelius en e zezrevell. Ar merc’hed, an dud lezirek a dap o fegement, ha kement-se gant un naturel hag un doare lorc’h a laosk batet al lenner.

Un ad-feiz, kazi, a vag Juluan Sklison ouzh Breizh hag ar gelted, ha setu kement-all a rannbennadoù souezhus, eeünik, o tont dindan e bluenn.

Kontant eo Paotr Juluen eus ar pezh ez eo, eus a blas er gevredigezh, eus e zeskadurezh, eus e wrizioù. Ha dindan e bluenn a zen digompleks ha didrubuilh e fuilh degadoù ha degadoù a rimoù, a grennlavarioù, poblek pe ijinet gantañ. Den e greion e oa Juluen Sklison, brudet evit sevel rimoù ken aes ha tra. Ne c’heller ket tremen hebiou ! Ur mor anezho a gaver er skrid, lod anezho 3 gwezh d’an nebeutañ (Gant kolo hag amzer / e vouka ar mesper)… Peadra da gounaat e veze komzet dre grennlavarioù gant hon tud-kozh, n’eus ket pell ‘zo c’hoazh, hag e galleg kement hag e brezhoneg.

Daoust d’ar soñjoù diamzeret a ziskouez ar skrivagner, d’e vojennoù louet, d’e veaj pemp gwenneg ha d’e rimodelloù stambouc’hus, ez eus ul lañs hag ur startijenn er skrid a laka anezhañ da vezañ lennet gant ur mousc’hoarzh e korn ar muzelloù. Plijus eo, en desped da bep tra.

Ha desket e vez ur bochad traoù a-fed brezhoneg.


Marc’heger ar marv, Peter Tremayne, Rouantelezh Unanet (2011)

Kentañ embannadur brezhonek e 2019.

Kavout a ra e blas ar romant-mañ just war-lerc’h Marv an arc’heskob. Fidelma zo oc’h ober hent war-zu Iwerzhon tra m’eo chomet Eadulf e Roma ; n’eus netra sirius etrezo c’hoazh, daoust ma krogje da soñjal ennañ.

Ton ar romant-mañ en deus ul liv dezhañ e-unan ; tostoc’h eus ar romant-avañtur eget eus ar romant-polis. Diaes a-walc’h eo en em lakaat e-barzh peogwir ez a gorrek an traoù e-pad pell, hag un niver bras a berzhidi eo ret derc’hel soñj anezho evit na vezañ ket kollet en itrik (sikouret e vezer gant ul listennad anezho, lec’hiet e penn kentañ al levr).

Ouzhpenn-se em eus kavet start a-walc’h en em reteriñ en displegadurioù istorel. Distabil-kenañ e oa ar maread, gant strolladoù ha chefed vihan o ren kichen-ha-kichen hag o klask kemer o zu kreñv war o amezeien ur wezh an amzer. An dizemglevioù relijiel, gant kredennoù enep o klask gounid tachenn e diabarzh an abatiez evel en diavaez, a lak ar brasañ strafuilh e spered al lennerien, ma ne vezont ket dihun-kaer.

N’eus forzh, goude ur pennad e vezer paket gant an istor ha strobinellet gant endro natur dreistordinal traonienn an Trebbia e Italia. Dedennus-tre eo ivez spiañ ouzh pemdez annezidi ha gweladennerien abati Bobbio.

Diellet-kaer eo ar romant, ar pezh a laka anezhañ da vezañ ken kelennus ha gwallzedennus. Echuiñ a ra gant argad an abati war an ton bras. Ober forzh pegement, a lavaran !


Ils ont rêvé d’un autre monde, Laurent Vidal, France (2012)

Un istorour eo Laurent Vidal. Mont a ra el levr-mañ war roudoù ur gevredigezh doare Fourier a zo bet o klask sevel ur “phalanstère” e bro-Vrazil adalek 1841. Penaos e veze tutaet ar frañsizien, micherourien ar bras anezho ; penaos e veze tomm bro-Vrazil outo, ha hi gant ar c’hoant da zegemer Europiz evit lakaat ar vro da ziorren. Trubuilhoù an hir a veaj, degemer e Rio, sach-blev etre ar pennoù.  Hag an hunvre o teuziñ rak ar wirionez : dienez, kernez, naon, hep gellout harpañ war au gevredigezh da vat gant an diaes m’eo an darempredoù etre an dud. Petra oa deuet da vezañ ar re a oa chomet e bro-Vrazil ur wezh dispennet ar gevredigezh ? Petra a chom eus an taol-esae-mañ 150 vloaz goude ?

Ne gont ket Laurent Vidal traoù ne oar ket : kement tra a lavar a vez roudoù paper diwar e benn. Met santout a reer e entan evit ar sujed, ha pa n’en deus ket gellet adkavout peadra da gontañ an Istor, e ijin ar pezh he dije gellet bezañ. An ton lourennek a oar implijout ur wezh an amzer a lak al levr da vezañ lennet evel ur romant avañtur. Kavet em eus dreist anezhañ.


La aĵoj kaj la sezonoj, Ulrich Becker, bro-Alamagn (1996)

La aĵoj kaj la sezonoj / An traoù hag ar c’houlzoù-amzer. Kemenn a ra an titl-mañ un dastumad danevelloù hag a zo war un dro ur sac’h a bep tra. Eus un tu, skridoù en deus savet ar skrivagner da gas d’ar Belarta Konkurso, ur genstrivadeg-skrivañ bloaziek en esperanteg. Er penn kentañ eo bet lakaet ar re-se hag an holl anezho o doa rastellet ur priz bennak. Kavet em eus souezhus anezho, evel p’en dije bet c’hoant da vont re bell ganti, ken er stumm ken en temoù. Diskouez a reont kalzig a ijin memestra.

Goude-se e kaver en La Memorejoj  eñvorennnoù dezho ur stumm lennegel : a demoù, tri-ha-tri. Skridoù personeloc’h ha donoc’h int, plijet on bet kalz ganto. En Tri okazoj el Historio / Tri darvoud tennet eus an Istor e kont Ulrich Becker penaos, e teir bro disheñvel, eo bet rebechet dezhañ mod-pe-vod e vroadelezh alaman. Feuls eo, dre ma vez lakaet pouez ar brezel war choug un den yaouank ha n’en deus ket kemeret perzh ennañ, kennebeut hag e dud.

Un destenn all en deus desachet va evezh eo Jingoj aŭ Ĉar ni estas germanoj : ur c’hrennard eus reter Berlin a skriv d’e vamm-gozh goude diskar ar voger. Gwelet a ra e dud oc’h embann mennozhioù politikel nevez ; ne vez displeget netra dezhañ ; kollet eo.

Un danevell skiant-faltazi eus ar c’hentañ troc’h a echu an dastumad : La Esperanto-Maŝino.

Gwirion ha kizidik em eus kavet an testennoù n’o doa pal kenstrivañ ebet. Diskouez a ra ar genstrivadeg bezañ tizhet he fal, da lavaret eo bountañ da skrivañ, dineizhañ barregezhioù nevez, met ar pep gwellañ a zeu da heul, a-benn ar fin, pa gav Ulrich Becker e vouezh dezhañ e-unan ha pa zeu ar redi-skrivañ da vezañ diabarzh, e-lec’h bezañ diavaez.


Caminante, Danevelloù eus an Andoù, Katell Chantreau (2006)

“Keleier eus an Andoù” a vije kentoc’h eget “danevelloù” : e gwirionez eo un doare deizlevr eus he beaj a ginnig Katell Chantreau, dezhañ da vezañ bet skrivet war-lerc’h. E-kerzh he beaj 7 mizvezh tro ar bloaz 2000 eo tremenet dre Ekouador, Perou ha Bolivia.

Kalz dezrevelloù-beaj ‘zo e brezhoneg hag atav e kavan anezho dedennus. Met hini Katell Chantreau he deus un dra bennak dreist d’ar re all. He doare da veajiñ, tost-tre diouzh an dud, o kemer perzh en o buhez, en o strivoù da wellaat o femdez ha da wareziñ o sevenadur, a zo dibar dija. Pell omp eus ar gartenn-bost amañ. Ar veaj-se a denn muioc’h d’ur veaj diabarzh eget d’un ergerzhadenn evit touristed. Intret eo gant sonerezh, dañs ha livaj. Dic’hortoz eo, digor war a bep seurt traoù ha tud. Ouzhpenn tremen he deus graet ar veajourez : diouzh he live, he deus klasket reiñ un taol skoaz, plantañ un tañva eus sevenadur Breizh, lakaat ar mennozhioù da vont war-raok… Dizoloiñ a reer ivez he fersonelezh divoutin, jourdoul ha kred enni : un drugar.

N’em boa ket prenet al levr-mañ peogwir e tisplij din al levrioù divyezhek, dre vras. Met n’on ket bet dipitet gant hennezh. Kompren a ran gwelloc’h an doare-se da veajiñ (a denn ouzh doare ar bloavezhioù 70-80, e metoù ‘zo) eget an hini a-vremañ, d’an daoulamm, an hentenn-veaj peg ouzh ho torn evit bezañ sur da chom hep c’hwitañ war dra-mañ-tra… Ha kontet e vez an traoù gant kizidigezh. Dont a ra a-benn Katell Chantreau da rannañ brav gant al lenner he zreuzfurmadur diabarzh ha d’e lakaat da dañva anezhañ. Fromus eo meur a wezh.

Ul levr digorus ha don.


Afrika, Lan Tangi (2017)

D’ar mare-se, er bloavezhioù 70 pa oa Lan Tangi 23 vloaz, e oa diouzh ar c’hiz foetañ bro hep gwenneg ebet en e chakod hag en em leuskel da vont gant al lanv.

Eñvorennoù-beaj, eta, roet pell war-lerc’h ha kemeret ton ganto, lufret ma z’int bet gant ar bloavezhioù. Ur misi o lenn, gant an didro m’emaint.

Tro d’en em lakaat e spered ar bloavezhioù 70 en-dro ha da advevañ un tamm frankiz ar yaouankizoù-se.

Un heuliad testennoù berr a ya d’ober al levr. Heuliañ a reont urzh an amzer ha roudoù ar beajer, met hep lakaat pouez war ar raktres-beaj (hag unan a oa ?). Kentoc’h eo un dastumad eñvorennoù, kreizennet war an darvoudoù heverkañ, ar c’hejadennoù a chom garanet er spered. Taolioù-lagad. O tiskouez stokadenn ar sevenadurioù, alies. Ha brav em eus kavet an doare m’en deus Lan Tagi d’en em lec’hiañ, ken e-touez an dud ken e-barzh e levr : tamm brabañserezh ebet, chom a ra uvel, anzav a ra e vevennoù. Met pell eo al levr-mañ da vezañ ul levr-bourzh ; tennañ a ra d’al lennegezh daoust ma vije gwriziennet er vuhez gwirion.

Kalz plijadur em eus bet oc’h ober un tamm hent e kavandenn ar skrivagner, mibin e bluenn.


A-hed ar Panamericana, Jorj Abherve-Gwegen (2007)

Dre vras em eus kavet ebatus an danevell-veaj-mañ. Ar muiañ a bouez a vez roet da vro-Ekouador, ergerzhet e vez ivez bro-Chili ha bro-Arc’hantina, ar pezh a zo mat evit keñveriañ an teir bro-se etrezo.

Perzhioù mat a levr-mañ eo ez eo resis-kenañ. N’eo ket diwar-c’horre an deskrivadennoù hag an displegadurioù, ha plijus eo heuliañ kammedoù ar beajer. Desket e vez traoù, ken war ar broioù ken war arz ar beajiñ. Kontet e vez an traoù gant ur bluenn ampart.

Koulskoude em eus kavet hir va amzer a-wezhioù, marteze dre m’em eus lennet al levr-mañ dre zegouezh, hep bezañ dedennet da vat gant ar sujed. Astennoù istorel ‘zo a gaven enouüs. Ha merzout a ran e pegan aesoc’h e-barzh pa ro ar skrivagner munudoù diwar-benn e zarempredoù hiniennel gant tud ar vro, ar pezh a ra gwezhioù ‘zo, pa chom evel en diavaez eus e sujed gwezhioù all. D’ar mareoù-se, em boa un tammig ar santimant da lenn levr-heñchañ Yann baleer.

Ar pezh a zo sur eo e ro c’hoant da vont d’ar broioù-se ; enezenn Chiloe dreist-holl.


Phaenomen 1 ; 2 : Plus près du secret ; 3 : En des lieux obscurs, Éric L’Homme, Frañs (2006)

Ur rummad tri levr plijus a-walc’h da lenn, ennañ drammoù pennañ al levrioù evit ar yaouankiz : galloudoù dreistnaturel, kevrinoù da ziluziañ, spierezh, karantez etre ar grennarded, beajoù, goulennoù diwar-benn e wrizioù, pennadoù e-barzh riboulioù pe gevioù (pouezus-tre, an dra-se, war a seblant, evit abegoù diemouez bet studiet gant tud all). Anzav a ran on bet souezhet-mat, ha plijet, gant an disoc’h.

Koulskoude ez eus kavet din, alies, e oa RE. Savet eo a-feson, santout a reer ar skrivagner a-vicher, ar stek… met ene a vank, marteze. Ur festival klichedoù eo ivez en ur mod.

Tro din d’en em soñjal war an doare da varn seurt levrioù, pa vezer erru kozh dija. A-wezhioù e prizian gant va sell den gour, hag al levr a zegas un dra bennak d’an den gour ma z’on (evel re Robin Hobb, J. K. Rowling, Christelle Dabos…). Evit Phaenomen, e kav din e tle bezañ dedennus evit ar grennarded, met din-me, n’en deus ket degaset kalz tra.


Va zammig buhez, Jarl Priel (1954)

Lennet em eus an eil embannadur, eus 1975.

Ul levr eñvorennoù, war un ton disheñvel a-walc’h diouzh ar re all : daoust ma ne vije ket yaouank ar boulom (1885-1965) e santer n’en deus ket gouzañvet re gant ar vuhez. Mab nemetañ ar familh, graet e vez war e dro gant e vamm hag, abred, gant e vamm-gozh da varv honnezh. An tad, lonker, n’eo ket evit desevel anezhañ. Spered lemm ha dilu e ra Jarl e dreuz er skolaj ken aes ha tra. E blijadur vrasañ : skrivañ ha sevel pezhioù-c’hoari. Pa vez ret dezhañ dilezel ar studioù, defot gellout paeañ, e lak e anv da vont da soner-trombon e sonerezh an arme a vor : un digarez a-feson da foetañ bro hep poaniañ re gant ar vicher.

Plijadur en dez da gontañ, kement hag ur c’honter, ha santet e vez en e eñvorennoù en doa ar stek da zaremprediñ ha da voemañ e genseurted. Kalz fent a zo en e goñchennoù. N’eo ket un den a dorr e benn. Ha kement a draoù en deus da gontañ, ma vez roet ur plas bras d’an darvoudoù, kontrol d’ar skridoù-eñvorennoù all ma vez deskrivet kement lec’h ha darvoudig pemdez dre ar munud. Tro en deus bet da dostaat ouzh pennoù bras, prezidant, tzar… par eo e droioù-kaer da re Jean Conan, war-bouez nebeut.

Gant se, ha doug Jarl Priel d’al leurenniñ, e chom an danevell-buhez-mañ muioc’h a-ziavaez eget an eñvorennoù all em eus lennet betek-henn. An titl e-unan a welan evel ur fentigell, ur serr-lagad d’al lenner. N’eus ket uveloc’h, padal den ebet n’en dije traoù dedennusoc’h da gontañ…

Al levr-mañ zo hini kentañ ur rummad tri, a-raok Va buhez e Rusia hag Amañ hag ahont.