Category Archives: Polis

Le chat qui racontait des histoires, Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1988)

An dastumad danevelloù-mañ, embannet etre 8vet ha 9vet romant an heuliad met skrivet e gwirionez etre 1962 ha 1968, zo e-maez rummad. Ne vez ket anv a gQwilleran e-barzh. Cheñch a ra ar penntudennoù atav, evel ar savboent implijet, met e kement danevell a zo o deus ar c’hizhier ur plas bras, ma n’eo ket ar rol pennañ.

O klask hec’h hent e oa ar skrivagnerez gant an danevelloù kentañ-mañ. Dieuboc’h eo enno eget na vo en he heuliad romantoù-polis, dre se, e c’hell mont war-zu muioc’h a faltazi evel en danevell gentañ : Un chat trop petit pour ses moustaches. Lod eus an tudennoù (kizhier pe tud) a gaver el levr-mañ a zo bet adimplijet ha diorroet ganti, diwezhatoc’h, e avañturioù Qwilleran.

Anat eo ar fent en danevelloù a c’hoari gant statud ar c’hizhier e-keñver hini an dud. Ul lennadenn skañv eus skridoù ne glaskont ket pemp troad d’ar maout, met peurlipet memestra, en o mod.

Advertisements

Le chat qui… 10 : Le chat qui parlait aux fantômes, Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1990)

Ur vignonez kozh a zleo Qwilleran dioueriñ diwar vremañ : marvet eo Iris Cobb, ur vaouez a oad gantañ en doa graet anaoudegezh ganti pell a oa, en e vro gent. Honnezh a oa deuet d’ober he annez e kontelezh Moose, da gentañ evit ober war-dro an ti bras en doa bet Qwilleran da hêrezh, da eil evit dimeziñ gant un den eus ar vro. Goude e varv trumm e oa en em gavet hec’h-unan en ti-feurm en doa laosket dezhi, lec’h ma laboure er mirdi arc’hantaouet gant fontoù Qwilleran. Ha setu ma varv Iris gant an aon ! Qwilleran a ra e annez en ti-feurm, kement evit erlec’hiañ anezhi er mirdi, amzer da gavout unan bennak all evit ar post-labour, hag evit enklask war he marv iskis.

Dizouaret e vez un dornad sekredoù kozh gant Qwilleran hag e gazh dreistordinal Koko ; ne ouezer ket piv eus an daou en deus ar gwellañ re vourroù. Pourmen a reont e riboulioù, ha klask achap ouzh un enebour dañjerus : ur plac’hig gant ur sailh gwer hag ur balig.

Kavet un doare gant ar romantourez da lakaat e harozed da zilojañ adarre, ar pezh a blij kalz dezhi, o vezañ ma vez diazezet hec’h istorioù war an darempredoù gant an amezeien alies. Emañ ar romant-mañ e lignez ar re all, na gwelloc’h, na falloc’h, mat da ziverrañ e amzer pa ne vez ket c’hoant da derriñ e benn gant lennadennoù lennekoc’h.


Nicolas Le Floch 12 : La pyramide de glace, Jean-François Parot, Frañs (2014)

Er biramidenn, kelan ur vaouez hag a denn kalz d’ar rouanez, hag ur gerig rouestlet e c’herioù. Kaset eo ar c’homisar Le Floch, war-bouez e fri tanav, war-zu an ti mat diouzhtu. Ar pezh a vo diaes eo lakaat ar muntr da vezañ anavezet, peogwir e vez amjestr atav enklask e ti pinvidien.

Ken saourus ha biskoazh eo an divizoù e galleg ar mare, met estreget se a zo : an dro-spered eo a dap Jean-François Parot gant soutilded. A bep seurt doareoù da zornata an dud a vez kinniget, dre gaer pe dre heg hag a-berzh an holl. C’hoari a ra Sartine e jeu doubl atav, tra ma rann Nicolas e amzer etre e vestrez Aimée d’Arranet, e vignoned boaz atav ken troet war ar chervad, hag e labour enklasker. Dañjer, troioù-ouesk, teodadoù a zeu a bep eil gant mareoù soñjoù diabarzh ha teneridigezh. Ur vrochadenn zedennus a ziskouez Nicolas o c’hourdrouz e vignon ha kenlabourer Bourdaut, re domm ouzh ar soñjoù araokour a zegaso an dispac’h : n’eo ket ne vije ket a-du gantañ e gwirionez, met n’eo ket evit tennañ e lealded digant ar roue, daoust ma ne vije ket dall war e zivout.

Ur romant deuet brav adarre ha ne glask ket plantañ re a souezh el lenner kennebeut : dilezet eo ennañ ar c’hevrinoù tro-dro da vamm dianav Nicolas, ha ne vez ket mui komzet diwar-benn e vab, koulz lavaret.


Cormoran Strike 4 : Blanc mortel, Robert Galbraith (2018)

Ar rummad romantoù-polis-mañ a gendalc’h da vont crescendo er pevare levrenn. Evel e holl levrioù J.K. Rowling, n’eo ket an itrik pennañ a zo an dedennusañ. Kontrol da heuliadoù all, ma ne servij an tudennoù stabil nemet da vevenniñ un endro, ez eus ur gwir labour war an enklaskerien, Cormoran ha Robin. Seul vui ez eer war-raok, seul well o anavezer.

Goude un dimeziñ war an ton bras e kav Robin un diskoulm d’he buhez koublad reuzeudik. Ar pezh a laosk digor an nor dezhi war darempredoù all, nebeutoc’h klasel.

E-keñver labour, setu-hi oc’h enklask dindan identelezhioù amprestet, e burevioù ar parlamant da gentañ, en ur stalig bitrakoù da heul. Ar familh a labour burev Cormoran evitañ a guzh e sekredoù ouzh an enklaskerien, goude bezañ goulennet o sikour. Redek a ra al lenner war roudoù ur bern tud, betek ur senenn suspens ma vez lakaet buhez Robin en arvar… ur wezh ouzhpenn.

Marteze eo romant dedennusañ an heuliad betek-henn, gant al luziet hag an don m’eo an darempredoù etre an tudennoù ennañ.


L’anneau de Moebius, Franck Thilliez, Frañs (2008)

Ar romant-polis-mañ zo dreistordinal, peogwir e c’hoari gant kodoù ar jener evit tuañ war-zu ar moliac’h. Unan eus an harozed, distabil an tamm anezhañ, a ra hunvreoù gwirheñvel-meurbet a ziskouez dezhañ lodennoù eus an dazont. Un dazont teñval-meurbet, gant tud marv e-leizh a vez lakaet kablusted o muntroù war e chouk. Petra a vo graet gantañ, ma n’eo ket cheñch an amzer-vremañ, hag a zo war un dro amzer-dremenet an dazont rakwelet-se ?

Luziet eo an istor adalek ar penn kentañ, ret eo heuliañ aketus evit kompren mat da belec’h e vezer kaset. Splann eo ez eer war-raok tamm-ha-tamm, avat, gant muioc’h-mui a lañs, betek ur fin dic’hortoz a-grenn daoust d’ar pezh a oa bet empennet gant al lenner a bajenn da bajenn.

Dispar eo ar romant war meur a geñver. Skrivet mat, ijinet a-feson ken e koller an neud a-wezhioù ! ha diellet munut war sujedoù lies a ro ar santimant d’al lenner da zeskiñ traoù en ur ziduañ. Fin, diduañ n’eo ket ar ger gwellañ marteze, spontus a-walc’h eo ar romant da lenn, gant deskrivadurioù senennoù gwadek ha tennder ken psikologel ken gwirion e-tal da zañjerioù n’heller ket tremen hebioù dezho.

Ur romant eus ar c’hentañ, a c’hoari ampart gant boukloù-amzer.


Nicolas Le Floch 12 : La pyramide de glace, Jean-François Parot, Frañs (2014)

Itrikoù tort Sartine ha ne fell ket dezhañ diskuilhañ evit piv e labour e gwirionez a adkaver el levr-mañ. Ar pep diaesañ, memes pa ouezer gant piv eo bet graet an taol, eo enklask e metoù ken gwarezet ma c’hell ho imbourc’h en em dreiñ enep deoc’h ken aes ha tra.

Mat eo an istor, met ar pezh a blij din dreist pep tra eo e bilhoù. Nicolas a stourm ouzh barradoù moral evel ur paotr yaouank, tra ma prof Noblecourt un endro familh dezhañ ha ma ro dezhañ kuzulioù a c’hellfe bezañ re un tad.

Dedennusoc’h-dedennusañ eo emdroadur Bourdeau, lenner entanet eus prederourien ar gouleier hag a zegas tamm-ha-tamm c’hwezh an dispac’h en divizoù. Daoust ma vije dedennet Nicolas Le Floch gant ar soñjoù denel-se ez eo dibosubl dezhañ tennañ e lealded digant ar roue.

Un opus a brou c’hoazh n’eo ket aet Jean-François Parot war zisteraat, daoust ma vijer o tostaat gant an 12vet romant-mañ eus fin an heuliad, a zo ennañ 14 romant en holl.


Muntr ar priñs Melar, Armel Le Sec’h (2018)

Ur romant istorel dedennus-tre eo. Lec’hiet eo an itrik e penn kentañ ar VIIvet kantved ha kreizennet war daou vignon a zo bugale c’hoazh, evel ar priñs Melar, a vo muntret eta. Dispaket eo a-zoare kement tra a ouezer diwar-benn kevredigezh an amzer-se (beajoù reoliek etre Breizh Veur ha Breizh Vihan, koun ar roue Arzhur, pouez ha rol ar manatioù, aozadur kevredigezhel pazennet munut tro-dro d’an tierned, divinourien a wel pelloc’h eget an dud all, daoust d’o daoulagad dall a-wezhioù…), war-zigarez un enklask-polis renet gant Brenn, unan eus an daou lampon barrek da heuliañ roudoù, gant ma vije pourvezet dezhañ peadra da skrivañ.

Egin un istorig karantez a zeu da reiñ ul liv santimanteloc’h d’an hollad.

Kaset e vez an itrik gant lusk, daoust d’un nebeut doareoù un tamm dic’hizet (“Soñj ‘peus…”, ar fed da gelaouiñ al lenner war ar pezh a zo c’hoarvezet kent dre lakaat daou zen da gontañ an eil d’egile traoù a ouezont o-daou pell ‘zo, da skouer. Un toull-trap a alia Orson Scott Card na gouezhañ ennañ).

An damant roet d’ar yezh a-benn ma vije aes da gompren a lak an destenn a-bezh da vezañ un tammig reut, gant e frazennoù berr hag eeün. Ne vez ket santet kement-se pa vezer gant al levr, met splann eo pa dremener d’unan all.

En desped da se on souezhet gant pinvidigezh al levr-mañ, a zegas greun nevez da valañ d’ar skolajidi diwar-benn ur prantad istorel ne vez ket pledet kalz gantañ d’o oadoù. Marteze o do ezhomm da vezañ skoazellet, dre ma paot an nevezintioù en destenn, a-benn pakañ mat pep tra. Met kement a zanvez-studi hag an zanvez-dudi a gavint ennañ.


Qui a tué l’homme-homard, J.M. Erre, Frañs (2019)

En ur gêriadenn vihan eus al Lozère, pell a oa, e oa en em gavet un doare sirk eus ar seurt a ziskouez tud nammet evel ma vijent euzhviled. Da heul drouglazh ar rener emañ c’hoazh ar strollad war al lec’h, chomet da greskiñ poblañs ar vro. An den-legestr a oa unan anezho. Muntret eo bet memes mod hag ar rener kozh. Piv an diaoul en deus graet an taol ?

Un enklaskerez dibar zo war roud ar muntrer. Paraplegek, n’eo gouest da fiñval he-unan nemet ur biz, biz bras an dorn kleiz. Gantañ e sturia he c’hador-ruilh modern-kenañ, e skriv he levr, e lak ur vouezh kalvezel da respont eviti…

Ouzhpenn un enklask-polis skoulmet a-zoare eo al levr-mañ. Sot gant ar romantoù-polis e ro an dezrevellerez he holl drukloù d’al lenner, gant forzh serroù-lagad da vistri ar jener.

Eus holl romantoù J.M.Erre emañ hennezh e-touez ar re wellañ-tout. Ret eo e lenn goustadik, evit saouriñ ar c’havadennoù a ra de bep frazenn. Dichek, dirollet ha farsus-kenañ eo ar skritur. Me soñj din en deus ijinet ar skrivagner-mañ ur jener lennegel nevez : ar varzhoniezh komz-plaen farsus. Daoust da bep tra, e chom kazi gwirheñvel an itrik ha ne c’heller e mod ebet bezañ dipitet gant ar fin. N’eus netra re aes el levr.

Seul fentus, m’on bet o sellet ouzh un abadenn-tele gantañ ar sizhun dremenet : ar paotr, kelenner war ar galleg, zo warnañ un tres eus ar re siriusañ. Piv a c’hellfe ijinañ eo ken dichadennet ha dornet e ijin ?

Un taol-kaer.


Une nouvelle aventure des robinsons, Enid Blyton, Rouantelezh Unanet (1947)

Eil ha diwezhañ levr ar rummad Les robinsons. Echu eo ar brezel, met ken plijet e oa bet ar familh gant he repu er gêriadenn skosat e-pad ar brezel, m’eo bet prenet gantañ un ti-vakañsoù enni.

Evel-just ne fell ket mui da dud an tri bugel ez int da gousket war enezennoù gant Andy, met asantiñ a ra ar vamm ez afent da bourmen gantañ war e vag evit ur pik-nik, memestra. Sellout pizh ouzh al laboused eo pal ar valeadenn. Estreget laboused a vo kavet ganto avat ! hag ur wezh ouzhpenn, ne vint ket gouest da zistreiñ d’ar ger. Anneziñ a reont en ur vougevig.

Gant an eil levrenn-mañ e vezer tostoc’h eus an itrikoù a vez kavet ordin e levrioù ar Famous Five. Roud ebet ken eus ar brezel. An dalc’h eo herzel floderien aozet mat, hep kouezhañ etre o c’hrabanoù.

N’eo ket ur souezh n’he dije ket kendalc’het ar skrivagnerez gannt ar rummad-mañ, dibosubl-krenn e vije bet d’ar vamm reiñ he asant un trede gwezh evit troioù dañjerus all. Ha tost-mat eo da spered ar Famous Five, hep na vije ken saourüs an harozed. Lennet em eus ar romant-mañ gant kuriusted memestra.


Les robinsons de l’île perdue, Enid Blyton, Rouantelezh Unanet (1941)

Troioù-kaer doare Famous Five met gant ur skipailh bugale all, hag hep ki ebet : ur paotr dezhañ 12 vloaz bennak, he div c’hoar gevell oadet a 11 vloaz bennak hag o mignon pesketaer, Andy, 14 vloaz.

En droidigezh c’hallek e tremen an istor e bro-Skos, lec’h m’eo repuet an tri bugel e-pad ar brezel gant o mamm. Mignoniezh o deus liammet gant Andy, ur pesketaer yaouank eus ar gêriadenn. Da vare ur valeadenn war vor a reont o-fevar e sav ur barr-avel a wallaoza ar vag, hag ar vugale en em gav stanket war ur rummad teir enezennig a seblant bezañ didud.

Dre chañs o doa degaset re a voued ! En em aozañ a reont evit bevañ brav war an enezenn, da c’hortoz ma teuio unan bennak d’o saveteiñ.

Ar pezh a zo heverk el levr-mañ eo e kemer harp Enid Blyton war an endro istorel, an eil brezel-bed, evit troadañ he itrik, ar pezh a zo ral. Siwazh, ur wezh m’eo diskoachet an diaz alaman e tilez un tammig tem ar robinsoned evit mont war-zu traoù all.

N’eo ket fall tamm ebet, daoust d’an traoù dic’hizet a c’hell poazhañ lennerien ‘zo : ar merc’hed eo a ra war-dro ar boued, ar baotred war-dro ar c’hurioù. Andy zo skeudenn peurvat al labourer eeün ha dellezek. Meuleudi a vez graet d’an arme, d’ar soudarded kalonek, ha kement ‘zo.

Dedennus ha dudius em eus kavet al levr memestra.