Category Archives: Polis

La maison dans la dune, Maxence Van der Meersch, Frañs (1932)

Romant kentañ Maxence Van der Meersch eo ar romant-polis-mañ.

Tremen a ra an itrik etre kêr Dunkerk ha Belgia. Heuliañ a reer ur c’houblad tud munut o vevañ-bevaik diwar trafikañ butun etre Belgia ha Frañs. Un istor karantez ha digarantez, kenstur gant un itrik polis eeün.

Lennet e vez buan, hep souezhadennoù, gant plijadur avat dre m’eo skrivet brav. Ar santimant glan a zesach Sylvain war-zu Pascaline a ro da zamwelout ar pezh a c’hoarvezo un nebeut bloavezhioù war-lerc’h e buhez ar skrivagner, en em droio war-zu ar feiz katolik. N’eus ket anv a relijion er romant koulskoude.

Dibabet em boa lenn La maison dans la dune gant ar spi da splujañ e ardamaezioù ar vro, da dañva an aergelc’h. War ar poent-mañ, n’eus dipit ebet da gaout.

Advertisements

Que deviennent les enfants quand la nuit tombe ?, Jean-Paul Nozière, Frañs (2013)

Desachet on bet gant titl kevrinus ar romant-mañ evit ar yaouankiz.

Etre ar bloavezhioù 60 ha 80 e oa degouezhet war douar bras Frañs ur 1600 bugel bennak o tont eus ar Reunion : bugale dezho 7 da 14 vloaz, tennet digant o familhoù gant an DDASS, laeret a-wezhioù zoken, war zigarez n’o dije ket un dazont brav a-walc’h lec’h ma oant ganet. Ar pal a oa lakaat da ziskenn niver a vugale an enezenn dre adpoblañ departamantoù ‘zo eus Frañs a oa bet dilezet gant o annezidi abalamour d’an divaeziañ : Corrèze, Gers, Lozère…

Maget eo romant Jean-Paul Nozière gant tonkad ijinet daou eus ar vugale-se. Lakaet en deus kalzig a lusk en e oberenn dre implijout un istor kroaziet, etre ar pezh a c’hoarvez en amzer-vremañ (ur grennardez a zizolo klopenn ur bugel e kraoù an ti emañ o paouez anneziñ ennañ) hag istor perc’henn ar c’hlopenn, tro 1966, er Reunion. Kaset e vez al lenner war hentoù-dall a-raok na c’hellfe peurgompren an traoù, pell eus ar pezh en deus ijinet.

Deuet eo brav gantañ, ha plijus e vez atav dizoloiñ tammoù kuzh eus an Istor, ha pa vije dre levrioù bihan difouge evel hennezh.


Le jeu de la vérité, Martha Grimes, Stadoù Unanet (2004)

Richard Jury, komisar e Scotland Yard zo unan eus penntudennoù romantoù-polis Martha Grimes. An enklask-mañ zo pell a vezañ e hini kentañ.

Daoust ma ne vije ket skrivet fall em eus kavet hir va amzer. Chomet on pell o klask diveskañ tudennoù niverus hag a c’hoarie war daou brantad disheñvel. Kavet em eus diezhomm tudennoù ‘zo, ha divlaz an tudennoù pennañ (Jury da skouer), pa oa dreist lod eus an tudennoù a eil renk, en o zouez ar vugale. Evel er Famous Five, e vez roet kalz pouez d’ar boued (dister koulskoude) ha d’an amzer a dremen an tudennoù ouzh taol, o kontañ bidennoù goular. Hegasus em eus kavet ivez an tech da c’hoari gant tudennoù pimpatromel, evel ar c’houblad heñvelrevidi o terc’hel ar stal-bleunioù pe ar paotrig-treul… Ha ne vije ket un tammig re aes, ivez, lakaat amzer-dremenet ar boliserien da itrikañ start gant an enklask emaer oc’h heuliañ ? Doare telefilmoù, lakaomp…

Goude se eo ret-mat din anzav on bet souezhet brav gant ar fin, dic’hortoz ha renet a-feson.

Koulskoude e kav din ez eus re a dechoù gwan el levr-mañ evit ma z’afen da zonaat va anaoudegezh eus oberennoù ar skrivagnerez. Domaj eo, o vezañ m’eo puilh hec’h oberenn…


Le jour d’avant, Sorj Chalandon, Frañs (2017)

Dre zegouezh, e oan bet bloaz ‘zo o vakañsiñ e Hanternoz bro-C’hall hag e oan bet sorc’hennet gant ar rannvro. Ha dres pa oan o tont en-dro, em boa klevet ur pennad-kaoz gant Sorj Chalandon o kinnig e romant, ha me stanket e sal-gortoz ur mezeg bennak. Kement ha lavaret e oa bet graet ur serr-lagad din gant ar romant-mañ.

Kavet em eus dispar an hanterenn gentañ. Lakaat a ra da vevañ, en ur yezh eeün ha brav, bed ar vengleuzieren, e diabarzh ur familh, dre zaoulagad ur bugel bamet dirak e vreur bras. Ur breur ha ne chom nemet eñvorennoù anezhañ : lonket eo bet gant ar vengleuz, ha ret eo d’ar breur bihan lakaat unan bennak da baeañ ar vuhez laeret-se, asambles gant hini an holl re all nijet kuit war un dro (kemer a ra harp ar skrivagner war ur gwallzarvoud gwirion).

Hag en un taol, souezhadenn ! Ar romant-mañ a zo eus ar re-se ma vez ur skoulm, en o c’hreiz, a lak kement tra zo bet kontet da gemer ur ster all -un tammig evel romant John Irving Une veuve de papier. Echuiñ a ra evel kalz telefilmoù amerikan, gant un hir a senennad prosez. Ne ouezen ket petra a oa da c’hortoz ha souezhet on bet gant an doare, daoust ma vije kendrec’hus ha kizidik an arguzennoù kinniget. Gwirheñvel eo ar studiadenn bsikologel, ha reiñ a ra peadra da brederiañ war an emouez hag an diemouez, ar pezh em eus kavet brav.

Plijet on bet dre vras gant ar romant daoust ma vije digempouez interest an div lodenn. Da lenn evit dizoloiñ pe addizoloiñ Hanternoz bro-Chall da vare ar mengleuzioù…

 

 

 

 


Requiem pour un ange 1 : Les quatre fins dernières, 2 : Le jugement des étrangers, 3 : L’office des morts, Andrew Taylor, bro-Saoz (1997, 1998, 2000)

Ur rummad a dri romant-polis, a c’heller lenn pe pep hini diouzh e du, pe an eil da heul egile… pe, zoken, war-gil, eus an trede d’an hini kentañ ! Peogwir en deus dibabet ar skrivagner distreiñ pelloc’h en amzer, a vuzul ma ya e heuliad war-raok. Itrik Les quatre fins dernières zo lec’hiet en hon amzer-ni, hini Le jugement des étrangers er bloavezhioù 70 hag hini L’office des morts er bloavezhioù 50. Liammet eo an teir istor gant daou familh a bledont ganto.

Les quatre fins dernières em eus kavet gwallzedennus. An hini gwellañ eus ar rummad eo, dezhañ ur suspens espar. Diaes e oa mirout al lañs evit an eil romant, Le jugement des étrangers, marteze. Mat eo, hep bezañ dreist, hag an darvoudoù ne z’int ket liammet ken brav etrezo. Divinet e vez re vuan ar pezh a c’hoarvezo. Goude se e kav pep tra e blas reizh gant L’office des morts, a zo deuet brav-tre gant ar skrivagner. Kenkoulz eo hag al levrenn gentañ.

Hegaset on bet gant disteradoù a gaven kammamzeriet, el levrenn ziwezhañ peurgetket (met marteze e fazian). Er bloavezhioù 50, ur vamm a lavar d’he merc’h 4 bloaz mont da vroustañ he dent a-raok mont da gousket. Gouzout a ran e oa bet ijinet ar broustoù-dent kantvedoù ‘zo, met ne gredan ket e vijent bet implijet ken alies-se, na gant bugale ken yaouank, d’ar mare-se e bro-Saoz (a-hend-all, e vije broustoù-dent gant ar Famous Five, neketa ?). Hag un den kozh, klañv, a vez anv da gas anezhañ da welet “mezeg-boas” unan bennak. Ur meizad modern-kenañ, evel an droienn d’e envel (médecin-traitant e galleg). N’eo ket kalz tra, met degas a ra soñj pegen pouezus eo gwirian pep tra pa skriver traoù istorel, ha pa ne vijent ket gwall gozh.

Kavet em eus plijus ar rummad, gant un ambiañs labouret brav warni, itrikoù luziet ha liammet a-feson etrezo. Romantoù-polis a-zoare ez int, da ziduiñ e amzer hep terriñ re e benn, un tammig memestra, just ar pezh zo ret !


Zombi, Joyce Carol Oates, Stadoù Unanet (1995)

Soubidigezh kentañ e bed Joyce Carol Oates evidon, gant ar romant berr-mañ ha n’emañ ket e-touez e re vrudetañ.

Eeün eo ar soñj, eeün ar skritur. Kontañ a ra ur serial-killer e bemdez, hep rikamantoù, hep klask lakaat da c’henel e kreizon al lenner santadoù a suspense pe a druez. Kontañ a ra diouzh e vod dezhañ e-unan, ur skrid ha n’eo sañset bezañ lennet gant den hag a ziskouez anezhañ evel m’emañ, didro -merzet e vo ijinadennoù-skrivañ deuet brav a ziskouez ne heul ket an dezreveller lojik an dud all.

E penn kentañ on chomet pellik oc’h en em c’houlenn : met da belec’h e kas seurt lennegezh ? Seurt istorioù hon eus lennet dija, ha n’eus netra da glask doñvaat ene al lenner, tudenn ebet a c’hellfe tridal evitañ ! Ur souezh e oa din. Ha paket brav on bet gant ar fin, dic’hortoz.

Gant ar romant-mañ e kuita jener ar thriller-où hentoù ar gentel voral, a heul peurliesañ e oberennoù kement a skrivagner all. Ar fin-se he deus laosket ac’hanon gant va naon, ha lakaet ac’hanon d’en em soñjal kalz. Ha gant se he deus kavet va c’houlenn ur respont sklaer : ya, degas a ra ar romant-mañ un dra bennak nevez, talvezout a ra ar boan e lenn.


Prenez soin du chien, J. M. Erre, Frañs (2006)

Hemañ eo romant kentañ J. M. Erre. Lakaet en deus ac’hanon da soñjal en romant Muriel Barbery L’élégance du hérisson, dre ma c’hoarvez pep tra en ur savadur hag e ranndioù an dud a zo o chom ennañ. Kement-se gant donezon J. M. Erre da lakaat an dud da c’hoarzhin.

Ar pezh a gavan mat er romant-mañ eo ne grog ket diouzhtu an dichadennaoueg. Amzer ‘zo da anavezout an tudennoù, pep hini gant e follentez dous (arabat lenn re vuan evit pakañ pep frazenn farsus…) Ur wezh lañset avat, e teuer da grediñ eo ar skrivagner a zo troet da sot, ken brav e teu a-benn da strobañ al lenner.

Evel e romantoù all ar skrivagner emañ an alc’hwez er fin. Pep tra a gav e blas a-feson. Hag ebat ‘zo bet, etre ar bajenn gentañ hag an hini ziwezhañ !

Mat eo, hep bezañ ken fentus ha Le mystère Sherlock, pell a-us d’e romantoù all, a gav din.


Rouanez ar pleg-mor, Serj Richard (2017)

Dont a ra al levr-mañ da heul Ken tost d’an teñzor, a implij an hevelep tudennoù. Ken pouezus all eo an endro : kêr ha bae St Brieg. Desket e vez traoù diwar-benn ar pesketa ha buhez tud an arvor, gant ur pouez bras roet d’ar sevenadur.

N’eus netra da rebech : pinvidik ha flour ar yezh, un itrik poellek. Koulskoude, n’eo ket gwall blijus da lenn. Marteze abalamour ma n’eo ket an harozed gwir harozed, n’int ket studiet pizh. Poan em eus bet oc’h en em stagañ outo, daoust ma ne oant ket dianav din. Lakaat a ra ac’hanon da soñjal el levrioù “lenn” a lennen pa oan bihan, ma ne oa penntudennoù nemet peogwir e oa ret evit lakaat ur bern gouiziegezhioù da vezañ lonket. N’eo ket tre e mod-se e welan an traoù : ar blijadur lenn da gentañ, ar peurrest da heul, mar bez tu, ha ma n’eus ket, n’eo ket sañsubl. Ma vez graet ur valeadenn e bro St Brieg e-kerzh ar romant, e vank a lusk, a suspens, hag an istor karantez ha ne vez nemet damveneget he dije dellezet muioc’h a breder, marteze ? Un afer pouezañ n’eo ken, p’emañ an holl aozennoù amañ. Madik eo, hep mui ken.


Cormoran Strike 3 : La carrière du mal, Robert Galbraith (J.K. Rowling), Rouantelezh Unanet (2015)

Emaon c’hoazh o klask perak e plij din ar rummad romantoù-polis-mañ, met n’eus douetañs ebet : higennet on.

Stumm an heuliad a ro tro d’ar skrivagnerez da vont donoc’h-donañ e psikologiezh an tudennoù hag e munudoù o buhezioù : gant se, en em santer muioc’h-mui koñsernet gant an darvoudoù.

Ne gavan ket gwallzedennus trubuilhoù kalon Robin. Muioc’h a dalvoudegezh zo gant an itrik, hep na vije divoutin, chom a reer peg outi peogwir ez eus suspens hag e plav an dañjer war-eeün a-us da benn an harozez. Desket e vez traoù, ivez, diwar-benn ur rummad tud nebeut anavezet hag ez eo o sorc’henn e vije tennet lodenn pe lodenn eus o c’horf : digredus… met gwir. Anvet e vez “apotemnofiliezh”. Ur perzh pouezus a c’hoari ar sonerezh er romant-mañ.

Gant an trede levrenn-mañ on krog da gavout ar pezh e oan o klask en heuliad abaoe ar penn kentañ hep en anzav : roudoù eus skrivagnerez Harry Potter. Dont a ra muioc’h war-wel, dre he fent dibar. O, ne vez ket gwelet alies, n’eo ket stil ar romant ! Met emañ amañ, war api, o tiskouez e fri ur wezh an amzer, ha dreist eo (dic’hortosat gourvezvank !…).

N’eo ket La carrière du mal ur bennoberenn moarvat, met gwelloc’h eo eget an daou gCormoran Strike kent, ha ne oant ket fall dija. Ne ziskroger ket eus ar romant ur wezh lañset. Emichañs e lemmo muioc’h-mui he fluenn ar skrivagnerez gant an tudennoù-mañ. Forzh penaos e ouezan mat, bremañ, ne vin ket evit chom hep lenn ar re a zeuio da heul.


Nicolas Le Floch 11 : L’année du volcan, Jean-François Parot, Frañs (2013)

Ma n’eo ket disteroc’h an 11vet romant-mañ eus enklaskoù ar c’homisar Le Floch, n’eo ket dreistordinal an enklask-mañ kennebeut. Chom a ra ar perzhioù mat boaz : ar yezh, o treveziñ galleg an XVIIIvet kantved, (un dakennig a vrezhoneg a-wezhioù, zoken !) ; an en-dro deskrivet munut, an tudennoù istorel mesket gant ar re a zo ganet diwar ijin ar skrivagner, ar fedoù gwir, an enklask kaset war-raok gant ar polis ha war-gil gant tud brasoc’h ha galloudusoc’h egeto, ha ne heuliont ket atav an hevelep palioù hag int, ar c’heginañ… Staliet eo al lenner en un doare aes hag heuliañ a ra bonnoù an heuliad hep terriñ e benn, gant ar blijadur da gaout atav un dra bennak da zeskiñ e-ser lenn.

Aet eo Jean-François Parot da anaon e miz Mae 2018 : biken ne dizho Nicolas Le Floch an Dispac’h bras… 14 levrenn eus e avañturioù a zo bet embannet en holl.