Category Archives: Polis

Sveda alumeto, Anton Ĉeĥov, bro-Rusia (1884)

Un danevell-polis dezhi un 20 pajennad bennak.

Krog on da gompren perak eo Tchekhov ur skrivagner anavezet : reiñ a ra un daolenn vev eus ar vuhez e Rusia e fin an XIXvet kantved. War ar poent-se n’eus netra da lavaret, mont a reer tre e ti an dud ha kemer perzh en o foanioù bras ha munut. Lusket brav eo an dezrevell, gant divizoù farsus.

E-keñver an istor-polis, n’on ket kendrec’het avat. Gwir eo ne oa ket 100 bloaz ar jener c’hoazh. Tennañ a ra an enklaskerien da ludresadennoù, ha n’eo diazezet o lakadennoù war netra fetis. Gant se, e oan engortoz ez afe o zaol er c’harzh… Gwir eo eo un tamm “dic’hortoz” ar fin… daoust ma vije divinet aes ganeomp, arbennigourien war an danvez ma z’omp, 2 gantved war-lerc’h. An istor a-bezh a son evel un tamm c’hwitadenn neuze, da betra … ?

Lennet e vez hep diaesterioù, hep dale, hep re a engouestl kennebeut. N’eo ket ur bennoberenn.

Advertisements

La disparition de Natacha B., Frédéric Rocchia, Frañs (2018)

Romant-polis kentañ un aozer en em ginnig evel ijinus hag a bled gant traoù all eget lennegezh ivez.

Skrivet eo ar romant gant unan n’eo ket skrivagner, ha santet e vez. Pas kement-se en ereadur ar frazennoù, met er reizhskrivañ hag el lusk. Gant traoù farsus evel “tout va à volo”, met kement anezho ma ne weler mui nemet se goude ur prantad. Peogwir e felle din lenn al levr penn-da-benn kousto pe gousto, em eus kemeret anezhañ evel un arridennad skouerioù fall, da chom hep heuliañ pa skriver.

Kuzul kentañ : lakaat al levr da vezañ reizhet hag adlennet. Deskiñ implijout amzerioù. Gwiriañ reizhskrivadur ar gerioù gant ar genrouedad, da skouer.

Eil kuzul : chom hep implijout re a zivizoù. Seul vui ma komz tud kaezh al levr-mañ, betek ar re zesketañ anezho, gant ur pouez-mouezh merket er skritur hag a lak anezho da dremen evit sodien a-ziwar ar maez. Lakaomp. Nemet eo ponner adal ar frazennoù kentañ, hag e pad a-hed al levr… An diampartiz da veskañ divizoù ha komz-plaen a verkan muioc’h-mui en testennoù modern, techet da vezañ re helavar. Tennañ a ra diouzh ar c’hwezhioù, al livioù, ar jestroù, al livioù ha kement ‘zo, ar wirionded a lak al lenner da splujañ e bed ar skrivagner. Luchañ a ra war-zu ar senario, kentoc’h eget war-zu un oberenn lennegel, ha pa vije a galite uvel evel ur romant-polis.

Trede kuzul : chom hep implijout kozh klichedoù kozh, pa n’eur ket evit mont dreist dezho. Da skouer, senenn hir ar pred e ti an div wrac’h gozh a servij boued n’eus ket tu da zebriñ. Pe istor karantez brein ar c’homisar hag ar stajiadez. Pa n’eus netra nevez, na gwelloc’h, da ginnig eget ar re all, chom hep embann…

Ma, gant se, ne dalv ket ar boan resisaat eo ul levr nul… memes ma z’eus ijin a-walc’h er senario.

 


Flavia de Luce 6 : Töte Vögel singen nicht, Alan Bradley, bro-Ganada (2014)

Ma ne ouezfen ket ez eus romantoù all da heul, em bije kredet e oa hemañ hini diwezhañ e rummad. Disheñvel eo ouzh ar re all e meur a geñver, daoust ma vije gwirheñvel ha ma vije implijet ar roadoù kent gant ampartiz ennañ.

10 vloaz goude he marv, setu adkavet korf mamm Flavia, Harriet, e Tibet. Kaset eo en-dro da vBuckshaw evit bezañ interet. An darvoud kregiñ-mañ, a greden ne oa nemet poent-loc’hañ an istor, a bad penn-da-benn al levr a-benn ar fin.

Ul liv teñvaloc’h e ro da bep tra, peogwir eo emellet Flavia a-dost er c’hañv. Reiñ a ra tro dezhi da ziskoachañ istorioù kozh ur wezh ouzhpenn. Hag ur soñj digredus a ziwan en he fenn a gimistez…

El levr-mañ e lak Alan Bradley holl dudennoù romantoù kent ar rummad d’en em gavout asambles e ti Flavia, evel e film diwezhañ un heuliad tele ma vije lakaet holl aktourien an heuliad da ziskouez o fri ur wezh ziwezhañ.

Met ar pep souezhusañ zo e lec’h all : en daou ziviz don kemeret gant ar skrivagner a-zivout e benndudenn 11 vloaz hanter. Unan a sell ouzh he c’hefridi er bed a-viskoazh, unan all ouzh he dazont tost. Met ne fell ket din divoulc’hañ pep tra.

Ur marzh eo pegen brav eo renet an istor-polis-mañ. Pa soñjer mat, ne erru ar c’helan pouezus nemet er pajennadoù diwezhañ.  Hag al levr ne ra “nemet” kontañ an daou zeiz bennak a zo etre degemer arched Harriet en ti-gar hag he oferenn interamant. Daoust da se, ne gaver morse hir e amzer, ken pinvidik ha liesseurt eo ar bed ijinet gant ar skrivagner.


Et vous êtes priés d’assister au meurtre de…, Ngaio Marsh, Zeland Nevez (1934)

Un anv-bihan e yezh maori he deus ar skrivagnerez romantoù-polis-mañ, 5 bloaz yaouankoc’h hag Agatha Christie. Lec’hiet eo he holl romantoù e bro-Saoz, dezhi da vezañ eus Zeland Nevez. Gant se, en hennezh kentañ-mañ ne welan ket diforc’hioù bras etre he labour hag hini Agatha Christie.

N’heller ket c’hoazh ober ur poltred psikologel resis eus an enseller Roderick Alleyn, a vo haroz un tregont romant all war-lerc’h. Tennañ a ra muioc’h da Sherlock Holmes eget da Hercule Poirot avat. Hag an darempred a wazhoniezh a lak e plas gant e eiler a zegas soñj eus mignoniezh drol Sherlock ha Watson.

Evit an itrik, ur muntr e ti pinvidien bodet evit ur c’hoari etre mignoned, n’eus ket kalz traoù nevez ennan. Met lusket eo ha tapet e vezer ennañ digudenn : lennet e vez en un tenn. Vad a ra gwiskañ kofignonoù kozh a-wezhioù !

 


Peurzorn, Petros Markaris, bro-C’hres (2018)

Gant ar bedervet levrenn-mañ e echu ar rummad peder, bet lakaet e brezhoneg gant Alan Botrel hag embannet etre 2014 ha 2018.

Daoust ma vije atav an hevelep tudennoù, splannoc’h-splannañ eo n’int ket ar re bouezusañ en istor, an dudenn bennañ o vezañ bro-Chres e-pad an enkadenn ekonomikel.

Adkavet e vez el levr-mañ doare-ober al levrioù all : muntroù diouzh steudad, sinet, dezho abegoù politikel gwriziennet don en istor ar vro. Heuliet e vez ar c’homisar C’haritos war e labour hag en e vuhez familh, ur familh unvan hag un endro labour plijus a ziskouez bezañ boue an dudenn en ur bed war e dremenvan, brein penn-da-benn.

Din-me e vanke gouiziegezhioù diwar-benn istor bro-C’hres evit peurgompren an traoù, ha dav eo din anzav n’on ket deuet a-benn da zoñvaat kement dibab geriaoueg graet gant Alan Botrel, din da vezañ echuet ar peder levrenn. Ur geriaoueg er fin a sikour kalzig koulskoude.

Daoust da se em eus kroget, lennet hag echuet Peurzorn gant entan. Un heuliad gwelloc’h-gwellañ eo evit al lenner : ne lavaran ket ez eus un diforc’h talvoudegezh etre al levrioù, met kentoc’h e vez higennet al lenner dousig e penn kentañ, ha seul vui ma z’a don er bed kinniget, seul vui en deus c’hoant da vont war-raok… betek bezañ tortiset da vat.

D’am soñj eman an heuliad polis-mañ e-touez ar re wellañ em bije lennet e brezhoneg, gras d’an danvez modern, d’an dalvoudegezh istorel, d’ar yezh live uhel dezhi ha da studiadenn zon an tudennoù hag ar pemdez e bro-C’hres.


Candide et Lubrique, Adam Thirlwell, Rouantelezh Unanet (2016)

Ur romant un tammig dedennus… met pas muioc’h.

Emañ an dezreveller e kreizig-kreiz un enkadenn : re binvidik eo, re aes eo e vuhez, gant se eo bet bountet gant e vouezh diabarzh da guitaat e labour ha da chom da vevañ gant e wreg (pinvidik) e ti e dud (pinvidik). Petra a reer pa vezer dilabour ? Malañ soñjoù. Ur maler-soñjoù a-vicher e teu da vezañ, ha kinnig a ra anezho deomp evel ma teuont e teuont, a-stlabez.

Gwir eo e teu soñjoù dedennus a-wezhioù, prederouriezh, “refleksionoù profitabl”… met ret eo o didouezhiañ diouzh ar re all ! Evit ar pezh a sell ouzh an itrik ez eus unan bihan, strobet e-touez ar peurrest, ne c’heller ket lavaret e vije tridus al lusk… Ha c’hoazh, pa ne huanader ket da vat…

Taolenn al levr zo ur souezhadenn anezhi hec’h-unan, kontañ a ra un istor a-dammoù, dindan un hir a frazennad. Al lodenn gwellañ eo…

N’eo ket c’hwitet ar romant da vat, met ne zeuan ket a-benn da drueziñ unan en deus da bal klask tammoù trubuilh da blantañ en e vuhez evit dizenouiñ. Koulskoude, pa soñjer mat, an endro-man, an tem-mañ, eo ar re a gaver tamm-pe-damm e pennoberenn Bret Easton Ellis Less than zero ! Posubl e vije, eta, ne vije ket barrek-barrek Adam Thirlwell war ar skrivañ. Emichañs e skriv evitañ e-unan, da glask diluziañ e “gudennoù” ha da reiñ un tamm lufr d’e ego (war em eus komprenet n’emañ ket pell stad haroz Candide et Lubrique eus hini ar skrivagner). War ma meno, n’eo ket erru c’hoazh d’al live ma tedenner al lennerien.

Met posubl eo ivez em bije c’hwitet war un dra bennak, e vije re lennek an oberenn evidon pe evit bezañ peurgomprenet diwar ar c’hentañ lennadenn…

Etre va chik ha va chouk, div notennig evit an dazont :

. Paouez da zibab va lennadennoù diwar o golo

. Chom hep adlenn Adam Thirlwell (nemet ma tro va soñj evit abeg pe abeg, da skouer, kuzul ur mignon).


Troiad en ifern, Mich Beyer (2017)

Er romant-mañ e adkaver ar pezh a ra priz romantoù Mich Beyer : ur yezh uhel he live met c’hwek da lenn, ur studiadenn resis eus psikologiezh an tudennoù, ur framm klasel, ar stek da lakaat ar suspens da greskiñ…

Kouskoude on krog da vezañ hegaset un tamm gant an temoù leitmotiv a gaver e kalz eus he romantoù : enezenn, heñvelreviadelezh… (met da belec’h an diaoul eo aet ar c’hazh ?). Evel-just e c’hell ur skrivagner bezañ dedennet gant an dodenn-mañ-dodenn a-hed e vuhez, met n’eo ket e mod-se e santan an traoù amañ, kentoc’h un doare “tro ret”(desired shape), dedennusoc’h da grouiñ eget da lenn marteze. Lemel a ra un tamm eus ar blijadur dizoloiñ, dre ma serr an dremmwel.

Un dra heverk er romant-mañ eo na weler ennañ nemet merc’hed -war-bouez er pennad diwezhañ. Hennezh on bet dipitet a-walc’h gantañ, engortoz e oan e tegasfe ur sell nevez war an afer met ne ra ket. Gellet e vije bet espern anezhañ.

Chom a ra ar romant plijus da lenn atav, lonket e vez en un tenn, kenkoulz hag e ziagentourien.


Kuzh, Paol ar Meur (2017)

Echu oa ar romant-mañ e 2014, daoust ma n’eo bet embannet nemet e 2017. Ur romant-polis brestad a c’hellfe bezañ graet anezhañ. Mont a reer war roudoù un den a zo aet diwar-wel, diwar an testennoù brezhonek a zo chomet en e urzhiataer dreist-holl, ha diwar ar pezh a lavar ar re o deus bet darempredoù gantañ. Don a-walc’h eo ar poltred, p’eo ret kaout meur a savboent da gompren aes peseurt doare den e oa.

Met ar pep pouezusañ, ar pezh a zesach an evezh dreist pep tra, eo kêr Brest, metoù bihan ar vrezhonegerien tro-dro d’ar greizenn a c’hell bezañ an Tara Inn : un testeni bennak eus ar vuhez e 2014, na petra ‘ta… Hag un nebeut temoù a-dreñv ivez : naturegezh, abegoù ar skrivañ e brezhoneg…

En ur stil disheñvel en deus lakaet ac’hanon da soñjal e romant Frañsez Favereau Dianket, hag en hini Yann Gerven Brestiz o vreskenn.

N’eo ket kaset an itrik gant ul lusk dichadennet, met dedennus ha pinvidik eo memestra.

 


La maison dans la dune, Maxence Van der Meersch, Frañs (1932)

Romant kentañ Maxence Van der Meersch eo ar romant-polis-mañ.

Tremen a ra an itrik etre kêr Dunkerk ha Belgia. Heuliañ a reer ur c’houblad tud munut o vevañ-bevaik diwar trafikañ butun etre Belgia ha Frañs. Un istor karantez ha digarantez, kenstur gant un itrik polis eeün.

Lennet e vez buan, hep souezhadennoù, gant plijadur avat dre m’eo skrivet brav. Ar santimant glan a zesach Sylvain war-zu Pascaline a ro da zamwelout ar pezh a c’hoarvezo un nebeut bloavezhioù war-lerc’h e buhez ar skrivagner, en em droio war-zu ar feiz katolik. N’eus ket anv a relijion er romant koulskoude.

Dibabet em boa lenn La maison dans la dune gant ar spi da splujañ e ardamaezioù ar vro, da dañva an aergelc’h. War ar poent-mañ, n’eus dipit ebet da gaout.


Que deviennent les enfants quand la nuit tombe ?, Jean-Paul Nozière, Frañs (2013)

Desachet on bet gant titl kevrinus ar romant-mañ evit ar yaouankiz.

Etre ar bloavezhioù 60 ha 80 e oa degouezhet war douar bras Frañs ur 1600 bugel bennak o tont eus ar Reunion : bugale dezho 7 da 14 vloaz, tennet digant o familhoù gant an DDASS, laeret a-wezhioù zoken, war zigarez n’o dije ket un dazont brav a-walc’h lec’h ma oant ganet. Ar pal a oa lakaat da ziskenn niver a vugale an enezenn dre adpoblañ departamantoù ‘zo eus Frañs a oa bet dilezet gant o annezidi abalamour d’an divaeziañ : Corrèze, Gers, Lozère…

Maget eo romant Jean-Paul Nozière gant tonkad ijinet daou eus ar vugale-se. Lakaet en deus kalzig a lusk en e oberenn dre implijout un istor kroaziet, etre ar pezh a c’hoarvez en amzer-vremañ (ur grennardez a zizolo klopenn ur bugel e kraoù an ti emañ o paouez anneziñ ennañ) hag istor perc’henn ar c’hlopenn, tro 1966, er Reunion. Kaset e vez al lenner war hentoù-dall a-raok na c’hellfe peurgompren an traoù, pell eus ar pezh en deus ijinet.

Deuet eo brav gantañ, ha plijus e vez atav dizoloiñ tammoù kuzh eus an Istor, ha pa vije dre levrioù bihan difouge evel hennezh.