Author Archives: pevarlagad

About pevarlagad

Ul lennerez o reiñ deoc'h pezh he deus skrivet goude he lennadennoù e-pad bloavezhioù. Deoc'h da reiñ ho soñj ivez.

L’art de s’aimer sans mots, Sylvie Tenenbaum, Frañs (2003)

El levr diorren personel-mañ e vez graet tro an holl sinoù, jestroù, emzalc’hoù a gemer perzh, hep gouzout d’an dud a-wezhioù, e-barzh an daremprediñ. 80 % eus ar pezh a zo da gompren a vije skoachet en tu all eus ar gerioù.

Ma kavan dedennus an tem -n’eus yezhadur klok ebet eus ster hag implij ar sinoù bras ha bihan-se- ne c’hellan ket lavaret kement-all eus al levr. Daoust ma vije lardet gant daveoù, d’ober un tamm sirius, n’eus nemet avel oc’h ober anezhañ. Kalz plas a vez kollet da zisplegañ traoù anat ha da reiñ skouerioù chuchu. N’eo ket kenaoz a-walc’h evidon. Ha ne gomzan ket eus ar c’heur bihan a gelc’hia pep niverenn traoñ ar bajenn…

Mat eo memestra d’en em soñjal war plas ar gerioù, dreistmentet er bed a-vremañ. Deskiñ ur geriadur n’eo ket komz ur yezh, ha ne vo biken a-walc’h anezho evit en em zaremprediñ etre tud.

An arz d’en em garout hep tremen dre ar c’herioù n’on ket bet touchet gant ar gras anezhañ, moarvat, met d’an nebeutañ em eus pleustret hardi war an arz da gavout hir va amzer hep magañ drougrañs ouzh an hini en deus profet al levr din.

Advertisements

La guerre des clans 1 levrenn 1 : Retour à l’état sauvage, Erin Hunter, Rouantelezh Unanet (2003)

Evel Caroline Quine, mamm Alice Roy, Erin Hunter n’eo ket ur skrivagnerez nemeti met ur strollad skrivagnerezed ennañ ar skrivagnerezed saoz Kate Cary, Cherith Baldry ha Victoria Holmes da gentañ. Diwezhatoc’h eo deuet Tui Sutherland (amerikanez), Gillian Philip ha Rosie Best (saozezed) ha neuze Inbali Iserles (Israeladez) da founnusaat ar skipailh. O vezañ m’eo awenet bed La Guerre des clans gant lec’hioù ‘zo eus Breizh Veur, e lakain atav “Rouantelezh Unanet” evit ar rummad-mañ, n’eus forzh gant piv e vije skrivet al levr e gwirionez.

Kate Cary eo he deus skrivet al levrenn gentañ-mañ e gwirionez, sikouret don gant Victoria Holmes. Lavarout a ra bezañ bet awenet gant romantoù faltazi Enid Blyton, Caroline Quine ha Lucy Maud Montgomery.

Met e gwirionez, ar romant a denn ar muiañ an oberenn gentañ-mañ dezhañ eo Levr ar janglenn gant Kipling, d’am soñj. Ur c’hazhig doñv, bountet gant e anien, a vez degemeret e-touez ur meuriad kizhier gouez, lec’h ma tle ober e zoull en ur lakaat disoñjal e teu eus bed an dud. Lakaet da zeskard en abeg d’e oad, e tleo en em ober ouzh un aozadur strizh ha pignat tamm-ha-tamm gant e bazennoù, neket hep ober un nebeut sotonioù en em ginnigo dezhañ war e hent.

Ret eo gouzout ez eus eus La guerre des Clans un heuliad hir-kenañ, ha n’eo ket peurechu c’hoazh en deiz a hiziv. Al levrenn gentañ-mañ a oa sañset bezañ an hini nemetañ, hervez an urzhiad. Mont a ra goustadik an traoù er penn kentañ peogwir ez eo ret staliañ don un endro faltazi luziet. Digempouez-mat eo al levr eta, gant ur penn kentañ a ya war e blaen, hag ur fin en em laka an ober da c’haloupat ennañ, kement ha ken buan ma n’eus ket bet tu da glozañ an istor da vat.

Spered Levr ar janglenn a vez dilezet er fin, evit tuañ muioc’h eus tu Game of Thrones : stourm evit e glañ, e damm douar, bezañ feal, kalonek, anduriñ treitouriezh, mervel evit e soñjoù, difenn e vignoned, gwalc’hiñ ar re a zo tamallet e gaou… lod eus an traoù-se a vije re griz da lakaat en un oberenn evit ar yaouankiz. Ar fed e tremenfe an istor en ur bed loened a bermet da vont pelloc’h war an hent-se, ar pezh a zo mat.

Ober a ra berzh La guerre des clans e-touez bugale ar skol kentañ derez, re ar 6vet hag ar 5vet klas : setu perak em boa c’hoant d’e lenn. Met ne welan netra nevez er geusteurenn kinniget ; drammoù kozh aztommet ne lavaran ket. Gwell a se ma plij d’ar vugale a-vremañ.

Ha me en oad gour, evit poent n’on ket strobinellet : ne welan netra brav er skritur, netra dreistordinal en istor, dezhi da vezañ plijus-rezonabl. Hag ouzhpenn em eus aon e vo santet betek re ar c’heñchamantoù pluennoù a levrenn da levrenn. N’on ket sur e vin kalonek a-walc’h da vont betek ar fin…


Le club des érudits hallucinés, Marie-Lucie Bougon, Frañs (2019)

Ganet e 1990, Lucie Bougon zo ur skrivagnerez yaouank a zo o sevel un dezenn war an doare m’eo bet degemeret al lennegez faltazi e Frañs eus 1972 betek an deiz hiziv.

Desachet on bet gant golo ar romant kentañ-mañ, met ivez gant e etikedenn ; Steam punk : bedoù e vezan plijet ganto, da gustum.

A-fed rekipe ez eus an drammoù ret. Deskrivet mat eo ar bed ha doujañ a ra eus ar gwellañ d’ar pezh emaer o c’hortoz. Met pa soñjer mat, ne z’a ket en tu all d’ar pezh a oar al lenner dija. Ar bedoù steampunk n’eus anezho nemet e ijin o grouerien, hag evit o dispakañ eo ret diskouez intrudu da ledanaat atav ar pezh a oa a-raok ha da binvidikaat anezho. Kontrol da se eo diazezet levr Marie-Lucie Bougon war glichedoù rakchaoket.

N’eo ket fall an istor, a denn da Frankenstein un tammig. Met ur romant bountet eo. Ar skritur anezhañ, zoken, a zo a-feur, evel hini kopiadenn ul liseadez fur. Ne zeu netra da souezhiñ al lennerien, gwezh ebet. Kavadenn ebet. Skañvder ebet.

Ouzhpenn-se e teu re drumm ar fin, e-keñver lusk pozet-mat ar penn kentañ.

Marteze e vije gwelloc’h d’an danvez-skrivagnerez chom gant an danevelloù, he doa kroget ganto ? Evidon e vije kenkoulz lenn he zezenn, pa vo echu, eget kenderc’hel gant he oberennoù faltazi. Kavout a ran dispar an danvez anezhi.

 

 


Five on a secret trail, Enid Blyton, Rouantelezh Unanet (1956)

Diaes eo din herzel ouzh va c’hoant da lenn ur Famous five p’en em gavan dirazañ, en ur voest-levrioù da skouer. Setu ar pezh a zo c’hoarvezet din ar wezh-mañ.

Hennezh, 15vet eus ar rummad, zo bet skrivet 8 vloaz a-raok marv Enid Blyton, d’ar mare ma oa ar fonnusañ he labour-krouiñ. N’eo ket mui re sekselour (ar merc’hed ne fardont ket ar boued muioc’h eget na ra ar baotred, da skouer). Ha forzh penaos e kavan sot-kenañ “nevesaat” al levrioù evit klask tennañ diouto ar pezh ne glot ket mui gant sistem-soñjal ar bed a-vremañ. Politikerezh ar struskañval n’eo ken. Gwelloc’h e kavan lakaat ar vugale, ma vezont plijet gant seurt lennegezh, d’en em soñjal war ar pezh en deus cheñchet er gevredigezh abaoe ar mare m’eo bet skrivet al levr… Traoù dedennus a zo er pennad blog-se evit ar re a vije dedennet (e galleg).

Koshaet eo ar spered, eta. Met petra a gavan ken plijus el levrioù-mañ ?

Da gentañ an efed “heuliad” : gant an amzer, e c’heller lakaat penn-ouzh-penn kement elfenn hon eus diwar-benn an tudennoù, evit pinvidikaat o foltred. Ken aes eo splujañ en ur Famous Five ha gwiskañ ur stammenn c’hloan gozh.

Da eil, ar fed e chomfe tost-kenañ Enid Blyton ouzh spered ar vugale, ouzh ar pezh a gont evito ha n’en dije pouez ebet evit un den bras : darempred tost gant Tim a vez graet kement a don dezhañ ha ma vije un den ; kletder ar gweleoù, plijadurioù eeün a denn ouzh ar boued pe ouzh kaerder an endro… ne gav ket din e vije ken barrek an holl skrivagnerien evit ar vugale da gompren anezho -ar pezh a zo drol, pa ouezer ne oa ket eus ar skrivagnerez ur vamm garantezus… re brederiet ma oa gant he labour-skrivañ ?

D’an trede, ar suspens kreñv a evod diouzh pajennadoù kement Famous five a zo. Me gav din eo kreñvoc’h c’hoazh evit an dud gour, peogwir ne vezont ket tapet gant an istor evel ar vugale ha ne zisoñjont ket, el levr-mañ, e c’hell al laeron dont en-dro ha sourpren ar vugale en o zoull, da skouer (a-benn ar fin ne c’hoarvez ket).

D’ar pevare, e kavan mat-tre an doare m’he deus Enid Blyton da zihuniñ goulennoù e spered al lennerien. Petra eo ar paotr-se hag a lavar ur wezh gwenn, ur wezh du ? a respont eo Guy e anv, evit en em zislavarout pelloc’h ? Penaos an diaoul e c’hell bezañ klevet kement loen a veneg Anne ha George en o diviz, pa vezont o-unan en ti dirapar ?

N’eo ket The famous Five and the secret trail unan eus romantoù heverkañ ar rummad, nag a-fed endro, nag a-fed avañtur. Ar vandennad laeron zo pout a spered ha n’en deus ket armoù. Ma talc’her soñj eus ar romant eo abalamour da c’hloazadenn Tim, a redia anezhañ da zougen un dro-c’houzoug droch.

M’emañ ar wirionez, marteze, gant ar re a lavar ez eus traoù gwelloc’h da lakaat da vezañ lennet gant bugale hon amzer, e kav din e tlefe kement skrivagner a venn skrivañ evit ar vugale studiañ skridoù ar skrivagnerez-mañ ha klask tennañ e vad diouto.

Hag evit an dud gour, e chom seurt levr ur seurt madalenig Proust.


Marc’heger ar marv, Peter Tremayne, Rouantelezh Unanet (2011)

Kentañ embannadur brezhonek e 2019.

Kavout a ra e blas ar romant-mañ just war-lerc’h Marv an arc’heskob. Fidelma zo oc’h ober hent war-zu Iwerzhon tra m’eo chomet Eadulf e Roma ; n’eus netra sirius etrezo c’hoazh, daoust ma krogje da soñjal ennañ.

Ton ar romant-mañ en deus ul liv dezhañ e-unan ; tostoc’h eus ar romant-avañtur eget eus ar romant-polis. Diaes a-walc’h eo en em lakaat e-barzh peogwir ez a gorrek an traoù e-pad pell, hag un niver bras a berzhidi eo ret derc’hel soñj anezho evit na vezañ ket kollet en itrik (sikouret e vezer gant ul listennad anezho, lec’hiet e penn kentañ al levr).

Ouzhpenn-se em eus kavet start a-walc’h en em reteriñ en displegadurioù istorel. Distabil-kenañ e oa ar maread, gant strolladoù ha chefed vihan o ren kichen-ha-kichen hag o klask kemer o zu kreñv war o amezeien ur wezh an amzer. An dizemglevioù relijiel, gant kredennoù enep o klask gounid tachenn e diabarzh an abatiez evel en diavaez, a lak ar brasañ strafuilh e spered al lennerien, ma ne vezont ket dihun-kaer.

N’eus forzh, goude ur pennad e vezer paket gant an istor ha strobinellet gant endro natur dreistordinal traonienn an Trebbia e Italia. Dedennus-tre eo ivez spiañ ouzh pemdez annezidi ha gweladennerien abati Bobbio.

Diellet-kaer eo ar romant, ar pezh a laka anezhañ da vezañ ken kelennus ha gwallzedennus. Echuiñ a ra gant argad an abati war an ton bras. Ober forzh pegement, a lavaran !


À la recherche du temps perdu 1 : Du côté de chez Swann, Marcel Proust, Frañs (1913)

Proust1N’em eus ket soñj e vije bet aliet din lenn Proust, na pa vije nemet ur wezh en va buhez. Ar bruzhunoù a ouezan diwar e benn n’int nemet kritikoù : dilennabl e oberenn gant an hir ma z’eo, ken hir e frazennoù m’en em goller enno… ne oa war listenn ebet bet roet din gant va c’helennerien ha n’on en em gavet gant den ebet en dije lennet an heuliad-mañ hag a vije gouest da gontañ din tammoù eus an istor… ma z’eus unan.

Anv a oa eus Proust hag eus an tabut en deus heuliet embann À la recherche du temps perdu en La saga des intellectuels français em eus lennet n’eus ket pell ‘zo avat, hag ingal em bez tro da zornata levrioù diwar-benn ar skrivagner. Kuriusted zo bet plantet ennon gant kement-se, ha setu me lañset en avañtur.

Goude un nebeut pajennadoù, an dra gentañ em eus graet eo mont da wiriañ eo À la recherche du temps perdu ur romant. Ken resis eo santaduroù ar paotrig er penn kentañ m’eo bet anat din e oa tennet eus buhez ar skrivagner war-eeün. Ya, ur romant eo, met maget don gant eñvorennoù.

Rannet eo al levrenn gentañ-mañ dindan teir lodenn. En hini gentañ, Combray, e ro ar paotrig-dezreveller un aridennad soñjezonoù hag eñvorennoù diwar-benn ar c’hambreier a gouske enno pa oa bihan. Combray zo al lec’h ma yae da vakañsiñ gant e familh. Du-hont e reer anaoudegezh gant Swann, un amezeg karantezus met disprizet gant tud ar paotrig.

An eil lodenn, Un amour de Swann, zo ur flash-back a ginnig istor karantez Swann hag Odette, eus an deroù betek ma vije chadennet Swann gant ar garantez. Estreget an dudenn Swann, n’eo ket splann al liamm a zo etre an istor-mañ hag an hini gentañ.

Gant an trede lodenn Noms de pays e kroger da gompren n’eo ket ur patchwork takonet n’eus forzh penaos emaer o lenn. Laosket e vez Swann a-gostez ha distreiñ a reer da Bariz gant ar paotrig. Desachet eo forzh pegement gant ur plac’hig a c’hoari ganti el liorzh-kêr : merc’h Swann hag Odette an hini eo.

Kosteziañ a ra an destenn diouzh tu ar realism doare Balzac, nemet eo stad diabarzh an tudennoù a vez ergerzhet dre ur werenn-greskiñ : gant se, e tenn ivez d’an impresionism en ur mod bennak, peogwir e vez distummet ar pezh a zo tro-dro gant ar pouez bras roet da vont en-dro psikologel an tudennoù.

N’eo ket un destenn kasaüs da lenn ; daoust ma ne c’hoarvezfe koulz lavaret netra enni ha ma vije hir-rezonabl. Soubet e vezer e endro hag e metoù ar familh. Kalzig a fent a zo, el lodenn gentañ dreist-holl. Gwerniz bourc’hiz ar familh n’eo ket evit skoachañ penn-da-benn spered sourr ha jeder an dud, n’eus forzh pegen enorabl o dije c’hoant d’en em ziskouez.

Echuiñ a reer ar romant kentañ-mañ eus an heuliad gant ar santimant eo a-boan kroget an traoù.


Diwar dorgenn karreg-an-tan, Yeun ar Gow (1937 -1966)

Embannet e brezhoneg e 1999, al levr-mañ a stroll an testennoù ha ne oant ket bet embannet e stumm levrioù gant ar skrivagner. Etre an dornskridoù bet digejet gant poan hag an testennoù embannet a-gleiz hag a-zehou ez eus kalz a zibab.

Pinvidigezhioù zo da rastellat war 2 dachenn d’an nebeutañ : hini ar yezh, hag hini ijin ar bobl. Seblantoù, kontadennoù, kredennoù : fellout a rae da Yeun ar Gow testeniañ eus un amzer zo bet. Pep hini a gavo traoù ‘zo da blijout dezhañ e testennoù berr al levr-mañ. Dre ma n’on ket desachet gant Breizh ar mojennoù, em eus kavet muioc’h a interest e-barzh an testennoù stag ouzh buhez ar skrivagner : Ar sourded ; Ar person div wezh gall, peotramant e danevelloù faltaziek da vat, daoust pegen eeün e vije o broadelouriezh : Ar Breizhad amerikan ; Hurlink an Itron Tifena.

Met ne vije ket bet ken dedennus an holl destennoù-mañ hep displegadennoù Per Denez, er pennad-digeriñ hag a-zivout Ar person div wezh gall.


Le chat qui… 12 : Le chat qui connaissait un cardinal, Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1991)

Soñjal a rae din e vije diaes adlañsañ avañturioù James Qwilleran en ul lec’h-bevañ dedennusoc’h eget hini ar romant kent, al leti dirapar-se em boa komzet diwar e benn amañ. Met n’eus harz ebet da ijin Lilian Jackson Braun pa vez anv da lakaat e haroz da zilojañ. Setu eñ staliet en ur c’hraoù-avaloù eizh kostez dezhañ, en deus lakaet reneveziñ ken brav ma vez aozet gweladennoù d’e vizitañ.

Un istrogell a rener-skolaj a goll e vuhez ha setu James Qwilleran o heuliañ roudoù ar muntrer, sikouret gant Koko ha Yom-Yom.

Kaset e vezomp e bed ar redadegoù-kezeg dre hanterouriezh strollad c’hoariva ar gumun, evit echuiñ gant un trafik spisoù ha bilhedoù faos…

Daoust ha ne vije ket ar soubenn o trenkañ etre Qwilleran hag e zousig Pamela, ivez ?

Un daouzekvet levrenn ha ne zistera ket e lusk. Dudius-kenañ, daoust ma vije anat eo lennegezh skañv. Soñjal a ra din em eus kavet un displegadenn bennak d’ar fed e plij din kement ar rummad-mañ -marteze eo spazhañ laou !-. M’en dare hag-eñ ne denn ket ar bed kloz-se, en ur gêriadenn faltaziet en em anavez an holl enni, leun a glichedoù ha, war un dro, a ijin hag a imor vat, ouzh bed Noddy em eus desket lenn gantañ ha tremenet kalz amzer vourrus en e ser d’ar mare ma veze moullet don va eñvorennoù bugel en va empenn. Ur seurt Noddy evit ar re vras e vije eta !

Diskuizhus eo atav.


Ils ont rêvé d’un autre monde, Laurent Vidal, France (2012)

Un istorour eo Laurent Vidal. Mont a ra el levr-mañ war roudoù ur gevredigezh doare Fourier a zo bet o klask sevel ur “phalanstère” e bro-Vrazil adalek 1841. Penaos e veze tutaet ar frañsizien, micherourien ar bras anezho ; penaos e veze tomm bro-Vrazil outo, ha hi gant ar c’hoant da zegemer Europiz evit lakaat ar vro da ziorren. Trubuilhoù an hir a veaj, degemer e Rio, sach-blev etre ar pennoù.  Hag an hunvre o teuziñ rak ar wirionez : dienez, kernez, naon, hep gellout harpañ war au gevredigezh da vat gant an diaes m’eo an darempredoù etre an dud. Petra oa deuet da vezañ ar re a oa chomet e bro-Vrazil ur wezh dispennet ar gevredigezh ? Petra a chom eus an taol-esae-mañ 150 vloaz goude ?

Ne gont ket Laurent Vidal traoù ne oar ket : kement tra a lavar a vez roudoù paper diwar e benn. Met santout a reer e entan evit ar sujed, ha pa n’en deus ket gellet adkavout peadra da gontañ an Istor, e ijin ar pezh he dije gellet bezañ. An ton lourennek a oar implijout ur wezh an amzer a lak al levr da vezañ lennet evel ur romant avañtur. Kavet em eus dreist anezhañ.


Ar c’horonal ne skriv den dezhañ, Gabriel García Márquez, bro-Golombia (1961)

Bet on o wiriañ : ar wezh kentañ e oa din lenn ur romant gant Gabriel García Márquez, daoust m’em bije gwelet atav levrioù gantañ tro-dro din en va yaouankiz.

N’eo ket gwall hir ar romant-mañ. Lakaet en deus ac’hanon da soñjal kalzig, gant e aergelc’h hag e skritur, en levr John Steinbeck : Ar berlezenn. Nemet ar wezh-mañ on bet souezhet-kenañ gant ar fin kinniget gant ar skrivagner. Unan all a oan o c’hortoz, adalek ar pajennoù kentañ. Ne vin ket resisoc’h, kuit da derriñ plijadur-dizoloiñ lennerien nevez all…

Ar pezh a zo a dalvoudegezh el levr-mañ eo ar resis m’emañ deskrivadur buhez reuzeudik ar c’horonal. N’eus ket ezhomm ouzhpenn un nebeut pajennadoù evit en em santout paket en e ved. Kemer a ra ar munudoù, er vuhez-gortoz-se, ur ment dreistordinal.

Gant ar fin trumm, digor en ur mod (met pas kement ha ma tiskouez, emichañs) em eus soñjet e oa sterioù all gant an istor eget ar re n’em boa gwelet da gentañ. Lakaat a ra da brederiañ war pouez an hunvreoù -an touelloù ?-  a laka an nen da vont war-raok, a zeiz da zeiz.

Plijet on bet gant al lusk gorrek, an tavioù, an amzer kemeret o livañ an endro denel.

Ur romantig don, souezhus ha fromus.