Author Archives: pevarlagad

About pevarlagad

Ul lennerez o reiñ deoc'h pezh he deus skrivet goude he lennadennoù e-pad bloavezhioù. Deoc'h da reiñ ho soñj ivez.

Strasse des Todes, Robert Crais, Stadoù Unanet (2012)

Un enklask-polis doare “thriller” : an daou zen yaouank a zo bet skrapet dre zegouezh gant ur vandennad trafikerien tud dibaper zo war var o buhez. Lusket eo, gant un aergelc’h amerikan eus ar c’hentañ, en dezerzh nepell eus mec’hiko.

Lennegezh da ziverrañ e amzer, hep pal all ebet eget se. Doare un telefilm, ha pa vije a galite. Kalz eus perzhioù ar seizhved arz a gaver er romant-mañ : kelanioù diouzh an druilh, enklaskoù kenstur gant bandennadoù enep, dispak armoù ha kirri, tro-bale e biñsaskell er fin…

Ha nag a souezh gant ar fin ! Deuet e daol da vat gant Elvis Cole, an enklasker prevez !

Ne oa na displijus da heuliañ na skrivet fall, met n’eus ket peadra da sammañ e vemor gant seurt oberenn-beveziñ.

Advertisements

Aphrodite, moeurs antiques, Pierre Louÿs, Frañs (1896)

Tremen a ra an darvoudoù e kêr Aleksandri, en Henamzer. Eus un tu, ur serc’h eus ar re goantañ, Chrysis. Eus an tu all, ar c’hizeller Demetrios, ken kaer ma vije prest n’eus forzh peseurt plac’h d’en em lazhañ evitañ. Gwalc’het eo Demetrios gant e vuhez re aes ha ne ziskouez ket bezañ dedennet ken gant karantez ar c’hig. Deuet eo da garout muioc’h delwenn Aphrodite, savet gantañ diwar he skeudenn, eget ar rouanez Berenice hec’h-unan.

P’en em gav e-tal da gChrysis eo dedennet ganti raktal. Met fae a ra Chrysis outañ. Evel er c’hontadennoù hengounel, e c’houlenn gantañ kas teir amprouenn da benn a-raok m’en em rofe outañ. Laerezh, lazhañ, koll e enor. Ken kelc’hiet eo Demetrios ma sent outi…

Erotelezh zo er romant, met n’eo ket kreñv, daoust dezhi bezañ hollvezant. M’on bet lakaet diaes gant va lennadenn n’eo ket abalamour da se. Diskouez a ra war un dro ur gevredigezh henamzerel hunvreet, hervez an doare ma wele tud ar Marevezh kaer anezhi, ha war ziskar. Muioc’h eget ar garantez, ar c’hrizder a intra ar skrid. Ha diskouez a ra an tudennoù bezañ renet gant froudennoù kentoc’h ha gant pennaennoù.

Marteze e vez ret bountañ-divountañ kriterioù ar jener evit kas pelloc’h an arz : gant un oberenn a seurt-se emaer moarvat. Met daoust da ampartiz Pierre Louÿs war ar skrivañ ha d’e anaoudegezhioù don, n’on ket bet fromet nemeur gant ar romant-mañ. Un istor diwar-benn c’hoant revel ha galloud eo, da gentañ tout. Moarvat ne respont ket da c’houlennoù enlouc’het en va anien ?

Kavout a reer an destenn amañ.


La vie est plus belle en musique, Claire-Marie Le Guay, Frañs (2018)

Dre guriusted eo em eus bet c’hoant da lenn al levr-mañ ha n’eo ket bet skrivet evidon, stummet don ma oan bet war ar sonerezh klasel gwezhall.

Ur bianoourez a vicher a zispleg petra eo ar sonerezh eviti, en ur heuliañ un hent pavezet gant oberennoù o deus merket he buhez.

Etre testeni personel, prederouriezh, istor ar sonerezh, deskrivañ oberennoù ha flourañ ego an aozerez, diaes eo renkañ al levr. Sirius a-walc’h em eus kavet anezhañ evit un oberenn ledañ, ha dedennus alies : ne chom ket atav ar skrivagnerez gant oberennoù pe sonaozourien mil anavezet. Soñjal a ra din he deus skrivet ul levr en deus ur ster eviti, kentoc’h eget un dra kenwerzhel, ha diskouez a ra he zrivliadoù bezañ gwirion.

Ar pep gwellañ a vije lenn al levr-mañ ouzh skramm e urzhiataer ha gellet mont da glask war Youtube kement oberenn meneget, evit tennañ ar pep gwellañ anezhañ.

Met ne ouezan ket re piv a c’hellfe bezañ dedennet gant al levr-mañ, a-benn ar fin. Tud war an oad, boaz da selaou seurt sonerezh hep bezañ bet tizhet ul live dreistordinal war o benveg ? Me ‘bari n’eus ket ur mor a lennerien evit seurt traoù.

Ha ret eo din anzav on bet hegaset un tamm gant ton ar yezh, re eeünek. Evit komz eus un arz n’heller ket deskrivañ gant gerioù, hag espern a c’heller ar varzhoniezh ? Tachet eo an destenn ouzh an douar gant ar c’hentañ derez.

Dedennus a-walc’h eta, hep bezañ dispar.

 


Distro Jarl eus ar brezel, Goulc’han Kervella (2018)

Pa z’a Jarl d’ar brezel, e laosk war e lerc’h e vestrez koant, e vez sikouret gant ar soñj anezhi da anduriñ braouac’h stuz ar soudarded. Hag, e gwirionez, chomet eo stag Diell ouzh Jarl betek e zistro. Met cheñch a ra an traoù pa wel anezhañ, mac’hagnet ha disneuziet.

Estreget ur c’hemm korfel a zo : chomet eo en Jarl un dra bennak eus feulster ar brezel.

Soñjal a ra din en deus lakaet Goulc’han Kervella kalz anezhañ er romant-mañ, a goubla e garantez evit e vro, e sevenadur, ar vicher a vezhinaer, hag e skiant-prenet a wezhall tro-dro d’an dud klañv o spered.

Liammet brav eo sevenadur kozh Breizh gant an istor : ar romant en deus lakaet ac’hanon da soñjal en hini Yves Miossec Lorc’h, kasoni ha poan, a zo eus ar memes troc’h.

An disoc’h zo ur romant dedennus, pinvidikoc’h eget ar pezh a roe ar skrivagner abaoe un nebeut bloavezhioù, ur romant en deus goulennet muioc’h a labour eget skridoù ‘zo ivez kredabl. Neuze ma ne c’hellit ket lenn kement levr bet skrivet gantañ, ne vije ket fall dibab hennezh.

 


Perlez va Daeloù, Paskal Tabuteau (2018)

Un dastumad barzhonegoù klasel o stil on bet boemet ganto. Ar garantez eo an tem pennañ, a red dre an dri zem all : Koll, Harlu ha Dasorc’h. Sevel a ra istor buhez ar skrivagner e kleuz dirak daoulagad al lenner, a-lommoùigoù skañv.

Un drugar eo echuiñ gant testennoù laouenoc’h an trede lodenn, p’eo teñval an div gentañ. Reiñ a ra un digor war an dazont, degas a ra spi ha drantiz. Kizidik on ouzh fent ar skrivagner pa ra anv eus seks war an ton-se, en Pêr ha Naig he bodig faezh pe Kourtez itronezed da skouer : un dra em boa bet tro da verzout e testennoù all digant e zorn c’hoazh.

Paskal Tabuteau n’eo ket un nevesaer a-fed stumm, plijout a ra dezhañ implijout frammoù a eil dorn, pa n’int ket pleustret abaoe kantvedoù. Met n’eus ket kalz tud da implijout anezho gant kement a zonezon. Staliet e stern koñfortus gwerzennoù klasel pe enklotennoù doare krennbrezhoneg, en em lak an ene da nijal pell, distag diouzh trubuilhoù ar pemdez.

Ar barzhonegoù-mañ a gavan war un dro lennek ha soutil. Evidon, e skoont er gwenn bep tro, ha pa vijent awenet gant mojennoù keltiek kozh pe testennoù eus an Henamzer ha ne zesachont ac’hanon tamm ebet e mod all:  Gwerz bugale Lir, Kalipso... Kavet e vez enno trivliadoù fraost, kement hag er barzhonegoù a denn eus hon amzer-vremañ : Klouar eo an noz, Samhain, Erc’h àr An Intel, Hunvreerez ar Pont Quai-de-Seine… Gant re anezho en em santan unvan evit gellout o menegiñ holl.

Ur bed dezhañ e-unan a ginnig al levr-mañ, ur bed en em santan du-mañ ennañ. Kaer-meurbet.


Kriz ar yaouankiz, Frank Bodenes (2010)

Un dastumad danevelloù digant ur skrivagner a zo en e vleud gant ar gerioù.

Ar pep gwellañ enno eo ar yezh, blaz bro-Leon dezhi, pinvidik en he skeudennoù ha labouret a-fed son : mareoù ‘zo ma tenn muioc’h d’ar varzhoniezh eget d’ar c’homz-plaen, rimoù a-leizh er frazennoù, lakaomp e Kabellig tousog pe En va zamm lokennig plakoplastret.

Muioc’h eget ar yaouankiz e kav din eo ar baourentez an tem pennañ, met marteze ne vije ket bet gwerzhet ken aes al levr. Hag ur baourentez a dap estreget ar godelloù toull. Tammoù buhez tud munut, eus ar seurt a zisoñjer alies. Ur bed dezhañ e-unan a ginnig Frank Bodenes.

Koulskoude ne vezan ket tapet da vat gant an istorioù-se. Re blaen ? Evel unangomz unan o ribotat e soñjoù ? Soñjal a ra din e c’hell dont eus se, eus an diouer a zivizoù, a lusk en ober. Ha meur a wezh eo bet dleet din mont war va c’hiz peogwir em boa c’hwitet titouroù pouezus evit an itrik, lorbet ma oan gant ar gerioù.

Ar fent a zeu eus an implij aes anezho hag eus ar sonenn ma reont d’ar skouarn a lak ur seurt hed etre al lenner hag an tudennoù, diwar-goust ar from, marteze. Met se ‘zo hervez kizidigezh pep hini.


Éloge de la fesse, Hans-Jürgen Döpp, Frañs ?? (2002)

Ne gavan netra diwar-benn an hini en deus savet al levr-mañ, emichañs eo ur gall pa ne welan meneg ebet eus un droidigezh.

Ul levr skeudennoù eo da gentañ tout : delwennoù, livadurioù, luc’hskeudennoù diouzh giz ar bloavezhioù 20.

Un destennig a zeu da heul, met n’eo ket ar pep pouezusañ. Displegañ a ra an Ao. kelenner Hans-Jürgen Döpp -kelenner war betra, me garfe gouzout, an erotelezh marteze, pa welan e anv war meur a c’holo eus ar bleud-se e-barzh Google ? pe kelenner va revr, fasil- penaos e veze gwelet pe soñjet al lodenn-se eus ar c’horf, ar revr, gant red an amzer hag ar sevenadurezhioù. Skouerioù ha bommoù meneget a vez kavet e-kerzh al lennadenn.

N’eo ket skrivet fall, na loudour. N’eo ket displijus da lenn kennebeut, met n’eus netra dreistordinal da zizoloiñ ha n’eus riskl ebet da vougañ diwar re a ditouroù. Gwir eo n’eo ket ken brav ar skeudennoù hag ar pajennaouiñ pa lenner war ul lennerez (evel ‘m eus graet) ha war baper ivez…

Ul levr skañv eo, war bep keñver. Da follennata ma kouezh dindan ho torn. Redek war e lerc’h ne dalv ket ar boan.


Une drôle de fille, Armel Job, Bro-Veljik (2019)

Ar beljiad Armel Job, ganet e 1948, a oa kelenner war ar yezhoù kozh (latin, gregaj) en ur c’hloerdi a-raok en em reiñ da vat d’e resped a skrivagner. Hennezh eo e romant diwezhañ diwar un tregont bennak.

Skrivet eo gant ur yezh eus ar re glaselañ ha ne oan ket peursur, e penn kentañ, ne oan ket o lenn ul levr skrivet er mare ma teskriv, da lavaret eo ar bloavezhioù 50. En em gavout a reer en ur familh bouloñjerien, dezho daou grennard, paotr ha plac’h. Goulennet e vez ganto degemer un deskardez en ti-bara. N’o deus ket ezhomm da vat, met bountet e vez kalzig gant ar vaouez a glask plasañ he emzivadez a vrezel, ha ne raio ket a zroug, p’emañ ar c’houblad o koshaat.

Ur plac’h eus ar re sentusañ eo Josée : chomet eo un tamm diwar-lerc’h goude ar vombezadeg he deus lazhet he familh. N’eo ket emskiantek eo he yaouankiz hag he c’haerded danvez hoal pe danvez avi evit an holl dud zo tro-dro dezhi. Tamm-ha-tamm e tispak pep hini an donig-don anezhañ, tra ma vez dizouaret sekredoù familh.

Un drama psikologel eo, a zepegn eus ar c’hentañ ar gevredigezh europat en ur gêr vihan tro 1955. Sevel gant skeul ar gevredigezh, plas ar merc’hed, darempredoù koñvers amjestr, urzh moral kentoc’h ha relijion… Kement tra e servij un istor liammet ouzh ar brezel, a zo tost c’hoazh.

Drolat plac’h, drolat levr, met plijus da lenn, gant un itrik renet krak-ha-berr hep duañ paper diezhomm.

 


Remake : Des petites filles modèles…, Romain Slocombe, Frañs (2016)

Ganet eo ar romant-mañ diwar un urzhiad graet gant an ti-embann Belfond evit magañ e zastumad Remake. Dleet eo d’ar skrivagner kinnig un doare personel eus un oberenn glasel.

Dibabet en deus Romain Slocombe adimplijout tudennoù romant ar gontez a Segur Les petites filles modèles (Camille ha Madeleine, Marguerite), erru krennardezed, met tostaet en deus an istor eus hor mare, o lakaat anezhi e penn kentañ an XXvet kantved. Un digarez da implijout skridoù bet embannet etretant ha da zisplegañ an desevel frank a vez roet da gCamille ha Madeleine gant o mamm, a soursi diouto o-unan -gant sikour ar vatezh feal, arabat disoñjal honnezh !-.

Deuet eo sekselezh d’ar merc’hed, biskoazh ! ha kemer a ra ar romant un ton gotek a-walc’h, oc’h echuiñ a-zevri gant un itrik diwar-benn sunerien-gwad, goude bezañ dousetaet krizderioù al lec’h-kloz psikologel.

Marteze ez eus un tres iskis gant ar geusteurenn-mañ war roll ar meuzioù, met c’hoari a ra eus ar c’hentañ. Doujet en deus mat Romain Slocombe stil al levr orin, ha bet eo o tennañ boued diouzh oberennoù all ar gontez a Segur : Le général Dourakine, Les malheurs de Sophie, L’auberge de l’ange gardien… Lakaet en deus just ar pezh a oa ret a vinim evit adkavout ar santimant iskis, diyac’h a-walc’h, a veze ennomp o lenn oberennoù ar gontez a Segur pa oamp bihan : ar feulster sourr, ar santimantoù mat, ar c’hoarioù beli e kreizig-kreiz ar familh a vez lakaet diouzh live an dud gour en em gav soubet en un endro boaz, e-lec’h lenn a-ziwar-c’horre evel ma rafe ma lennfe en-dro Les petites filles modèles, o lakaat hed etre e vugaleaj hag e oad gour.

Un taol kaer eta, da va soñj, a dalv danvez ul lennadenn.

 


Trois filles de leur mère, Pierre Louÿs, Frañs (tro 1910)

Er romant-mañ e kas pelloc’h Pierre Loüys unan eus e sorc’hennoù en doa skrivet diwar he fenn en ur pezh-c’hoari bet embannet e Les soeurs à l’envers : Le sentiment de la famille. Ur vamm, gast a vicher, hag a zesav he holl vugale hervez kodoù he c’harg. Ar vugale zo tri anezho er romant, teir flac’h an taol-mañ : unan seizh vloazh, ur grennardez hag ur plac’h tro 20 vloaz.

Heuget e oan bet gant Le sentiment de la famille dija, ha n’on ket bet plijet gant ar romant-mañ. Ouzhpenn ma tornata sujedoù amjestr (sekselezh an dud deuet bevet gant bugale entanet, mamm dinatur), ez eus ur gudenn lusk. N’eo ket bet gouest Pierre Louÿs da skrivañ ur romant dedennus gant un istor a ya crescendo hag un akme bennak. Treuzwelus eo an haroz betek re, n’eus anezhañ nemet un digarez da vrudañ an teir gast tro ha tro pe asambles. Lodennoù ‘zo n’int ket fall, ha gwelet e vez gwezh ar mare fent Pierre Louÿs o tont war-c’horre, met dre vras ez eo ur romant pout a-walc’h hag a adtomm meuzioù kozh hep reiñ blaz nevez ebet dezho.

N’eo ket da lenn da gentañ, eta, ma n’anavezit ket ar skrivagner c’hoazh. Un doare d’ober gwelloc’h anaoudegezh gant e ved diabarzh eo kentoc’h, met arabat gortoz eus al levr-mañ kavadennoù pe lennegezh uhel.