Category Archives: Erotelezh

Les soeurs à l’envers et autres textes inédits, Pierre Louÿs, Frañs (penn kentañ an XXvet kantved)

Din da c’houzout, ne oa ket bet embannet an dastumad testennoù-mañ a-raok 2013.

Pierre Louÿs a oa ur skrivagner brokus-meurbet en deus kaset e vuhez a-bezh o tuañ paper -pa ne veze ket renet war-bouez e lost- ha n’eo ket bet embannet c’hoazh pep tra en doa skrivet, pell a se. Lod eus e skridoù zo kollet, lod all dasparzhet a-gleiz hag a-zehou.

Ur sac’h-a-bep-tra eo al levr-mañ eta : tammoù traoù dastumet ha renket kichen-ha-kichen kazi dre zegouezh, a-fed stumm kement hag a-fed awen -daoust ma chomfer atav war dachenn an erotelezh pe ar bornografiezh. Danevelloù, c’hoariva, hentenn erotel… Ur pennad-digeriñ dedennus dindan pluenn Alexandre Dupouy a ginnig buhez ha spered ar skrivagner.

Evidon hag a zo sot gant an oberennoù a lakae Pierre Louÿs da embann pa oa bev, e kav din ez a re bell testennoù ‘zo eus al levr-mañ evit kaout plijadur o lenn anezho. Kement-se n’eo ket lavarout eo didalvoud al levr, tamm ebet. Bountañ a ra war bevennoù ar sekselezh boaz da gas al lenner pelloc’h egeto. Ul labour ergerzher, en ur mod. Pa soñjer eo kant vloaz bennak an testennoù-se, e c’heller meizañ e oa un araokour hardi eus ar skrivagner hag a zeu a-benn da feukañ hiziv an deiz c’hoazh. A-hend-all, e vank gerioù brezhonek din evit deskrivañ ar pezh en deus lakaet ac’hanon diaes : maboriadezh, emetofiliezh, skatologiezh… Daoust ma vijen bet plijet gant lod eus ar skridoù kinniget.

Un dastumad re ferv evit dizoloiñ ar skrivagner, moarvat : da vezañ lennet kentoc’h gant tud o dije c’hoant da studiañ pizh e vuhez hag e oberennoù.

 

Advertisements

La femme et le pantin, Pierre Louÿs, Frañs (1898)

Awenet gant eñvorennoù Casanova, ar romant bihan-mañ zo lakaet da vezañ pennoberenn Pierre Louÿs. Tennet eo bet dioutañ un niver a oberennoù all, pe e vije war ar c’hoariva, ar sonerezh, pe ar seizhvet arz (awenet en deus tri film d’an nebeutañ).

Istitlet “romant spagnat”, plantet eo en un dekor kreñv a-vaez-vro. C’hoant, ha da heul karantez, a sav en un den evit ur plac’h yaouank. Un doare c’hoari a laka ar plac’h e plas : daoust ma tiskouezfe bezañ dedennet gant an den e argas anezhañ bep tro d’ar mare diwezhañ. Un doare eo dezhi d’e gas war-bouez-lêrenn, alese an anv a “vargodenn” roet dezhañ en titl.

Ar romant-mañ a lak ac’hanon diaes en un doare don. Evel-just n’eo ket ur romant realist. Ur skeudenn eus ar c’hoant diamen, ne lavaran ket. Diyac’h e kavan anezhi avat, evel ma veze diyac’h kement darempred ouzh ar sekselezh d’ar mare m’eo bet skrivet. Ha penaos diskoulmañ kudenn ar plac’h a nac’h reiñ he c’horf, goude bezañ kavet ebat o reiñ c’hoant ? Aes eo an disoc’h kinniget gant ar skrivagner : “Nann” diouzh he ferzh a dalveze “Ya”. N’he deus talvoudegezh na ster ebet ar garantez-korf en diavaez eus ar stourm hag eus ar feulster, eviti. Ha daoust ma sant ar benndudenn eo danvez distruj evitañ e chom suj ouzh e c’hoant.

N’en em santan ket tost-kenañ ouzh an oberenn-mañ. Dav eo din anzav koulskoude ez eo unan pinvidik, dre ma lak d’en em soñjal. Digeriñ a ra dorioù a vije aesoc’h leuskel serr. Degas a ra da soñj d’an unan, da skouer, e heul ar garantez hag ar c’hoant reolennoù dezho o-unan ha ne vezont ket atav re ar poell hag ar preder, daoust pegen diaes eo asantiñ bezañ sklav outo.

 

 


Les aventures du roi Pausole, Pierre Loüys, Frañs (1901)

Kregiñ a ra evel ur gontadenn skañv. Emañ ar roue Pausole o ren war e bobl gant madelezh. Eeün eo reolennoù rouantelezh Trifem : droed ‘zo d’ober n’eus forzh petra, gant ma ne noazhfe ket ouzh ar re all. E ti ar roue eo un tamm mat strishoc’h ar reolennoù, evit ar pezh a sell ouzh merc’h ar roue d’an nebeutañ. Honnezh zo klaouiet er palez, difennet outi mont en tu all da vevennoù ar jardin. Pa gro pig ar garantez en he skouarn avat e achap gant he muiañ-karet, ha setu Pausole en hent evit mont d’he c’herc’hat. Ret eo dezhañ kuitaat e harem hag e 366 gwreg (unan evit pep deiz eus ar bloaz, kuit da skuizhañ o tibab), asambles gant ul lakez ijinus ha dichek : Giglio, ha gant Taxis, tizhog an harem ha merour domani ar roue, un den strizh ha skragn, stag ouzh talvoudegezhioù kozh ar gevredigezh. Displeget eo gant ar fed eo gall : saourüs a-walc’h !

Un tammig forzh petra eo ar romant. Pourmen a ra an dud en noazh (nemet ar re zivalav eo difennet dezho en ober), sevel a ra maouezed an harem enep an urzh, foraniñ a ra ar roue seizh largentez warn-ugent d’an neb a gar ha dozviñ lezennoù diouzh an druilh… Leuskel a ra Pierre Loüys ar brid war moue e ijin hag e stultennoù. Daoust da se e vezer paket gant an istor ha n’eo ket savet fall, kement ha gant ar yezh, kizellet atav. Itrikoù al lakez Giglio a-benn pakañ ar muiañ posubl a verc’hed, re ar roue en o zouez, a lak da c’hoarzhin frank a-wezhioù. Tennañ a ra da dudennoù komediennoù klasel evel Scapin pe Figaro.

Pell eo ar romant-mañ a vezañ pennoberenn Pierre Loüys, met ul lennadenn skañv eo da aveliñ e benn.


Les chansons de Bilitis, Pierre Loüys, Frañs (1894)

Brudet eo an oberenn-mañ evit bezañ e-touez ar gwellañ farsadennoù lennegel. Pierre Loüys, anavezet evit labourioù sirius ha troidigezhioù, en doa graet van da vezañ troet an oberenn diwar ar gresianeg. E-pad un nebeut bloavezhioù n’en deus ket lavaret e oa bet ijinet ha skrivet penn-da-benn gantañ : e spered bourjiner a denne mel eus an degouezh. Intelektualed ar mare a oa bet paket holl a-unvouezh ha lod anezho a rae van e anavezent an destenn a-raok troidigezh Pierre Loüys, tra ma oa bet lod all betek rebech outañ fazioù treiñ, diwar-benn un destenn orin ne oa ket dioutañ. Un taol kaer eta.

An istor bourrus-mañ n’anavezen ket p’em eus digoret al levr… met levrioù all em eus lennet gant ar skrivagner ha maget em eus douetañs buan a-walc’h.

Evit an destenn em eus kavet anezhi meurdezus. Barzhoniezh erotel e komz-plaen eo.  Kontañ a ra buhez ur varzhez, eus he bugaleaj betek he marv hag en tu all dezhañ zoken, dre destennoù berr lakaet an eil re war-lerc’h ar re all, e urzh kronologel he buhez. Pep hini en deus un titl bennak. Lod anezho ne chom nemet an titl anezho, “n’int ket bet troet”, hervez Pierre Loüys, ar pezh a starta ar santimant a wirionded. Brav eo penn-da-benn, o c’hoari gant ur seurt fañtasm eus bro-C’hres an Henamzer ouzhpenn d’an erotelezh, gant un implij soutil eus gouziegezhioù ledan ar skrivagner.

Ul levr dispar eo, da zizoloiñ.


Saga Arvorika 1 : Penaos eo marvet Yann Pilhaouer ?, Yann-Bêr Kemener (2018)

Ur romant-polis skañv e-touez metoù ar bilhaouerien hag hini merc’hed friturioù Douarnenez.

Skrivet eo en ur brezhoneg war un dro aes ha pinvidik. Ur soñj a zeue din alies e-kerzh va lennadenn eo hini ar romantoù-skol a wezhall, evel Mon ami Pierrot pe Le chalet du bonheur. Plantet en deus Yann-Bêr Kemener en e istor kement tra a oueze diwar-benn istor ha gizioù ar vro. Gant se e kaver pennadoù kazi etnologel diwar-benn beilhadeg ar re varv, an droiadoù pilhaoua ha kement ‘zo. Ne c’heller ket mont hebiou d’ar youl kenteliañ.

Daoust da se e kav din eo deuet brav e geusteurenn gant ar c’helenner-skrivagner. Lusket eo an istor, daoust ma ne vije nemet un digarez eus an enklask-polis moarvat. Lakaat a ra Breizh gwezhall da advevañ e ijin al lennerien, en ur zegas forzh munudoù. Ha santet e vez ar begon en deus o kontañ an abadennoù c’hoari daou etre Yann hag e vignonezed.

Dudius ha distennus eo, ma n’eo ket Lennegezh gant un L bras : gouest da zedennañ ur bern tud gour nevez erru e bed ar brezhoneg, ha kalz re all ivez. Gedal a rin ar re a zeuio war-lerc’h.


Contes pour petites filles libertines, Nadine Monfils, Bro-Veljik (2011)

Merc’hedigoù, likaouer : daou c’her enep. Hag ur jener dic’hortoz evit lennegezh erotel, hini ar c’hontadennoù, pas ken pell-se eus ar sujed pa soñjer mat met en un doare kuzh er c’hontadennoù-pobl, tra m’eo hollvezant en testennoù-mañ.

Plijet on bet kalz gant lod anezho, leun a ijin hag o tistilhañ un aergelc’h ispisial-kenañ, en o zouez Le thé à l’orange, Le noyau de pêche, Une petite fille bien sage, Le ruban de velours rose, La petite fille qui ne disait jamais rien, Lettre à ne pas mettre entre toutes les pattes… Ur rummad all em eus kavet dedennus, ar c’hontadennoù a luc’h war-zu ar spont : Le monsieur qui attendait, Une petite fille bien sage, La clef, Le cimetière des poupées, Les yeux verts… E istorioù ‘zo e c’hoari ar skrivagnerez gant ampartiz, hag alies gant kalzig a fent : Le fil d’Ariane, La nouvelle… Gwezhioù all e kave nre ziskouezus, pe re chuchu, an istorioù.

Peurliesañ e vezen skoet gant an ijin a zispak ar skrivagnerez, oc’h implijout traoù tennet eus bed ar vugaleaj (poull-traezh, loened, c’hwezigelloù, margodennoù, poupinelloù, mekanikoù…). Ur gontadenn nemeti, war ouzhpenn 15, a adimplij tem unan hengounel, Luduennig : Cendrillon 2011. Echuiñ a ra gant fent du. Soñjal a ra din e tenn o awen an istorioù-mañ diwar hunvreoù, muioc’h eget diwar eriunelloù.

Re souezhet on bet, emichañs, gant al lennegezh dic’hortoz-se evit bezañ entanet. N’em eus ket kavet fall an torkad en holl koulskoude. Lakaat a ra diaes a-wezhioù, gant e vibiliaj binimus. Evit ur wezh e vez kouplet lennegezh hag erotelezh. Reiñ a ra tro da addizoloiñ arz ar c’hontadennoù en ur elumiñ en-dro ar guriusted a oa hon hini pa oamp bihan. Perak pas ?

Da chom hep profañ d’ar vugale avat, anat.


Journal plutôt inconvenant d’une toute jeune fille, Jacques Cellard, Frañs (1982)

Un dezrevell lipet brav, likaouüs rezonabl, e stumm deizlevr ur plac’h yaouank hardi, nevez sortiet eus ar c’houent.

Dizoloiñ a ra ar sekselezh a bazenn da bazenn, ha gant goûd. Ar pezh a lak anezhi, er fin, da varn spis pilpouserezh hec’h endro bourc’hiz. Echuiñ a ra mat pep tra, p’eo deuet a-benn da chom hep gweñviñ he vleunienn a-raok dimeziñ… N’eo ket lavaret n’eus netra da lenn, koulskoude, pell a se.
N’eo ket alies e lenner skridoù erotel dezho talvoudegezh lennegel. Pa ne vije nemet evit se, e talvez al levr bihan-mañ danvez e lennadenn. Met n’eus ket da vezañ souezhet gant ar skrivagner-mañ, hag a zo brudet dreist-holl evit e labourioù war ar galleg, sorc’hennet ma oa gant e binvidigezh. Geriaoueg, gwriziennoù gresian, troioù-lavar, trefoedajoù, amzer-sujañ ha kement ‘zo.
N’en doa ket kredet an den lennek ma oa sinañ Journal plutôt inconvenant d’une toute jeune fille da vare e gentañ embannadenn, e 1982. Nemet e vije bet un touell evit lakaat an dud da grediñ e oa bet embannet ur skrid istorel,  o vezañ ma c’hoarvez an darvoudoù e 1888 ?
Kavet em eus farsus ha skañv an istor, en deus lakaet aked ar skrivagner enni o chom gwirvoudel, ar muiañ ma c’helle -betek ober van e vije bet duet lodennoù ‘zo gant ar plac’h, pe diroget pajennadoù re druz.

Plijadur em eus bet ivez gant implij dieub an okitaneg, dreist-holl e kreiz an ebatoù.

Dudius eo, distresus ha fentus da lenn ma klasker chom hep terriñ e benn. N’eo ket da leuskel etre daouarn n’eus forzh piv avat, daoust ma ne vije morse gros an termenoù.


Vita Sexualis ou L’apprentissage amoureux du professeur Kanai Shizuka, Mori Ōgai, bro-Japan (1909)

Evel un heklev da emvuhezskrid Gide ez eus fellet din lenn al levr-mañ. Ar skrivagner Mori Ōgai a oa medisin da 19 vloaz. Daoust ma vije un anv all gant haroz al levr, eo anat e komz diwar-benn e vuhez.

Un emvuhezskrid eo, eta, kreizennet war ar seksualegezh nemetken. Brav eo, n’eo ket techet da ziskouez re met, er c’hontrol, eleveziek-kenañ. Diaes eo kompren perak e oa bet berzet al levr kerkent hag embannet… War a lenner eo stag, kentoc’h, ouzh ur frazenn anezhañ a embann n’eus nemet e-touez micherourien e c’heller kavout tud direbech, ken a-fed tres ken a-fed spered. Politikourien ar mare o doa degemeret al lavarenn-se evel ur gunujenn.

Pep pennad a gont un darvoud bihan pe bras stag ouzh ar seks, ha pa vije tanav al liamm. Anv an oad ma oa ar penndudenn pa oa c’hoarvezet a zo gant ar pennad : Da 6 vloaz… da 15 vloaz… kement-se betek 20. Seul skañvoc’h eo ar pezh a vez kontet ma n’eo ket trelatet Kanai gant ar seks, pell a se. Techet eo kentoc’h da vezañ lakaet diaes gant ar sujed. N’eo ket ur paotr hardi, na prim da gompren seurt traoù. Ar pezh a zispleg diskoach.

Kollet e oan a-wezhioù gant gizioù ekzotek japaniz, seul vuioc’h m’eo techet ar skrivagner da gomz dre zamc’herioù. Daoust da se e oa dedennus ha flour da lenn. Marteze eo abalamour m’eo resis ar skritur, n’en em goll ket e santimantoù, ar pezh a harz outi da goshaat re vuan.

Setu lakaet e plas ganin ur pezh ouzhpenn eus miltamm bro-Japan.


La maison de terre, Woody Guthry, Stadoù-Unanet (2014)

Ganet e oa Woody Guthrie e 1912 ha marvet e 1967. Skrivet e oa bet e romant nemetañ La maison de terre tro 1930. Evit abeg pe abeg, ne oa ket bet moullet pa oa bev ha chomet e oa o kousket betek ma vije adkavet hag embannet evit ar wezh kentañ er bloavezhioù 2010.

Pa ne vije ket bet sinet, em bije kredet bezañ o lenn ur Steinbeck. Un hevelebiezh a zo, ken en temoù ken er skritur, ha betek er gizidigezh.

Plediñ a ra gant ur c’houblad tud paour ha n’o deus tachenn-douar ebet dezho da sevel un ti. Dont a ra an ti-se da vezañ un hunvre, ur seurt kerzenn a vez a-dreñv pep tra, evel sonerezh perlezenn Steinbeck. Teir zaolenn a zo : karantez, pemdez, gwilioudiñ, bev-buhezek, o reiñ eus ar gwirionañ an ambiañs hag al liammoù a stag an tudennoù etrezo.

Ken dedennus hag ar romant eo ar goudeskrid. Kinnig a ra buhez hag oberenn Woody Guthrie, ha n’anavezen ket tamm ebet (dibabet em boa ar romant evit e c’holo !). Ur c’haner e oa a-raok pep tra. Lod eus e ganaouennoù zo brudet-kenañ, evel This land is your land. Ur 1400 bennak en deus skrivet en holl, ha lod eo eus folklor hengounel ar Stadoù Unanet. Un den start en e soñjoù a-gleiz e oa ivez, gant ar frazenn This Machine Kills Fascists skrivet war e holl c’hitarioù. Unan eus e sorc’hennoù a oa ar sevel tier pri. Savet eo e romant tro-dro dezhi, daoust ma n’en dije morse kaset anezhi da benn.

Un dizoloadenn gaer.


Les 50 ménagères de Gray, James Lee, Stadoù Unanet (2013)

Kavet em eus farsus ar soñj luadenniñ best-seller E. L. James Fifty Shades, ha ne oa ket plijet din : kement hag ober, kenkoulz tennañ ur vad bennak eus an oberenn… Setu perak em eus lakaet va fri el levr-mañ, ha dre ma ne oa ket hir em eus lennet anezhañ penn-da-benn.

Digoret ez eus ur c’hleub-lenn e kêriadenn Gray. Hentet e vez gant merc’hed nemetken. Kinnig a reer Fifty Shades da lenn d’ar maouezed, 50 anezho. Ul lod vras, spered puritan ganto, a guita ar sal. Ar re a chom a grog da geñveriañ sekselezh Anastasia gant o hini, plañ-plañ ha reuzeudik. Ha setu ma tiviz lod anezho pebrañ buhez o c’houblad, en un doare tagus a-walc’h…

Soñjoù mat a zo, hag o dije gellet bezañ farsus ma ne vije ket bet skrivet ken fall al levr. Ne gomzan ket eus ar fazioù reizhskrivañ droch, met eus an dic’houest m’emañ ar bluenn da ren ur pennad, da zegas suspens, da gaout an disterañ soutilded (ur fentigell, na pegen farsus e c’hellfe bezañ, a goll pep blaz ma vez divinet div bajenn a-raok en em gavout ha ma chomer da arguzenniñ diwar e benn e-pad div bajenn all). Hag ar pep gwashañ, marteze, eo n’eo ket barrek ar skrivagner(ez ?) war an erotelezh : deskrivañ a ra senennoù a c’hellfe bezañ dedennus, met gant ken nebeut a zonezon ma kollont pep interest.

Ponner eo, eta : ne dalv ket ar boan, dre ret, lenn en tu all da bedervet pajenn ar golo. Nemet da gaout greun nevez da valañ m’ho peus ur bern mignonezed a vije sot, c’hoazh, gant Fifty Shades