Category Archives: Erotelezh

La aĵoj kaj la sezonoj, Ulrich Becker, bro-Alamagn (1996)

La aĵoj kaj la sezonoj / An traoù hag ar c’houlzoù-amzer. Kemenn a ra an titl-mañ un dastumad danevelloù hag a zo war un dro ur sac’h a bep tra. Eus un tu, skridoù en deus savet ar skrivagner da gas d’ar Belarta Konkurso, ur genstrivadeg-skrivañ bloaziek en esperanteg. Er penn kentañ eo bet lakaet ar re-se hag an holl anezho o doa rastellet ur priz bennak. Kavet em eus souezhus anezho, evel p’en dije bet c’hoant da vont re bell ganti, ken er stumm ken en temoù. Diskouez a reont kalzig a ijin memestra.

Goude-se e kaver en La Memorejoj  eñvorennnoù dezho ur stumm lennegel : a demoù, tri-ha-tri. Skridoù personeloc’h ha donoc’h int, plijet on bet kalz ganto. En Tri okazoj el Historio / Tri darvoud tennet eus an Istor e kont Ulrich Becker penaos, e teir bro disheñvel, eo bet rebechet dezhañ mod-pe-vod e vroadelezh alaman. Feuls eo, dre ma vez lakaet pouez ar brezel war choug un den yaouank ha n’en deus ket kemeret perzh ennañ, kennebeut hag e dud.

Un destenn all en deus desachet va evezh eo Jingoj aŭ Ĉar ni estas germanoj : ur c’hrennard eus reter Berlin a skriv d’e vamm-gozh goude diskar ar voger. Gwelet a ra e dud oc’h embann mennozhioù politikel nevez ; ne vez displeget netra dezhañ ; kollet eo.

Un danevell skiant-faltazi eus ar c’hentañ troc’h a echu an dastumad : La Esperanto-Maŝino.

Gwirion ha kizidik em eus kavet an testennoù n’o doa pal kenstrivañ ebet. Diskouez a ra ar genstrivadeg bezañ tizhet he fal, da lavaret eo bountañ da skrivañ, dineizhañ barregezhioù nevez, met ar pep gwellañ a zeu da heul, a-benn ar fin, pa gav Ulrich Becker e vouezh dezhañ e-unan ha pa zeu ar redi-skrivañ da vezañ diabarzh, e-lec’h bezañ diavaez.

Advertisements

Aphrodite, moeurs antiques, Pierre Louÿs, Frañs (1896)

Tremen a ra an darvoudoù e kêr Aleksandri, en Henamzer. Eus un tu, ur serc’h eus ar re goantañ, Chrysis. Eus an tu all, ar c’hizeller Demetrios, ken kaer ma vije prest n’eus forzh peseurt plac’h d’en em lazhañ evitañ. Gwalc’het eo Demetrios gant e vuhez re aes ha ne ziskouez ket bezañ dedennet ken gant karantez ar c’hig. Deuet eo da garout muioc’h delwenn Aphrodite, savet gantañ diwar he skeudenn, eget ar rouanez Berenice hec’h-unan.

P’en em gav e-tal da gChrysis eo dedennet ganti raktal. Met fae a ra Chrysis outañ. Evel er c’hontadennoù hengounel, e c’houlenn gantañ kas teir amprouenn da benn a-raok m’en em rofe outañ. Laerezh, lazhañ, koll e enor. Ken kelc’hiet eo Demetrios ma sent outi…

Erotelezh zo er romant, met n’eo ket kreñv, daoust dezhi bezañ hollvezant. M’on bet lakaet diaes gant va lennadenn n’eo ket abalamour da se. Diskouez a ra war un dro ur gevredigezh henamzerel hunvreet, hervez an doare ma wele tud ar Marevezh kaer anezhi, ha war ziskar. Muioc’h eget ar garantez, ar c’hrizder a intra ar skrid. Ha diskouez a ra an tudennoù bezañ renet gant froudennoù kentoc’h ha gant pennaennoù.

Marteze e vez ret bountañ-divountañ kriterioù ar jener evit kas pelloc’h an arz : gant un oberenn a seurt-se emaer moarvat. Met daoust da ampartiz Pierre Louÿs war ar skrivañ ha d’e anaoudegezhioù don, n’on ket bet fromet nemeur gant ar romant-mañ. Un istor diwar-benn c’hoant revel ha galloud eo, da gentañ tout. Moarvat ne respont ket da c’houlennoù enlouc’het en va anien ?

Kavout a reer an destenn amañ.


Perlez va Daeloù, Paskal Tabuteau (2018)

Un dastumad barzhonegoù klasel o stil on bet boemet ganto. Ar garantez eo an tem pennañ, a red dre an dri zem all : Koll, Harlu ha Dasorc’h. Sevel a ra istor buhez ar skrivagner e kleuz dirak daoulagad al lenner, a-lommoùigoù skañv.

Un drugar eo echuiñ gant testennoù laouenoc’h an trede lodenn, p’eo teñval an div gentañ. Reiñ a ra un digor war an dazont, degas a ra spi ha drantiz. Kizidik on ouzh fent ar skrivagner pa ra anv eus seks war an ton-se, en Pêr ha Naig he bodig faezh pe Kourtez itronezed da skouer : un dra em boa bet tro da verzout e testennoù all digant e zorn c’hoazh.

Paskal Tabuteau n’eo ket un nevesaer a-fed stumm, plijout a ra dezhañ implijout frammoù a eil dorn, pa n’int ket pleustret abaoe kantvedoù. Met n’eus ket kalz tud da implijout anezho gant kement a zonezon. Staliet e stern koñfortus gwerzennoù klasel pe enklotennoù doare krennbrezhoneg, en em lak an ene da nijal pell, distag diouzh trubuilhoù ar pemdez.

Ar barzhonegoù-mañ a gavan war un dro lennek ha soutil. Evidon, e skoont er gwenn bep tro, ha pa vijent awenet gant mojennoù keltiek kozh pe testennoù eus an Henamzer ha ne zesachont ac’hanon tamm ebet e mod all:  Gwerz bugale Lir, Kalipso... Kavet e vez enno trivliadoù fraost, kement hag er barzhonegoù a denn eus hon amzer-vremañ : Klouar eo an noz, Samhain, Erc’h àr An Intel, Hunvreerez ar Pont Quai-de-Seine… Gant re anezho en em santan unvan evit gellout o menegiñ holl.

Ur bed dezhañ e-unan a ginnig al levr-mañ, ur bed en em santan du-mañ ennañ. Kaer-meurbet.


Éloge de la fesse, Hans-Jürgen Döpp, Frañs ?? (2002)

Ne gavan netra diwar-benn an hini en deus savet al levr-mañ, emichañs eo ur gall pa ne welan meneg ebet eus un droidigezh.

Ul levr skeudennoù eo da gentañ tout : delwennoù, livadurioù, luc’hskeudennoù diouzh giz ar bloavezhioù 20.

Un destennig a zeu da heul, met n’eo ket ar pep pouezusañ. Displegañ a ra an Ao. kelenner Hans-Jürgen Döpp -kelenner war betra, me garfe gouzout, an erotelezh marteze, pa welan e anv war meur a c’holo eus ar bleud-se e-barzh Google ? pe kelenner va revr, fasil- penaos e veze gwelet pe soñjet al lodenn-se eus ar c’horf, ar revr, gant red an amzer hag ar sevenadurezhioù. Skouerioù ha bommoù meneget a vez kavet e-kerzh al lennadenn.

N’eo ket skrivet fall, na loudour. N’eo ket displijus da lenn kennebeut, met n’eus netra dreistordinal da zizoloiñ ha n’eus riskl ebet da vougañ diwar re a ditouroù. Gwir eo n’eo ket ken brav ar skeudennoù hag ar pajennaouiñ pa lenner war ul lennerez (evel ‘m eus graet) ha war baper ivez…

Ul levr skañv eo, war bep keñver. Da follennata ma kouezh dindan ho torn. Redek war e lerc’h ne dalv ket ar boan.


Trois filles de leur mère, Pierre Louÿs, Frañs (tro 1910)

Er romant-mañ e kas pelloc’h Pierre Loüys unan eus e sorc’hennoù en doa skrivet diwar he fenn en ur pezh-c’hoari bet embannet e Les soeurs à l’envers : Le sentiment de la famille. Ur vamm, gast a vicher, hag a zesav he holl vugale hervez kodoù he c’harg. Ar vugale zo tri anezho er romant, teir flac’h an taol-mañ : unan seizh vloazh, ur grennardez hag ur plac’h tro 20 vloaz.

Heuget e oan bet gant Le sentiment de la famille dija, ha n’on ket bet plijet gant ar romant-mañ. Ouzhpenn ma tornata sujedoù amjestr (sekselezh an dud deuet bevet gant bugale entanet, mamm dinatur), ez eus ur gudenn lusk. N’eo ket bet gouest Pierre Louÿs da skrivañ ur romant dedennus gant un istor a ya crescendo hag un akme bennak. Treuzwelus eo an haroz betek re, n’eus anezhañ nemet un digarez da vrudañ an teir gast tro ha tro pe asambles. Lodennoù ‘zo n’int ket fall, ha gwelet e vez gwezh ar mare fent Pierre Louÿs o tont war-c’horre, met dre vras ez eo ur romant pout a-walc’h hag a adtomm meuzioù kozh hep reiñ blaz nevez ebet dezho.

N’eo ket da lenn da gentañ, eta, ma n’anavezit ket ar skrivagner c’hoazh. Un doare d’ober gwelloc’h anaoudegezh gant e ved diabarzh eo kentoc’h, met arabat gortoz eus al levr-mañ kavadennoù pe lennegezh uhel.

 


Les soeurs à l’envers et autres textes inédits, Pierre Louÿs, Frañs (penn kentañ an XXvet kantved)

Din da c’houzout, ne oa ket bet embannet an dastumad testennoù-mañ a-raok 2013.

Pierre Louÿs a oa ur skrivagner brokus-meurbet en deus kaset e vuhez a-bezh o tuañ paper -pa ne veze ket renet war-bouez e lost- ha n’eo ket bet embannet c’hoazh pep tra en doa skrivet, pell a se. Lod eus e skridoù zo kollet, lod all dasparzhet a-gleiz hag a-zehou.

Ur sac’h-a-bep-tra eo al levr-mañ eta : tammoù traoù dastumet ha renket kichen-ha-kichen kazi dre zegouezh, a-fed stumm kement hag a-fed awen -daoust ma chomfer atav war dachenn an erotelezh pe ar bornografiezh. Danevelloù, c’hoariva, hentenn erotel… Ur pennad-digeriñ dedennus dindan pluenn Alexandre Dupouy a ginnig buhez ha spered ar skrivagner.

Evidon hag a zo sot gant an oberennoù a lakae Pierre Louÿs da embann pa oa bev, e kav din ez a re bell testennoù ‘zo eus al levr-mañ evit kaout plijadur o lenn anezho. Kement-se n’eo ket lavarout eo didalvoud al levr, tamm ebet. Bountañ a ra war bevennoù ar sekselezh boaz da gas al lenner pelloc’h egeto. Ul labour ergerzher, en ur mod. Pa soñjer eo kant vloaz bennak an testennoù-se, e c’heller meizañ e oa un araokour hardi eus ar skrivagner hag a zeu a-benn da feukañ hiziv an deiz c’hoazh. A-hend-all, e vank gerioù brezhonek din evit deskrivañ ar pezh en deus lakaet ac’hanon diaes : maboriadezh, emetofiliezh, skatologiezh… Daoust ma vijen bet plijet gant lod eus ar skridoù kinniget.

Un dastumad re ferv evit dizoloiñ ar skrivagner, moarvat : da vezañ lennet kentoc’h gant tud o dije c’hoant da studiañ pizh e vuhez hag e oberennoù.

 


La femme et le pantin, Pierre Louÿs, Frañs (1898)

Awenet gant eñvorennoù Casanova, ar romant bihan-mañ zo lakaet da vezañ pennoberenn Pierre Louÿs. Tennet eo bet dioutañ un niver a oberennoù all, pe e vije war ar c’hoariva, ar sonerezh, pe ar seizhvet arz (awenet en deus tri film d’an nebeutañ).

Istitlet “romant spagnat”, plantet eo en un dekor kreñv a-vaez-vro. C’hoant, ha da heul karantez, a sav en un den evit ur plac’h yaouank. Un doare c’hoari a laka ar plac’h e plas : daoust ma tiskouezfe bezañ dedennet gant an den e argas anezhañ bep tro d’ar mare diwezhañ. Un doare eo dezhi d’e gas war-bouez-lêrenn, alese an anv a “vargodenn” roet dezhañ en titl.

Ar romant-mañ a lak ac’hanon diaes en un doare don. Evel-just n’eo ket ur romant realist. Ur skeudenn eus ar c’hoant diamen, ne lavaran ket. Diyac’h e kavan anezhi avat, evel ma veze diyac’h kement darempred ouzh ar sekselezh d’ar mare m’eo bet skrivet. Ha penaos diskoulmañ kudenn ar plac’h a nac’h reiñ he c’horf, goude bezañ kavet ebat o reiñ c’hoant ? Aes eo an disoc’h kinniget gant ar skrivagner : “Nann” diouzh he ferzh a dalveze “Ya”. N’he deus talvoudegezh na ster ebet ar garantez-korf en diavaez eus ar stourm hag eus ar feulster, eviti. Ha daoust ma sant ar benndudenn eo danvez distruj evitañ e chom suj ouzh e c’hoant.

N’en em santan ket tost-kenañ ouzh an oberenn-mañ. Dav eo din anzav koulskoude ez eo unan pinvidik, dre ma lak d’en em soñjal. Digeriñ a ra dorioù a vije aesoc’h leuskel serr. Degas a ra da soñj d’an unan, da skouer, e heul ar garantez hag ar c’hoant reolennoù dezho o-unan ha ne vezont ket atav re ar poell hag ar preder, daoust pegen diaes eo asantiñ bezañ sklav outo.

 

 


Les aventures du roi Pausole, Pierre Loüys, Frañs (1901)

Kregiñ a ra evel ur gontadenn skañv. Emañ ar roue Pausole o ren war e bobl gant madelezh. Eeün eo reolennoù rouantelezh Trifem : droed ‘zo d’ober n’eus forzh petra, gant ma ne noazhfe ket ouzh ar re all. E ti ar roue eo un tamm mat strishoc’h ar reolennoù, evit ar pezh a sell ouzh merc’h ar roue d’an nebeutañ. Honnezh zo klaouiet er palez, difennet outi mont en tu all da vevennoù ar jardin. Pa gro pig ar garantez en he skouarn avat e achap gant he muiañ-karet, ha setu Pausole en hent evit mont d’he c’herc’hat. Ret eo dezhañ kuitaat e harem hag e 366 gwreg (unan evit pep deiz eus ar bloaz, kuit da skuizhañ o tibab), asambles gant ul lakez ijinus ha dichek : Giglio, ha gant Taxis, tizhog an harem ha merour domani ar roue, un den strizh ha skragn, stag ouzh talvoudegezhioù kozh ar gevredigezh. Displeget eo gant ar fed eo gall : saourüs a-walc’h !

Un tammig forzh petra eo ar romant. Pourmen a ra an dud en noazh (nemet ar re zivalav eo difennet dezho en ober), sevel a ra maouezed an harem enep an urzh, foraniñ a ra ar roue seizh largentez warn-ugent d’an neb a gar ha dozviñ lezennoù diouzh an druilh… Leuskel a ra Pierre Loüys ar brid war moue e ijin hag e stultennoù. Daoust da se e vezer paket gant an istor ha n’eo ket savet fall, kement ha gant ar yezh, kizellet atav. Itrikoù al lakez Giglio a-benn pakañ ar muiañ posubl a verc’hed, re ar roue en o zouez, a lak da c’hoarzhin frank a-wezhioù. Tennañ a ra da dudennoù komediennoù klasel evel Scapin pe Figaro.

Pell eo ar romant-mañ a vezañ pennoberenn Pierre Loüys, met ul lennadenn skañv eo da aveliñ e benn.


Les chansons de Bilitis, Pierre Loüys, Frañs (1894)

Brudet eo an oberenn-mañ evit bezañ e-touez ar gwellañ farsadennoù lennegel. Pierre Loüys, anavezet evit labourioù sirius ha troidigezhioù, en doa graet van da vezañ troet an oberenn diwar ar gresianeg. E-pad un nebeut bloavezhioù n’en deus ket lavaret e oa bet ijinet ha skrivet penn-da-benn gantañ : e spered bourjiner a denne mel eus an degouezh. Intelektualed ar mare a oa bet paket holl a-unvouezh ha lod anezho a rae van e anavezent an destenn a-raok troidigezh Pierre Loüys, tra ma oa bet lod all betek rebech outañ fazioù treiñ, diwar-benn un destenn orin ne oa ket dioutañ. Un taol kaer eta.

An istor bourrus-mañ n’anavezen ket p’em eus digoret al levr… met levrioù all em eus lennet gant ar skrivagner ha maget em eus douetañs buan a-walc’h.

Evit an destenn em eus kavet anezhi meurdezus. Barzhoniezh erotel e komz-plaen eo.  Kontañ a ra buhez ur varzhez, eus he bugaleaj betek he marv hag en tu all dezhañ zoken, dre destennoù berr lakaet an eil re war-lerc’h ar re all, e urzh kronologel he buhez. Pep hini en deus un titl bennak. Lod anezho ne chom nemet an titl anezho, “n’int ket bet troet”, hervez Pierre Loüys, ar pezh a starta ar santimant a wirionded. Brav eo penn-da-benn, o c’hoari gant ur seurt fañtasm eus bro-C’hres an Henamzer ouzhpenn d’an erotelezh, gant un implij soutil eus gouziegezhioù ledan ar skrivagner.

Ul levr dispar eo, da zizoloiñ.


Saga Arvorika 1 : Penaos eo marvet Yann Pilhaouer ?, Yann-Bêr Kemener (2018)

Ur romant-polis skañv e-touez metoù ar bilhaouerien hag hini merc’hed friturioù Douarnenez.

Skrivet eo en ur brezhoneg war un dro aes ha pinvidik. Ur soñj a zeue din alies e-kerzh va lennadenn eo hini ar romantoù-skol a wezhall, evel Mon ami Pierrot pe Le chalet du bonheur. Plantet en deus Yann-Bêr Kemener en e istor kement tra a oueze diwar-benn istor ha gizioù ar vro. Gant se e kaver pennadoù kazi etnologel diwar-benn beilhadeg ar re varv, an droiadoù pilhaoua ha kement ‘zo. Ne c’heller ket mont hebiou d’ar youl kenteliañ.

Daoust da se e kav din eo deuet brav e geusteurenn gant ar c’helenner-skrivagner. Lusket eo an istor, daoust ma ne vije nemet un digarez eus an enklask-polis moarvat. Lakaat a ra Breizh gwezhall da advevañ e ijin al lennerien, en ur zegas forzh munudoù. Ha santet e vez ar begon en deus o kontañ an abadennoù c’hoari daou etre Yann hag e vignonezed.

Dudius ha distennus eo, ma n’eo ket Lennegezh gant un L bras : gouest da zedennañ ur bern tud gour nevez erru e bed ar brezhoneg, ha kalz re all ivez. Gedal a rin ar re a zeuio war-lerc’h.