Category Archives: Prederouriezh

Demian, La Historio de la Junaĝo de Emil Sinklair, Herman Hesse, Bro-Alamagn (1919)

demianDaoust ma n’en dije ket graet kalz a verz e Frañs, ar romant Demian a zo bet a-bouez evit an alamaned yaouank o deus lennet anezhañ just goude ar brezel bed kentañ, ha dre se e kavan anezhañ dedennus dija.

Ur romant-deskadurezh eo, met pell eo a vezañ boutin. Heuliañ a ra un ahel ha n’eo ket hini an darvoudoù, daoust ma teufent en urzh kronologel. Ne vezont ket kontet holl, nemet ar re a zegas un dra bennak da vilin ar skrivagner. Klasket en deus deskrivañ stummadur diabarzh ar paotr kentoc’h eget e dreuz er vuhez, ha, dreist pep tra, ar stourm a zo ennañ etre an tu sklaer hag an tu teñval, ar Mad hag an Droug. Ne vez ket implijet termenadurioù relijiel betek re avat.

Aes eo da lenn ha digeriñ a ra un nor war ur prantad istorel : petra a soñje ar re yaouank en amzer-se, penaos en em stumment. Daoust ma ne vije ket cheñchet kement-se anien mabden, e kredan koulskoude en deus kollet ar romant kalz eus e nerzh en XXIvet kantved. Korfenn ar relijion zo skarzhet kuit evit ar bras eus an dud yaouank, ha m’eo ret da bep hini dibab e hent, n’ez eus ket kement a ziaouled da drec’hiñ ha ma oa gwezhall. Diskouez a ra kredennoù Demian, hag e zoare un tamm dreistordinal da gompren an testennoù sakr, teurel muioc’h a evezh ouzh diorren ar bersonelezh en unan eget na veze graet er metoù bourc’hiz-se, intret a relijion.

Ur romant iskis eo, barzhoniel, leun a arouezioù, nepell eus giz an hudouriezh a vremañ. Eeunik e seblant bezañ a-wezhioù met santet e vez en deus klasket Herman Hesse displegañ e wirionezioù ennañ. Ha gwezhioù all, ne gomprener ket re da belec’h en deus c’hoant da gas e lennerien : ur c’hest diabarzh eo, ha divinout a reer n’eo ket kavet ar Graal gantañ c’hoazh d’ar mare ma skriv. Skoet e oa bet, war a seblant, gant e gejadenn ouzh ar bredelfennouriezh, ha ne oa ket c’hoazh gwall gozh.

Tennañ a ra muioc’h ar fin d’ur romant eget da eñvorennoù yaouankiz, ha gwell a se ; reiñ a ra liant d’an hollad.

Advertisements

La lupo sur Kapitolo, Stellan Engholm, bro-Sued (1932-1958)

lupo sur kapitoloAr suedour Stellan Engholm en deus skrivet pevar romant en esperanteg ha troet kalzig oberennoù ivez. E holl zanevelloù eo a zo kinniget el levriad-mañ, deuet a-ziwar ar wask e 1997 (embannet e oant bet a-strew e kazetennoù liesseurt a-raok).

Div zanevell a zo merket don gant levezon kontadennoù H.C. Andersen : Knabo kaj birdo / paotrig ha labous ha La branĉetoj / ar skourroùigoù.

An danevelloù all eo souezhus a-walc’h o zon. Gwelet e vez emañ ar skrivagner o ribotat e soñjoù en e benn, goustadik. E dudennoù ne heuliont ket ul linenn eeun ha n’eo ket gwall sklaer atav ar pezh a glaskont ober. Pe, m’eo sklaer, e troont chupenn, e vagont keuz rak o oberoù ur wezh m’int kaset da benn, hag ar c’heuz-se eo a cheñch o doare da welet ar bed. N’eo ket danevelloù eeunik eta, pa zigoront klas d’ar preder. Filozofek int, en ur mod.

Daoust da se, n’int ket diaes da lenn. Tapet e vez mabden war e bemdez, e munudoù e vuhez, gant se e c’hell al lenner en em lakaat e plas ar penndudenn. Taolennoù kaer eus an natur hag eus ar santimantoù a gan-hi e kreizon an unan a gaver e-leizh. Lec’h ar preder eo. A-hend-all, an diaes ma vez rannañ e vuhez gant tud all, mankoù mabden, e zaolioù-kaer aet d’ar c’hleuz zo e kreiz ar jeu. N’eus ket klodoù el levr-mañ, ne ra nemet chuchumuchiñ e istorioù e pleg ar skouarn, d’al lenner da brederiañ, ma kar.

Un nebeut testenioù diwar-benn ar skrivagner a gaver e fin al levr, kement hag hiraat ar geusteurenn. Klotañ a ra e skridoù, hervez, gant an den ma oa : tavedek, chaokan a rae e c’herioù seizh gwezh warn-ugent a-raok o distagañ. Daoust ma oa gouest da labourat buan-tre ha gant awen, pa veze ret (evit troidigezhioù da skouer), n’en deus ket skrivet kement-se a oberennoù a-hed e vuhez : un den goustad e oa dre anien.

Plijet on bet gant al levr dre vras : melkonius eo hep bezañ ankenius. An destenn on bet skoet ar muiañ ganti, Ar bleiz war ar c’hapitol, zo ken berr ma n’on ket sur e c’heller ober un danevell anezhi, daoust ma rofe hec’h anv d’an dastumad. Lakaat a ra en ur geñver emdroadur sevenadurezh Roma gant stuz al loened, gwallgaset gant mabden.


Poltred Dorian Gray, Oscar Wilde, bro-Iwerzhon (1890)

dorian_gray-golo-29-09-2015_0Ur skritur klasel flour ha temoù ken klasel all, evel mojenn Faust pe Narcisse, a ra eus ar romant-mañ (hini nemetañ Oscar Wilde) un taol-lenn plijus. E penn kentañ e vezen un disterig hegaset gant un implij c’hwezhet eus antifrazennoù ha soñjoù lakaet en ur geñver, a oa ur mailh Oscar Wilde warno war a seblant, met stag int ouzh personelezh Lord Henry, a skeudennont eus ar c’hentañ.

Pennadoù ‘zo em eus kavet re hir, o vezañ m’en em gollont e prederioù pa vije ken splann all diskouez anien ha techoù an tudennoù dre an ober : gant se e weler eo aet al lennegezh war-raok abaoe an XIXvet kantved. Reiñ a ra ar romant danvez preder da chaokat kouskoude, diwar-benn al liamm start a zo etre tres hag ene da skouer. Gwir eo n’eo ket gwall anat war beseurt tu e kostezia Dorian Gray, mat pe fall, ar pezh a harz ouzh ar romant-mañ da goshaat re vuan ha da vezañ renket e-touez al lennegaj moral.

Gant e ster kuzh, ar pezh en doa c’hoant Oscar Wilde da ziskuilhañ pe da guzhat diwar e benn ha diwar-benn e heñvelreviadelezh, ha gant an endro dedennus ouzhpenn (pemdez noblañsoù Iwerzhon), ez eo ar romant-mañ ul lennadenn a vroud ar guriusted. Ken desachet all e oan gant prederiadennoù a eil renk e-keñver dodenn ar romant. Basil Hallward a zispleg diwar-benn e daolenn en deus lakaet kement anezhañ enni ma ne c’hell ket mui he diskouez d’an dud. Lord Henry a lavar, tro ar fin, ne zlefer morse ober traoù ha ne c’heller ket kontañ d’an dud d’en em lakaat da splannañ. N’eo ket ur preder moral a ziskouez dre ar gerioù-se, met ur c’hoant didec’hus d’en em ziskouez, diehan, hag a veze peg e Oscar Wilde ivez emichañs pa seller ouzh istor e vuhez. Forzh penaos e vez desket ur bern traoù diwar-benn an den ma oa ar skrivagner er romant-mañ, evel ma c’heller lenn er pennad-digeriñ : an teir zudenn bennan n’int nemet teir skeudenn anezhañ e-unan.


Les instructions, Adam Levin, Stadoù Unanet (2011)

les instructionsChomet on gennet war ar romant hir-meurbet-mañ e-pad an hanter eus an hañv, ha daoust da se, ne ouezan ket peurvat petra soñjal diwar e benn, daoust m’em bije bet amzer d’en em soñjal ha lennet kalzig skridoù all etretant.

Kontet eo an istor gant un “dezreveller n’heller ket fiziout ennañ” (kavet em eus ar formulenn-mañ en ur pennad diwar-benn ar romant ha kavout a ra din e klot resis gant va ezhomm). An dezreveller, an haroz eta, zo 10 vloaz bennak. Ur paotrig yuzev donezonet-dreist ez eus anezhañ, ur seurt savantenn. Krediñ a ra mort eo ar mesiah nevez. Emañ o paouez bezañ lakaet er-maez eus ar skol yuzev a heulie kentelioù enni peogwir en deus un emzalc’h feuls, ha lakaet eo bet en ur skol all ma heul ur program evit ar vugale diaes : ar “gaoued”, ul lec’h heñvel ouzh un toull-bac’h war meur a boent.

Dont a ra a-benn ar paotrig da strollañ un armead bugale tro-dro dezhañ : ul levezon eus ar souezhusañ en deus war e genseurted ha tamm-ha-tamm ez a an itrik war-zu un diskoulm feuls ha digredus.

Un dra bennak souezhus a zo e stil ar skrivagner : dindan ouzhpenn 1000 pajennad, ne gont nemet un dornad devezhioù. Tost eo e zoare-ober eus deskrivadurioù an naturalisted pishañ, en ur mod, nemet eo troioù, distroioù ha korntroioù soñjoù an haroz a vez plusket ha diblusket ken munut m’en em goller en e empenn follet, ha pa zeu e-barzh an istor unan bennak dezhañ soñjoù poellek, e lakaer un tamm amzer a-raok adkavout e gempouez hag adreiñ d’ar fedoù o ster gwir. Ne c’hoarvez nemet ral a wezh er romant forzh penaos.

An eil tra digustum-kenañ eo ne glask ket ar skrivagner-mañ reiñ ton ar wirionez d’e skrid : holl vugale an istor a zo speredek-meurbet, komz a reont gant gerioù sirius, sevel a reont itrikoù evel gwir dorfedourien… ha daoust da se ez a ar romant en-dro evel pa vije da vat eus ar skol, eus an dud-se : touellet eo al lenner gant e lennadenn, peogwir eo ken resis ar bed deskrivet ma lakaer anezhañ da wirion. Ha kement-se, hep bezañ mezevellet gant ul lennadenn a lakafe an unan da blavañ.

Hag un trede tra, diouzh liv an amzer marteze met ral a-walc’h er bras eus ar romantoù, ur romant feuls-kenañ eo Les instructions, ken ma vezer skoet gant ar feulster dirollet en em gaver gantañ e-ser lenn a-wezhioù.

Hir eo roll an traoù a c’heller menegiñ diwar e benn : diskouez a ra kalz gouiziegezhioù diwar-benn ar relijion hag ar gizioù yuzev, da skouer, ken ma c’heller en em goll enno ! gwelloc’h eo bezañ arroutet war ar Bibl evit kregiñ ganti. Lakaat a ra da soñjal e-barzh ur romant brudet all ivez, en ur mod : Sa majesté des mouches gant William Golding. An dra-se a oa bet lavaret din pell ‘zo pa oa bet roet al levr din, ha disoñjet em boa penn-da-benn, met splann eo pa erruer tro ar fin. Ha koulskoude, ne c’hellfe ket bezañ disheñveloc’h an endro kinniget.

D’am soñj on bet plijet a-walc’h gant romant Adam Levin, daoust ma n’em bije kavet kazi gwezh ebet ennañ doareoù da veajiñ, da zisoñjal va endro : dont a ra eus al lusk gorrek iskis roet gant ar skrivagner moarvat. Hag echuet em eus anezhañ gant ar santimant n’em boa ket peurgomprenet pep tra, e vije da adlenn un deiz bennak marteze… Ur romant iskis-bras eo eta, a alian d’ar re a blij dezho terriñ o fenn gant traoù un tamm luziet ha dizoloiñ skridoù divoutin-kaer.


Harry Potter et la Philosophie : petit traité à l’usage des Moldus, David Baggett, Shawn Klein, William Irvin, Pascal Loubet, Stadoù Unanet (2006)

Harry_Potter_et_la_philosophieA bep seurt levrioù a gaver war sujed ar saga Harry Potter. Hennezh a brofit eus e vrud evit dielfennañ lod eus an danvezioù filozofel a c’heller tennañ dioutañ. N’on ket tik ouzh ar prederouriezh, a gavan start da gompren peurliesañ, met tremen a ra aesoc’h pa vez liammet ouzh ur romant a anavezan dre an eñvor gant al lies em eus lennet anezhañ !

N’em eus ket kavet gwallzedennus an holl demoù a zo anezho e-barzh, mont a ra decrescendo koulz lavaret gant ur penn kentañ kalz gwelloc’h eget ar fin (pe aesoc’h da gompren pa ne vezer ket arbennigour, moarvat). Ar pennad em eus kavet an dedennusañ zo diwar-benn Hermione gwregelourez : lavarout a ra ez eus ur barelezh dreistordinal e bed Harry Potter. Pe e vije paotr pe blac’h an dud, ne ra diforc’h ebet. Kavout a reer merc’hed gant n’eus forzh peseurt karg, uhel pe izel, hag e kampionad Quidditch ar bed zoken. Ne vez ket komzet eus kudennoù kevatalded etre paotred ha merc’hed, ar barelezh zo direbech. Dre se, n’en em sant ket lakaet a-gostez ar merc’hed a lenn al levr-se. Ken dedennus all eo ar pennad a c’houlenn hag-eñ eo moral ar fed ne daolfe pled den ebet ouzh strivoù Hermione da reiñ ur statud dereat d’an “elfes de maison”. E gwirionez, n’eo ket. Hag ar respont roet gant Ron : Plijet eo ar re-se gant o buhez, ne fell ket dezho cheñch statud, n’eo ket degemerabl kennebeut pa ouezer e c’helle sklaved du reiñ ar memes respont : dont a ra diwar un hir a wask. Pa z’eer pelloc’h en istor e weler e paeo tudennoù Harry Potter evit se : gant Kreattur e vo treitouret Sirius ha kaset d’ar marv ; ma ne vije ket bet laosket er stad truezus-se, ne vije ket en em droet war an tu fall marteze. Ur bern studiadennoù all a seurt-se a zo. Unan a ziskouez en devez aon Harry atav p’en em gav rak un dañjer bennak, met ne chom ket da dortal pa vez anv da saveteiñ unan bennak koulskoude, ober a ra ar pezh en deus d’ober, daoust d’e aon.

Dedennus-tre e oa, siwazh eo bet skrivet al levr-mañ a-raok fin ar saga ha ne gomz nemet diwar-benn ar pemp levrenn gentañ. Ar pennadoù zo bet skrivet holl gant tud sot gant ar rummad-levrioù-se ha dre se n’on ket sur e vije gwall skiantel an hent-preder, tuek forzh penaos. Met n’eo ket ur gwall afer evit unan a zo sot gant al levrioù-se dija !