Category Archives: Skridoù-esae

Éloge de l’hypocrisie, Olivier Babeau, Frañs (2018)

Pell a vezañ ur perzh fall da lakaat an hu warnañ, ar pilpouserezh eo ar pri eo bet lakaet a-viskoazh ar gevredigezh da ziwan warnañ. Kevredigezh ebet hep pilpouserezh, tu ebet da vevañ asambles. Setu ar pezh a zispleg Olivier Babeau el lodenn gentañ eus e veuleudi dezhañ, gant forzh skouerioù tennet eus Istor ar bed ha daveoù pinvidik.

Emañ an traoù o cheñch avat, ha stad a vez graet d’an treuzwelusted er bed a-vremañ. Un doare pilpouserezh nevez, kuzhet gwelloc’h met mammenn a zistruj. En eil lodenn, e ra anv Olivier Babeau eus techoù nevez ar gevredigezh, en o zouez ar red da vezañ eeün a spered, diskoach, pa vever ur vuhez ha n’eo ket bet morse ken a-wel d’an holl, dre ar rouedadoù sokial dreist-holl.

Lonket em eus al levr-mañ gant kalz kuriusted ha n’em eus ket paouezet da zizoloiñ traoù ennañ betek ar bajenn ziwezhañ. Kendrec’hus eo lavar ha dielfennañ ar skrivagner, a ziskouez bezañ speredek ha gouiziek. Degas a ra un doare nevez da empentiñ an darempredoù sokial.

Ul levr da lenn, evit livañ gevier hep morc’hed ha gounit muioc’h a frankiz.

Advertisements

Roparz Hemon, un ene tan, Pierrette Kermoal (2002)

Un dastumad studiadennoù war lod eus oberennoù Roparz Hemon a vez kinniget amañ gant an oberourez. E komz-plaen pe e barzhoniezh, lakaet keñver ouzh keñver gant oberennoù tud all pe studiet div ha div, pe o-unan.

Evel boaz em eus lennet al levr, brokus, gant interest ha plijadur. Displeget e vez don, dielfennet munut. Degaset en deus soñj din eus oberennoù ‘zo (Roparz Hemon a lennen pa oan o teskiñ brezhoneg, dre vras, ha n’em eus ket graet nemeur abaoe !), roet c’hoant din d’o adlenn evit ar re a anavezen dija, pe d’o lenn evit ar re all (barzhoniezh).

Koulskoude, erru er fin em eus ar santimant eo un tammig untuek an enklaskoù. Un displegadenn a dalvez evit kalz oberennoù : emskiantek e oa Roparz Hemon eus levezon bras-meurbet e oberenn veur : Gwalarn, war lennegezh ar brezhonek. Ha reiñ a ra e soñj war an dra-se en e oberennoù, hervez ar bloaz m’int bet skrivet. Ma, degemer a ran ar mennozh-se hep ginañ ! prouet e vez ouzhpenn ur wezh el levr. Met lakaet e vez ar skrivagner war ur sichenn marmor, n’eus nemet ur meizad glan anezhañ, en ur mod.

Padal, e karfen-me ober donoc’h anaoudegezh gant an den, en deus laosket dre ret roudoù niverus en e skridoù ivez. Kutuilhet e vez unan bennak ur wezh an amzer a-hed al levr… met dre vras e choman gant va sec’hed war an dachenn-mañ.

Gouzout a ran n’eo ket aes, e oa Roparz Hemon un den kuzh. N’on ket sur eo posubl zoken. Met karout a rafen gellet tostaat muioc’h outañ.

Danvez ul levr all, marteze !

 


Réinventer la bande dessinée, Scott McCloud, Stadoù Unanet (2000)

Al levrenn gentañ a zisplege petra eo bannoù treset, penaos ez eont en-dro, peseurt perzhioù mat pe fall o deus e-keñver mediaoù all. Dre he sujed e oa nebeutoc’h en arvar da goshaat.

Gant al levr-mañ e klask Scott McCloud tresañ un dazont, pe meur a hini, dezho. Sevel a ra martezeadennoù. Ha se, 18 vloaz ‘zo : kement ha lavaret eo dic’hizet un tammig ar pezh a gont diwar-benn istor ar stlenneg (fin, dic’hizet n’eo ket, met anat eo ne z’a ket pell a-walc’h an displegadennoù evidomp-ni bremañ)…

Daoust da se, en em ziskouez pellwelour, ha gwellaour ivez. Unan eus perzhioù dibar an hir a zisplegadenn-mañ, eo ar feiz en deus Scott McCloud e-barzh an dazont, ijin an dud, ar Genrouedad… plijet ken-ken on bet gant e savboent war ar produioù niverel (difenn ar bannoù-treset dizanvezelekaet zo kement ha stourm evit a romantoù niverel, neketa ?), da skouer. Met ne c’heller ket bihanaat e oberenn d’an dra-se, pinvidik-meurbet eo.

Entanet on gant e labour. Kleuziañ a ra pell-tre, displegañ a ra eus ar c’hentañ, koñseptoù hag em bije bet mil boan o lenn anezho en ur stumm levr klaseloc’h, marteze. Petra eo an arz ? Penaos e vez gwallet, gant piv, perak ? Penaos talañ ?…

Seul souezhusoc’h eo din bezañ ken gwallzedennet, ma n’on ket ul lennerez bannoù-treset touet. Neuze e kredan eo ul levr mat evit n’eus forzh piv, memes ar re a zo pell eus ar bed-se. Ur wezh fourret e fri e-barzh, n’eus ket tu ken d’e zibegañ. Ur marzh !


Disentiñ, Xavier Renou, Frañs (2012)

Ul levr a ro spi, a c’hwezh war glaoù-bev ar c’hoant stourm.

Ar skeudenn farsus hon eus eus obererien Ai’ta, ar furlukined orañjez, da skouer, a skoach un aozadur frammet brav.

An abadennoù-stourm difeuls ne c’hellont dont da vat nemet ma vezont prientet dre ar munud en a-raok ma vijent dalc’het. Dielfennet e vez an endro ha boazioù an enebourien. Pouez ar spered-strollad kreñv, ar fent, a vez diskouezet a-zoare. Pep perzhiad en deus ur rol sklaer da c’hoari, pe e vije e kreiz an ober, pe war al lez anezhañ : brudañ, luc’hskeudenniñ, evezhiañ stourmerien all, jubenniñ etre an daou du…

A-leizh a ditouroù hag a alioù pleustrek a gaver el levr, met mont a ra en tu all d’an dra-se. Kinnig a ra un doare prederouriezh ivez. Ar stourm difeuls zo unan a zoujañs hag a breder. Ur pouez bras en deus ennañ ar c’hengompren gant an “enebourien” hag ar galloud da varc’hata. Kompren a reer mat ne c’hell bezañ kaset da benn nemet gant tud amprouet, gouest da zibab o gerioù a-zoare ha da virout un emzalc’h dereat e n’eus forzh peseurt degouezh. N’ez eus ket plas, er stourmoù-se, ouzh an ijinañ war ar prim.

Lennet e vez al levr gant plijadur, daoust m’em bije kavet hir an displegadennoù a-wezhioù : kenkoulz e vije bet din, evit ur wezh, kaout ur roll “sec’h” eus an traoù, marteze en abeg ma n’em eus ket ezhomm da vezañ kendrec’het eus vertuzioù dibar seurt stourm… digollet on bet p’em eus kavet er bajenn ziwezhañ un diverrañ eus an holl grafoù a zo anv anezho el levr.

Skrivet eo bet al levr gant ur paotr a zo ezel eus ar strollad “les désobéissants” (an disenterien), ha reiñ a ra alc’hwezhioù evit kompren gwelloc’h pal obererezhioù Ai’ta (ha n’eus forzh peseurt obererezhioù disentiñ all evel-just !), ha c’hoant da vezañ niverusoc’h d’o souten.

 


An Utopia, Thomas More, Rouantelezh Unanet (1516)

Graet eo bet troidigezh pennoberenn Thomas More e brezhoneg gant Fañch Morvannoù. Pouezus eo e venegiñ, peogwir eo gantañ eo bet savet ar pennad-digeriñ hir a ginnig buhez Thomas More, ha notennoù puilh e-kerzh an destenn o tisplegañ liammoù istorel, o resisaat an ton, ar fent, hag o reiñ resisadurioù diwar-benn an droidigezh. Labouret en deus diwar al latin, met en ur sellet ivez ouzh troidigezhoioù e yezhoù all (saozneg, galleg…).

Teir lodenn a zo el levr-mañ a-benn ar fin : Buhez Tomas More gant Fañch Morvannoù da gentañ, a zo war un dro gwallzedennus ha marzhus. Al lodenn-man em eus kavet plijus-kenañ ha diellet a-zoare.

Goude-se e krog an droidigezh da vat. Rannet eo e div lodenn. El levrenn gentañ e vez kinniget ur seurt diviz etre Rafael Hytlodaios, un dudenn ijinet, ha Tomas More e-unan. Diaes-kenañ e vije da gompren hep notennoù puilh Fañch Morvannoù : bep eil frazenn e kaver un dave d’an endro istorel, da fedoù c’hoarvezet nevez ‘zo, kritikoù diwar-benn ar politikerezh ha kement ‘zo. Fonnus eo an danvez, met un tammig arabadus, p’eo da lenn evel ma studier ha neket evel ma studier. Ret eo mont goustadik, kemer amzer da ziazezañ an titouroù, da geñveriañ, d’o adlakaat en o flas e-keñver an Istor…

Er c’hontrol, an eil levrenn, a ginnig aozadur peurvat ar vuhez war “Enezenn an Utopianed”, a vez lennet ken aes ha tra. Perzhioù un oberenn faltaziek modernoc’h ha skañvoc’h he deus. Distagoc’h eo diouzh he amzer, ha dre-se, aesoc’h da veizañ. Ret eo lavaret e ouezer, goude bezañ lennet al levrenn gentañ, ouzh petra e ra dave Tomas More. N’eus ket ezhomm da lakaat kement a notennoù ken, ar pezh a aesa al lennadenn a-galz, daoust ma ne vijer ket dilezet penn-da-benn gant Fañch Morvannoù a gendalc’h gant e zisplegadennoù pa vez ret.

Ul levr eo hag en deus bet pouez en istor, mat eo e vije bet lakaet e brezhoneg en un doare lennabl. Danvez-studi eo kentoc’h ha danvez-beajiñ, met talvezout a ra ar boan. Saourus eo troidigezh ha displegadennoù Fañch Morvannoù ennañ.


Antispéciste, Aymeric Caron, Frañs (2016)

antispecisteKazetenner eo Aymeric Caron diouzh e vicher, ha santet e vez en e bluenn : gouzout a ra mont eeun d’ar gwenn.

Adlakaat a ra ar soñjoù en o flas, a gav din, e-keñver hon darempred gant al loened.

Ur seurt prezegenn evit difenn anezho ha broudañ d’ar vejetarism eo al levr-mañ, met pell eo a vezañ an dra-se nemetken. Mont a ra Aymeric Caron da gerc’hat e arguzennoù e Istor an hollved, er viologiezh pa gemer harp war studi an ADN, er prederouriezh, er politikerezh, en ekologiezh… kinnig a ra un doare d’en em ren, n’eo ket fas d’al loened met fas d’an dud all ivez.  Divountañ a ra ar mekanismoù a bermet d’ar bras eus an dud kenderc’hel da zebriñ kig divorc’hed, pa ne glot e mod ebet an emzalc’h-mañ gant ezhommoù ar blanedenn, gant ezhommoù ar c’horf, ha gant mont en-dro an emskiantoù hag ar speredelezh.

Ha kement-se en ur yezh poblek, en ur mod. Lavarout a ra e soñj, krenn-ha-krak, evel pa vije o kaozeal tal-ouzh-tal ganeoc’h. Efedus-kenañ eo.

An “enepspesism” kinniget el levr-mañ a zo anezhañ an denelouriezh nevez, hervezañ, hag ivez stourm bras an XXIvet kantved.

Kendrec’hus em eus kavet an arguzennoù, daoust ma ne vijen ket a-du gant ar skrivagner a-wezhioù (ral a wezh koulskoude). Ar pezh a rae aon din un tamm eo en em gavout en ur metoù “vegan” sektaer met skiantel em eus kavet an arguzennoù a-benn ar fin. N’int ket nevez : me ha ne zebran ket kig abaoe ma ganedigezh em eus klevet anezho meur a wezh. Met mat eo kavout anezho strollet holl en ul levr, digant un den ha n’emañ ket o vevañ e-unan en ul lochenn gant e varv hir hag e familh niverus. Ul levr dreist eo d’ober ur pont etre ar soñjoù-se hag ar bed a-vremañ. Da brofañ d’an dud zo en entremar war ar sujed-mañ, ha da ribotat en ho penn, netra nemet evit en em soñjal. Dreist eo.

 


Comment parler des livres que l’on n’a pas lus, Pierre Bayard, Frañs (2007)

Comment-parler-des-livres-que-lon-na-pas-lus-_6149En dastumad “Paradoxe” eo bet embannet ar skrid-arnod-mañ, hag ur paradoks ez eo e gwirionez, a roe c’hoant din da zizoloiñ diabarzh hennezh abaoe pell.
Tachenn al lenn hag al levrioù zo krignennet gant ur bern rakvarnioù, ur bern tabou-ioù, ar pezh a sant Pierre Bayard eveldon. Pa soñjer mat, perak ne vije ket kaozeet diwar-benn levrioù n’int ket bet lennet ?

Lavarout a ra Pierre Bayard ez eus meur a zoare da anavezout ul levr ha d’e varn. Dre follennata anezhañ, dre glask titouroù, dre glevet tud all o kaozeal diwar e benn… Degas a ra da soñj n’eo ket posubl lenn pe tra, ha memes ul lenner touet ne c’hello krignat e-kerzh e vuhez nemet ur begad eus hollad al levrioù embannet, ha pa vevje kozh-meurbet.

Addegas a ra lufr Pierre Bayard ouzh ar pezh a sonj an nen diwar-benn ul levr, n’eus forzh pehini : ur chenchamant savboent a zigor ar spered hag a ro foenn da zaskiriat. Komz eus levrioù n’hon eus ket lennet, ne reomp nemet se, emezan. Peogwir e komzomp diwar-benn un envorenn eus al levr, bihan pe bihanoc’h, ha ne c’hellomp ket gouzout hag-en e sonjfemp c’hoazh ar memestra pa adlennfemp anezhan. Gant se, e lak al lenner d’en em sonjal war an derc’hel sonj dre vras.

Ha mont a ra pelloc’h c’hoazh : ma paouezomp da lenn, e roomp kement a aked, a garantez, da gement levr n’eo ket bet lennet . Evitan, an dud a vag ur garantez wirion ouzh al levrioù ne glaskont ket digempouezan an evezh a daolont da bep hini… (diaesoc’h din asantin war ar poent-se avat).

En tu all d’ar boelladenn-stil e veiz-diveiz al levr-man konseptoù n’or ket boaz da sellout pizh outo. Kavet em eus anezhan dedennus-tre, aes da lenn, farsus. Arabat kredin evit kement-se ez in da bleustrin war an danvez : va blog a chomo mod-kozh hag e kendalc’hin da bledin gant levrioù em eus lennet 🙂


L’inceste et l’incestuel, Paul-Claude Racamier, Frañs (1995)

l'inceste et l'incestuel racamierBredvezeg ha bredelfennour e oa Racamier. El levr-mañ e tiorren un deorienn savet gantañ diwar-benn ur meizad a ro dezhañ an anv a “incestuel”, un anv ha n’eus ket anezhañ c’hoazh e brezhoneg. Ober a rin gant “endro gwadserc’h” da c’hortoz gwelloc’h.

Penaos deskrivañ ar meizad-se ? Evit bezañ berr, ne z’a ket betek ar gwadserc’h. Anv a ra eus an endro, atav ar memes hini, a vez er familhoù ma c’hell c’hoarvezout gwadserc’hoù. Kontrol d’ar pezh a c’heller soñjal, n’en em gavont ket e n’eus forzh peseurt familh, met e familhoù ma z’eus un endro a-du, lakaet e plas war daou pe dri remziad. Ma ‘m eus komprenet mat eo familhoù ma z’eus bet ur c’hañv diaes da ziazezañ, sekredoù kuzhet, ha gwadserc’hoù er remziadoù a-raok (met pas atav). Ur meskaj etre ar remziadoù a vez kavet ingal ivez, etre izili ar familh ha tud a-ziavaez kement-all. Marteze e tisonjan traoù ‘zo.

Hep na vije graet ar jestr, eo ken kleñvedus en “endro gwadserc’h” hag ar gwadserc’h e-unan. Digeriñ a ra an hent da gleñvedoù bredoniel niverus, hag ivez d’ar gwadserc’h, gwezhioù ‘zo, hep na vije gouest tud ar familhoù-se da zigeriñ o daoulagad.

Reiñ a ra hentoù al levr-mañ da adlenn buhez e familh ha da brederiañ war ar c’hudennoù a zo en e greizon, gant ur savboent a gemer e kont n’eo ket an hinienn nemetken met e dud, breudeur ha c’hoarezed, tud-kozh… Talvoudus a-walc’h eo.

Koulskoude n’em eus ket kavet tamm ebet e oa plijus da lenn. Ha, kontrol d’ar pezh a c’hellfer soñjal, n’eo ket peogwir e oa re skiantel pe re deknik. Skrivet eo evel ul levr lennegezh, hag ar paotr en em gav, ur souezh ! C’hwezhet-meurbet eo e stil, hag hollvezañs e ego dreistmentet oc’h en em ziskouez bep eil frazenn a noazh ouzh komprenidigezh an dezenn a ginnig. Brabañserezh-tout ! Ar c’hontrol-mik eus ar pezh a c’hortozan digant ur skrid dezhañ hiraezh skiantel… Peadra da zihuniñ ennon ar rakvarn re aes : evel ar bomperien techet da c’hwezhañ tangwallioù, n’eo ket dre zegouezh e tibaber ar vredvezegiezh…

Fin, evit unan ne vag ket doñjer ouzh ar stil, dedennus eo memestra…


King Kong Théorie, Virgine Despentes, Frañs (2006)

king kong theoriePlijet e oan bet gant Apocalypse Bébé, ar romant kentañ em boa lennet gant ar skrivagnerez souezhus-mañ. Ne oan ket engortoz tamm ebet d’en em gavout gant ur skrid-esae o tifenn ar wregelouriezh p’em eus tapet krog el levr-mañ avat. Ha ken kilhet all on bet.

Mont a ra Virginie Despentes en tu all da reolennoù an dud a-feson. Skrivañ a ra gant gerioù pemdez, pe gant gerioù gros, gant gerioù skoüs atav. Peadra he deus bet d’en em soñjal war he sekselezh, evel ma kont tamm-ha-tamm : gwallaet eo bet ha hi plac’h yaouank pa oa o c’hoari biz-meud, ha diwezhatoc’h he deus bet tro da c’hounit bleud en ur werzhañ he c’horf, hep mont evit kement-se da c’hast a-vicher. An darvoudoù-se o deus graet o hent en he fenn ha kinnig a ra he savboent diwar-benn ar wregelezh hag ar wregelouriezh. Komz a ra ivez diwar-benn pornografiezh.

Graet he deus vad din al lennadenn-mañ peogwir en em gaven akord ganti war gement tra a ginnige, koulz lavaret, hag ivez dre m’he deus an destenn ur stil bourrabl, dichek, feukus, a blant startijenn en nen.

Echuiñ a ra he levr gant un asuradenn : ne vo gounezet ar stourm evit kevatalded ar reizhoù nemet p’en em ganno paotred ha merc’hed war un dro.

Ouzhpenn mignoned he deus gounezet ar skrivagnerez gant ar skrid-mañ, evel ma c’heller lenn er bajenn Wikipedia a gomz diwar e benn. Menegiñ a ra bommoù bet skrivet diwar e benn e meur a lec’h, lod meuleudius, lod all farsus (a gav din) :

« On aura saisi qu’il est inutile de chercher une cohérence intellectuelle à cet essai plein de gros mots. » Astrid de Larminat dans Le Figaro littéraire.

« Despentes s’est mise en situation de se faire haïr par les philosophes autant que par les psys, et par les dames patronnesses autant que par les chiennes de garde. Le bonheur, quoi… » Pierre Marcelle dans Libération.

« King Kong théorie n’est pas seulement un livre atterrant de bêtise, un monument d’incompétence, un espace où toute pensée se fige sur place, glacée jusqu’à l’ultime neurone par le degré zéro. De chaque ligne suinte en outre une haine féroce pour l’Autre. » Éric Naulleau dans Le Matricule des anges.

Din-me eo ul levr mat, skrivet gant unan ha ne ra forzh ober he zoull (pe get) e-touez an dud en em gav, liv ar wirionez hag ar prim warnañ dreist pep tra, perzhioù a lakaan dreist ar re all evit seurt skridoù. Emichañs ho po c’hoant da lenn anezhañ en ur lenn kritikoù ken disheñvel diwar e benn.

 


Harry Potter et la Philosophie : petit traité à l’usage des Moldus, David Baggett, Shawn Klein, William Irvin, Pascal Loubet, Stadoù Unanet (2006)

Harry_Potter_et_la_philosophieA bep seurt levrioù a gaver war sujed ar saga Harry Potter. Hennezh a brofit eus e vrud evit dielfennañ lod eus an danvezioù filozofel a c’heller tennañ dioutañ. N’on ket tik ouzh ar prederouriezh, a gavan start da gompren peurliesañ, met tremen a ra aesoc’h pa vez liammet ouzh ur romant a anavezan dre an eñvor gant al lies em eus lennet anezhañ !

N’em eus ket kavet gwallzedennus an holl demoù a zo anezho e-barzh, mont a ra decrescendo koulz lavaret gant ur penn kentañ kalz gwelloc’h eget ar fin (pe aesoc’h da gompren pa ne vezer ket arbennigour, moarvat). Ar pennad em eus kavet an dedennusañ zo diwar-benn Hermione gwregelourez : lavarout a ra ez eus ur barelezh dreistordinal e bed Harry Potter. Pe e vije paotr pe blac’h an dud, ne ra diforc’h ebet. Kavout a reer merc’hed gant n’eus forzh peseurt karg, uhel pe izel, hag e kampionad Quidditch ar bed zoken. Ne vez ket komzet eus kudennoù kevatalded etre paotred ha merc’hed, ar barelezh zo direbech. Dre se, n’en em sant ket lakaet a-gostez ar merc’hed a lenn al levr-se. Ken dedennus all eo ar pennad a c’houlenn hag-eñ eo moral ar fed ne daolfe pled den ebet ouzh strivoù Hermione da reiñ ur statud dereat d’an “elfes de maison”. E gwirionez, n’eo ket. Hag ar respont roet gant Ron : Plijet eo ar re-se gant o buhez, ne fell ket dezho cheñch statud, n’eo ket degemerabl kennebeut pa ouezer e c’helle sklaved du reiñ ar memes respont : dont a ra diwar un hir a wask. Pa z’eer pelloc’h en istor e weler e paeo tudennoù Harry Potter evit se : gant Kreattur e vo treitouret Sirius ha kaset d’ar marv ; ma ne vije ket bet laosket er stad truezus-se, ne vije ket en em droet war an tu fall marteze. Ur bern studiadennoù all a seurt-se a zo. Unan a ziskouez en devez aon Harry atav p’en em gav rak un dañjer bennak, met ne chom ket da dortal pa vez anv da saveteiñ unan bennak koulskoude, ober a ra ar pezh en deus d’ober, daoust d’e aon.

Dedennus-tre e oa, siwazh eo bet skrivet al levr-mañ a-raok fin ar saga ha ne gomz nemet diwar-benn ar pemp levrenn gentañ. Ar pennadoù zo bet skrivet holl gant tud sot gant ar rummad-levrioù-se ha dre se n’on ket sur e vije gwall skiantel an hent-preder, tuek forzh penaos. Met n’eo ket ur gwall afer evit unan a zo sot gant al levrioù-se dija !