Category Archives: Skridoù-esae

Les livres prennent soin de nous : Pour une bibliothérapie créative, Régine Detambel, Frañs (2015)

Goude un taol-esae kentañ gant levr Marc-Alain Ouaknin e oan bet dipitet gantañ, em bije gellet laoskel sujed ar biblioterapiezh da vont. Met ne oa ket gwalc’het va c’huriusted. Kendalc’het em eus gant hennezh eta.

Keuz n’em eus ket : komz a ra Régine Detambel eus al levrioù hag eus an testennoù en un doare a glot gant ar pezh a c’hourlakaan, a zivinan diwar o fenn. Da skouer pa lavar : “N’eo ket ar pal reiñ ur ster d’ar pezh a lenner, a-wezhioù. Ar glec’hiañ eo a vez klasket, an teuzadur gant ar sinoù war ar bajenn”. Ha dre ma z’aen war-raok ha ma soñjen aliesoc’h-aliesañ : Aze ‘mañ ! Deuet eo ganti ! e soñjen ivez n’eo ket displijus kaout ar muiañ posubl a deuzadur gant soñjoù an aozer.

Pouezañ a ra Régine Detambel war ar fed eo gerioù al lennegezh a c’hell soagnal an dud hag o deus galloud, en ur argas al levrioù o reiñ modoù-implij, kuzulioù war an doare da soñjal pe d’en em ren -menegiñ a ra Paulo Coehlo e-touez ar re-se.

Ma soagn al lenn, ar skrivañ a ra ivez, an darempred tost gant ar bajenn, ar c’hreion : aliañ a ra an adkopiañ barzhonegoù gant an dorn.

Goude bezañ kinniget petra lakaat an dud da lenn evit sikour anezho ha kemeret harp war meur a levr pe a skrivagner o vont a-du ganti e kont Régine Detambel he istor gant al levrioù, dindan un nebeut pajennoù eñvorennoù kreizennet war an tem. Ur misi e oa da lenn.

Treut em eus kavet an hentenn e-keñver bibliotherapiezh koulskoude. Chom a reer war dachenn ar soñjoù, an disklêriañ e garantez d’al levrioù. Lavarout a ra an aozerez ez a da lenn en tiez-retred da vare kleuboù, met n’eus ket doareoù all kinniget.

Laouen on bet o lenn al levr-mañ dre ma kadarna va soñjoù-me, met un tu gin a zo da gement-se : n’en deus ket degaset ur mor a draoù din. N’em eus ket desket kalz tra gantañ peogwir ez eo re heñvel ouzhin.

Ne chom din nemet heuliañ kuzulioù ar chamanez ha splujañ en-dro el lennegezh eta.


Bibliothérapie : Lire, c’est guérir, Marc-Alain Ouaknin, Frañs (1994)

Leuniet eo bet va fenn a c’houlennoù p’em eus gwelet an titl dedennus-mañ. Peseurt kleñvedoù a vije soagnet gant levrioù ? Peseurt levrioù ? Penaos ez a an traoù en-dro ? Hag un dra sirius eo al levrderapiezh, pe un ijinadenn a c’hiz nevez evit gwerzhañ levrioù d’al lennerien new-age ?

Dre vras e choman war va c’hoant, gant un diabarzh ha ne glot ket ken brav-se gant an titl. Un nebeut titouroù em eus rastellet memestra : AR c’hleñved nemetañ a vez anv anezhañ amañ eo an diwaskadenn. N’eo ket Ouaknin en deus ijinet ar c’hoñsept a levrderapiezh, met tennet eo eus Proust. Al lenn a laka al lenner en ur stad distabil, ma c’hell sevel goulennoù outañ e-unan, ar pezh ne ra ket ken an den diwasket, skornet en e gleñved a harz outañ da fiñval, da gaout lañs.

Tout ar peurrest em eus kavet hanter zigredus. C’hwezhet-abominabl eo an destenn gant ambreadennoù prederourel ha niverologiezh. Gouzout diouzh an arameek a vije gwelloc’h evit heuliañ a-zoare. Daveoù religiel a gaver sof-kont. Tres ‘zo war al levr-mañ da vezañ sirius-kenañ, diellet, prederiet… gant un den a ra pennadoù-kaoz diwar-benn e zanvez.

N’eo ket tre-ha-tre n’em bije ket komprenet an traoù, daoust ma vije bet diaes a vare da vare. Tammoù ‘zo o deus plijet din, evel pa zispleg ar skrivagner penaos e studia ar yuzevien el levraoueg. Dedennet on bet gant an testennoù a veze harpet warno evit displegañ ar soñj-mañ-soñj. Met ret e oa din chom war api, en un destenn vorodus, evit chom hep c’hwitañ war an nebeut traoù dedennus en em gave. An tech en deus ar skrivagner da c’hoari gant ar gerioù, da ad-verañ anezho, a denn d’an albac’henn kentoc’h ha d’al lennegezh, mont a ra pep tra da gaoteriad euzhus a-benn ar fin.

Kavout a ran drol, ha droch, e c’hellfe seurt brizh-skiant (digant un den desket-kenañ, koulskoude !) plijout ha tizhout. Koulskoude e ouezan e ra, peogwir eo bet aliet al levr-mañ din gant unan bennak… (laouen on ne ouezfe ket brezhoneg, evit ur wezh !) Met ne gomprenan ket penaos. An titouroù pleustrek zo rouez, a-boan ma klot an danvez gant an titl kinniget… Onanism lennek n’eo ken, d’am soñj.

Ur pezh-kurius eo memestra, na pa vije nemet evit kompren petra a denn tud ‘zo eus o studioù hir e skol ar rabined ?

Krediñ a ran n’eus nemedon o chom hep bezañ plijet gant seurt traoù. E embann zo en em lakaat e riskl da dremen evit ur sodez ha ne intent seurt… Emskiantek on eus se, ar pezh en deus lakaet ac’hanon da soñjal e kontadenn Andersen : Dilhad nevez an impalaer.


Éloge de la fesse, Hans-Jürgen Döpp, Frañs ?? (2002)

Ne gavan netra diwar-benn an hini en deus savet al levr-mañ, emichañs eo ur gall pa ne welan meneg ebet eus un droidigezh.

Ul levr skeudennoù eo da gentañ tout : delwennoù, livadurioù, luc’hskeudennoù diouzh giz ar bloavezhioù 20.

Un destennig a zeu da heul, met n’eo ket ar pep pouezusañ. Displegañ a ra an Ao. kelenner Hans-Jürgen Döpp -kelenner war betra, me garfe gouzout, an erotelezh marteze, pa welan e anv war meur a c’holo eus ar bleud-se e-barzh Google ? pe kelenner va revr, fasil- penaos e veze gwelet pe soñjet al lodenn-se eus ar c’horf, ar revr, gant red an amzer hag ar sevenadurezhioù. Skouerioù ha bommoù meneget a vez kavet e-kerzh al lennadenn.

N’eo ket skrivet fall, na loudour. N’eo ket displijus da lenn kennebeut, met n’eus netra dreistordinal da zizoloiñ ha n’eus riskl ebet da vougañ diwar re a ditouroù. Gwir eo n’eo ket ken brav ar skeudennoù hag ar pajennaouiñ pa lenner war ul lennerez (evel ‘m eus graet) ha war baper ivez…

Ul levr skañv eo, war bep keñver. Da follennata ma kouezh dindan ho torn. Redek war e lerc’h ne dalv ket ar boan.


Éloge de l’hypocrisie, Olivier Babeau, Frañs (2018)

Pell a vezañ ur perzh fall da lakaat an hu warnañ, ar pilpouserezh eo ar pri eo bet lakaet a-viskoazh ar gevredigezh da ziwan warnañ. Kevredigezh ebet hep pilpouserezh, tu ebet da vevañ asambles. Setu ar pezh a zispleg Olivier Babeau el lodenn gentañ eus e veuleudi dezhañ, gant forzh skouerioù tennet eus Istor ar bed ha daveoù pinvidik.

Emañ an traoù o cheñch avat, ha stad a vez graet d’an treuzwelusted er bed a-vremañ. Un doare pilpouserezh nevez, kuzhet gwelloc’h met mammenn a zistruj. En eil lodenn, e ra anv Olivier Babeau eus techoù nevez ar gevredigezh, en o zouez ar red da vezañ eeün a spered, diskoach, pa vever ur vuhez ha n’eo ket bet morse ken a-wel d’an holl, dre ar rouedadoù sokial dreist-holl.

Lonket em eus al levr-mañ gant kalz kuriusted ha n’em eus ket paouezet da zizoloiñ traoù ennañ betek ar bajenn ziwezhañ. Kendrec’hus eo lavar ha dielfennañ ar skrivagner, a ziskouez bezañ speredek ha gouiziek. Degas a ra un doare nevez da empentiñ an darempredoù sokial.

Ul levr da lenn, evit livañ gevier hep morc’hed ha gounit muioc’h a frankiz.


Roparz Hemon, un ene tan, Pierrette Kermoal (2002)

Un dastumad studiadennoù war lod eus oberennoù Roparz Hemon a vez kinniget amañ gant an oberourez. E komz-plaen pe e barzhoniezh, lakaet keñver ouzh keñver gant oberennoù tud all pe studiet div ha div, pe o-unan.

Evel boaz em eus lennet al levr, brokus, gant interest ha plijadur. Displeget e vez don, dielfennet munut. Degaset en deus soñj din eus oberennoù ‘zo (Roparz Hemon a lennen pa oan o teskiñ brezhoneg, dre vras, ha n’em eus ket graet nemeur abaoe !), roet c’hoant din d’o adlenn evit ar re a anavezen dija, pe d’o lenn evit ar re all (barzhoniezh).

Koulskoude, erru er fin em eus ar santimant eo un tammig untuek an enklaskoù. Un displegadenn a dalvez evit kalz oberennoù : emskiantek e oa Roparz Hemon eus levezon bras-meurbet e oberenn veur : Gwalarn, war lennegezh ar brezhonek. Ha reiñ a ra e soñj war an dra-se en e oberennoù, hervez ar bloaz m’int bet skrivet. Ma, degemer a ran ar mennozh-se hep ginañ ! prouet e vez ouzhpenn ur wezh el levr. Met lakaet e vez ar skrivagner war ur sichenn marmor, n’eus nemet ur meizad glan anezhañ, en ur mod.

Padal, e karfen-me ober donoc’h anaoudegezh gant an den, en deus laosket dre ret roudoù niverus en e skridoù ivez. Kutuilhet e vez unan bennak ur wezh an amzer a-hed al levr… met dre vras e choman gant va sec’hed war an dachenn-mañ.

Gouzout a ran n’eo ket aes, e oa Roparz Hemon un den kuzh. N’on ket sur eo posubl zoken. Met karout a rafen gellet tostaat muioc’h outañ.

Danvez ul levr all, marteze !

 


Réinventer la bande dessinée, Scott McCloud, Stadoù Unanet (2000)

Al levrenn gentañ a zisplege petra eo bannoù treset, penaos ez eont en-dro, peseurt perzhioù mat pe fall o deus e-keñver mediaoù all. Dre he sujed e oa nebeutoc’h en arvar da goshaat.

Gant al levr-mañ e klask Scott McCloud tresañ un dazont, pe meur a hini, dezho. Sevel a ra martezeadennoù. Ha se, 18 vloaz ‘zo : kement ha lavaret eo dic’hizet un tammig ar pezh a gont diwar-benn istor ar stlenneg (fin, dic’hizet n’eo ket, met anat eo ne z’a ket pell a-walc’h an displegadennoù evidomp-ni bremañ)…

Daoust da se, en em ziskouez pellwelour, ha gwellaour ivez. Unan eus perzhioù dibar an hir a zisplegadenn-mañ, eo ar feiz en deus Scott McCloud e-barzh an dazont, ijin an dud, ar Genrouedad… plijet ken-ken on bet gant e savboent war ar produioù niverel (difenn ar bannoù-treset dizanvezelekaet zo kement ha stourm evit a romantoù niverel, neketa ?), da skouer. Met ne c’heller ket bihanaat e oberenn d’an dra-se, pinvidik-meurbet eo.

Entanet on gant e labour. Kleuziañ a ra pell-tre, displegañ a ra eus ar c’hentañ, koñseptoù hag em bije bet mil boan o lenn anezho en ur stumm levr klaseloc’h, marteze. Petra eo an arz ? Penaos e vez gwallet, gant piv, perak ? Penaos talañ ?…

Seul souezhusoc’h eo din bezañ ken gwallzedennet, ma n’on ket ul lennerez bannoù-treset touet. Neuze e kredan eo ul levr mat evit n’eus forzh piv, memes ar re a zo pell eus ar bed-se. Ur wezh fourret e fri e-barzh, n’eus ket tu ken d’e zibegañ. Ur marzh !


Disentiñ, Xavier Renou, Frañs (2012)

Ul levr a ro spi, a c’hwezh war glaoù-bev ar c’hoant stourm.

Ar skeudenn farsus hon eus eus obererien Ai’ta, ar furlukined orañjez, da skouer, a skoach un aozadur frammet brav.

An abadennoù-stourm difeuls ne c’hellont dont da vat nemet ma vezont prientet dre ar munud en a-raok ma vijent dalc’het. Dielfennet e vez an endro ha boazioù an enebourien. Pouez ar spered-strollad kreñv, ar fent, a vez diskouezet a-zoare. Pep perzhiad en deus ur rol sklaer da c’hoari, pe e vije e kreiz an ober, pe war al lez anezhañ : brudañ, luc’hskeudenniñ, evezhiañ stourmerien all, jubenniñ etre an daou du…

A-leizh a ditouroù hag a alioù pleustrek a gaver el levr, met mont a ra en tu all d’an dra-se. Kinnig a ra un doare prederouriezh ivez. Ar stourm difeuls zo unan a zoujañs hag a breder. Ur pouez bras en deus ennañ ar c’hengompren gant an “enebourien” hag ar galloud da varc’hata. Kompren a reer mat ne c’hell bezañ kaset da benn nemet gant tud amprouet, gouest da zibab o gerioù a-zoare ha da virout un emzalc’h dereat e n’eus forzh peseurt degouezh. N’ez eus ket plas, er stourmoù-se, ouzh an ijinañ war ar prim.

Lennet e vez al levr gant plijadur, daoust m’em bije kavet hir an displegadennoù a-wezhioù : kenkoulz e vije bet din, evit ur wezh, kaout ur roll “sec’h” eus an traoù, marteze en abeg ma n’em eus ket ezhomm da vezañ kendrec’het eus vertuzioù dibar seurt stourm… digollet on bet p’em eus kavet er bajenn ziwezhañ un diverrañ eus an holl grafoù a zo anv anezho el levr.

Skrivet eo bet al levr gant ur paotr a zo ezel eus ar strollad “les désobéissants” (an disenterien), ha reiñ a ra alc’hwezhioù evit kompren gwelloc’h pal obererezhioù Ai’ta (ha n’eus forzh peseurt obererezhioù disentiñ all evel-just !), ha c’hoant da vezañ niverusoc’h d’o souten.

 


An Utopia, Thomas More, Rouantelezh Unanet (1516)

Graet eo bet troidigezh pennoberenn Thomas More e brezhoneg gant Fañch Morvannoù. Pouezus eo e venegiñ, peogwir eo gantañ eo bet savet ar pennad-digeriñ hir a ginnig buhez Thomas More, ha notennoù puilh e-kerzh an destenn o tisplegañ liammoù istorel, o resisaat an ton, ar fent, hag o reiñ resisadurioù diwar-benn an droidigezh. Labouret en deus diwar al latin, met en ur sellet ivez ouzh troidigezhoioù e yezhoù all (saozneg, galleg…).

Teir lodenn a zo el levr-mañ a-benn ar fin : Buhez Tomas More gant Fañch Morvannoù da gentañ, a zo war un dro gwallzedennus ha marzhus. Al lodenn-man em eus kavet plijus-kenañ ha diellet a-zoare.

Goude-se e krog an droidigezh da vat. Rannet eo e div lodenn. El levrenn gentañ e vez kinniget ur seurt diviz etre Rafael Hytlodaios, un dudenn ijinet, ha Tomas More e-unan. Diaes-kenañ e vije da gompren hep notennoù puilh Fañch Morvannoù : bep eil frazenn e kaver un dave d’an endro istorel, da fedoù c’hoarvezet nevez ‘zo, kritikoù diwar-benn ar politikerezh ha kement ‘zo. Fonnus eo an danvez, met un tammig arabadus, p’eo da lenn evel ma studier ha neket evel ma studier. Ret eo mont goustadik, kemer amzer da ziazezañ an titouroù, da geñveriañ, d’o adlakaat en o flas e-keñver an Istor…

Er c’hontrol, an eil levrenn, a ginnig aozadur peurvat ar vuhez war “Enezenn an Utopianed”, a vez lennet ken aes ha tra. Perzhioù un oberenn faltaziek modernoc’h ha skañvoc’h he deus. Distagoc’h eo diouzh he amzer, ha dre-se, aesoc’h da veizañ. Ret eo lavaret e ouezer, goude bezañ lennet al levrenn gentañ, ouzh petra e ra dave Tomas More. N’eus ket ezhomm da lakaat kement a notennoù ken, ar pezh a aesa al lennadenn a-galz, daoust ma ne vijer ket dilezet penn-da-benn gant Fañch Morvannoù a gendalc’h gant e zisplegadennoù pa vez ret.

Ul levr eo hag en deus bet pouez en istor, mat eo e vije bet lakaet e brezhoneg en un doare lennabl. Danvez-studi eo kentoc’h ha danvez-beajiñ, met talvezout a ra ar boan. Saourus eo troidigezh ha displegadennoù Fañch Morvannoù ennañ.


Antispéciste, Aymeric Caron, Frañs (2016)

antispecisteKazetenner eo Aymeric Caron diouzh e vicher, ha santet e vez en e bluenn : gouzout a ra mont eeun d’ar gwenn.

Adlakaat a ra ar soñjoù en o flas, a gav din, e-keñver hon darempred gant al loened.

Ur seurt prezegenn evit difenn anezho ha broudañ d’ar vejetarism eo al levr-mañ, met pell eo a vezañ an dra-se nemetken. Mont a ra Aymeric Caron da gerc’hat e arguzennoù e Istor an hollved, er viologiezh pa gemer harp war studi an ADN, er prederouriezh, er politikerezh, en ekologiezh… kinnig a ra un doare d’en em ren, n’eo ket fas d’al loened met fas d’an dud all ivez.  Divountañ a ra ar mekanismoù a bermet d’ar bras eus an dud kenderc’hel da zebriñ kig divorc’hed, pa ne glot e mod ebet an emzalc’h-mañ gant ezhommoù ar blanedenn, gant ezhommoù ar c’horf, ha gant mont en-dro an emskiantoù hag ar speredelezh.

Ha kement-se en ur yezh poblek, en ur mod. Lavarout a ra e soñj, krenn-ha-krak, evel pa vije o kaozeal tal-ouzh-tal ganeoc’h. Efedus-kenañ eo.

An “enepspesism” kinniget el levr-mañ a zo anezhañ an denelouriezh nevez, hervezañ, hag ivez stourm bras an XXIvet kantved.

Kendrec’hus em eus kavet an arguzennoù, daoust ma ne vijen ket a-du gant ar skrivagner a-wezhioù (ral a wezh koulskoude). Ar pezh a rae aon din un tamm eo en em gavout en ur metoù “vegan” sektaer met skiantel em eus kavet an arguzennoù a-benn ar fin. N’int ket nevez : me ha ne zebran ket kig abaoe ma ganedigezh em eus klevet anezho meur a wezh. Met mat eo kavout anezho strollet holl en ul levr, digant un den ha n’emañ ket o vevañ e-unan en ul lochenn gant e varv hir hag e familh niverus. Ul levr dreist eo d’ober ur pont etre ar soñjoù-se hag ar bed a-vremañ. Da brofañ d’an dud zo en entremar war ar sujed-mañ, ha da ribotat en ho penn, netra nemet evit en em soñjal. Dreist eo.

 


Comment parler des livres que l’on n’a pas lus, Pierre Bayard, Frañs (2007)

Comment-parler-des-livres-que-lon-na-pas-lus-_6149En dastumad “Paradoxe” eo bet embannet ar skrid-arnod-mañ, hag ur paradoks ez eo e gwirionez, a roe c’hoant din da zizoloiñ diabarzh hennezh abaoe pell.
Tachenn al lenn hag al levrioù zo krignennet gant ur bern rakvarnioù, ur bern tabou-ioù, ar pezh a sant Pierre Bayard eveldon. Pa soñjer mat, perak ne vije ket kaozeet diwar-benn levrioù n’int ket bet lennet ?

Lavarout a ra Pierre Bayard ez eus meur a zoare da anavezout ul levr ha d’e varn. Dre follennata anezhañ, dre glask titouroù, dre glevet tud all o kaozeal diwar e benn… Degas a ra da soñj n’eo ket posubl lenn pe tra, ha memes ul lenner touet ne c’hello krignat e-kerzh e vuhez nemet ur begad eus hollad al levrioù embannet, ha pa vevje kozh-meurbet.

Addegas a ra lufr Pierre Bayard ouzh ar pezh a sonj an nen diwar-benn ul levr, n’eus forzh pehini : ur chenchamant savboent a zigor ar spered hag a ro foenn da zaskiriat. Komz eus levrioù n’hon eus ket lennet, ne reomp nemet se, emezan. Peogwir e komzomp diwar-benn un envorenn eus al levr, bihan pe bihanoc’h, ha ne c’hellomp ket gouzout hag-en e sonjfemp c’hoazh ar memestra pa adlennfemp anezhan. Gant se, e lak al lenner d’en em sonjal war an derc’hel sonj dre vras.

Ha mont a ra pelloc’h c’hoazh : ma paouezomp da lenn, e roomp kement a aked, a garantez, da gement levr n’eo ket bet lennet . Evitan, an dud a vag ur garantez wirion ouzh al levrioù ne glaskont ket digempouezan an evezh a daolont da bep hini… (diaesoc’h din asantin war ar poent-se avat).

En tu all d’ar boelladenn-stil e veiz-diveiz al levr-man konseptoù n’or ket boaz da sellout pizh outo. Kavet em eus anezhan dedennus-tre, aes da lenn, farsus. Arabat kredin evit kement-se ez in da bleustrin war an danvez : va blog a chomo mod-kozh hag e kendalc’hin da bledin gant levrioù em eus lennet 🙂