Category Archives: Avañtur

Five on a secret trail, Enid Blyton, Rouantelezh Unanet (1956)

Diaes eo din herzel ouzh va c’hoant da lenn ur Famous five p’en em gavan dirazañ, en ur voest-levrioù da skouer. Setu ar pezh a zo c’hoarvezet din ar wezh-mañ.

Hennezh, 15vet eus ar rummad, zo bet skrivet 8 vloaz a-raok marv Enid Blyton, d’ar mare ma oa ar fonnusañ he labour-krouiñ. N’eo ket mui re sekselour (ar merc’hed ne fardont ket ar boued muioc’h eget na ra ar baotred, da skouer). Ha forzh penaos e kavan sot-kenañ “nevesaat” al levrioù evit klask tennañ diouto ar pezh ne glot ket mui gant sistem-soñjal ar bed a-vremañ. Politikerezh ar struskañval n’eo ken. Gwelloc’h e kavan lakaat ar vugale, ma vezont plijet gant seurt lennegezh, d’en em soñjal war ar pezh en deus cheñchet er gevredigezh abaoe ar mare m’eo bet skrivet al levr… Traoù dedennus a zo er pennad blog-se evit ar re a vije dedennet (e galleg).

Koshaet eo ar spered, eta. Met petra a gavan ken plijus el levrioù-mañ ?

Da gentañ an efed “heuliad” : gant an amzer, e c’heller lakaat penn-ouzh-penn kement elfenn hon eus diwar-benn an tudennoù, evit pinvidikaat o foltred. Ken aes eo splujañ en ur Famous Five ha gwiskañ ur stammenn c’hloan gozh.

Da eil, ar fed e chomfe tost-kenañ Enid Blyton ouzh spered ar vugale, ouzh ar pezh a gont evito ha n’en dije pouez ebet evit un den bras : darempred tost gant Tim a vez graet kement a don dezhañ ha ma vije un den ; kletder ar gweleoù, plijadurioù eeün a denn ouzh ar boued pe ouzh kaerder an endro… ne gav ket din e vije ken barrek an holl skrivagnerien evit ar vugale da gompren anezho -ar pezh a zo drol, pa ouezer ne oa ket eus ar skrivagnerez ur vamm garantezus… re brederiet ma oa gant he labour-skrivañ ?

D’an trede, ar suspens kreñv a evod diouzh pajennadoù kement Famous five a zo. Me gav din eo kreñvoc’h c’hoazh evit an dud gour, peogwir ne vezont ket tapet gant an istor evel ar vugale ha ne zisoñjont ket, el levr-mañ, e c’hell al laeron dont en-dro ha sourpren ar vugale en o zoull, da skouer (a-benn ar fin ne c’hoarvez ket).

D’ar pevare, e kavan mat-tre an doare m’he deus Enid Blyton da zihuniñ goulennoù e spered al lennerien. Petra eo ar paotr-se hag a lavar ur wezh gwenn, ur wezh du ? a respont eo Guy e anv, evit en em zislavarout pelloc’h ? Penaos an diaoul e c’hell bezañ klevet kement loen a veneg Anne ha George en o diviz, pa vezont o-unan en ti dirapar ?

N’eo ket The famous Five and the secret trail unan eus romantoù heverkañ ar rummad, nag a-fed endro, nag a-fed avañtur. Ar vandennad laeron zo pout a spered ha n’en deus ket armoù. Ma talc’her soñj eus ar romant eo abalamour da c’hloazadenn Tim, a redia anezhañ da zougen un dro-c’houzoug droch.

M’emañ ar wirionez, marteze, gant ar re a lavar ez eus traoù gwelloc’h da lakaat da vezañ lennet gant bugale hon amzer, e kav din e tlefe kement skrivagner a venn skrivañ evit ar vugale studiañ skridoù ar skrivagnerez-mañ ha klask tennañ e vad diouto.

Hag evit an dud gour, e chom seurt levr ur seurt madalenig Proust.

Advertisements

Marc’heger ar marv, Peter Tremayne, Rouantelezh Unanet (2011)

Kentañ embannadur brezhonek e 2019.

Kavout a ra e blas ar romant-mañ just war-lerc’h Marv an arc’heskob. Fidelma zo oc’h ober hent war-zu Iwerzhon tra m’eo chomet Eadulf e Roma ; n’eus netra sirius etrezo c’hoazh, daoust ma krogje da soñjal ennañ.

Ton ar romant-mañ en deus ul liv dezhañ e-unan ; tostoc’h eus ar romant-avañtur eget eus ar romant-polis. Diaes a-walc’h eo en em lakaat e-barzh peogwir ez a gorrek an traoù e-pad pell, hag un niver bras a berzhidi eo ret derc’hel soñj anezho evit na vezañ ket kollet en itrik (sikouret e vezer gant ul listennad anezho, lec’hiet e penn kentañ al levr).

Ouzhpenn-se em eus kavet start a-walc’h en em reteriñ en displegadurioù istorel. Distabil-kenañ e oa ar maread, gant strolladoù ha chefed vihan o ren kichen-ha-kichen hag o klask kemer o zu kreñv war o amezeien ur wezh an amzer. An dizemglevioù relijiel, gant kredennoù enep o klask gounid tachenn e diabarzh an abatiez evel en diavaez, a lak ar brasañ strafuilh e spered al lennerien, ma ne vezont ket dihun-kaer.

N’eus forzh, goude ur pennad e vezer paket gant an istor ha strobinellet gant endro natur dreistordinal traonienn an Trebbia e Italia. Dedennus-tre eo ivez spiañ ouzh pemdez annezidi ha gweladennerien abati Bobbio.

Diellet-kaer eo ar romant, ar pezh a laka anezhañ da vezañ ken kelennus ha gwallzedennus. Echuiñ a ra gant argad an abati war an ton bras. Ober forzh pegement, a lavaran !


Ils ont rêvé d’un autre monde, Laurent Vidal, France (2012)

Un istorour eo Laurent Vidal. Mont a ra el levr-mañ war roudoù ur gevredigezh doare Fourier a zo bet o klask sevel ur “phalanstère” e bro-Vrazil adalek 1841. Penaos e veze tutaet ar frañsizien, micherourien ar bras anezho ; penaos e veze tomm bro-Vrazil outo, ha hi gant ar c’hoant da zegemer Europiz evit lakaat ar vro da ziorren. Trubuilhoù an hir a veaj, degemer e Rio, sach-blev etre ar pennoù.  Hag an hunvre o teuziñ rak ar wirionez : dienez, kernez, naon, hep gellout harpañ war au gevredigezh da vat gant an diaes m’eo an darempredoù etre an dud. Petra oa deuet da vezañ ar re a oa chomet e bro-Vrazil ur wezh dispennet ar gevredigezh ? Petra a chom eus an taol-esae-mañ 150 vloaz goude ?

Ne gont ket Laurent Vidal traoù ne oar ket : kement tra a lavar a vez roudoù paper diwar e benn. Met santout a reer e entan evit ar sujed, ha pa n’en deus ket gellet adkavout peadra da gontañ an Istor, e ijin ar pezh he dije gellet bezañ. An ton lourennek a oar implijout ur wezh an amzer a lak al levr da vezañ lennet evel ur romant avañtur. Kavet em eus dreist anezhañ.


Pourmenadenn Yaya 4 : An enezenn, Jean-Marie Omont, Patrick Marty, Charlotte Girard, Golo Zhao, Frañs (2012)

Embannet e brezhoneg e 2019.

El levrenn-mañ en em gav Yaya ha Tuduo war un enezenn didud. Met chom stanket war an enezenn ne dostaa ket anezho eus o fal, prientiñ a reont un doare da achap.

Siwazh e kav Yaya war he hent tud a glask korvoiñ anezhi c’hoazh. Ha tra ma vez o labourat evito, e kouezh klañv Tuduo. Pa ne vije nemet an natur o vezañ dañjerus, marteze e c’hellfent en em dennañ, met an hini drouk, Zhu, en deus adkavet o roudoù ivez.

Cheñch a ra an aergelc’h al levr-mañ e-keñver an hini a oa er bannoù-treset kent. Amzer o deus Yaya ha Tuduo da dabutal ha da sklaeraat traoù ‘zo en o darempred. Un den gour nevez a zeu da harpañ anezho. Met ne z’a ket an dazont war sklaeraat evit kement-se, ha chom a ra dañjerus o buhez.

Dirollet eo a al lusk ur wezh c’hoazh hag emañ an daou benndudenn war dec’h adarre. Plijus an istor, al livioù atav. Eztaoladus an tresadennoù. N’eus nemet gortoz ar pezh a zeuio war-lerc’h…


An tri c’hañfard, Goulc’han Kervella (2018)

Ur wezh e oa bet aterset Jimi Hendricks gant ur c’hazetenner diwar-benn ur bladenn nevez. “Ha n’ho peus ket aon e vije re heñvel ouzh Jimi Hendricks ?” emezañ, kement ha lavaret ne oa ket nevez-nevez ar geusteurenn marteze… hag ar gitarour da respont : “ME eo Jimi Hendricks”.

Ne vo ket rebechet ouzh Goulc’han Kervella skrivañ diouzh e vod eta, p’en gra mat.

El levr-mañ, skrivet evit skolajidi 11-12 vloaz, e implij ar skrivagner ur rekipe kozh en deus lakaet ac’hanon da soñjal en Three men in a boat. Lakaet e vez tri boulom farsus war an hent evit dizoloiñ ar vro hep kavout hir e amzer o selaou an heñcher, ha dav dezhi. Perzhioù ur gontadenn zo d’ar romant, marellet gant hanezennoù, mojennoù, deskrivadurioù savadurioù kozh ha lec’hioù touristel a-bouez, etre Leon ha Kerne.

N’on ket desachet tamm ebet gant ar c’hontadennoù, met kavet em eus farsus a-walc’h va zroiad-gweladenniñ, evel va mab 11 vloaz, daoust m’hor bije santet mat, hon-daou, tu kentelius an afer.

Plijus eo da lenn da n’eus forzh peseurt oad, hep terriñ e benn, gras da stek ar skrivagner.


Phaenomen 1 ; 2 : Plus près du secret ; 3 : En des lieux obscurs, Éric L’Homme, Frañs (2006)

Ur rummad tri levr plijus a-walc’h da lenn, ennañ drammoù pennañ al levrioù evit ar yaouankiz : galloudoù dreistnaturel, kevrinoù da ziluziañ, spierezh, karantez etre ar grennarded, beajoù, goulennoù diwar-benn e wrizioù, pennadoù e-barzh riboulioù pe gevioù (pouezus-tre, an dra-se, war a seblant, evit abegoù diemouez bet studiet gant tud all). Anzav a ran on bet souezhet-mat, ha plijet, gant an disoc’h.

Koulskoude ez eus kavet din, alies, e oa RE. Savet eo a-feson, santout a reer ar skrivagner a-vicher, ar stek… met ene a vank, marteze. Ur festival klichedoù eo ivez en ur mod.

Tro din d’en em soñjal war an doare da varn seurt levrioù, pa vezer erru kozh dija. A-wezhioù e prizian gant va sell den gour, hag al levr a zegas un dra bennak d’an den gour ma z’on (evel re Robin Hobb, J. K. Rowling, Christelle Dabos…). Evit Phaenomen, e kav din e tle bezañ dedennus evit ar grennarded, met din-me, n’en deus ket degaset kalz tra.


La maison dans laquelle, Mariam Petrosyan, bro-Armeni (2009)

Splujañ en 891 pajennad a ya d’ober ar romant-mañ zo kement ha splujañ er c’houronk bras. Kinniget eo e jener, gant Wikipedia, evel “realism hud”.

An ti a zo anv anezhañ zo ul lec’h-buhez evit bugale ampechet. Lod anezho eo o divrec’h a ra diouer dezho, lod all o divesker (“ar re a ruilh”), unan bennak e zaoulagad… Lod all n’emañ ket o fenn ganto, pe a vare da vare nemetken. Ar pezh a zo iskis eo an doare ma teu ar vugale-se da berc’hennañ an ti, daoust ma vije tud gour tro-dro : kelennerien, klañvdiourien, edukatourien, tud ar vugale ur wezh an amzer. Nemet eo an ti a berc’hennfe ar vugale ? Ur bed kenstur a savont e-barzh an ti, dezhañ e c’hizioù, e gredennoù, e reolennoù (a c’hell bezañ kriz, betek ar marv).

Gwelout a ran gant ar romant-mañ un doare kerentiezh gant romant Adam Levin em boa kinniget ur pennad ‘zo : Les instructions, o vezañ ma vez savet ur bed kuzh gant ar vugale dindan ar framm ofisiel. N’eo ket anat, e penn kentañ, e kaso an itrik d’ul lec’h bennak, met ur wezh echuet e komprener eo bet savet munut gant an aozerez. Tremenet he deus bloavezhioù gant he c’hrouadurioù ha krouadennoù, a oa tresadennoù a-raok dont da vev dindan he fluenn. N’he doa skrivet ar romant-mañ nemet eviti er penn kentañ.

Meur a savboent a implij da gontañ an istor liesvouezhiek-mañ. Kollet e vez ar reteroù en amzer ivez, evit abegoù displeget e-kerzh an istor. Kontet e vez an traoù bet, a bep eil gant an traoù o vezañ. Hag ar mor a dudennoù, dezho lesanvioù a cheñch gant red an istor hervez o ferzhioù nevez, a lak an traoù da vezañ un tammig luziet. Met ken pinvidik eo ar bed, ma vo ur blijadur adlenn al levr, gant an alc’hwezioù a sikouro da gompren penaos eo bet fardet. Ur seurt kanevedenn eo, marvailhus, hud, ha war un dro realist-kenañ, en divizoù da skouer. Kalzig a fent a vez ivez. Ur romant dispar diwar-benn ar grennardiezh ez eo, kontet en ul luchañ war-zu ar moliac’h, er fin dreist-holl.

N’eo ket aes kaozeal diwar-benn un oberenn ken anpar, ne c’hellan nemet aliañ al lennadenn anezhañ. Splann eo din eo ur romant ne c’heller ket disoñjal.


Pourmenadenn Yaya 2 : Ar brizoniadez, Jean-Marie Omont, Patrick Marty, Charlotte Girard, Golo Zhao, Frañs (2011)

Embannadur brezhonek eus 2017.

Ne z’a ket an traoù war wellaat evit Yaya, kouezhet etre krabanoù ur vandennad boued-ar-groug a fell dezho korvoiñ anezhi. Koulskoude emañ en he fenn adkavout he zud, ha n’o deus ket gellet mont kuit hepti, emichañs. Chom a ra bac’het e loch ar re zrouk tra m’eo kaset Tuduo, gant Zhu, da laerezh e-barzh tiez ar c’harter pinvidik emañ ti Yaya ennañ. Ne gavfe ket an ti paneve sikour unan bennak dic’hortoz, a zeu a-benn da lakaat kompren e veno. Dont a ra a-benn Tuduo da gavout ti Yaya hag he gouarnerez Fang Yin, chomet ennañ d’he c’hortoz. Dont a ra honnezh da adkemer ar plac’hig hec’h-unan…

Dre chañs ez eus galloudoù dreistordinal gant Yaya, a-hend-all ne vije ket kalz a spi d’en em dennañ, evit daou vugel o-unan en ur gêr vras bombezennet. An dud gour n’int ket ur rekour bras, hag int ken pennfollet all gant an darvoudoù, pa n’int ket mennet da dennañ o vad eus ar brezel.

Plijus eo atav, gant tresadennoù lipet ha livet kaer, stroñs ha spi. Anat eo n’eo ket echu trubuilhoù Yaya, da vezañ kendalc’het.


Rouanez ar pleg-mor, Serj Richard (2017)

Dont a ra al levr-mañ da heul Ken tost d’an teñzor, a implij an hevelep tudennoù. Ken pouezus all eo an endro : kêr ha bae St Brieg. Desket e vez traoù diwar-benn ar pesketa ha buhez tud an arvor, gant ur pouez bras roet d’ar sevenadur.

N’eus netra da rebech : pinvidik ha flour ar yezh, un itrik poellek. Koulskoude, n’eo ket gwall blijus da lenn. Marteze abalamour ma n’eo ket an harozed gwir harozed, n’int ket studiet pizh. Poan em eus bet oc’h en em stagañ outo, daoust ma ne oant ket dianav din. Lakaat a ra ac’hanon da soñjal el levrioù “lenn” a lennen pa oan bihan, ma ne oa penntudennoù nemet peogwir e oa ret evit lakaat ur bern gouiziegezhioù da vezañ lonket. N’eo ket tre e mod-se e welan an traoù : ar blijadur lenn da gentañ, ar peurrest da heul, mar bez tu, ha ma n’eus ket, n’eo ket sañsubl. Ma vez graet ur valeadenn e bro St Brieg e-kerzh ar romant, e vank a lusk, a suspens, hag an istor karantez ha ne vez nemet damveneget he dije dellezet muioc’h a breder, marteze ? Un afer pouezañ n’eo ken, p’emañ an holl aozennoù amañ. Madik eo, hep mui ken.


Aet on, Gwenn A-Du (2017)

Kavet em eus dreist tem al levr-mañ : un den yaouank a guita e di hep lavaret tra da zen, evit kerzhout eeün dirazañ. Temptadur meur a zen, yaouank pe kozh, emichañs… En em leuskel a ra da vont diouzh ar pezh a gav, ha da zaremprediñ an dud en em gav war e hent. Skrivet eo brav ha dedennus da lenn, keit ha ma vezer e-barzh. Ur wezh adserret al levr, koulskoude, e kav din ne z’a ket pell a-walc’h anezhañ. Chom a ra klouar, evel pa ne rafe nemet kontañ un taol-pleustr gwirion (marteze eo se, met kenkoulz e vije bet en displegañ neuze), daoust ma vije pinvidik-kenañ an tem ha ma vije bet moien da zonaat an traoù evit lakaat an haroz da vevañ degouezhioù estlammusoc’h, pe dañjerusoc’h, pe me ‘oar, evit ma vije desket traoù da vat gant al lenner ha kavet repsontoù da c’houlennoù a sav outañ e-unan. Met n’eo nemet va savboent a zen gour, ha n’eo ket bet skrivet al levr evit e rummad-oad…