Category Archives: Avañtur

Ar Baron pintet, Italo Calvino, bro-Itali (1957)

Embannet eo bet an droidigezh vrezhonek, savet gant Serj Richard, e 2019.

Goude Ar beskont daouhanteret ez eo ar romant-mañ eil hini ur rummad tri.

Da heul ur vrochadenn familh dister en em laka Cosimo, 12 vloaz, da vouzhañ. Krapat a ra e-barzh ur wezenn eus domani e dad. Ne ziskenno biken ken betek fin e vuhez.

Drol eo tem al levr hag, evel hini ar romant kentañ, diwirheñvel. Met n’eus ket kalz traoù el levr ha ne glotfent ket gant ar bed gwirion. Depegn a ra mat-tre Italo Calvino doareoù-bevañ ha spered tud Italia en XVIIIvet kantved, neket e ti an noblañsed nemetken met e ti kêriadenniz, plouiz ha peorien. A bep seurt a wel Cosimo, ha eñ a-us d’ar bed. Kemer a ra perzh, en e vod, ouzh darvoudoù a sell ouzh buhez e gorn-bro, e familh hag e genvroiz. Mirout a ra dalc’h e renk, kement hag e enor.

An itrik, pinvidik, a gemer alies tresoù hini ur romant avañtur klasel ; oc’h heuliañ neudenn Cosimo en e uhelderioù. Gwallzedennus a-wezhioù, e c’hell bezañ hir gwezhioù all hag un tamm mougus, evel en ul lec’h kloz. Herzel a ra ouzh al lenner da welet pelloc’h eget ne ra Cosimo e-unan, peurliesañ.

Ur bern tudennoù ha darvoudoù istorel a gemer perzh en itrik, ar pezh a ro talvoudegezh dezhi. Met dedennus eo ivez ar sell a vez pozet war gCosimo gant e familh, gant tud e renk ha gant ar re all. Petra a vez graet gant an dud disheñvel, a zibab hentoù treuz ?

Kavet em eus dedennus-tre ar romant, skrivet gant ur stil skañv ha fentus alies. Koulskoude em eus bet un tamm diegi d’e echuiñ ha kavet em eus hirik e 374 pajennad.

Gortoz a ran an trede opus gant mall ha kuriusted.

 


Gwenn, ar vorlaerez, Goulc’han Kervella (2019)

Ur romantig diwar-benn ur plac’h a Vrest a ya da ambarkiñ war bourk ur vag morlaeron.

Un destenn skrivet a-ratozh-kaer gant ur pal studi eo. Dibabet eo he c’herioù a-zaore, berr he frazennoù, kempouez-mat he 10 pennad. Ha daoust da se, ne vez ket santet re. N’eo ket un istor dreistordinal, met kaset e vezer a-zoare da heul an harozez, gras d’un nebeut munudoù santet mat.

Evel-just e chomer gant e c’houlennoù a-wezhioù, n’eo ket ar seurt romant a c’heller donaat an traoù ennañ : hag aes e veze d’ar merc’hed mont war vourzh ? ha kement ‘zo. Met digeriñ a ra un nor, war Brest kozh, war bed ar voraerien hag ar besketaerien. Reiñ a ra c’hoant da vont pelloc’h, gant an Istor kement ha gant ar brezhoneg.

Ret eo diwall mat, e seurt levrioù, da skañvaat betek lakaat re nebeut : chomet on un tamm bout rak istor ar Renan “dianket” a vez graet un nozvezh-veilh evitañ, ret eo bet din lenn meur a wezh, ha dont war va c’hiz un tamm pelloc’h, peogwir em boa komprenet an traoù a-dreuz. Ur frazenn ouzhpenn, doare “e oan o klask gouzout petra a oa c’hoarvezet dezhañ, pelec’h e oa… ?”a vije bet a-walc’h d’am difaziañ. Met marteze eo me em eus daoulagad forc’hellek ?

Kavout a ran mat e teufe skrivagnerien ar rummad “Aes da lenn” da liesaat, evit ma vo peadra gant pep hini da gavout ar pezh a glot gant e demz-spered.


La guerre des clans I, levrennoù 3, 4, 5, 6, Erin Hunter, Rouantelezh Unanet (2003-2004)

6 levrenn a ya d’ober kelc’hiad kentañ La guerre des Clans. An hini kentañ anezho em boa skrivet diwar e benn c’hoazh amañ, an eil anezho amañ. Ar wezh-mañ on bet en un tenn betek fin ar c’helc’hiad.

Levrenn 3 : Les mystères de la forêt

Levrenn 4 : Avant la tempête

Levrenn 5 : Sur le sentier de la guerre

Levrenn 6 : Une sombre prophétie

Fellout a rae din kompren don ar pezh a ra eus ar rummad levrioù-mañ levrioù dreist ar re all evit lod bugale, ha gouest da blijout da dud gour zoken.

Tu kreñv ar romantoù-mañ eo o senario. P’emaomp gant ur gevredigezh kizhier, n’eo ket ken divalav gloazañ don tudennoù ‘zo, pe o lakaat da vezañ muntret garv. Ar re zrouk a zo droug da vat, ne reont ket van. Ha soutil a-walc’h eo ar marc’hadoù etre ar meuriadoù, an aferioù galloud hag enor, an dornata a-berzh kizhier ‘zo ha kalz traoù all. Gant se, n’eo ket ur binijenn lenn al levrioù-mañ. Ijinet int a-feson.

Met traoù all a gendalc’han da vezañ direnket ganto : istorioù karantez chuchu, souezhadennoù re anat. Ne gavan ket ken aes-se en em silañ en ur bed kizhier gouez ha n’en deus gwirionded ebet a-fed aozadur, er bed a anavezomp. Savet eo penn-da-benn war batrom ur gevredigezh tud, pe un arme bennak. Gizioù bevañ ha betek livioù ar c’hizhier a gavan artifisiel ha diwirion.

Gant se ne vezan morse kaset gant red al lenn hag e choman war bord an istor o sellet ouzh ar pezh a c’hoarvezo. Emichañs on erru re gozh evit bezañ strobinellet gant Brezel ar c’hlanioù — siwazh din !

Divizet em eus paouez ganti e fin ar c’helc’hiad kentañ-mañ, hag a zo sur a-walc’h an hini pouezusañ ha dedennusañ.

Savet mat eo ar rummad, met evit ar vugale nemetken, pas evit an dud gour desachet gant al lennegezh evit ar vugale, d’am soñj.


Le soldat chamane, Robin Hobb, Stadoù-Unanet (2005-2007)

8 levrenn a ya d’ober kelc’hiad klok Le soldat chamane :

1. La déchirure

2. Le cavalier rêveur

3. Le fils rejeté

4. La magie de la peur

5. Le choix du soldat

6. Le renégat

7. Danse de terreur

8. Racines

Fellet ez eus din lenn pep tra heul-ouzh-heul, evel ma ran bep tro gant heuliadoù Robin Hobb a zo ken teogus ma ne c’heller ket diskregiñ diouto ur wezh lañset.

N’eo ket stag Le soldat chamane ouzh L’assassin Royal, e mod ebet. Lec’hiet eo bet an istor en ur bed faltaziek ivez. Awenet eo, n’eo ket gant ar Grennamzer, met gant deroù ar Stadoù Unanet hag aloubadeg ar C’hornôg. Gant se, ar pezh a vez enebet eo ur bed soudarded, dezho arme hag armoù, ouzh ur bed tost ouzh an natur a laka da soñjal en indianed.

Er penn kentañ e vezer kazi gant ur romant-deskiñ klasel. Jamère, eil mab e familh, a zo tonket da vont da soudard, evel holl eil vibien an holl familhoù pinvidik. Ne wel nemet an hent-se dirazañ ha ne vag nemet ar spi-se. Ha pa oa c’hoazh paotrig bihan er gêr, eo bet desavet evel ur soudard. Bet eo e dad betek lakaat anezhañ da bakañ un deskoni hep he far, pa gave dezhañ ne c’helle bezañ desket traoù ‘zo nemet digant un enebour bennak : fiziet en deus anezhañ d’un enebour kozh. E-kerzh an deskoni-se e ra Jamère ur veaj speredel ma vez rannet e spered etre daoù damm : hini ar soudard, hag hini an den gouez.

Mont a ra da skol ar soudarded, ma stag liammoù kreñv gant mignoned.

Tamm-ha-tamm en em ro da glevet e eil “me”, muioc’h-mui. Dre e hunvreoù, ha dre hentennoù all. Tonket eo Jamère da servijout an “huderezh”, ar pezh a ya a-enep d’e fealded evit an arme alies.

Ur bern temoù a vez pledet ganto er rummad levrioù-mañ. Romant un haroz skizofren da vat. Fealded, feiz, dever eus un tu. Gwirioù ar merc’hed en ur gevredigezh mirour-don, ekologiezh doare Avatar, enebet ouzh ar c’hoant rastellat moneiz da n’eus forzh peseurt priz. Preder war holl zremmoù ar garantez, mab-tad, breur-c’hoar, mignon-mignon, euredoù arañjet ha karantez dibabet, karantez korf, karantez speredel, karantez evit ar vugale pe al loened a labour gant an unan, karantez hep distro, karantez ouzh tasmantoù, ha kement ‘zo. Dedennus-kenañ eo ivez ar pezh a c’hoarvez d’an haroz hag a zeu da gemer pouez en un taol, da heul ur c’hleñved : argarzhet eo gant an holl, tra ma oa enbarzhet eus ar c’hentañ er gevredigezh. Hag er bed kenstur ma vev, eo ar fed bezañ teuc’h un arouez a veli hag a c’halloudegezh.

Marteze n’eo ket ken entanus rummad Le soldat chamane eget L’assassin Royal, met dreistordinal eo dija. Ha goude un istor ken du, e kav din eo un taol kaer bezañ deuet a-benn da echuiñ an 8vet romant gant un ton pozitivel da vat, yael.

Un hudourez eo Robin Hobb hag a laka e lennerien da veajiñ pell-tre. Me garfe gouzout hag-eñ ne c’hoari an hudourez-se nemet war merc’hed, pe hag-eñ e vez tizhet paotred ganti ivez. War se, n’em eus bet respont ebet betek-henn.

 


Five on a secret trail, Enid Blyton, Rouantelezh Unanet (1956)

Diaes eo din herzel ouzh va c’hoant da lenn ur Famous five p’en em gavan dirazañ, en ur voest-levrioù da skouer. Setu ar pezh a zo c’hoarvezet din ar wezh-mañ.

Hennezh, 15vet eus ar rummad, zo bet skrivet 8 vloaz a-raok marv Enid Blyton, d’ar mare ma oa ar fonnusañ he labour-krouiñ. N’eo ket mui re sekselour (ar merc’hed ne fardont ket ar boued muioc’h eget na ra ar baotred, da skouer). Ha forzh penaos e kavan sot-kenañ “nevesaat” al levrioù evit klask tennañ diouto ar pezh ne glot ket mui gant sistem-soñjal ar bed a-vremañ. Politikerezh ar struskañval n’eo ken. Gwelloc’h e kavan lakaat ar vugale, ma vezont plijet gant seurt lennegezh, d’en em soñjal war ar pezh en deus cheñchet er gevredigezh abaoe ar mare m’eo bet skrivet al levr… Traoù dedennus a zo er pennad blog-se evit ar re a vije dedennet (e galleg).

Koshaet eo ar spered, eta. Met petra a gavan ken plijus el levrioù-mañ ?

Da gentañ an efed “heuliad” : gant an amzer, e c’heller lakaat penn-ouzh-penn kement elfenn hon eus diwar-benn an tudennoù, evit pinvidikaat o foltred. Ken aes eo splujañ en ur Famous Five ha gwiskañ ur stammenn c’hloan gozh.

Da eil, ar fed e chomfe tost-kenañ Enid Blyton ouzh spered ar vugale, ouzh ar pezh a gont evito ha n’en dije pouez ebet evit un den bras : darempred tost gant Tim a vez graet kement a don dezhañ ha ma vije un den ; kletder ar gweleoù, plijadurioù eeün a denn ouzh ar boued pe ouzh kaerder an endro… ne gav ket din e vije ken barrek an holl skrivagnerien evit ar vugale da gompren anezho -ar pezh a zo drol, pa ouezer ne oa ket eus ar skrivagnerez ur vamm garantezus… re brederiet ma oa gant he labour-skrivañ ?

D’an trede, ar suspens kreñv a evod diouzh pajennadoù kement Famous five a zo. Me gav din eo kreñvoc’h c’hoazh evit an dud gour, peogwir ne vezont ket tapet gant an istor evel ar vugale ha ne zisoñjont ket, el levr-mañ, e c’hell al laeron dont en-dro ha sourpren ar vugale en o zoull, da skouer (a-benn ar fin ne c’hoarvez ket).

D’ar pevare, e kavan mat-tre an doare m’he deus Enid Blyton da zihuniñ goulennoù e spered al lennerien. Petra eo ar paotr-se hag a lavar ur wezh gwenn, ur wezh du ? a respont eo Guy e anv, evit en em zislavarout pelloc’h ? Penaos an diaoul e c’hell bezañ klevet kement loen a veneg Anne ha George en o diviz, pa vezont o-unan en ti dirapar ?

N’eo ket The famous Five and the secret trail unan eus romantoù heverkañ ar rummad, nag a-fed endro, nag a-fed avañtur. Ar vandennad laeron zo pout a spered ha n’en deus ket armoù. Ma talc’her soñj eus ar romant eo abalamour da c’hloazadenn Tim, a redia anezhañ da zougen un dro-c’houzoug droch.

M’emañ ar wirionez, marteze, gant ar re a lavar ez eus traoù gwelloc’h da lakaat da vezañ lennet gant bugale hon amzer, e kav din e tlefe kement skrivagner a venn skrivañ evit ar vugale studiañ skridoù ar skrivagnerez-mañ ha klask tennañ e vad diouto.

Hag evit an dud gour, e chom seurt levr ur seurt madalenig Proust.


Marc’heger ar marv, Peter Tremayne, Rouantelezh Unanet (2011)

Kentañ embannadur brezhonek e 2019.

Kavout a ra e blas ar romant-mañ just war-lerc’h Marv an arc’heskob. Fidelma zo oc’h ober hent war-zu Iwerzhon tra m’eo chomet Eadulf e Roma ; n’eus netra sirius etrezo c’hoazh, daoust ma krogje da soñjal ennañ.

Ton ar romant-mañ en deus ul liv dezhañ e-unan ; tostoc’h eus ar romant-avañtur eget eus ar romant-polis. Diaes a-walc’h eo en em lakaat e-barzh peogwir ez a gorrek an traoù e-pad pell, hag un niver bras a berzhidi eo ret derc’hel soñj anezho evit na vezañ ket kollet en itrik (sikouret e vezer gant ul listennad anezho, lec’hiet e penn kentañ al levr).

Ouzhpenn-se em eus kavet start a-walc’h en em reteriñ en displegadurioù istorel. Distabil-kenañ e oa ar maread, gant strolladoù ha chefed vihan o ren kichen-ha-kichen hag o klask kemer o zu kreñv war o amezeien ur wezh an amzer. An dizemglevioù relijiel, gant kredennoù enep o klask gounid tachenn e diabarzh an abatiez evel en diavaez, a lak ar brasañ strafuilh e spered al lennerien, ma ne vezont ket dihun-kaer.

N’eus forzh, goude ur pennad e vezer paket gant an istor ha strobinellet gant endro natur dreistordinal traonienn an Trebbia e Italia. Dedennus-tre eo ivez spiañ ouzh pemdez annezidi ha gweladennerien abati Bobbio.

Diellet-kaer eo ar romant, ar pezh a laka anezhañ da vezañ ken kelennus ha gwallzedennus. Echuiñ a ra gant argad an abati war an ton bras. Ober forzh pegement, a lavaran !


Ils ont rêvé d’un autre monde, Laurent Vidal, France (2012)

Un istorour eo Laurent Vidal. Mont a ra el levr-mañ war roudoù ur gevredigezh doare Fourier a zo bet o klask sevel ur “phalanstère” e bro-Vrazil adalek 1841. Penaos e veze tutaet ar frañsizien, micherourien ar bras anezho ; penaos e veze tomm bro-Vrazil outo, ha hi gant ar c’hoant da zegemer Europiz evit lakaat ar vro da ziorren. Trubuilhoù an hir a veaj, degemer e Rio, sach-blev etre ar pennoù.  Hag an hunvre o teuziñ rak ar wirionez : dienez, kernez, naon, hep gellout harpañ war au gevredigezh da vat gant an diaes m’eo an darempredoù etre an dud. Petra oa deuet da vezañ ar re a oa chomet e bro-Vrazil ur wezh dispennet ar gevredigezh ? Petra a chom eus an taol-esae-mañ 150 vloaz goude ?

Ne gont ket Laurent Vidal traoù ne oar ket : kement tra a lavar a vez roudoù paper diwar e benn. Met santout a reer e entan evit ar sujed, ha pa n’en deus ket gellet adkavout peadra da gontañ an Istor, e ijin ar pezh he dije gellet bezañ. An ton lourennek a oar implijout ur wezh an amzer a lak al levr da vezañ lennet evel ur romant avañtur. Kavet em eus dreist anezhañ.


Pourmenadenn Yaya 4 : An enezenn, Jean-Marie Omont, Patrick Marty, Charlotte Girard, Golo Zhao, Frañs (2012)

Embannet e brezhoneg e 2019.

El levrenn-mañ en em gav Yaya ha Tuduo war un enezenn didud. Met chom stanket war an enezenn ne dostaa ket anezho eus o fal, prientiñ a reont un doare da achap.

Siwazh e kav Yaya war he hent tud a glask korvoiñ anezhi c’hoazh. Ha tra ma vez o labourat evito, e kouezh klañv Tuduo. Pa ne vije nemet an natur o vezañ dañjerus, marteze e c’hellfent en em dennañ, met an hini drouk, Zhu, en deus adkavet o roudoù ivez.

Cheñch a ra an aergelc’h al levr-mañ e-keñver an hini a oa er bannoù-treset kent. Amzer o deus Yaya ha Tuduo da dabutal ha da sklaeraat traoù ‘zo en o darempred. Un den gour nevez a zeu da harpañ anezho. Met ne z’a ket an dazont war sklaeraat evit kement-se, ha chom a ra dañjerus o buhez.

Dirollet eo a al lusk ur wezh c’hoazh hag emañ an daou benndudenn war dec’h adarre. Plijus an istor, al livioù atav. Eztaoladus an tresadennoù. N’eus nemet gortoz ar pezh a zeuio war-lerc’h…


An tri c’hañfard, Goulc’han Kervella (2018)

Ur wezh e oa bet aterset Jimi Hendricks gant ur c’hazetenner diwar-benn ur bladenn nevez. “Ha n’ho peus ket aon e vije re heñvel ouzh Jimi Hendricks ?” emezañ, kement ha lavaret ne oa ket nevez-nevez ar geusteurenn marteze… hag ar gitarour da respont : “ME eo Jimi Hendricks”.

Ne vo ket rebechet ouzh Goulc’han Kervella skrivañ diouzh e vod eta, p’en gra mat.

El levr-mañ, skrivet evit skolajidi 11-12 vloaz, e implij ar skrivagner ur rekipe kozh en deus lakaet ac’hanon da soñjal en Three men in a boat. Lakaet e vez tri boulom farsus war an hent evit dizoloiñ ar vro hep kavout hir e amzer o selaou an heñcher, ha dav dezhi. Perzhioù ur gontadenn zo d’ar romant, marellet gant hanezennoù, mojennoù, deskrivadurioù savadurioù kozh ha lec’hioù touristel a-bouez, etre Leon ha Kerne.

N’on ket desachet tamm ebet gant ar c’hontadennoù, met kavet em eus farsus a-walc’h va zroiad-gweladenniñ, evel va mab 11 vloaz, daoust m’hor bije santet mat, hon-daou, tu kentelius an afer.

Plijus eo da lenn da n’eus forzh peseurt oad, hep terriñ e benn, gras da stek ar skrivagner.


Phaenomen 1 ; 2 : Plus près du secret ; 3 : En des lieux obscurs, Éric L’Homme, Frañs (2006)

Ur rummad tri levr plijus a-walc’h da lenn, ennañ drammoù pennañ al levrioù evit ar yaouankiz : galloudoù dreistnaturel, kevrinoù da ziluziañ, spierezh, karantez etre ar grennarded, beajoù, goulennoù diwar-benn e wrizioù, pennadoù e-barzh riboulioù pe gevioù (pouezus-tre, an dra-se, war a seblant, evit abegoù diemouez bet studiet gant tud all). Anzav a ran on bet souezhet-mat, ha plijet, gant an disoc’h.

Koulskoude ez eus kavet din, alies, e oa RE. Savet eo a-feson, santout a reer ar skrivagner a-vicher, ar stek… met ene a vank, marteze. Ur festival klichedoù eo ivez en ur mod.

Tro din d’en em soñjal war an doare da varn seurt levrioù, pa vezer erru kozh dija. A-wezhioù e prizian gant va sell den gour, hag al levr a zegas un dra bennak d’an den gour ma z’on (evel re Robin Hobb, J. K. Rowling, Christelle Dabos…). Evit Phaenomen, e kav din e tle bezañ dedennus evit ar grennarded, met din-me, n’en deus ket degaset kalz tra.