Category Archives: Avañtur

La maison dans laquelle, Mariam Petrosyan, bro-Armeni (2009)

Splujañ en 891 pajennad a ya d’ober ar romant-mañ zo kement ha splujañ er c’houronk bras. Kinniget eo e jener, gant Wikipedia, evel “realism hud”.

An ti a zo anv anezhañ zo ul lec’h-buhez evit bugale ampechet. Lod anezho eo o divrec’h a ra diouer dezho, lod all o divesker (“ar re a ruilh”), unan bennak e zaoulagad… Lod all n’emañ ket o fenn ganto, pe a vare da vare nemetken. Ar pezh a zo iskis eo an doare ma teu ar vugale-se da berc’hennañ an ti, daoust ma vije tud gour tro-dro : kelennerien, klañvdiourien, edukatourien, tud ar vugale ur wezh an amzer. Nemet eo an ti a berc’hennfe ar vugale ? Ur bed kenstur a savont e-barzh an ti, dezhañ e c’hizioù, e gredennoù, e reolennoù (a c’hell bezañ kriz, betek ar marv).

Gwelout a ran gant ar romant-mañ un doare kerentiezh gant romant Adam Levin em boa kinniget ur pennad ‘zo : Les instructions, o vezañ ma vez savet ur bed kuzh gant ar vugale dindan ar framm ofisiel. N’eo ket anat, e penn kentañ, e kaso an itrik d’ul lec’h bennak, met ur wezh echuet e komprener eo bet savet munut gant an aozerez. Tremenet he deus bloavezhioù gant he c’hrouadurioù ha krouadennoù, a oa tresadennoù a-raok dont da vev dindan he fluenn. N’he doa skrivet ar romant-mañ nemet eviti er penn kentañ.

Meur a savboent a implij da gontañ an istor liesvouezhiek-mañ. Kollet e vez ar reteroù en amzer ivez, evit abegoù displeget e-kerzh an istor. Kontet e vez an traoù bet, a bep eil gant an traoù o vezañ. Hag ar mor a dudennoù, dezho lesanvioù a cheñch gant red an istor hervez o ferzhioù nevez, a lak an traoù da vezañ un tammig luziet. Met ken pinvidik eo ar bed, ma vo ur blijadur adlenn al levr, gant an alc’hwezioù a sikouro da gompren penaos eo bet fardet. Ur seurt kanevedenn eo, marvailhus, hud, ha war un dro realist-kenañ, en divizoù da skouer. Kalzig a fent a vez ivez. Ur romant dispar diwar-benn ar grennardiezh ez eo, kontet en ul luchañ war-zu ar moliac’h, er fin dreist-holl.

N’eo ket aes kaozeal diwar-benn un oberenn ken anpar, ne c’hellan nemet aliañ al lennadenn anezhañ. Splann eo din eo ur romant ne c’heller ket disoñjal.

Advertisements

Pourmenadenn Yaya 2 : Ar brizoniadez, Jean-Marie Omont, Patrick Marty, Charlotte Girard, Golo Zhao

Ne z’a ket an traoù war wellaat evit Yaya, kouezhet etre krabanoù ur vandennad boued-ar-groug a fell dezho korvoiñ anezhi. Koulskoude emañ en he fenn adkavout he zud, ha n’o deus ket gellet mont kuit hepti, emichañs. Chom a ra bac’het e loch ar re zrouk tra m’eo kaset Tuduo, gant Zhu, da laerezh e-barzh tiez ar c’harter pinvidik emañ ti Yaya ennañ. Ne gavfe ket an ti paneve sikour unan bennak dic’hortoz, a zeu a-benn da lakaat kompren e veno. Dont a ra a-benn Tuduo da gavout ti Yaya hag he gouarnerez Fang Yin, chomet ennañ d’he c’hortoz. Dont a ra honnezh da adkemer ar plac’hig hec’h-unan…

Dre chañs ez eus galloudoù dreistordinal gant Yaya, a-hend-all ne vije ket kalz a spi d’en em dennañ, evit daou vugel o-unan en ur gêr vras bombezennet. An dud gour n’int ket ur rekour bras, hag int ken pennfollet all gant an darvoudoù, pa n’int ket mennet da dennañ o vad eus ar brezel.

Plijus eo atav, gant tresadennoù lipet ha livet kaer, stroñs ha spi. Anat eo n’eo ket echu trubuilhoù Yaya, da vezañ kendalc’het.


Rouanez ar pleg-mor, Serj Richard (2017)

Dont a ra al levr-mañ da heul Ken tost d’an teñzor, a implij an hevelep tudennoù. Ken pouezus all eo an endro : kêr ha bae St Brieg. Desket e vez traoù diwar-benn ar pesketa ha buhez tud an arvor, gant ur pouez bras roet d’ar sevenadur.

N’eus netra da rebech : pinvidik ha flour ar yezh, un itrik poellek. Koulskoude, n’eo ket gwall blijus da lenn. Marteze abalamour ma n’eo ket an harozed gwir harozed, n’int ket studiet pizh. Poan em eus bet oc’h en em stagañ outo, daoust ma ne oant ket dianav din. Lakaat a ra ac’hanon da soñjal el levrioù “lenn” a lennen pa oan bihan, ma ne oa penntudennoù nemet peogwir e oa ret evit lakaat ur bern gouiziegezhioù da vezañ lonket. N’eo ket tre e mod-se e welan an traoù : ar blijadur lenn da gentañ, ar peurrest da heul, mar bez tu, ha ma n’eus ket, n’eo ket sañsubl. Ma vez graet ur valeadenn e bro St Brieg e-kerzh ar romant, e vank a lusk, a suspens, hag an istor karantez ha ne vez nemet damveneget he dije dellezet muioc’h a breder, marteze ? Un afer pouezañ n’eo ken, p’emañ an holl aozennoù amañ. Madik eo, hep mui ken.


Aet on, Gwenn A-Du (2017)

Kavet em eus dreist tem al levr-mañ : un den yaouank a guita e di hep lavaret tra da zen, evit kerzhout eeün dirazañ. Temptadur meur a zen, yaouank pe kozh, emichañs… En em leuskel a ra da vont diouzh ar pezh a gav, ha da zaremprediñ an dud en em gav war e hent. Skrivet eo brav ha dedennus da lenn, keit ha ma vezer e-barzh. Ur wezh adserret al levr, koulskoude, e kav din ne z’a ket pell a-walc’h anezhañ. Chom a ra klouar, evel pa ne rafe nemet kontañ un taol-pleustr gwirion (marteze eo se, met kenkoulz e vije bet en displegañ neuze), daoust ma vije pinvidik-kenañ an tem ha ma vije bet moien da zonaat an traoù evit lakaat an haroz da vevañ degouezhioù estlammusoc’h, pe dañjerusoc’h, pe me ‘oar, evit ma vije desket traoù da vat gant al lenner ha kavet repsontoù da c’houlennoù a sav outañ e-unan. Met n’eo nemet va savboent a zen gour, ha n’eo ket bet skrivet al levr evit e rummad-oad…


La malédiction Grimm 3 : Le cauchemar Edgar Poe, Polly Shulman, Stadoù Unanet (2016)

Cheñchamant ambiañs evit an trede levrenn-mañ. Ken pell emañ an harozez, Sukie, o chom eus New-York, ma ne z’aio ket homañ da labourat e Daspugn traezoù amprestabl Kêr New-York ar wezh-mañ. E foarioù traoù kozh ez a gant he zud evit gounit o zamm kreun. Du-hont e raio anaoudegezh gant tud eus an Daspugn, deuet da glask objedoù hud da lakaat en o dastumadegoù ispisial. An dastumadeg muiañ-implijet er romant-mañ eo ar C’horpus Lovecraft, ennañ traoù o tont eus levrioù gant tastamantoù. Netra gwall souezhus evit Sukie, he deus ur c’hoar-tasmant hec’h-unan, hag a zo o chom e ti kozh ur voereb… iskis.
Tanav eo ar vevenn etre bed ar re varv hag hini an dud bev, er romant-mañ. Lakaat a ra ac’hanon da soñjal er pezhioù-sonerezh a vez skrivet “Gant stil…(unan bennak)”. Ha graet eo brav, gant ur bern daveoù da skrivagnerien eus an XIXvet kantved ur wezh ouzhpenn. Krouet e vez ur seurt darempred-familh ganto. Dedennus eo an istor, ma reder war-lerc’h un teñzor kuzhet gant laeron-vor ar familh. Ha lemmoc’h-lemmañ eo pluenn Polly Shulman, erru en he bleud da vat gant ar bed he deus krouet. Emichañs ne z’aio ket he awen da hesk re vuan !


La malédiction Grimm 2 : L’expédition H.G. Wells, Polly Shulman, Stadoù Unanet (2013)

Evit diskoulmañ itrik al levrenn gentañ e oa bet ret mont da furchal e-barzh un dastumadeg ispisial all : an dastumadeg Wells. E-barzh honnezh e vez strollet objedoù tennet eus oberennoù skiant-faltazi. Just a-walc’h, ar c’hrennard a zo e-kreiz ar jeu el levr-mañ, Leo, a zo barrek-kenañ war ar bitellat. Ambochet eo gant Daspugn traezoù amprestabl Kêr New-York, goude m’eo en em welet, e-unan, war ur vekanik da vont en-dro e-barzh an amzer bihanaet, o touarañ dirak e fri war e vurev.
Kalz gwelloc’h eo an eil levrenn-mañ eget an hini gentañ, hervezon. Marteze peogwir e plij muioc’h din ar skiant-faltazi eget ar marvailhoù ! Met krog eo ar skrivagnerez da gavout he merkoù ivez, kredabl. Dedennusoc’h eo an tudennoù hag an avañtur. Tro a zo da implijout meur a dra tennet eus romantoù Wells, Jules Verne ha skrivagnerien all, ha da zaremprediñ tud istorel. Dreist eo kemer harp war skrivagnerien evit sevel un istor nevez, peogwir e ro c’hoant da addizoloiñ an oberennoù kozh ha ne vezont ket lennet nemeur gant ar re yaouank a-vremañ.


La malédiction Grimm, Polly Shulman, Stadoù Unanet (2012)

Awenet eo bet Polly Shulman gant he micher a levraouegez evit ijinañ hec’h istorioù. Emañ kalon ar rummad yaouank-mañ en ur seurt levraoueg bras : Daspugn traezoù amprestabl Kêr New-York. Er romant kentañ-mañ e tispleg d’al lennerien, dre ar munud, penaos ez a en-dro ar prestiñ-distreiñ objedoù -e gwirionez, n’eo ket levrioù a vez pledet ganto el lec’h-se, met traoù a bep seurt : boteier, dilhad, podoù-te, binviji sonerezh, rikoù keginañ ha kement ‘zo. En draezaoueg-se ez eus ivez dastumadoù “ispisial” a vez miret enno objedoù dreist-ordinal. En La malédiction Grimm e reer anaoudegezh gant an dastumadeg Grimm, a zo enni objedoù hud o tont eus marvailhoù. Ur gudenn a zo gant lod anezho, ha setu ma z’a un dornad implijidi yaouank da glask ren an enklask, ar pezh n’eo ket diriskl.
El levr-mañ eo e vez graet anaoudegezh gant al lec’h, a zo dispar. An harozed, dezho da vezañ adwelet a-wezhioù el levrioù da zont, ne vint ket atav ar memes re : e spered Polly Shulman, evit doare, n’eus ket a romant hep un istor karantez bennak etre ar grennarded-harozed, ar pezh a zispleg e vije ret cheñch anezho e pep levr. Gant ar savboent-se on bet un tammig hegaset, kavet em eus re chuchu an itrikoù roz-se, er romant kentañ-mañ dreist-holl. Met ul levr evit ar grennarded eo, ha va bugale, a oan o lenn an istor dezho, n’int ket bet direnket gant se, er c’hontrol.
Disheñvel-kenañ eo an ambiañs a levrenn da levrenn. Honnezh kentañ a chom penn-da-benn e bed ar c’hontadennoù, daoust ma tremenfe en hor c’hantved. Kavadennoù dedennus ‘zo : an harozez he deus ul lezvamm n’eo ket gwall chalet ganti, hag ur bikez a hanter-c’hoar. Un hailhonez a sikour er straed eo a ro dezhi un alc’hwez da vont da labourat e Daspugn traezoù amprestabl Kêr New-York… Implijet e vez objedoù hud ar c’hontadennoù gant ar grennarded da dizhout palioù personel bihan ; farsus a-walc’h eo. Kavet em eus mat a-walc’h al levr, hep bezañ entanet : chom a ra evit ar grennarded, kontrol da levrioù all evit an oad-se hag a c’hell bezañ ken dedennus evit ar re vras hag evit ar re vihan.


Rederien mor, Alice Luron, Antoine Le Fée, Blaise Guillotin, Myriam Guillevic (2017)

Peder danevell, kinniget gant pevar den yaouank, savet tro-dro da dem ar mor. Pep hini anezho a ginnig un endro, ur stil hag un ambiañs disheñvel-mik koulskoude.

Brodiñ a ra Alice Luron, e Distro maouez Kersaozon, tro-dro d’ur vojenn bobl en em strob garv gant ar vuhez gwir.

Kontañ a ra Antoine Le Fée terzhienn an emgann en Istor ur bleiz-mor kozh un danevell faltazi-harozek em eus kavet tost hec’h aergelc’h ouzh hini an heuliad Game af Thrones. Echuiñ a ra gant ur bimpoellenn klasel a-walc’h.

Desachet eo bet muioc’h va evezh gant an div zanevell ziwezhañ.

Ar Chase, gant Blaise Guillotin, zo un destenn skiant-faltazi ma weler ur vagad tud yaouank nevez engouestlet e-barzh an arme o vont da stourm ouzh morviled a zo un dañjer evit ar vro. Ar soñj a zo dreist, an istor kontet brav, gant kalzig a vunudoù hag ur preder ispisial ouzh temz-spered ar penndudenn em eus kavet plijus. Hag awenet e vije bet gant Orson Scott Card, pe un degouezh e vije ?

Gant Myriam Guillevic e cheñcher ton ur wezh c’hoazh. Kontrol d’ar pezh a laosk an titl da zivinout ez eo Morganezed un danevell realist, tostoc’h ouzh ar pezh a vez lennet e brezhoneg diouzh boaz. Renet mat eo, gant ur fin dic’hortoz. Titouret mat eo Myriam Guillevic, evel Blaise Guillotin, war ar bedoù a zeskrivont, n’eo ket chomet o labour diwar-c’horre. Ur gudenn teknikel a zo, marteze, gant an doare da sortial eus ar c’harr e Morganezed, a sell ouzh gwask an dour ? Met ar soñj diazez a zo mat hag an danevell a echu gant ur bann spi.

Emichañs e roio kalon an embannadur kentañ-mañ d’ar peder c’hreunenn skrivagner da vont pelloc’h gant ar skrivañ : atav e vo kavet tud kontant d’o lenn.

 


Pennogio, Paskal Hervio (2017)

Ul levr skouer eo eus ar pezh em bez diegi o lenn diouzh boaz : ur gontadenn aztommet, skuilhet warni lipig fresk darvoudoù a-vremañ… ne oa ket uhel va youl.

Met ur raksoñj faos e oa, penn-da-benn !

Da gentañ em eus bet kalz ebat oc’h addizoloiñ Pennogio giz Afrika an Norzh. Tost eo azasadur Paskal Hervio ouzh an destenn orin, er penn kentañ d’an nebeutañ, kalz startijenn enni. Santout a reer ur ouiziegezh don eus ar vro hag eus gizioù he annezidi : pinvidikaat a ra ar gontadenn e-lec’h he distresañ.

Ouzhpenn, ar yezh a implij ar skrivagner zo un drugar he lenn : pinvidik ha resis ar geriaoueg anezhi, daoust ma chomfe aes da lenn atav. Kement ha m’en deus gellet en deus silet en destenn gerioù arab a vez komprenet gant an holl en deiz hiziv : tro da zigeriñ ar gaoz, gant ar skolajidi, war orin ar gerioù-se hag emdroidigezh ar yezhoù dre vras.

Adal ma kuita Pennogio ar gêr m’en doa kavet e stumm denel, e pella an istor eus kontadenn Collodi evit pegañ ouzh kudennoù ar bed a-vremañ (ne vin ket resisoc’h evit leuskel deoc’h plijadur ar souezhadenn). Graet eo en un doare soutil, ha kavadennoù farsus zo a-fed geriaoueg pe evit lakaat bed Pennogio da glotañ gant hon hini.

Ur gontadenn gentelius eo Pinocchio Collodi, Pennogio Paskal Hervio zo enni div wezh kement a gentelioù, pasket gant fent hag ijin avat.

Setu ur brouenn e c’heller kontañ n’eus forzh petra, gant ma vije gant donezon… hag ez eus.

N’eus da ziwall nemet un dra : dre m’eo stag ouzh darvoudoù a c’hoarvez er bloavezhioù-mañ, ez eus chañsoù bras ne goshao ket kenkoulz Pennogio ha Pinocchio. Na laoskit ket anezhañ e-pad 10 vloaz dindan ho perniad levrioù da lenn…


Teñzorioù, Ilan Kervoas-Le Nabat ha Sulian Le Bozec-Chiffoleau (2017)

Strollet eo bet el levrig-mañ daou skrid gant daou skrivagner disheñvel.

An hini kentañ eo gant ur plac’h eo bet skrivet : Ilan Kervoas-Le Nabat, a ginnig ur c’hest faltazi-harozek, Teñzor Firewall. Skrivet brav eo, gant lusk, ijinet mat ha poellek an itrik. Evel ma c’hoarvez alies, e santer eo bet peurlipet ar penn kentañ ha labouret nebeutoc’h war ar fin, a echu en un doare re drumm evit seurt jener lennegel. Met reiñ a ra c’hoant da heuliañ pizh ar skrivagnerez, gant ma kendalc’ho ganti.

An eil zo bet savet gant ur paotr : Sulian Le Bozec-Chiffoleau, a ginnig un dezrevell-c’hoari, Milio, un ofiser e karter. E bed ar vorlaeron e kas e lennerien. Skrivet brav eo ivez, gant kalzig a fent. Pevar hent disheñvel-mat a c’heller heuliañ da gas an istor da benn. Tennañ a ra muioc’h d’ur boelladenn-stil eget d’ul “levr oc’h an haroz anezhañ” marteze, dre ma n’eus nemet ar 4 choaz-se d’ober. Marteze eo bet krennet ar raktres-diazez evit un disoc’h muioc’h realist ? Plijus eo an istor da zizoloiñ, ha santout a reer er skrivagner yaouank danvez ur bluenn, a vo kinniget boued fonnusoc’h ganti en dazont, emichañs.