Category Archives: Saozneg

Margaret Atwood, Istor ar vatezh ruz, bro-Ganada (1985)

Gwelet em boa ar film pa oa deuet er-maez e 1990, ur film en doa lakaet ac’hanon diaes-kenañ. Gant se, ne oan ket entanet evit lenn al levr, hag en deus lakaet ac’hanon diaes-kenañ ivez… e-pad pell, met pas betek ar fin. Kalz sklaeroc’h ha dedennusoc’h eo al levr e gwirionez.

D’am soñj e prou diaesamant al lenner eo savet mat an oberenn. Enouet eo an harozez, enouet eo al lenner. N’he deus droed d’ober netra : na lenn, nag ebatal e doare pe zoare. Pep tra zo divlaz, pep jestr zo arvarus, ha pa ne vije nemet un taol-lagad. Lakaet en deus ac’hanon da soñjal en Ar c’hoarier echedoù gant Zweig war ar poent-se.

Kemer a ra he amzer Margaret Atwood evit deskrivañ ar gevredigezh hollvelour he deus lec’hiet he zudennoù enni. N’eo nemet tamm-ha-tamm e evod diouzh an eñvorennoù a laosk an harozez da bignat en-dro traoù pouezus eus an amzer-dremenet. Ha p’en em lak an traoù e plas e vezer higennet da vat.

Ar pezh a zisplij din en oberenn eo ar santimant ez a re bell ar skrivagnerez ganti e-keñver stad ar merc’hed : un tres brasaet a-ratozh, pa soñjer eo gouest da zeskrivañ ken munut ha gant kement a wirionded an endro ha diabarzh an ti. Ober a ra efed un daolenn-eztaoler. Kemenn a ra : diwallit, n’eo ket un istor emaon o kontañ nemetken, met ur manifesto diwar-benn stuz ar merc’hed, er bed-se pe er bed a vevomp ennañ. Hag an dra-se a gavan ponner un tammig. Da skouer, al leurenniñ ijinet ganti evit an engehentiñ ; ar fed e vije liammet kement tra ouzh un astez relijion, ar fed e vije kabestret an holl c’hoantoù revel dindan boan a varv… Lakaat a ra ar preder a-us d’an istor, hag e kavan un tammig re eeün an doare.

Met d’am soñj eo gras da se, peogwir eo aes da zikodiñ, eo bet dibabet e lakaat e brezhoneg e-lec’h nousped all war ar memes sujed : Avec joie et docilité gant Johanna Sinisalo, da skouer.

Hag evel m’eo kemennet er pennad-digeriñ, ar pezh a laka al levr-mañ da vezañ poanius da lenn eo dreist pep tra an hevelebiezh a zo etre nann-buhez grosaet an harozez ha stad ar merc’hed e meur a vro eus ar bed, en deiz a hiziv c’hoazh.

Muioc’h a lañs a zeu tamm-ha-tamm e-barzh an istor. Echuiñ a ra al levr en un doare plijus, ha soutil a-walc’h, ar wezh-mañ.

Advertisements

Purity, Jonathan Franzen, Stadoù Unanet (2015)

Goude Freedom, Purity : daoust hag-eñ emañ e-sell Jonathan Franzen da sevel ul listennad eus ar perzhioù n’heller ket diraez ? N’emañ ket : Purity zo amañ anv-bihan an harozez, Pip he lesanv ordin.

Gant ur frammadur start ha n’eus plas ebet d’ar chañs ennañ, e kont deomp ar skrivagner istor ur plac’h yaouank distabil war glask un tad, a nac’h he mamm lavaret estreget krakoù dezhi diwar e benn.

An neudenn eo, met n’eo ket ar pep pouezusañ moarvat. Me wel er romant amerikan-mañ ur brederiadenn diwar-benn ar follentez, dreist pep tra. Met ur bern temoù all a vez pledet ganto, klasel (karantez, gwarizi, sekredoù) pe nebeutoc’h (pinvidigezh ha paourentez, palvata, darempredoù mamm-merc’h, fealded, eeünder moral… outañ eo liammet ar meizad a c’hlanded a adkaver e anv an harozez).

Ur romant amerikan bras, skoulmet a-feson hag a ro danvez preder.


Une nouvelle aventure des robinsons, Enid Blyton, Rouantelezh Unanet (1947)

Eil ha diwezhañ levr ar rummad Les robinsons. Echu eo ar brezel, met ken plijet e oa bet ar familh gant he repu er gêriadenn skosat e-pad ar brezel, m’eo bet prenet gantañ un ti-vakañsoù enni.

Evel-just ne fell ket mui da dud an tri bugel ez int da gousket war enezennoù gant Andy, met asantiñ a ra ar vamm ez afent da bourmen gantañ war e vag evit ur pik-nik, memestra. Sellout pizh ouzh al laboused eo pal ar valeadenn. Estreget laboused a vo kavet ganto avat ! hag ur wezh ouzhpenn, ne vint ket gouest da zistreiñ d’ar ger. Anneziñ a reont en ur vougevig.

Gant an eil levrenn-mañ e vezer tostoc’h eus an itrikoù a vez kavet ordin e levrioù ar Famous Five. Roud ebet ken eus ar brezel. An dalc’h eo herzel floderien aozet mat, hep kouezhañ etre o c’hrabanoù.

N’eo ket ur souezh n’he dije ket kendalc’het ar skrivagnerez gannt ar rummad-mañ, dibosubl-krenn e vije bet d’ar vamm reiñ he asant un trede gwezh evit troioù dañjerus all. Ha tost-mat eo da spered ar Famous Five, hep na vije ken saourüs an harozed. Lennet em eus ar romant-mañ gant kuriusted memestra.


Les robinsons de l’île perdue, Enid Blyton, Rouantelezh Unanet (1941)

Troioù-kaer doare Famous Five met gant ur skipailh bugale all, hag hep ki ebet : ur paotr dezhañ 12 vloaz bennak, he div c’hoar gevell oadet a 11 vloaz bennak hag o mignon pesketaer, Andy, 14 vloaz.

En droidigezh c’hallek e tremen an istor e bro-Skos, lec’h m’eo repuet an tri bugel e-pad ar brezel gant o mamm. Mignoniezh o deus liammet gant Andy, ur pesketaer yaouank eus ar gêriadenn. Da vare ur valeadenn war vor a reont o-fevar e sav ur barr-avel a wallaoza ar vag, hag ar vugale en em gav stanket war ur rummad teir enezennig a seblant bezañ didud.

Dre chañs o doa degaset re a voued ! En em aozañ a reont evit bevañ brav war an enezenn, da c’hortoz ma teuio unan bennak d’o saveteiñ.

Ar pezh a zo heverk el levr-mañ eo e kemer harp Enid Blyton war an endro istorel, an eil brezel-bed, evit troadañ he itrik, ar pezh a zo ral. Siwazh, ur wezh m’eo diskoachet an diaz alaman e tilez un tammig tem ar robinsoned evit mont war-zu traoù all.

N’eo ket fall tamm ebet, daoust d’an traoù dic’hizet a c’hell poazhañ lennerien ‘zo : ar merc’hed eo a ra war-dro ar boued, ar baotred war-dro ar c’hurioù. Andy zo skeudenn peurvat al labourer eeün ha dellezek. Meuleudi a vez graet d’an arme, d’ar soudarded kalonek, ha kement ‘zo.

Dedennus ha dudius em eus kavet al levr memestra.


Dans les bois, Harlan Coben, Stadoù Unanet (2007)

Ur romant-polis digant ur mestr war an danvez, kempouez ennañ suspens ha psikologiezh.

Ennañ en em vesk un enklask a-vremañ gant ul lazhadeg graet bloavezhioù a-raok en doa kollet ar prokulor e karg eus an enklask e c’hoar ennañ. Bac’het eo ar muntrer c’hoazh, met darvoudoù ‘zo a vount enebourien an haroz da ziskoachañ fedoù a oa chomet kuzh.

Renet eo an enklask a-zoare, dousaet gant ur meni afer karantez ha n’eo ket re eeün. Kinnig a ra ivez danvez preder diwar-benn ar garantez a vag an dud evit o bugale : betek pelec’h e c’hell unan mont evit gwareziñ e vugel ?

Dedennus ha leun a startijenn em eus kavet al levr, diaes dispegañ dioutañ a-raok e fin.


Levr ar Janglenn, Rudyard Kipling, Rouantelezh Unanet (1894)

Embannet eo bet an droidigezh vrezhonek, graet gant Mari Elen Maze, e 2016.

Un dra vat, gant troidigezhioù an oberennoù klasel, eo e vountont Yann vrezhoneger d’o adlenn. Ha p’eo aet meur a zek vloaz etre daou e vez dizoloet traoù nevez enno.

Un dastumad seizh danevell eo Levr ar Janglenn. An teir c’hentañ a gont istor Mowgli : ar re binvidikañ ha dedennusañ int a-bell. Un daolenn resis a ra Kipling eus bed “sokial” ar janglenn hag eus an darempredoù etre al loened, eo studiet o zemzoù-spered dre ar munud. Dre o c’homzoù e klever trouzioù liesseurt ar janglenn, a ro ar skrivagner ur ster dezho. Saourüs eo an divizoù, a vez diskouezet drezo kodoù resis ar gevredigezh saoz a veve Kipling enni. An dra-se ne verzer nemet ur wezh erru en oad, unan eus teñzorioù kuzh an adlenn eo eta.

Meur a gentel a vez roet e pep danevell.  Met an hini zedennusañ, a red penn-da-benn an teir evit erruout en he barr en trede hini, a zo stag ouzh ar fed bezañ rannet etre div sevenadur. An disheñvelded-se, a zlefe bezañ ur binvidigezh, n’eo nemet un namm evit Mowgli, ha n’en em sant er gêr e neblec’h. Fromus eo, da n’eus forzh peseurt oad.

Goude-se ez a talvoudegezh an danevelloù war zisteraat betek fin al levr, da va soñj. Chom a ra dedennus istor Kotik ar reunig gwenn pe hini Rikki-Tikki-Tavi ar mong, met gant kentelioù boutinoc’h (pouezus eo heuliañ e neudenn betek he fenn evit an eil, meulgan d’al lealded ha d’ar galonegezh evit egile). Ha ma plij nebeutoc’h din an div zanevell ziwezhañ, eo abalamour ma vezont stag ouzh buhez al loened er rejimantoù. Elfennoù sevenadurel a vez kavet enno, muioc’h eget furnez an natur. Ha dre se o deus koshaet buanoc’h eget ar re all. Diamzeret int.

Ul levr diazez eo, da lenn e n’eus forzh peseurt yezh, en o zouez ar brezhoneg.

 

 


Le chat qui inspectait le sous-sol (9), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1989)

En 9vet levrenn-mañ eus ar rummad e tistro Qwilleran en ti-koad en doa tremenet vakañsoù ennañ. Raktresañ a ra lakaat sevel un astenn dezhañ, evit kaout muioc’h a blas da labourat ha reiñ ur gambr d’e zaou gazh. Daoust ma n’eo ket eñ e-unan a ra an travoioù, e sav ur bern kudennoù o lak da vezañ daleet.

Plijet on bet el levr-mañ gant an implij a ra ar skrivagnerez eus an endro stereotipet he deus lakaet e plas evit lakaat an itrik da adkemer lañs. Dichadennet an natur, ur wezh ouzhpenn, met en un doare nevez. Hag ur seurt c’hoari a sav gant an degouezhioù dreistnaturel : horoskop, lenn planedennoù, seblantoù a bep seurt, bizitourien o tont eus an oabl… ar pezh a zo fentus a-walc’h. Qwilleran, poellek hag o tont eus ur vro all, n’eo ket techet da grediñ en traoù-se, met daoust hag-eñ ne vev ket, e-unan, traoù iskis gant Koko, e gazh dreistsperedet ?

Dre vras koulskoude e kav din e krog awen Lilian Jackson Braun da zisteraat. Adimplijet e vez trukloù ‘zo, ha gortozet an darvoudoù betek re. Dont a ra an istorioù da vezañ re aes, skrivet re aes, diskoulmet re aes. N’en em stager ket da vat ouzh an dud nevez kinniget, tra ma z’eo aet lod eus ar re gozh da buñs an ankounac’h.

Diskenn a ra disoursi memestra, treiñ a ra ar soñjoù pa vez re leun ho penn d’en em ouestlañ da lennadennoù donoc’h.


Le chat qui sniffait de la colle (8), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1988)

En eizhvet opus-mañ e talc’h Lilian Jackson Braun gant he hent : kenderc’hel a ra ar c’hazh, Koko, da heñchañ Qwilleran war-zu ar respontoù emañ war-glask anezho evit diluziañ un afer muntr, met atav en ur zerc’hel e blas hag e anien a gazh, ar pezh a zo sebezus a-walc’h.

Donoc’h-donañ e teuer da anavezout tud kêr, mignoned Qwilleran, e vignonezed ivez (a sav gwarizi etrezo ur wezh dre vare), evel pa heulier un heuliad tele : an darempredoù sokial o devez ur plas a-bouez e-barzh ar jeu.

Ne vez ket degaset ur mor a ditouroù nevez, met gouest e vez ar skrivagnerez da ijinañ degouezhioù dic’hortoz atav, da skouer er pennad ma koll Qwilleran e gizhier en natur e kreiz an noz, goude ur gwallzarvoud gant e garr.

Lennet e vez al levr hep skrabañ e benn. Dreist eo evit dizrubuilhat.

 


Le chat qui connaissait Shakespeare (7), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1988)

Evit diverrañ ar romant dindan tri ger, “Winter is coming…”

Gwelet a reer ennañ Qwilleran hag e daou gazh oc’h en em voazañ ouzh o maner, tonket da vont da virdi. Graet e vez donoc’h anaoudegezh gant ar familh e karg eus ar gazetenn lec’hel. Siwazh, e ya da voged al lec’h hag an dielloù dres d’ar mare ma oa o vont da gregiñ gant ur vuhez nevez. Iskisat tangwall, ha ne vije ket bet c’hwezhet an tan-se a-ratozh ?

Plediñ a ra Qwilleran gant a bep seurt traoù, ober e fri-furch e-keñver ur marv iskis met ivez ober war-dro eured ar vaouez a soursia eus e di, daoust ma vije displijet don gant he danvez-gwaz.

Evit ar c’hizhier, ne vez ket gwelet spis gant al lenner ar pal poursuet gant ar skrivagnerez, daoust ma vijent hollvezant. Roet e vez an alc’hwez er fin. Eeün, met efedus.

Daoust ma vijer staliet en ur bed klet, e kendalc’h ar seizvet romant-man eus ar rummad da vezañ plijus ha da zerc’hel al lenner war evezh. Ar fin, dic’hortoz a-walc’h, a ziskouez n’he deus ket aon ar skrivagnerez da lakaat diazezoù he istor da vrañsellat, a-benn loc’hañ en-dro gant muioc’h a startijenn.

Met se ‘vo el levrenn 8 !

 


Le chat qui jouait au postier (6), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1987)

Ur mell ti zo deuet da gQwilleran en hêrezh, gant ma asanto chom da vevañ ennañ e-pad 5 bloaz. Dilojañ a ra evit hanternoz ar vro eta.

Klask a ra ar skrivagnerez lakaat un tamm nevezenti en he doare da skrivañ, gant ur penn kentañ un tammig iskis hag un distro en amzer-dremenet tost da zisplegañ ar peragoù a gement-se. Deuet mat eo.

Setu Qwilleran oc’h ober e doull en e vro nevez, oc’h adsevel tro-dro dezhañ e gelc’hiad mignoned ha danvezioù-mignonezed, hag o tegas anaoudegezhioù kozh da vevañ gantañ zoken.

Dedennus eo an enklask, ha ne baouez ket ar c’hazh dreistsperedet Koko da ijinañ doareoù nevez da sikour e vestr. Er romant-mañ e son piano hag e tibab al lizhiri pouezus er berniad lizhiri a erru bemdez dre doullig an nor. Ur wezh ouzhpenn e vo savetaet Qwilleran gantañ : kit da lenn al levr, ma fell deoc’h gouzout penaos 🙂

Ar pezh a zo mat gant al levrioù-mañ eo e vezont lennet gant ur mousc’hoarzh e korn e vuzelloù. Morse ne dager gant ar c’hoarzh met fent soutil a zo memestra. Lakaat a ra en imor vat, daoust ma vije poellek an istor ha dedennus an itrik-polis. Ur meskaj ne zeu ket brav alies gant ar skrivagnerien, a-benn ar fin.