Category Archives: Barzhonegoù

Son ar sell, Herri ar Borgn (2009)

N’em eus ket kavet ken aes-se mont tre el levr-mañ. Renket eo ar barzhonegoù a-demoù ennañ, ha kregiñ a ra gant al lodenn Natura. Rimoù klasel, aketus, war demoù eeun : dubeed, lann, sapin… ur spered tost a gaver en-dro e fin al levr, el lodenn anvet Ar Skorv. O vezañ n’on ket plac’h an natur, ne vezen ket maget kalz gant seurt boued.

Koulskoude e teu war-wel tamm-ha-tamm un drolinenn spisoc’h-spisañ eus ar skrivagner. Dre e endro a zepegn gant karantez, ha dre an dud a zoug pri outo. Un den kizidik ouzh braventez ar bed, a vag truez, doujañs, a heul nevezentioù hor flanedenn gant dastornelloù e santoud. Un humanour, leun a spi daoust ma vije skodeget a-wezhioù gant soñj, arvest pe arnodad ar marv. Un den desket ivez, a c’hoari gant e anaoudegezhioù da binvidikaat e skridoù. Un hoal ispisial a zegas implij ar gwenedeg, a oar Herri ar Borgn lakaat da blegañ ha da sujañ d’e ezhommoù. Plijet on bet, kazi, gant an holl varzhonegoù a zo e kreiz al levr : Dervennig ar feministed, Kae kuit, Dibenn Gwengolo, Adtommiñ ur c’hwil-Doue

Muioc’h en em adkavan -ral eo !- e-barzh barzhoniezh Herri ar Borgn eget e-barzh gomz-plaen, ha fromet don on bet gant lod eus ar skridoù-mañ. Tost eo ar barzhonegoù-mañ da vuhez an dud, aes da lenn, aes en em adkavout enno. Poblek int en ur mod, evel ma c’helle bezañ Levr al labourer, d’ur mare ma veze poblek barzhoniañ ha degemer barzhoniezh.

Advertisements

Evidon va-unan, Ronan Huon (1976)

Un dastumad eus ar barzhonegoù bet skrivet etre 1944 ha 1961 gant Ronan Huon -nemet e vije e oberenn varzhoniel glok ?

Souezh kentañ, anavezout a raen kalz eus barzhonegoù an torkad-mañ. Marteze e oa bet adembannet lod anezho da vare marv ar skrivagner, pa vez desket lod all er skolioù.

Lipet eo ar yezh, gerioù brav ha pinvidik enni. Ar bras eus an testennoù zo e gwerzennoù dieub, gant evezh taolet ouzh ar c’hlotennoù e diabarzh ar gwerzennoù, ral a wezh er fin anezho. N’eo ket bet dibabet gant ar skrivagner plegañ ouzh mentoù strizh, ar pezh a laosk din ur santimant n’eo ket peurechu an traoù a-wezhioù, daoust ma vije anat eo graet a-ratozh.

N’eo ket displijus da lenn, met n’on ket fromet kalz gant an temoù a vez pledet ganto. Splann eo e oa Ronan Huon paotr ar mor, da skouer, ar pezh ne gomz ket kalz ouzhin.

Renket eo bet ar barzhonegoù a-demoù  e-barzh al levr, dindan 7 lodenn : Kregin ha bezhinoù, Heol, Bleunioù c’hwerv, Beaj, Soñjoù-noz, Maez ha Rimadelloù. Unan eus al lodennoù-se em eus kavet dreist ar re all : Bleunioù c’hwerv. Ur skeuliad santimantoù a eztaole gwelloc’h ar skrivagner eget re all, moarvat, pa n’eo ket bet skrivet an holl re-se er memes koulz.

Kompren a ran gwelloc’h, bremañ, perak e veze lavaret gant an dud pa oa marvet (e 2003) en doa labouret kalz evit ar re all, ha re nebeut evitañ. Anien ur barzh a oa ennañ, sur, met marteze e vije deuet e destennoù da vezañ lemmoc’h gant amzer ha pleustriñ.

Un dastumad klasel a-walc’h eta evit un hêrour eus Gwalarn n’heller ket tremen hebiou d’e oberennoù, abalamour d’ar pouez en deus bet war istor al lennegezh vrezhonek dre e labour-marc’h eviti a-hed e vuhez.


Ar veaj-se ur wech e oa, Per Diolier (1980)

Evit an eil gwezh on bet souezhet gant Per Diolier : disoñjet em boa e anv, mesket anezhañ gant unan all, ha ne oan ket engortoz tamm ebet eus diabarzh al levr-mañ. Dav eo lavaret e kavan paour seurt titloù ivez, enno gerioù ken boutin m’o deus kollet pep ster gant an amzer, ha n’eus netra gant ar golo disliv-mañ da zesachañ kuriusted Yann Lenner…

Un dastumad barzhonegoù eo Ar veaj-se ur wech e oa. Ma n’eo ket disheñvel o zemoù, e skoont e-barzh ar gwenn bewezh. Dont a ra a-benn Per Diolier da implijout ur yezh war un dro pinvidik hag aes, klet evit al lenner. An temoù ? boutin a-walc’h ivez : karantez, marv, natur peoc’hus lakaet tal-ouzh-tal gant strilh ar vuhez micher, loened, tud a bep seurt o deus lakaet anezhañ d’en em soñjal…

N’eo ket lennegezh en em gav : lennegezh a-live gant an dud, ne lavaran ket. Ar varzhoniezh gwelet evel ur mod eeun da ezteurel ar fromoù pemdez a rannomp holl, pep hini diouzh e du. Daoust ma vije dilorc’h, din-me e plij klaz.


Ar skrilh a lavaras “Sut” !, Yann Varc’h Thorel (2015)

Dizoloiñ a ran gant al levr-mañ un dremm nevez d’un den a anavezan pell ‘zo evit e droidigezhioù.

En e varzhonegoù, e c’hoari Yann Varc’h Thorel gant ar gerioù. Fent a oar lakaat, kement hag ampartiz, e testennoù awenet dreist-holl gant bed ar vugale : natur, loened bihan ha bras tresoù tud dezho, taolennoù lieskementiñ, mentoniezh, lizherennegoù… luchañ a reont war-zu ar surrealism a-wezhioù.

Re uhel eo al live yezh da lakaat ar barzhonegoù-mañ etre daouarn ar vugale hep na vijent skoazellet gant unan bennak, emichañs. Un teñzor e vo evit o c’helennerien avat ! Hag evit an dud gour int un drugar, skañv ha bouetus war un dro.

Ar pezh a lavaran amañ n’eo nemet evit lodenn gentañ al levr : skridoù Yann Varc’h Thorel e-unan. Karet em bije kenderc’hel ganti a-hed al levr, met ne oa ket a-walc’h anezho moarvat. An eil hanterenn a zo enni troidigezhioù barzhonegoù dreist-holl : diwar ar galleg (Keineg, Corbière…) pe diwar ar sinaeg, kalzig. Brav int ivez da lenn, met n’eo ket ar memestra, ha domaj e kavan na vezañ ket meneget war golo al levr e oa estreget krouidigezhioù personel ennañ. Ur gontadenn pe ziv, troet diwar ar sinaeg ivez, zo en em gollet e-touez ar peurrest… Direnket on bet gant diouer unvaniezh testennoù al levr-mañ.

Daoust da se eo bet ur souezhadenn vrav din dizoloiñ ar barzh awenet-mañ, dezhañ un ton personel ha didrabas. Ul lagad a zalc’hin warnañ diwar vremañ.


Keridwal, Herve Seubil gKernaudour (2016)

Pinvidik-bras eo an torkadig barzhonegoù-mañ. Kizellet eo pep ger gant aked ha chom a ran bamet rak barregezh ar skrivagner war ar yezh.

Ar pezh a zo, kalz re verr eo al listennad gerioù diaes kinniget e fin al levr evit permetiñ din kompren pep ger. Seurt barzhoniezh lennek n’heller ket he dañva eus an diabarzh hep he studiañ, ‘m eus aon. Gant se, on bet tizhet ha fromet muioc’h gant ar barzhonegoù yaouankiz, lec’hiet e fin al levr, hag a live uhel-mat dija, eget gant ar re nevesoc’h. Hervez an temoù e santen doug pe zoug ivez. Ma n’on ket tik gant mojennerezh Breizh, ar varzhonegoù diwar-benn ar marv, an amzer o tremen, al loar oc’h ober he zro o deus tommet aesoc’h va c’halon.

Ur bravig bihan eo, em bo plijadur oc’h adlenn a-benn un nebeut bloavezhioù evit donaat e vouedenn.


Red an amzer, Tereza (2008)

red-an-amzer-tereza-desbordesUn torkad barzhonegoù divyezhek eo Red an amzer / Le fil du temps. Skrivet e oant bet e galleg gant Tereza Desbordes, ha lakaet e brezhoneg gant Yann Desbordes goude.

Emaint holl en ur stumm dieub, hep rimoù. An temoù a vez anv anezho a zo kentoc’h prederouriel : ar garantez, an amzer o treiñ… N’eo ket displijus da lenn, met ne chom ket louc’hoù don eus al lennadenn goude. N’eo ket gwriziennet a-walc’h ar barzhonegoù-se e fetisded ar vuhez evit touch ha fromañ ac’hanon, nemet ral a wezh : e Kleizenn, Ar frankiz, Profadenn, Planedenn, Nozkan… Ne bermet ket al levr anavezout gwelloc’h ar skrivagnerez, peogwir e chom gant pimpatromoù an natur, ar mor, ar sav-heol ha kement ‘zo. Labour kempenn eo, gant ur geriaoueg pinvidik, frazennoù brav, met chom a ra dibersonel en ur mod. An awen eo a vank, a gav din. Peotramant n’on ket gwall gizidik ouzh seurt barzhoniezh…

 


Anciennes complaintes de Bretagne, troet gant Andre Markowicz ha Françoise Morvan (2010)

anciennes complaintes de bretagneSavet eo bet al levr-mañ a-benn reiñ un tañva eus pinvidigezh ar gwerzioù d’an dud ha ne gomzont ket brezhoneg : kinniget eo testennoù ar c’hanaouennoù e brezhoneg, e-tal da bep hini un droidigezh gant Françoise Morvan pe gant Andre Marcovicz.

Kempenn eo ar brezhoneg ha bras e blas. Pinvidik eo an dastumad, bet strollet ennañ ar c’hanaouennoù skoüsañ hag heverkañ a zo bet gellet kavout : dedennus an istorioù kontet ha skrijus a-wezhioù. Klasket eo bet o renkañ dre dri dem bras : Le légendaire, la chronique du temps, récréations lettrées

Daoust da se ez eus un nebeut traoù on bet displijet ganto un tammig.

Da gentañ, n’on ket deuet a-benn d’en em dommañ tamm ebet ouzh al luc’hskeudennoù e gwenn-ha-du zo bet lakaet da skeudennaouiñ an traoù. Reiñ a ra ur blaz re deñval d’an hollad, ha re ziamzeret en ur mod. Tennañ a reont holl ouzh delwennoù ilizoù.

Kavet em eus un tamm c’hwezhet an droidigezh a-wezhioù, evit ober allaz da zivskouarnioù ar c’hallegerien emichañs : gwezhave, ne oan ket a-du tamm ebet gant ster ar frazenn-mañ frazenn zoken. Ha soñjet em eus e oa un tamm iskis lakaat ur gwerz gant Prosper Proux da gurunenniñ al levrenn : re vras eo al lamm en amzer evit chom hep noazhañ ouzh unvaniezh an dibab. Re dreut e vije bet an drede lodenn hepti, moarvat…

D’am soñj eo ul levr-pont, da zesachañ tud ‘zo war-zu sevenadur Breizh ha war-zu ar brezhoneg. Savet gant arbennigourien hep bezañ ken arbennig-se : santout a reer ar c’hoant ober lez. Met n’eo ket fall en holl.


Ĉeĥa kaj slovaka antologio, a-stroll (2001)

ceha-kaj-slovaka-antologioLodenn gentañ an antologiezh lennegel tchek ha slovak-mañ a ginnig testennoù a ya eus an XIIvet kantved betek ar bloavezhioù 1930, dre vras. Kinniget e vez a bep seurt lennegezh : barzhonegoù, danevelloù ha c’hoariva zoken. Displegadennoù don diwar-benn an div yezh a veve kichen-ha-kichen, hag harp-ouzh-harp, er pezh a oa Tchekoslovakia, a gaver e penn kentañ an dastumad : n’eo ket fall kaout un tañva eus Istor ar vro evit kompren emdroidigezh al lennegezh.

N’on ket sot ouzh an dastumadoù, dre vras. Diaes eo kaout ur soñj hollek, p’eo bet strollet an testennoù-se evit reiñ ar skeuliad ledanañ posubl eus barregezhioù ar skrivagnerien. Un dra zo sklaer avat : n’eo ket deuet brud ar skrivagnerien-se betek ennomp, ha dianv eo deomp ar bras anezho, ma n’eo ket an holl.

En testennoù ez eus lod em eus kavet diaes da lenn abalamour d’ar sujedoù dibabet : pezhioù-c’hoari awenet gant mitologiezh bro-C’hres, danevelloù tennet eus eñvorennoù brezel, lakaomp. Reoù all ne zesachent ket an evezh, hep bezañ displijus. Hag ur wezh an amzer, alies, e soñjen : ya, aze’mañ, deuet eo ganti ! Barzhonegoù o skeiñ er gwenn, enno un draig kuzh, danevelloù gouest da bakañ un aergelc’h rouez…

Pa vije al levr-mañ en ur yezh all, ar pep gwellañ d’ober gantañ vije heuliañ an neudennoù : notenniñ anvioù ar skrivagnerien blijusañ ha klask traoù all ganto. Aze, en esperanteg, n’eo nemet ur seurt gwerennad-dal : n’hellin ket mont pelloc’h, pe ral a wezh. Ret eo o degemer evel m’emaint. Dastumet em eus un nebeut memestra. Ur ganaouenn da luskellat evit ur babig sklav gant Svato-pluk Cech ; un danevell bennak gant Julius Zeyer pe gant  Jakub Arbes, testennoù tener diwar-benn he bugale kinniget gant ur vaouez hec’h anv Elena Soltesova ; ur skrivagner eo dedennus e holl destennoù dindan n’eus forzh peseurt stumm e vijent : Matej Anastaz Simacek ; ar barzh Petr Bezruc ivez… re a zo evit o envel holl. Ur vuhezskrid berr a gaver dindan anv pep hini, evit muzuliañ dindan ur sell red lennegel, perzhioù mat ha fall ha levezon ar skrivagner.

Al levr-mañ, dezhañ da vezañ fonnus (tost da 350 pajennad) n’eo nemet levriad kentañ un heuliad daou. Emichañs eo nevesoc’h an testennoù kinniget en eil : ar c’hromm a ziskoueze tostaat eus an amzer-vremañ dre vras, daoust ma ne oa ket anat atav.

Anat eo d’al lenner emañ gant ul lennegezh pinvidik-bras hag he deus stummet ur bobl (pe ziv) hep ober trouz er vroioù tost. Meur a wezh on en em c’houlennet : petra a lakafemp, ni, e seurt dastumad ? N’eo ket e-barzh unan peurglok evel an hini kinniget gant Frañsez Favereau, met un dibab eus ar pezhioù gwellañ… Pep hini en deus e soñj war se, sur a-walc’h. Ur boelladenn zedennus eo.

 


Gwiadenn ar vuhez, Benead (1979)

gwiadennRe relijiel eo awen an torkadig barzhonegoù-man evit ma vijen bet fromet ganto, dre vras. Perzhioù mat a anavezan dezho koulskoude : eeunded, gwirionded er santimantoù. Hag ur wezh pe ziv, ur momed gras, gant ar Rimadelloù da Soazig pe, dreist-holl, gant Kozhni, em eus lennet meur a wezh gant estlamm.

N’em eus ket komprenet diouzhtu e oa Benead anv-pluenn ur skrivagnerez. Madalen Saint Gal de Pons eo he anv, ha kenlabouret he doa gant Maodez Glanndour. Ur pennad a oa bet embannet diwar he fenn gant Annaig Renault e Al Liamm e 1994 (Liamm war-zu Wikipedia e brezhoneg).


Pa gavan hir ma amzer, Stefan Carpentier (2014)

pa-gavan-hir-ma-amzerUn torkad barzhonegoù tanav eo Pa gavan hir ma amzer. An titl a lak da soñjal ez eus anezho skridoùigoù n’eo ket bet labouret kalz warno, savet en ur leuskel ar bluenn da vont war ar paper hep soñjal re… Marteze, met digant unan eo boaz e empenn da frekantiñ ar brezhoneg : santet e vez pegen aes e teu ar gerioù, pegen resis ez int, ha pinvidik : n’eus nemet gwelet an dastumadig Hep penn na lost pe ar varzhonegig Mzev – a gredan anavezout enni hêrezh Gwendal Denez. Plijet on kalz gant ar yezh implijet ha gant an holl gavadennoù heson ha farsus a zeu gant ar skrivagner.

Lod eus an haiku-ed a sko e-barzh gant gwirionded ; barzhonegoù ‘zo en em santan a-unvan ganto, peogwir int kizidik hag e spinont kevrin ar vuhez, dislavaroù kreiz mabden : D’ur mare bennak, Etre merc’h ha tad. Rak lod all avat e choman diseblant : n’eo ket ur souezh, peogwir e vez kinniget ur skeuliad ledan a stiloù disheñvel, daoust ma ne vije ket bras o niver.

Dedennus e kavan ar barzh-mañ, spi ‘m eus e roio muioc’h a bouez d’e zonezon evit gellout kinnig un dastumadeg fonnusoc’h, un deiz bennak.