Category Archives: Studiadennoù

La peur des autres : trac, timidité et phobie sociale, Christophe André, Patrick Légeron, Frañs (1995)

Dedennus a-walc’h em eus kavet al levr, dreist-holl er penn kentañ. Displegañ a ra mat-tre ar c’hudennoù liesseurt a c’hell kaout unan da zaremprediñ tud all. Kinniget e vez goulennaouegoù bihan, da c’houzout gant peseurt droug oc’h taget (ma z’oc’h), hag-eñ e talv ar boan kaout sikour da blaenaat an traoù pe get.

Ar pezh ez eus da zerc’hel soñj anezhañ eus al lodenn gentañ eo n’eo ket normal aozañ e vuhez tro-dro d’an traoù ne greder ket ober, en em renkañ evit chom hep en em gavout gant tud all, mont da ouelioù ‘zo, nac’h pignat gant skeul ho labour peogwir ne fell ket deoc’h kaozeal dirak ar re all… e berr gomzoù, leuskel an namm-se da ren war ho puhez.

Hervez an aozerien, e vije meur a zoare da zont a-benn eus ar c’hudennoù-se. Gwell a se… met gant an eil lodenn on bet dipitet a-walc’h, peogwir ne ginnigont nemet unan, a-benn ar fin. An hini a labouront warni. Terapiezh an emzalc’h, a reont diouti. Ar sistem : ober an traoù n’ho peus ket c’hoant d’ober, daoust da bep tra. Evel m’ho pije c’hoant paouez da vutunat : paouezit, ha mat pell ‘zo ! Brav eo, evit tud yaouank dreist-holl… met m’eo bet klasket dija a-hed ur vuhez, klask en-dro, memes gant ur “coach”, a chom danvez-gouzañv. Evel evit ar butun, ez eus sur a-walc’h doareoù all da zousaat buhez ar re a zo taget gant seurt diaesamantoù (ha n’int ket merket e-touez ar c’hleñvedoù ofisiel). Hipnoterapiezh, ha me ‘oar… Met eus an traoù “e-kichen”-se, n’eus anv ebet amañ.

N’eus forzh, reiñ a ra un tañva dija, da bep hini d’ober e damm hent war-lerc’h.

Advertisements

Comment chier dans les bois, Kathleen Meyer, Stadoù Unanet (1989)

Un titl dispar, ha dispac’h. Evidon, ar goulenn, fas dezhañ, a zo bet kentoc’h : penaos chom hep lenn al levr ? Hag arabat fiziout e Google, a renk anezhañ er rummad “fent” : kozh kaozioù. Ar bourmenerien o vont war vaez war ar maez a zeu da vezañ ur gwir kudenn ekologel.

Da gentañ e weler penaos saotrañ an nebeutañ posubl : penaos en em lec’hiañ e-keñver al lec’hioù dour, pet metrad diouto, eus peseurt tu… gant un nebeut kuzulioù evit na vezan ket gwelet pe en em staliañ klet. Douarañ ? Toaliñ ? Pe degas ho produadennoù d’ar gêr ? Komprenet em eus gant souezh ne oa ket ar soñj diwezhañ-mañ ur farsadenn, daoust ma oa ar wezh kentañ din klevet diwar e benn. Kinnig a ra Kathleen Meyer ul listennad dafar a zo bet ijinet ha savet a-ratozh-kaer evit se.

Estreget traoù mat zo el levr-mañ. Al listennadoù-dafar-mañ, da skouer, a vez kinniget o merkoù, o frizioù, hag ur geñveriadenn zon anezho. N’eo ket talvoudus evit unan ne ra nemet teurel ur sell. A-benn ar fin e lammen ar pajennadoù randonus-se. An eil tra ha n’eo ket dispar eo ar stag m’eo al levr ouzh kudennoù resis an amerikaned. Du-hont eo disheñvel ar c’hudennoù endro eus ar pezh ez int du-mañ. Ha dre se e c’heller lavaret, goude lenn al levr, o deus tapet lañs warnomp evit dirouestlañ ar c’hudennoù a sav, pa ne vije nemet evit krediñ lakaat ar gaoz diwar o fenn.

Koulskoude em eus tennet va mad eus va lennadenn. Desket em eus ur bern traoù ha tro em eus bet drezi d’en em soñjal war kudennoù ne ouezen ket e oa anezho, zoken. Sirius eo an danvez, met kontet gant un tamm brav a fent hag a istorioùigoù farsus -el lodenn gentañ dreist-holl- a lak da dremen ur prantad dudius.


Dre lennegezhioù ar bed, Pierrette Kermoal, Joelle Kermoal-Furic, Gwenael Maze, Yann-Ber Quirion, Marie-France Coïc, Morgan ar Menn, Tangi Legavre, Jakez Tomaz (2008)

N’eus ket kalz tiez-embann o kinnig dielfennadurioù lennegel e brezhoneg, atav e vez ur blijadur din lenn anezho. Ar 27 testenn kinniget amañ gant 8 skrivagner a oa bet embannet kent e-barzh ar gelaouenn Aber, etre 2004 ha 2008.

E penn kentañ e soñjen e vije dedennusoc’h lenn pennadoù diwar-benn oberennoù a anavezen dija, da skouer ar re vrezhonek (Gwerz an Aotrou Nann…), hag e gwirionez e kav din e vez bountet pelloc’h an dielfennañ war ar re-se. Desket em eus traoù, dedennus eo ar soñjoù kinniget.

Goude-se ez eus ur bern pennadoù diwar-benn oberennoù n’int ket ken tost ouzhomp, dre ar vro m’int bet skrivet pe dre ar fed n’int ket holl oberennoù milanavezet. Ha gant ar re-se em eus bet kalz ebat ivez, dre ma taol pled aozerien ar pennadoù ouzh kinnig mat tudennoù hag istor pep levr. Estreget se a reont, pa ginnigont hentoù da gompren an traoù, liammoù gant traoù all. Mont a reont donoc’h eget ne ra Yann lenner en e lennadenn diwar dremen. Ur veaj lennegel eo, gwallzedennus. Echuet e vez gant ar c’hoant lenn an oberennoù dizoloet, evel-just.

Ur rebech bihan em bije d’ober gant lec’h ar pennad diwezhañ : An oberenn arzel, ur bed o tiwanañ, un hent o tigeriñ, gant Joelle Kermoal-Furic. Kompren a ran e vije bet lakaet er fin, dre ma klask digeriñ hentoù dre vras. Met harpañ a ra kalz war oberenn Harriet Scott Chessman a oa bet skrivet pennadoù all diwar he fenn. Gwelloc’h e vije bet, d’am soñj, strollañ an holl bennadoù a bled gant al levr-mañ. Ha ma oa dav lakaat hemañ er fin, plantañ ar re all araozañ, hep lakaat traoù all etre daou.

Met n’eo nemet ur munudig ; ul levr mat-kenañ eo a vez lennet gant entan, tamm ebet arabadus evel ma c’hellfer gortoz digant seurt levrioù.


Réinventer la bande dessinée, Scott McCloud, Stadoù Unanet (2000)

Al levrenn gentañ a zisplege petra eo bannoù treset, penaos ez eont en-dro, peseurt perzhioù mat pe fall o deus e-keñver mediaoù all. Dre he sujed e oa nebeutoc’h en arvar da goshaat.

Gant al levr-mañ e klask Scott McCloud tresañ un dazont, pe meur a hini, dezho. Sevel a ra martezeadennoù. Ha se, 18 vloaz ‘zo : kement ha lavaret eo dic’hizet un tammig ar pezh a gont diwar-benn istor ar stlenneg (fin, dic’hizet n’eo ket, met anat eo ne z’a ket pell a-walc’h an displegadennoù evidomp-ni bremañ)…

Daoust da se, en em ziskouez pellwelour, ha gwellaour ivez. Unan eus perzhioù dibar an hir a zisplegadenn-mañ, eo ar feiz en deus Scott McCloud e-barzh an dazont, ijin an dud, ar Genrouedad… plijet ken-ken on bet gant e savboent war ar produioù niverel (difenn ar bannoù-treset dizanvezelekaet zo kement ha stourm evit a romantoù niverel, neketa ?), da skouer. Met ne c’heller ket bihanaat e oberenn d’an dra-se, pinvidik-meurbet eo.

Entanet on gant e labour. Kleuziañ a ra pell-tre, displegañ a ra eus ar c’hentañ, koñseptoù hag em bije bet mil boan o lenn anezho en ur stumm levr klaseloc’h, marteze. Petra eo an arz ? Penaos e vez gwallet, gant piv, perak ? Penaos talañ ?…

Seul souezhusoc’h eo din bezañ ken gwallzedennet, ma n’on ket ul lennerez bannoù-treset touet. Neuze e kredan eo ul levr mat evit n’eus forzh piv, memes ar re a zo pell eus ar bed-se. Ur wezh fourret e fri e-barzh, n’eus ket tu ken d’e zibegañ. Ur marzh !


Breizh hiziv, Anthologie de la chanson en Bretagne T.1, Philippe Durand (1976)

Kinnig a ra Philippe Durand e levr evel “un taol pleustr evit talañ ouzh an ankoun e Breizh”. Reiñ a ra ton al levr. An 112 kanaouenn kinniget a zo anezho kanaouennoù-stourm. Lod zo kozh, met ar pep brasañ anezho a zo eus ar bloavezhioù 60-70. Kinniget int en ur mod sirius-tre, gant o zroidigezh e galleg diouzh ret, hag ar gevrollenn zoken, pa ne oa ket tu da reiñ daveoù un enrolladenn bennak.

Ken dedennus hag ar c’hanaouennoù, ma n’eo ket muioc’h, eo ar pezh a gont Philippe Durand diwar o fenn. Dindan 112 pennadig hag ur pennad-digeriñ ennañ un 50 pajennad bennak, e kinnig d’al lenner ur sell ledan war Istor Breizh an XXvet kantved (dreist-holl), ha kronikoù resis o kontañ an darvoudoù, istor pep kanaouenn, titouroù diwar-benn an dud o deus savet ha kanet anezhi, ha kement ‘zo.

Lod eus ar ganerien-stourmerien-se n’int ket dianav deomp : Stivell, Servat, Yann-Ber Piriou, Youenn Gwernig, Gweltaz ar Fur, Anjela Duval… Lod all n’o deus ket padet pelloc’h eget o amzer, pa ne chomfe an antologiezh-mañ da gounaat o zestennoù.

Souezhet bras on bet gant tud ‘zo. Jef Fulub, lakaomp, a anavezen evel skrivagner war ar brezhoneg, a zo kinniget evel ur soner a-bouez ivez. Gilles Servat e vez roet alc’hwezhioù da gompren gwelloc’h e bersonelezh el levr-mañ. Taer e c”hell seblantout e destennoù, a-wezhioù. Un drugar eo heuliañ e emdroadur ha lenn ar pezh a lavar diwar-benn “La blanche hermine”, da skouer.

Skoet ha plijet kalz on bet gant al levr-mañ, a bermet d’ar re o deus c’hwitet tren an holl stourmoù-se (dre ma oant re yaouank, peurgetket !) en em lakaat e-barzh ar jeu ha tañva ambiañs ar bloavezhioù 70 e Breizh. Ret eo anzav e sav ur startijenn dreistordinal diouzh ar pajennadoù-se, hag e ro c’hoant d’ober e lod. Morgousket e tle seblantout ar re yaouank a-vremañ d’o zadoù-kozh a oa kement a virvilh enno.


Emile Masson, professeur de liberté, J.Didier Giraud ha Marielle Giraud, Frañs (1991)

Ur vuhezskrid klok-mat eo a vez kinniget gant an aozerien. Kemer a ra harp war lizhiri ha skridoù niverus Emile Masson, e familh hag e vignoned. Dreist eo evit ober anaoudegezh gant an den ha kompren don e droioù ha distroioù-ene. Dre ma oa un den publik, oc’h eskemm kalz gant an intelektualed a veve war un dro gantañ, e kinnig al levr uemile masson professeur de libertér seurt panorama eus ar vuhez politikel e-pad e vuhez. Kroaziañ a raer ur bern tud brudet pe nebeutoc’h : Jean-Julien Lemordant, Romain Rolland…

E-touez an temoù a bled al levr ganto e kaver ar frankiz da soñjal, an deskadurezh-pobl, ar brezhoneg, an esperanteg, ar stourm nann-feuls, ha kement ‘zo. Un den a feiz e oa Emile Masson a-raok pep tra all, da lavaret eo e penn kentañ e vuhez : ur feiz a zeu tamm-ha-tamm da guitaat barlenn an iliz evit dont da vezañ ur feiz e-barzh mabden. Tremenet en deus e vuhez o redek war-lerc’h ar spi da cheñch ar gevredigezh. Ha ma n’eo ket deuet da benn vat a-raok e varv, eo splann en deus bet ul levezon padus war ar re a oa tro-dro dezhañ, ha betek an deiz hiziv.

Gwir eo e oa Emile Masson ur rakweler, evel m’en lavare eñ e-unan. Re araokour e oa e soñjoù evit bezañ degemeret hep reuz a-wezhioù. Met ken leun eo al levr-mañ gant munudoù, ma kav din e vez kollet an neudenn a-wezhioù, o tiskouez kenkoulz e lureioù hag e weledigezhioù. Evit neofited ha n’o deus ket ur sevenadur politikel don ez eus re a zanvez, marteze.

A-hend-all eo ret d’al lenner ober ar striv da vont en tu all da blegoù-skrivañ hegasus Emile Masson evit tennañ ar vouedenn diouto, soñjoù an den. Evitañ da vezañ kaset e vuhez gant ur bluenn e penn e vizied, n’eo ket Emile Masson ur skrivagner meur. Skrivañ a ra evel ma veve, gant re a jourdoul, re a estlamm. Pep arvar bihan a dreuz e spered a vez merket en e skridoù gant tri fik ; n’eus nemet se enno !

Un hegas eo bet din, ivez, ar fazioù-reizhskrivañ laosket el levr gant an embanner. Ur souezh e-barzh ul levr ken diellet e zanvez.


Biel Elies : Un chanoine au purgatoire, Mikael Madeg (2013)

biel-elies-2Buhez hag oberenn ar skrivagner leonad Biel Elies a vez kinniget el levr-mañ e galleg gant Mikael Madeg.

Dedennus-tre eo, pa n’eus ket bet skrivet kalz traoù all diwar e benn : chom a ra pep tra da zizoloiñ. Divizet em eus lakaat al levr-mañ da bennad-digeriñ d’al lennadennoù a rin e brezhoneg eus oberennoù ar skrivagner (ar pezh a gavan anezho, d’an nebeutañ). Efedus-tre eo bet evit reiñ youl din d’en ober ha mall zo warnon kregiñ ganti.

Plijadurus eo al lodenn gentañ, a gont buhez Biel Elies. Soñjal a rae din ez afe decrescendo an interest gant roll an oberennoù met faziet e oan : pep testenn meneget a vez kinniget gant un deskrivadur ha soñj Mikael Madeg, ar pezh a lak al levr da chom pinvidik betek ar fin. Dielfennadurioù a bep seurt a zo ivez.

Un dra em eus kavet iskis er penn kentañ eo bezañs Mikael Madeg er pezh a skriv en e studiadenn : n’eo ket un doare klasel da resteurel seurt enklaskoù, ha lakaet e oan diaes gantañ er penn kentañ. Goude bezañ tizhet fin al levriad eo cheñchet va soñj : en ur lemel pilpouserezh an “ni” skolveuriel e kav din en deus gellet mont donoc’h en dielfennañ, tostaat muioc’h ouzh kalon an den hag an oberenn. Ouzhpenn deskiñ ur bern traoù e reomp anaoudegezh gant Biel Elies, evel gant ur mignon kinniget gant unan all. Mat eo bet din.

Ar youl da chom hep disoñjal tra-pe-dra a lak an traoù da vezañ adlavarus a-walc’h tro ar fin : kasaüs un tamm, met efedus evit eñvoriñ.


En ur lenn Tangi Malmanche, Morgan ar Menn (2015)

en-ur-lenn-tangi-malmancheStrollet eo bet gant Morgan ar Menn ar pennadoù niverus he doa skrivet a-zivout Tangi Malmanche hag e oberenn, evit kelaouennoù pe kolokoù : ar rebech nemetañ em bije d’ober d’al levr-mañ eo e vez adlavaret kalz an traoù, pa vez ret adlec’hiañ an den hag e oberenn bep tro, met war un tu all ez eus perzhioù didaktek gant ar fed lenn meur a wezh ar memestra, ha n’eo ket un draen a-benn ar fin.

Daoust ma anavezfen skridoù brezhonek Tangi Malmanche pell ‘zo em eus desket ur bern traoù. Dedennet bras on bet gant ar c’heñveriañ etre embannadennoù brezhonek ha gallek Marvailh an ene naonek, da skouer. Talvoudus dreist pep tra eo al levr-mañ d’ar re n’o deus ket bet ar guriusted da vont da gantreal e-barzh skridoù gallek ar skrivagner : diazezet he deus Morgan ar Menn he studiadennoù war e oberenn a-bezh, un dibab a ro ur sell ledanoc’h ha klokoc’h war an arzour hag istrogell ma oa ar skrivagner. Mat eo dizoloiñ mammennoù e awen, ha gouzout petra a zo e-barzh An Antekrist, pezh-c’hoari a-zivout Fontanella, pe e-barzh ar romant galleg An tour plom.

A-bouez eo ivez ar stagadennoù a zo bet lakaet e fin al levr, enno an testennoù berr a vez graet meneg anezho e-kerzh ar studiadennoù.

Ur blijadur eo bet din lenn an dastumad-mañ, ha n’eo ket diaes tamm ebet da heuliañ pe da gompren, daoust ma ne vefe ket hoalus bras e ditl. Ul levr n’heller ket dioueriñ d’ober donoc’h anaoudegezh gant unan eus hor brasañ skrivagnerien.


Paul Sérusier, ul livour e Breizh, Hervé Gouedard (2013)

serusier ul livour e breizhUr souezh eo pegen aes eo levrioù Herve Gouedard da lenn, dezho da implijout ur yezh pinvidik ha peurlipet, ken a-fed ereadurezh, ken a-fed geriaoueg. Lakaat a ran se war gont ar stil eta : ur stil dispar en deus. En em santout a ra al lenner en e vleud gant e istor, kerkent hag ar pajennadoù kentañ. Ha seul souezhusoc’h e kavan, m’eo ur stil un tammig diamzeriet. En em ziskouez a ra ar skrivagner en e oberenn, reiñ a ra e soñj, gervel a ra al lenner. Ha c’hoari a ra eus an efedusañ.

Kontañ a ra ar vuhezskrid-mañ buhez Paul Sérusier eta, gant forzh munudoù hag un tamm muioc’h diouzh ret, evit c’hwezhañ buhez en dudenn. Estreget un daolenn ziavaez a vez roet : barrek eo Herve Gouedard d’en em lakaat e plas e dudenn, da ijinañ ar pezh en doa santet, da reiñ da gensantout hiraezh pe entan…. Met graet e vez en un doare onest : pa ijin traoù Herve Gouedard en lavar. A-hend-all, e c’heller fiziout en e enklask pizh : bet eo o weladenniñ kazi an holl lec’hioù a gomz diwar o fenn, da skouer. Ken brav e oan higennet, m’on bet oc’h en em staliañ dirak va urzhiataer d’ur mare bennak evit gwelet an taolennoù hag al lec’hioù niverus a veze graet anv anezho e kerzh ar skrid.

Strobinellet on bet gant va lennadenn, ha gwalc’het va c’hoant-gouzout diwar-benn un arzour n’anavezen diwar e benn nemet e anv. Un taol-kaer a levr !


Enseigner la musique au collège : cultures juvéniles et culture scolaire, Florence Eloy, Frañs (2015)

enseigner musique au collègeUn danvez-tezenn roet da lenn d’an neb a gar dre an embann.
Studial a ra ar skolveuregez kelenn an danvez “dister” m’eo ar sonerezh er skolajoù, dreist-holl. “Dister”, dre ma ne vez kelennet nemet un eurvezh ar sizhun e pep klas ha ne gendalc’h ket dre ret el lise ; dister ivez gant an nebeut a bouez a vez roet dezhi gant tud ar vugale, gant ar gelennerien all hag ar melestradurezh a-wezhioù, o vezañ ma ne cheñch netra bezañ barrek war ar sonerezh pe get evit mont gant n’eus forzh peseurt heñchañ.
Alies e keñveria Florence Eloy ar sonerezh ouzh kelenn ar galleg : gant ar gelennerien c’halleg e vez bountet ar vugale da lenn levrioù a denn ouzh al lennegezh, d’ur mare ma paouez ar re yaouank da lenn, alies, ma heuliont o zech naturel. Evit ar sonerezh eo un tamm mat disheñvel, ar grennardiezh eo an oad ma vez selaouet ar muiañ posubl a sonerezh gant mabden. An dalc’h n’eo ket lakaat ar vugale da selaou, met didortañ ha sturiañ an doare o deus da selaou evit ober anezho selaouerien desket, gouest da zibab etre pour ha trichin, d’en em reteriñ un tammig, da gaout ur sell (pe ur skouarn !) un disterig digoroc’h ha dielfennekoc’h…
Daou zoare zo, dre vras, da dommañ ar skolajidi ouzh sonerezhioù nevez evito : en em harpañ war oberennoù a denn ouzh o bed evit deskiñ traoù ‘zo, peotramant klask c’hwezhañ buhez e-barzh sonerezhioù klaseloc’h (a c’hell bezañ rock pe jazz !) en un doare m’en em santfent tost diouzh ar sonaozerien : dre ledañ deskamant, implijout ar fent…
Aterset eo bet ur bern skolajidi ha liseidi, bet eo Florence Eloy o sellet ouzh kentelioù e meur a zoare ti-skol, gant bugale o tont eus metoù disheñvel ha kelennerien eus rummadoù oad disheñvel. An divizoù bihan implijet da bouezañ war ar soñjoù a ro kalz buhez d’al levr.
N’eo ket displijus da lenn ha reiñ a ra danvez preder, daoust ma vije un tamm c’hwezhet ar skritur a-wezhioù, hervez kanonoù seurt studiadennoù e galleg.