Category Archives: Politikerezh

Disentiñ, Xavier Renou, Frañs (2012)

Ul levr a ro spi, a c’hwezh war glaoù-bev ar c’hoant stourm.

Ar skeudenn farsus hon eus eus obererien Ai’ta, ar furlukined orañjez, da skouer, a skoach un aozadur frammet brav.

An abadennoù-stourm difeuls ne c’hellont dont da vat nemet ma vezont prientet dre ar munud en a-raok ma vijent dalc’het. Dielfennet e vez an endro ha boazioù an enebourien. Pouez ar spered-strollad kreñv, ar fent, a vez diskouezet a-zoare. Pep perzhiad en deus ur rol sklaer da c’hoari, pe e vije e kreiz an ober, pe war al lez anezhañ : brudañ, luc’hskeudenniñ, evezhiañ stourmerien all, jubenniñ etre an daou du…

A-leizh a ditouroù hag a alioù pleustrek a gaver el levr, met mont a ra en tu all d’an dra-se. Kinnig a ra un doare prederouriezh ivez. Ar stourm difeuls zo unan a zoujañs hag a breder. Ur pouez bras en deus ennañ ar c’hengompren gant an “enebourien” hag ar galloud da varc’hata. Kompren a reer mat ne c’hell bezañ kaset da benn nemet gant tud amprouet, gouest da zibab o gerioù a-zoare ha da virout un emzalc’h dereat e n’eus forzh peseurt degouezh. N’ez eus ket plas, er stourmoù-se, ouzh an ijinañ war ar prim.

Lennet e vez al levr gant plijadur, daoust m’em bije kavet hir an displegadennoù a-wezhioù : kenkoulz e vije bet din, evit ur wezh, kaout ur roll “sec’h” eus an traoù, marteze en abeg ma n’em eus ket ezhomm da vezañ kendrec’het eus vertuzioù dibar seurt stourm… digollet on bet p’em eus kavet er bajenn ziwezhañ un diverrañ eus an holl grafoù a zo anv anezho el levr.

Skrivet eo bet al levr gant ur paotr a zo ezel eus ar strollad “les désobéissants” (an disenterien), ha reiñ a ra alc’hwezhioù evit kompren gwelloc’h pal obererezhioù Ai’ta (ha n’eus forzh peseurt obererezhioù disentiñ all evel-just !), ha c’hoant da vezañ niverusoc’h d’o souten.

 

Advertisements

An Utopia, Thomas More, Rouantelezh Unanet (1516)

Graet eo bet troidigezh pennoberenn Thomas More e brezhoneg gant Fañch Morvannoù. Pouezus eo e venegiñ, peogwir eo gantañ eo bet savet ar pennad-digeriñ hir a ginnig buhez Thomas More, ha notennoù puilh e-kerzh an destenn o tisplegañ liammoù istorel, o resisaat an ton, ar fent, hag o reiñ resisadurioù diwar-benn an droidigezh. Labouret en deus diwar al latin, met en ur sellet ivez ouzh troidigezhoioù e yezhoù all (saozneg, galleg…).

Teir lodenn a zo el levr-mañ a-benn ar fin : Buhez Tomas More gant Fañch Morvannoù da gentañ, a zo war un dro gwallzedennus ha marzhus. Al lodenn-man em eus kavet plijus-kenañ ha diellet a-zoare.

Goude-se e krog an droidigezh da vat. Rannet eo e div lodenn. El levrenn gentañ e vez kinniget ur seurt diviz etre Rafael Hytlodaios, un dudenn ijinet, ha Tomas More e-unan. Diaes-kenañ e vije da gompren hep notennoù puilh Fañch Morvannoù : bep eil frazenn e kaver un dave d’an endro istorel, da fedoù c’hoarvezet nevez ‘zo, kritikoù diwar-benn ar politikerezh ha kement ‘zo. Fonnus eo an danvez, met un tammig arabadus, p’eo da lenn evel ma studier ha neket evel ma studier. Ret eo mont goustadik, kemer amzer da ziazezañ an titouroù, da geñveriañ, d’o adlakaat en o flas e-keñver an Istor…

Er c’hontrol, an eil levrenn, a ginnig aozadur peurvat ar vuhez war “Enezenn an Utopianed”, a vez lennet ken aes ha tra. Perzhioù un oberenn faltaziek modernoc’h ha skañvoc’h he deus. Distagoc’h eo diouzh he amzer, ha dre-se, aesoc’h da veizañ. Ret eo lavaret e ouezer, goude bezañ lennet al levrenn gentañ, ouzh petra e ra dave Tomas More. N’eus ket ezhomm da lakaat kement a notennoù ken, ar pezh a aesa al lennadenn a-galz, daoust ma ne vijer ket dilezet penn-da-benn gant Fañch Morvannoù a gendalc’h gant e zisplegadennoù pa vez ret.

Ul levr eo hag en deus bet pouez en istor, mat eo e vije bet lakaet e brezhoneg en un doare lennabl. Danvez-studi eo kentoc’h ha danvez-beajiñ, met talvezout a ra ar boan. Saourus eo troidigezh ha displegadennoù Fañch Morvannoù ennañ.


L’arabe du futur I, II, III, Riad Sattouf, Frañs (2014, 2015 ,2016)

arabe1Ur romant grafek brudet-kenañ eo L’arabe du futur. Ur romant n’eo ket e gwirionez, p’eo e vuhez a gont Riad Sattouf ennañ , na mui na maez ! adalek e zaou vloaz.

Mamm an oberer, bretonez anezhi, a zo en em gavet gant e dad er skol-veur e Pariz. Perak an diaoul e asant mont d’e heul da dreuziñ-didreuziñ broioù arab ne oar ket ar yezh anezho, ne gav-hi plas ebet enno, hag e vez gwallgaset he bugale enno… ? ur gevrin eo din, plac’h o lenn an oberenn-mañ. Met n’eo ket tamm ebet sujed al levrioù-mañ, ne vez gwelet ar vamm nemet o feriñ e foñs ar c’harrezennoù, koulz lavaret.

Ar santimant kreñvañ a zeu din en ur deurel ur sell war va lennadenn, eo ez eo un oberenn kalz feulster enni. Engortoz e oan d’en em gavout er memes bed ha hini Persepolis, hag  heñvelderioù a zo e gwirionez, met kalz gwashoc’h eo peogwir e santer buan ne c’heller ket harpañ war tud Riad. Ar vamm zo treuzwelus, an tad, arabe2dallet muioc’h-mui gant spi ar galloud pe gant ar relijion. Hag ur souezh eo e vije deuet a-benn ar bugel da deurel ur sell tamm-pe-damm objektivel war ar fedoù en deus bevet, gant un desavadur ken kosteziet. Burzhud ar speredegezh, moarvat, ha n’eo ket aet en-dro gant e dad siwazh. Hennezh a skeudenna a-zoare n’eo ket ar studioù hir a stumm poellegezh unan.

Aes eo an istor-mañ da lenn, ez-teknikel : ma kouezh eus an daouarn, eo peogwir ez eo direnkus. Diaes e vezer lakaet gant ar feulster enni ha gant diboellegezh tud ‘zo. Ne echuer ket er memes stad spered ha ma kroger ; cheñch a ra dre ret ar sell madelezhus a c’heller teurel war ar broioù arab hag an islam. Techet e vijen, zoken, da lavaret eo ul levr a vroud da zont da vezañ gouennelour -ha koulskoude, penaos e c’hellfe, pa n’eus nemet traoù bevet ennañ, pa n’eo nemarabe3et istor ur bugel boull e zaoulagad ha glan e ene ? ? se eo a zo dic’houzañvabl, da va soñj. Sklaer eo ne oa ket pal ar skrivagner, met unan eus an disoc’hoù eo.

Ul levr pouezus eo evit kelaouiñ europiz, evit kompren peseurt ibil zo a-dreuz etrezomp ha tro-spered ar broioù-se ha klask gwellaat an traoù en dazont. Met anzav a ran en deus graet aon din al levr-mañ, kalz muioc’h eget n’en doa graet hini Houellebecq : Soumission.

N’eo ket erru bras ar paotrig e fin an trede levrenn-mañ ha n’eo ket peurechu an istor : 5 levrenn a vo en holl, hervez.

 


Bara, deskadurezh, frankiz, Petros Markaris, bro-C’hres (2012)

bara-deskadurezh-frankizSeul vuioc’h e lennan al levrioù-mañ, seul welloc’h o c’havan.

Betek-hen e oa ar c’homisar Karitos test eus an enkadenn ekonomikel, setu ma teu da vezañ e lod ivez : ne vez ket mui paeet war e labour. Al levr-mañ em eus kavet dezhañ tres ur romant post-apokaliptek a-wezhioù. Sistem D, bitelladurezh, kenskoazell etre an dud er familhoù hag er c’helc’hioù mignoniaj evit pennata ouzh ar c’hudennoù arc’hant ha lojeiz…

N’eo ket ken pouezus an enklask-polis hag an endro sokial hag ekonomikel deskrivet. Kaset eo gant ampartiz koulskoude, ha dav eo din lavaret on bet souezhet gant an disoc’h. Er gevredigezh direoliet-se e koll ar mad hag ar fall o zalvoudegezh tamm-pe-damm. Reiñ a ra danvez preder, ouzhpenn bezañ dudius.

Trede levr un trifezh eo… met e gwirionez ez eus ur pevare hini er rummad. Emichañs ne droc’ho ket Alan Botrel e lañs hag e vo moullet a-benn bloaz !


La dua invado de Marsanoj, Arkadi ha Boris Strougatski, bro-Rusia (1966)

dua invado de marsanojKlevet em boa e oa liammet etrezo holl romantoù skiant-faltazi ar vreudeur Strougatski (Arkadij ha Boris Strugackij en Esperanto), dre se em boa spi da gavout en hennezh respontoù da c’houlennoù a oa savet en va fenn da heul ar c’hentañ romant em boa lennet diganto : La loĝata insulo. Gant ar souezh, em eus komprenet ne c’hoarveze ket tamm ebet an div istor en hevelep bed.

War an douar emaer o c’houzañv “Eil aloubadeg ar Veurzhidi“. Iskis-tre eo an endro deskrivet : holl dudennoù ar romant a zo dezho anvioù gresian, un dendarv kig hag eskern eo a ra war-dro naetaat kêr, glas eo an ed hag ar bara mod Meurzh… Met estreget an traoù anat-se, emaer en ur bed boutin, betek re. Ar benndudenn, war e leve, zo ur paotr kozh disoursi ne dro e soñjoù nemet tro-dro d’e vuhez pemdez : chikanoù gant e wreg, merc’h dirollet o chom en e di c’hoazh, chikanoù all gant e vignoned kozh a adkav e ostaleri plasenn ar gêrig, ha, dreist pep tra, e zastumadeg timbroù. An traoù-se, lakaet er penn a-raok, a goach tamm-pe-damm ar pezh a fellje d’al lenner gouzout, plantet m’eo bet naon ennañ gant titl al levr. Arabat krediñ, avat, e vije kement-se teukerezh a-berzh ar skrivagnerien. Un arouez eo tregasoù bihan Apolono ouzh sentidigezh dall an dud ha ne fell ket dezho koll o aezamantoù evit mont d’en em gannañ ouzh ur politikerezh direizh -un tem diouzh ar c’hiz ken ez eo, eta.

Apolono hag e vignoned a sell ouzh staliadur ur stad hollvelielour tro-dro dezho gant kement a santimant hag un tropellad saout ouzh ar marc’h-du o treuziñ o frad. Kaer en deus Apolono skrabañ e benn, ne wel ket pelec’h emañ ar gudenn. Direbech eo-eñ.

Plijus eo lenn an deizlevr-mañ, hag a lak al lenner war evezh pa ne gompren ket diouzhtu petra zo da c’hortoz. Maget eo ar suspens gant un ambiañs un tamm distabil, drol, en em stalia a bajenn da bajenn. Ne darzh morse ar vombezenn, evel an tropelladoù loened-korn ha ne zispac’hont ket enep an dud a c’horvo anezho… Da dostaat eo ar romantig-mañ eus danevell verr Franck Pavloff Matin Brun a-fed ster, daoust ma vije kalz muioc’h a faltazi e oberenn ar vreudeur Strougatski. Ret eo kaout soñj emañ ar skrivagnerien eus bro-Rusia, hag eo bet berzet o levrioù eus 1969 betek ar bloavezhioù 1980 : emichañs en deus pouezet hennezh en diviz. Gellout a c’heller mont pelloc’h gant c’hoari al levrioù-kar : emichañs eo titl al levr ur serr-lagad ouzh romant Orwell La guerre des mondes ; koulskoude, n’heller ket chom hep soñjal en Atant al loened kennebeut (Atant an dud e vije aze !). Evit ar fent, tennañ a ra ouzh Nikolazig gant Sempé, war-bouez emañ ar vandennad galimanted war e leve.

Kalz eus levrioù ar vreudeur Strougatski zo bet lakaet e galleg, hennezh en o zouez (La seconde invasion des martiens).


Milito kontraŭ salamandroj, Karel Čapek, Tchekia (1936)

Eo - Capek, Karel - Milito kontraux salamandroj.pdfUr romant-diarbenn iskis-tre eo hennezh. Un den a zizolo er mor ur spesad loened nevez hag a grog d’en em glevet ganto evit dastum perlez e foñs ar mor. Al loened-se, sentusoc’h eget an dud, ez eus tu kelenn anezho hag o implij forzh pegement evit a bep seurt labourioù dindan pe e-kichen ar mor : hep muzul ebet e krog mabden da gorveañ ar meni sourded-se evit gounit arc’hant. C’hoari a ra brav-tre, hag ekonomiezh ar bed a-bezh a grog da dreiñ tro-dro d’ar vammenn binvidigezh nevez ha diharz-se. Siwazh, ar sourded zo strujus-tre, hag a-benn ur prantad n’o deus ket mui plas a-walc’h da vevañ er mor : brezel a sav etre an dud hag int, er bed a-bezh, evit an tachennoù.
E meur a lec’h em eus gwelet e vez sellet ouzh ar romant-mañ evel unan fent ennañ : ne c’hellan ket kompren perak. Penn-da-benn anezhañ on en em santet diaes. Daoust ma pledfe gant krouadurioù ijinet penn-da-benn e tepegn gant krizder ur bed gwirionoc’h eget an hini gwirion, brein gant ar c’hoant gounit ha gant ar c’hevalaouriezh. Lakaat a ra d’en em soñjal en-dro war ar sklavouriezh, ar gouennelouriezh, ar politikerezh breinet gant interestoù emgar ar broioù pe an hiniennoù, war an treitouraj gouzañvet gant ar yuzevien e-pad an eil brezel-bed ha kement ‘zo. Drevezañ a ra ar bed a veve ar skrivagner ennañ gant spisder, seul wirionoc’h ma pled gant ar bed a-bezh ha n’eo ket gant savboent ur vro nemeti.
An doare dibersonel a-walc’h da gontañ an traoù n’on ket bet kendrec’het gantañ kennebeut. Santout a reer ur bluenn a vare da vare, met gwezhioù all eo dielloù a vez roet deomp da lenn, ha ken borodus e c’hellont bezañ ha n’eus forzh peseurt teuliad dielloù louedet. N’eus ket atav tro-dro d’an danvez kinniget ar sukr a sikourfe ar c’heleier sec’h da ziskenn gwelloc’h.
Anv Karel Čapek n’eo ket gwall anavezet e Frañs, koulskoude eo gant hennezh, ha gant e vreur, eo bet ijinet ar ger “robot” a vez graet puilh gantañ er romantoù skiant-faltazi hag er vuhez gwir zoken. Daoust ma ne vije ket un ebat penn-da-benn lenn an oberenn-mañ, e soñj din n’eo ket fall he dizoloiñ, p’eo dibar en he stumm kement hag en he diabarzh, hag ober anaoudegezh gant unan eus tadoù ar skiant-faltazi.


Persepolis, Marjane Satrapi, Frañs (2007)

Persepolis_couverture_m-264x390Ur vannenn-treset eo Persepolis. Kontañ a ra Marjane Satrapi, iranez anezhi, he buhez adalek he dek vloaz e bro-Iran. Tresadennoù e gwenn ha du a daol war ar paper. Eeun int diouzh ar c’hentañ sell, met sammañ a reont ur garg brav a from ha derc’hel a reont tost ouzh pemdez n’eus forzh peseurt plac’hig e n’eus forzh peseurt familh : ur ment hollvedel a zo ganto, ma c’hellont na vezañ kavet « brav » gant an holl dre m’int re simpl.
Merc’h nemeti ur c’houblad tud en o aes eo Marji. Dre m’eman bro-Iran o serriñ muioc’h-mui warni hec’h-unan e ra-hi he c’hresk hag e teu soñjoù frank he zud d’ober o hent en he fenn. Buhez an hinienn en em vesk ouzh buhez ar stad, diaestaerioù pemdez ur peanv bennak ouzh Istor ar bed. Dont a ra da vezañ dañjerus, evit ar grennardez « diroll » m’eo Marji, derc’hel da chom e bro-Iran. Kaset eo da vevañ e Aostria e ti mignoned divroet ur pennad araozi. Yaouank hag en hec’h-unan en un Europa ha n’eo ket digor ken ledan he divrec’h ha ma vije kredet war ar re a glask ar frankiz, eo krignet don gant kleñved ar gêr a zo war-nes he lonkañ en he fezh. Distreiñ a ra da di he zud ha teurel ur sell nevez war he bro c’henidik, war ar pezh eo deuet he mignonezed kent da vezañ dindan wask o desavadur a-du gant politikerezh mac’hom ar stad… He bro a zleo kuitaat adarre. Emañ bremañ o chom e Frañs.
Un eeunded faos zo el levr-mañ. Emañ war un dro skoüs ha farsus, aon a ra a-wezhioù, ha gwezhioù all e vez bourrus ken-ken. Eus ar vravañ e kont Marjane Satrapi dislavarioù ar yaouankiz, an diaes m’eo klask e hent pa vez meur a wezenn o reiñ gwriziennoù d’an nen. Seul zedennus e oa ma n’em boa lennet netra ebet c’hoazh diwar-benn ar vro-se (nag hini ebet a seurt ganti) hag em boa ur bern traoù da zizoloiñ e-kerz va lennadenn. Kavout a ra din eo un testeni a-zoare, ha rouez digant un iranadez.
Plijet on bet kalz gant familh Marji ivez, ur familh start ennañ al liammoù etre an dud, digor a spered, hag a chom betek ar fin ur referañs evit an obererez.
Ur soñj dispar eo, a gav din, lakaat seurt oberennoù a dalvoudegezh etre daouarn ar vrezhonegerien en o yezh. Daoust ma vije e stumm ur vannenn-treset eo tev : ne vez ket lennet buan, ha danvez preder a-leizh a zo enni. Un dra vat eo bezañ teuzet ar pevar albom orin en unan bras ha bezañ embannet an oberenn en he fezh diouzh an taol kentañ. Ha dre m’eo fonnus ar geusteurenn, e vezo lennet ouzhpenn ur wezh ganin.
Ur prof brav eo d’ober d’ur brezhoneger, er mare-mañ eus ar bloaz pe diwezhatoc’h 🙂


La solitude du docteur March, Geraldine Brooks, Stadoù-Unanet (?), (2012)

solitude du docteur MarchAn Ao. mezeg March, me bari e oar an holl vaouezed piv eo hennezh ! Ha dreist-holl e beder merc’h e oa bet kontet o istor en ur best-seller evit ar yaouankiz, Little Women (e galleg Les quatre filles du docteur March), gant Louisa May Alcott e 1868. Ul levr lennet hag adlennet ganin pa oan bihan.

La solitude du docteur March n’eo ket ur romant evit ar vugale. An tad a reer anv anezhañ hep e welet morse e levr Louisa May Alcott zo war an talbenn e kreisteiz ar Stadoù Unanet, oc’h en em gannañ evit ma adc’hounezo ar sklaved du o frankiz. El lizhiri a gas d’e wreg ha d’e verc’hed, ne fell ket dezhañ reiñ ur skeudenn re zu eus e stuz, aon gantañ plantañ anken enno. En diavaez d’al lizhiri-se e kont e vuhez dre ar munud, er brezel a gemer perzh ennañ met ivez eñvorennoù e yaouankiz ha penn kentañ e vuhez familh, e Concord. E-touez e vignoned tost, Henry-David Thoreau ha Ralph Emerson, a oa eus Concord ivez hag o doa bet pouez e buhez Louisa May Alcott hec’h-unan (pa oa awenet tost Little Women ha tudenn Jo peurgetket gant he buhez dezhi).

Un endro solut a ro ar romant-mañ d’an hini en deus awenet anezhañ, en ur vont pelloc’h : diellet munut eo evel un testeni istorel (gwaz Geraldine brook zo sod gant brezel an digevrediñ) ha dreist eo mont e darempred ennañ gant Thoreau hag Emerson. Souezhet on bet gant tudenn an Itr. March, n’em boa ket soñj e oa depegnet e mod-se e Little Women, met gwell a se peogwir e ro he zemz-spered entanet pebr ha stur d’an istor.

Gellout a reer lenn ar romant-mañ hep bezañ lennet Little Women : ur romant all eo penn-da-benn, memes ma vez plijus-kenañ klask al liammoù start zo etre an div oberenn. Ar wezh kentañ eo din lenn ur romant a dremen e kreizig-kreiz brezel an digevrediñ, ar pezh em eus kavet dedennus-bras. Live yezh an droidigezh zo uhel : lod eus ar gerioù implijet a oa dianv din, ar pezh ne c’hoarvez ket gwall alies e galleg ! Ur perzh mat ouzhpenn d’ar romant-mañ. Talvezout a ra e lennadenn.


Sweet sixteen, Annelise Heurtier, Frañs (2013)

CVT_Sweet-sixteen_9017Ar romant-mañ, skrivet a-ratozh-kaer evit krennarded, zo diazezet war fedoù gwir. Tremen a ra an istor e kreisteiz ar Stadoù-Unanet e 1957 : votet ez eus bet ul lezenn a ro gwir d’al liseidi zu da vont da lise publik kêr, evit ar wezh kentañ… asambles gant ar re wenn. Heuliet e vez unan eus an 9 lisead du o deus lakaet o anv d’ober an taol-esae e-touez 2500 lisead gwenn, ur plac’h. Daoust ma vije skañvaet a-ratozh-kaer evit gellout bezañ lennet gant bugale tro 12 vloaz e santer mat e oa a-enep-krenn an aergelc’h. Goapaet, kunujennet a-hed an deiz e-pad ar c’hentelioù pe e-kichen, pep hini eus an 9 en deus ur gward personel peg ouzh e seulioù, gant an dañjerus ma oa heuliañ an hent-se. Dedennus eo al levr peogwir e permet dizoloiñ eus an diabarzh deroù reolennoù implijet en deiz hiziv ha ne c’hell ket ar vugale ijinañ pegen start e oa bet hep tañva seurt oberennoù. Kalonek-kenañ eo an 9 c’hrennard. N’eo ket bet kendalc’het gant an taol-esae goude ar bloavezh-skol 1957-1958 peogwir e oa re stenn an traoù, da vat, met plantet e oa an egin memestra. Aes eo da lenn peogwir e vez heuliet red an amzer. An tu fall, marteze, eo an ton “kozh” un disterig a zo war ar romant : boazet on da lenn levrioù evit ar yaouankiz gant muioc’h a gavadennoù a-fed skrivañ. Ken ma kreden, er penn kentañ, e oan o lenn ur romant savet er bloavezhioù 60. Nemet ur stil a-ratozh e vije ? Diaes gouzout hep lenn oberennoù all gant ar skrivagnerez yaouank-mañ. Mard eo re skañv evit an dud deuet e ro c’hoant bras da zonaat ha da vont da lenn testenioù gwir diwar-benn ar bloavezh-skol istorel-se.


La faraono, Boleslaw Prus, bro-Bologn (1897)

faraono boleslaw prusUr romant istorel e teir levrenn digant ur skrivagner doujet bras e bro-Bologn, lakaet en esperanteg e-touez meur a droidigezh e yezhoù all, galleg da skouer. Tremen a ra an istor XI kantved a-raok JK ha kontañ a ra buhez ha marv Ramzes XIII (ha ne oa ket bet anezhañ paneogwir e oa tavet an dinastiezh-se gant Ramzes XI).

En un doare objektivel ne welan nemet perzhioù mat d’ar romant-mañ…

Diellet eo pizh : anat eo e anaveze mat Prus e sujed hag en doa graet kalz enklaskoù, en deus enbarzhet an disoc’hoù anezho en e romant. Deskrivet eo al lidoù tro-dro da obidoù ar faraon dre ar munut, da skouer, hag a-hed ar romant e kaver bommoù hir, lakaet e genoù an tudennoù, tennet eus skridoù kozh eus bro Ejipt (anavezet e vezont gant notennoù). Marteze n’emañ ket mui ken resis gant an araokadennoù a zo bet graet war an arkeologiezh abaoe, met n’on ket barrek a-walc’h war ar sujed evit gwelet mankoù : tres sirius zo war an istor.

Ar c’hazetenner-skrivagner ma oa Boleslaw Prus hag ar vuhez en doa renet a rae anezhañ unan a oueze diouzh ar politikerezh hag a brederie diwar e benn : marteze eo muioc’h politikel eget istorel ar romant-mañ, zoken. Lenn a reer e lec’hioù ‘zo en doa graet e vad Boleslaw Prus eus ar romant istorel-mañ evit kritikañ politikerezh e vro, ar pezh a ro meur a live lenn d’ar skrid.

Reiñ a ra buhez d’an Ejipt gant deskrivadurioù bev-marzhus eus an natur eo ur blijadur o lenn ivez.

… ar pezh a zo, n’on ket objektivel, ha kavet em eus hir va lennadenn, ur spont !

An div levrenn gentañ a gont stummadur ar faraon yaouank tra m’eo bev e dad c’hoazh. Ne c’hellont ket chom hep bezañ lennet, peogwir e kinnigont ur bern tudennoù ha darvoudoù a servij betek ar fin, met n’em eus kavet dedennus nemet lodennoù bihan anezho, a lec’h da lec’h… e fin an trede levrenn em eus kroget da gompren interest an oberenn en he fezh, ha deuet eo da vezañ kalz dedennusoc’h. Ret eo anzav n’eo ket itriket fall hag ez eus traoù da dennañ eus an istor. Petra zo kaoz ma vije ken borodus eta ? Marteze ar savboent zero, a harz ouzh al lenner d’en em stagañ ouzh an eil tudenn pe eben. Met dreist-holl e kredan eo gwan al levr-mañ a-fed lusk, peogwir ez eus fellet d’ar skrivagner enbarzhañ ennañ re a ditouroù war un dro ha klasket lakaat re a don enni, hep bezañ aketus a-walc’h war studiadenn e dudennoù.

Faraon n’eo ket ur c’holl amzer e lenn, tennet e vez deskadurezh ha danvez preder dioutañ, met stambouc’hus eo.