Apprentis vétos très spéciaux : 1 Alerte au yéti, 2 Gare au monstre du lac 3 Attention au(x) dragon(s) 4 Au secours de la licorne, Suzanne Selfors, bro-Alamagn (2013, 2014)

Ar pezh em eus kavet mat gant ar rummad-mañ eo ez eo hir a-walc’h, daoust ma vije evit bugale yaouank, lakaomp 7-10 vloaz. Gant se e lakae ac’hanon da soñjal e-barzh Enid Blyton, live “Secret Seven”.

Ben Silverstein zo mab nemetañ e dud, siwazh, kudennoù a zo etrezo ha divizet o deus kas anezhañ da dremen an hañv pell eus ar gêr, e ti e dad-kozh a anavez a-boan. Kontrol dezhañ, hennezh a vev gant nebeut arc’hant en ur gêriadenn vihan. Serret eo bet, un toullad bloavezhioù kent, al labouradeg boutonioù a laboure ar bras eus tud ar gêriadenn ennañ.

Met annezidi nevez a zo er savadur, p’eo bet staliet nevez ‘zo ur “glinikenn evit buzhug” : un anv a guzh un aozadur a bled gant loened klañv ar bed faltazi. Dre zegouezh en em gav Ben gant unan eus al loened-se, a ya da gas gant e vignonez nevez Perle d’ar glinikenn. Siwazh, abalamour dezhañ e tec’h kuit ur yeti klañv eus ar glinikenn hag e krog da blantañ reuz er gêriadenn. Ret eo d’an daou vugel adtapout anezhañ. Ur wezh kaset ar gefridi da benn e asant ar renerez kemer anezho da zeskarded er glinikenn, lec’h ma rint anaoudegezh gant boudoù a bep seurt.

Da bep levr e avañtur hag e loen nevez. Fonnusoc’h-fonnusañ e teu ar zoo-faltazi da vezañ. Ret eo derc’hel kuzh obererezhioù gwir ar glinikenn ar bed gwirion ; hag enebourien a zo, ken e Boutonville, ken er bed faltazi. Merket mat eo temz-spered an tudennoù, pe vijent a-bouez pe get en istor.

Ar pep gwellañ en istorioù-mañ eo ijin ar skrivagnerez, techet da farsal. He doare dezhi he deus da adimplijout boudoù faltaziek mil anavezet. Ur wezh echu an istor e kaver un astenn e stumm ur c’haier obererezhioù, gant titouroù diwar-benn ar boudoù faltaziek ha resisadurioù diwar-benn ar pezh a zo gwir pe n’eo ket en istor kontet. Kinniget e vez taolioù-arnod, tresadennoù, a bep seurt traoù da vont pelloc’h ganti.

Sañset n’eo ket echu ar rummad, peogwir e reer anaoudegezh el levrenn ziwezhañ gant hini droug ar bed faltaziek, met laosket eo d’ober e reuz hag e c’heller divinout ne vo ket da viken.

Ur blijadur eo bet lenn ar pevar levr-mañ gant ar vugale. Skrivet int brav, gant ijin ha lusk, ha gwirheñvel eo an tudennoù. Lennegezh a galite evit ar re yaouank.

 

Advertisements

Peurzorn, Petros Markaris, bro-C’hres (2018)

Gant ar bedervet levrenn-mañ e echu ar rummad peder, bet lakaet e brezhoneg gant Alan Botrel hag embannet etre 2014 ha 2018.

Daoust ma vije atav an hevelep tudennoù, splannoc’h-splannañ eo n’int ket ar re bouezusañ en istor, an dudenn bennañ o vezañ bro-Chres e-pad an enkadenn ekonomikel.

Adkavet e vez el levr-mañ doare-ober al levrioù all : muntroù diouzh steudad, sinet, dezho abegoù politikel gwriziennet don en istor ar vro. Heuliet e vez ar c’homisar C’haritos war e labour hag en e vuhez familh, ur familh unvan hag un endro labour plijus a ziskouez bezañ boue an dudenn en ur bed war e dremenvan, brein penn-da-benn.

Din-me e vanke gouiziegezhioù diwar-benn istor bro-C’hres evit peurgompren an traoù, ha dav eo din anzav n’on ket deuet a-benn da zoñvaat kement dibab geriaoueg graet gant Alan Botrel, din da vezañ echuet ar peder levrenn. Ur geriaoueg er fin a sikour kalzig koulskoude.

Daoust da se em eus kroget, lennet hag echuet Peurzorn gant entan. Un heuliad gwelloc’h-gwellañ eo evit al lenner : ne lavaran ket ez eus un diforc’h talvoudegezh etre al levrioù, met kentoc’h e vez higennet al lenner dousig e penn kentañ, ha seul vui ma z’a don er bed kinniget, seul vui en deus c’hoant da vont war-raok… betek bezañ tortiset da vat.

D’am soñj eman an heuliad polis-mañ e-touez ar re wellañ em bije lennet e brezhoneg, gras d’an danvez modern, d’an dalvoudegezh istorel, d’ar yezh live uhel dezhi ha da studiadenn zon an tudennoù hag ar pemdez e bro-C’hres.


Pebezh buhez ki, Herve Jaouen, Frañs (2017)

Romant evit ar yaouankiz, Pebezh buhez ki zo ur seurt Lassie, chien fidèle war ar mod fentus, a ro un digarez da weladenniñ broioù ‘zo eus ar bed. Skañv eo, lusket brav, dudius, daoust ma ne vijen ket ki gant ar personelekaat evit al loened. Ma ne vez ket gwirheñvel atav, n’eus forzh : ul lamm-faraon er fin a roio ur ster da bep tra. N’em eus ket keuz gant va frenadenn.

Koulskoude e oan tremenet meur a wezh dirak al levr hep kaout c’hoant d’e gemer. An abeg ? Kavout a ran divalav-ki an tresadennoù anezhañ… Gouzout a ran n’emañ ket mui brud Nono da vezañ savet, ha ne rebechan seurt ebet ouzh an treser dre vras. Met kavout a ra din ne glot ket ar stil tresadennoù-mañ gant ul levr evit ar vugale, daoust ma kavfen brav lod anezho, memes el levr-mañ. Pa skriver evit ar vugale, e implijer ur yezh eeün, ispisial, a lak an destenn da vezañ aesoc’h da lenn, hep teurel kont ouzh an tem ispisial a vez komzet diwar e benn. Amañ em eus ar santimant en deus treset Nono… tresadennoù gant Nono. Klotañ a reont eus ar c’hentañ gant an tem, met n’int ket lennabloc’h eget tresadennoù savet evit kelaouennoù tud deuet. Gant se, ne oan ket sur, en ur sellet ouzh ar golo nemetañ, e oa al levr evit ar yaouankiz.

Met ar pezh a gont dreist-holl eo an destenn. Ha war ar poent-mañ, dipit ebet da gaout. Saourus eo troidigezh Herve Lossec ivez, evel boaz.


Candide et Lubrique, Adam Thirlwell, Rouantelezh Unanet (2016)

Ur romant un tammig dedennus… met pas muioc’h.

Emañ an dezreveller e kreizig-kreiz un enkadenn : re binvidik eo, re aes eo e vuhez, gant se eo bet bountet gant e vouezh diabarzh da guitaat e labour ha da chom da vevañ gant e wreg (pinvidik) e ti e dud (pinvidik). Petra a reer pa vezer dilabour ? Malañ soñjoù. Ur maler-soñjoù a-vicher e teu da vezañ, ha kinnig a ra anezho deomp evel ma teuont e teuont, a-stlabez.

Gwir eo e teu soñjoù dedennus a-wezhioù, prederouriezh, “refleksionoù profitabl”… met ret eo o didouezhiañ diouzh ar re all ! Evit ar pezh a sell ouzh an itrik ez eus unan bihan, strobet e-touez ar peurrest, ne c’heller ket lavaret e vije tridus al lusk… Ha c’hoazh, pa ne huanader ket da vat…

Taolenn al levr zo ur souezhadenn anezhi hec’h-unan, kontañ a ra un istor a-dammoù, dindan un hir a frazennad. Al lodenn gwellañ eo…

N’eo ket c’hwitet ar romant da vat, met ne zeuan ket a-benn da drueziñ unan en deus da bal klask tammoù trubuilh da blantañ en e vuhez evit dizenouiñ. Koulskoude, pa soñjer mat, an endro-man, an tem-mañ, eo ar re a gaver tamm-pe-damm e pennoberenn Bret Easton Ellis Less than zero ! Posubl e vije, eta, ne vije ket barrek-barrek Adam Thirlwell war ar skrivañ. Emichañs e skriv evitañ e-unan, da glask diluziañ e “gudennoù” ha da reiñ un tamm lufr d’e ego (war em eus komprenet n’emañ ket pell stad haroz Candide et Lubrique eus hini ar skrivagner). War ma meno, n’eo ket erru c’hoazh d’al live ma tedenner al lennerien.

Met posubl eo ivez em bije c’hwitet war un dra bennak, e vije re lennek an oberenn evidon pe evit bezañ peurgomprenet diwar ar c’hentañ lennadenn…

Etre va chik ha va chouk, div notennig evit an dazont :

. Paouez da zibab va lennadennoù diwar o golo

. Chom hep adlenn Adam Thirlwell (nemet ma tro va soñj evit abeg pe abeg, da skouer, kuzul ur mignon).


Troiad en ifern, Mich Beyer (2017)

Er romant-mañ e adkaver ar pezh a ra priz romantoù Mich Beyer : ur yezh uhel he live met c’hwek da lenn, ur studiadenn resis eus psikologiezh an tudennoù, ur framm klasel, ar stek da lakaat ar suspens da greskiñ…

Kouskoude on krog da vezañ hegaset un tamm gant an temoù leitmotiv a gaver e kalz eus he romantoù : enezenn, heñvelreviadelezh… (met da belec’h an diaoul eo aet ar c’hazh ?). Evel-just e c’hell ur skrivagner bezañ dedennet gant an dodenn-mañ-dodenn a-hed e vuhez, met n’eo ket e mod-se e santan an traoù amañ, kentoc’h un doare “tro ret”(desired shape), dedennusoc’h da grouiñ eget da lenn marteze. Lemel a ra un tamm eus ar blijadur dizoloiñ, dre ma serr an dremmwel.

Un dra heverk er romant-mañ eo na weler ennañ nemet merc’hed -war-bouez er pennad diwezhañ. Hennezh on bet dipitet a-walc’h gantañ, engortoz e oan e tegasfe ur sell nevez war an afer met ne ra ket. Gellet e vije bet espern anezhañ.

Chom a ra ar romant plijus da lenn atav, lonket e vez en un tenn, kenkoulz hag e ziagentourien.


Dremm an Ankou, Fañch Elies Abeozen (1928)

Embannadur al levr brezhonek : 2014.

Kinniget eo al levr-mañ evel un dastumad danevelloù, ar pezh ez eo. Estreget se eo, ivez. Start eo lakaat ar vevenn etre an eñvorennoù hag ar faltazi en oberenn-mañ. Ur benndudenn nemeti a zo : Erwan, ha lavaret e vez deomp ez eus tu da wiriañ ar bras eus an darvoudoù kontet ha da lakaat anvioù gwir war al lesanvioù kinniget gant ar skrivagner. Gant se, daoust ha ne vije ket eñvorennoù, traken ? pe, zoken, ur romant, ennañ 18 pennad ?

D’am soñj eo eñvorennoù ez int, gwisket ganto habid al lennegezh. Gras d’an dibab-mañ en deus gellet Abeozen didouezhiañ ar re dalvoudusañ, lakaat er gouloù traoù ‘zo, kuzhat reoù all, chom hep malañ kant gwezh ar memes greun. Treuzneuziet eo an darvoudoù bevet ha kinniget un doare arzel anezho.

Gant se eo aes al levr da lenn, skoüs hep bezañ re hir na re bonner : e-touez an testenioù e brezhoneg war ar brezel-bed kentañ, e lakafen anezhañ war ur bazenn uheloc’h eget ar re all, daoust ma kavfen dedennus an holl anezho.

Kejañ ouzh Abeozen paotr yaouank, hegredik, diasur, dizoloiñ ur poltred anezhañ pell eus an hini ar skrivagner brezhonek kozh a oa en va fenn a zo bet un doare avañtur ivez.


Va zammig buhez, Jarl Priel (1954)

Lennet em eus an eil embannadur, eus 1975.

Ul levr eñvorennoù, war un ton disheñvel a-walc’h diouzh ar re all : daoust ma ne vije ket yaouank ar boulom (1885-1965) e santer n’en deus ket gouzañvet re gant ar vuhez. Mab nemetañ ar familh, graet e vez war e dro gant e vamm hag, abred, gant e vamm-gozh da varv honnezh. An tad, lonker, n’eo ket evit desevel anezhañ. Spered lemm ha dilu e ra Jarl e dreuz er skolaj ken aes ha tra. E blijadur vrasañ : skrivañ ha sevel pezhioù-c’hoari. Pa vez ret dezhañ dilezel ar studioù, defot gellout paeañ, e lak e anv da vont da soner-trombon e sonerezh an arme a vor : un digarez a-feson da foetañ bro hep poaniañ re gant ar vicher.

Plijadur en dez da gontañ, kement hag ur c’honter, ha santet e vez en e eñvorennoù en doa ar stek da zaremprediñ ha da voemañ e genseurted. Kalz fent a zo en e goñchennoù. N’eo ket un den a dorr e benn. Ha kement a draoù en deus da gontañ, ma vez roet ur plas bras d’an darvoudoù, kontrol d’ar skridoù-eñvorennoù all ma vez deskrivet kement lec’h ha darvoudig pemdez dre ar munud. Tro en deus bet da dostaat ouzh pennoù bras, prezidant, tzar… par eo e droioù-kaer da re Jean Conan, war-bouez nebeut.

Gant se, ha doug Jarl Priel d’al leurenniñ, e chom an danevell-buhez-mañ muioc’h a-ziavaez eget an eñvorennoù all em eus lennet betek-henn. An titl e-unan a welan evel ur fentigell, ur serr-lagad d’al lenner. N’eus ket uveloc’h, padal den ebet n’en dije traoù dedennusoc’h da gontañ…

Al levr-mañ zo hini kentañ ur rummad tri, a-raok Va buhez e Rusia hag Amañ hag ahont.


Les mystères de Larispem 3 : L’élixir ultime, Lucie Pierrat-Pajot, Frañs (2018)

An dourenn ziwezhañ-holl, levrenn diwezhañ-holl ar rummad teir-mañ.

Emaomp e 1871, e keoded dieub Pariz. Adskoulmet e vez an itrik lec’h ma oa chomet (un tamm diverradur ne vije ket bet a re, poan em eus bet oc’h eñvoriñ plas ha rol pep hini). E penn ar gouarnamant ne chom nemet un den diwar an trikon a oa kent, ha c’hoazh, maneet eo evel ur vargodenn stag ouzh he neudennoù, hep gouzout da zen. Pal an hini zrouk, Vérité de Maugardin ? Reiñ lañs d’ar brezel, ha ren dibardon war an holl, goude bezañ en em veñjet eus an dud o deus lakaet anezhi da c’houzañv kent. Ne zlefe ket bezañ diaes dezhi, adal ma kav an tu da laerezh formulenn an dourenn ziwezhañ-holl, an hini a bermet sturiañ spered ar re all hep touch anezho, digant Liberté.

N’an ket da gontañ troioù-kaer Carmine, Nathanaël hag o c’henseurted dre ar munud. Trawalc’h eo gouzout eo echu an avañtur da vat hag e kav pep hini e blas er fin.

Boemet on bet gant an heuliad dibar-mañ. Un ton en deus ha ne gaver neblec’h all ebet, gant e ardivinkoù dreistordinal hag e renk kigerien galloudus a gomz louchebem(eg ?). M’eo kumun a-walc’h tudennoù Liberté ha Nathanaël, hini Carmine zo dispar. Implijet brav eo kêr Bariz istorel. Tennañ a ra an ambiañs da hini filmoù ‘zo gant Jean-Pierre Jeunet, da skouer La cité des enfants perdus pe gant Tim burton Miss Peregrine et les enfants particuliers.

Pa soñjer eo gant ar romantoù-mañ e krog Lucie Pierrat-Pajot he resped a skrivagnerez, ez eus peadra da soñjal eo strujus aergelc’h levraoueg ar skol a-benn sevel lennegezh. Kelennerez-teuliourez eo en ur skolaj.


Iru Gudari, Manuel de la Sota (1933), hag Aotrou Maer Zalamea, Pedro Calderon de la Barca (1651), Bro-Spagn

Daou bezh-c’hoari troet diwar ar spagnoleg gant Youenn Drezen. Setu perak int bet strollet en hevelep levr, daoust ma vije bet skrivet an eil tri c’hantved bennak a-raok egile.

Embannet eo bet Iru Gudari e Breiz Atao e 1938-1939. Pouezet en doa endro ar brezel war an dibab en doa graet Youenn Drezen da dreiñ an oberenn-mañ, sur a-walc’h. Ur pezh-c’hoari dedennus eo dre m’eo kar-e-vro. Diskouez a ra euskariz en em sant keodedourien eus o bro ha n’eus ket anezhi war ar c’hartennoù ofisiel. Betek mervel eviti. Kavet em eus eeün ar soñj , hag hegasus a-walc’h ar fin aroueziek, diouzh doare an amzer. A-hend-all ez eo bev an destenn ha plijus da lenn, reiñ a ra d’en em soñjal war dibaboù Youenn Drezen e-pad ar brezel.

Evit Aotrou Maer Zalamea, embannet e oa bet e Gwalarn e 1942. Soutiloc’h eo an tem pledet gantañ, enor an unan a-enep da enor ar strollad, hervez Aleksandr ar Gall a ginnig an testennoù. N’on ket sur em bije komprenet va-unan. Lennet em eus ur pezh-c’hoari klasel, birvidik, gant ul leurenniñ a-feson ha darvoudoù fentus mareoù ‘zo, daoust ma vije grevus lod all. Marteze n’eo ket gwall splann din peogwir e kavan dic’hizet an dodenn. Ma vije ur gentel da dennañ eus ar pezh, evidon, e vije kentoc’h n’o deus spi ebet an dud vihan da dennañ o spilhenn, tra ma c’hell ar re o deus an disterañ elfenn a veli ofisiel en ober. Gant se, e vir an destenn un dalvoudegezh a-vremañ.

Forzh penaos eo dedennus ha dudius al levr da lenn, ha pa ne vije nemet evit prederiañ war an dibaboù yezh graet gant Youenn Drezen en div oberenn-mañ.


Anjela, Anjela Duval, Christelle Le Guen (2018)

Ar soñj : dibab pozioù gant Anjela Duval, pozioù a dres ur poltred anezhi, o renkañ dre demoù ha skeudennaouiñ anezho. …”kement ger zo er romant-treset-mañ a oa bet lâret pe skrivet gant Anjela…”. Evidon, ur romant, ha pa vije treset, a zle harpañ war an dezrevelliñ, heuliañ un doare kronologiezh. Ma z’eus unan amañ ez eo kalvezel, n’emañ ket e kreiz ar jeu. Gant se e kav din n’emañ ket en e blas al levr-mañ er rann-mañ. Ur vannenn-dreset eo, n’eo ket ur romant.

N’eus forzh, dibar eo.

N’eus bet kemeret nemet ar pep retañ, pe nebeutoc’h, da vezañ skrivet el levr. An disoc’h avat zo treboulus. Kaeraet eo kement ar gerioù rouez-se gant tresadennoù Christelle Le Guen ma chomer sebezet razo. Mareoù ‘zo e save dour d’am daoulagad gant ar from. Lennet e vez goustadig, en ur leuskel ar selloù d’en em goll e gwennoù ar bajenn, gant ar santimant a uvelded hag a ec’honder a sav en unan pa vez digenvez e kreiz an natur. Pell eus an displegadennoù, lakaet e vez bed Anjela da vezañ santet.

N’on ket gouest da veizañ hag-eñ e vo ken efedus an oberenn evit an dud n’o deus ket bet darempredoù, kent, gant Anjela pe gant he skridoù. Dre m’eo bet embannet en ur stumm divyezhek (un tu evit pep yezh) e soñjan eo evit ledanaat ar publik, digeriñ da dud n’o deus ket lennet he oberennoù dre ret. Daoust hag-eñ e vo kizidik ar re-se ouzh ar bri douget dezhi gant ar vrezhonegerien ?

Evidomp eo ur valeadennig en he c’hompagnunezh, gant ur santimant nested souezhus, an hini a zo etre tud a familh hag a ziouer ar gerioù.

Ul levr kaer, dous dindan an dorn, flour d’an daoulagad. Un taol kaer !