Steak it easy, Fabcaro, Frañs (2005-2009)

Pa vezer ken lent ma teu ar vuhez da vezañ un heuliad diboell a dreuzintent hag a zarvoudoù da lakaat diaes an unan !

Er vannenn-dreset-mañ e vez strollet teir eus bannoù-treset kentañ Fabrice Caro : Le steak haché de Damoclès, Droit dans le mûr ha Like a steak machine. Evel-just ez eo diazezet war e vuhez dreist-holl : an dezreveller zo unan ha ne gred ket lavaret eo e revr dezhañ, daoust ma tegasfe a bep seurt diaesterioù dezhañ.

C’hoarzhet em eus a galon vat gant trubuilhoù ar paourkaezh paotr. Ma n’eo ket dilu e-touez an dud ez eo sklaer ne vank ket dezhañ an donezon d’ober goap anezhañ e-unan. Fromet e vo an holl dud gouher gant e wallavañturioù bihan, tra ma ne raio ar re all nemet c’hoarzhin frank. Gant se e plijo ar vannenn-dreset d’an holl.

Soutil em eus kavet ar fent, kement hag an tresadennoù. Gwelet e veze dija, en oberennoù kentañ-mañ, e oa danvez ur BTour meur gant FabCaro.


Les cahiers d’Esther 1, Histoires de mes 10 ans, Riad Sattouf, Frañs (2014)

Diaes e vez barn oberenn un arzour keit ma ne anavezer nemet un dremm anezhi. Plijet evel ma oan bet gant L’arabe du futur ne vije ket deuet d’am soñj lakaat va fri en Les cahiers d’Esther ma ne vije ket bet aliet din gant ur vignonez. Marteze ne welen en L’arabe du futur nemet un oberenn politikel a-raok pep tra all, hag em boa aon en dije profitet Riad Sattouf eus ar brud deuet dezhañ drezañ evit kenderc’hel gant oberennoù dister, netra nemet evit enkefiañ euroioù ? Diaes lavaret.

Takenn politikerezh ebet gant Esther, 10 vloaz dezhi. Heuliañ a ra he fenn en ur bed a vent ganti hag a heul e lojik dezhañ. Kodoù ar skol, pouez ha dibouez an traoù… Sklaer eo emañ pell c’hoazh eus doareoù dielfennañ an dud gour, daoust ma ne vankfe ket a boell he doare da gregiñ er bed.

En doare ma liv Esther Riad Sattouf e weler splannoc’h perak ez eo ken fromus L’arabe du futur. Ar stek en deus Sattouf evit pakañ elfennoù ar vugaleaj diwar-nij. Pa seller ouzh ar bed gant daoulagad ur bugel e teu da vezañ gwall zroch a-wezhioù. E teu da vezañ, pe e kred diskouez ar pezh e oa a-viskoazh ?

Fentus, souezhus, dic’hortoz e tiskouez Sattouf en Histoires de mes 10 ans an doujañs hag ar bam en deus ouzh ar vugaleaj. Ha n’eo ket ouzh ur skeudenn louet anezhi, unan gwall vodern, ne lavaran ket. Anv ebet da genteliañ en oberenn-mañ. N’ez eo an oberer nemet un arvester, digor-bras e zaoulagad, e zivskouarn hag e galon.

Dudius-mat eo, mont a rin pelloc’h ganti !


Du bon usage érotique de la colère et quelques-unes de ses conséquences…, Gérard Pommier, Frañs (1994)

usage érotique de la colère

Drol eo peogwir em eus lennet al levr-mañ kazi penn-da-benn hep kompren na bu na ba ennañ, koulz lavaret. Daoust da se em eus bet ur blijadur divent oc’h ober : skrivet mat eo, frammet a-feson, gant speredegezh hag awen. Hag ar pezh a glasken ennañ em eus kavet, a-benn ar fin : gwelet eus an diabarzh penaos ez a en-dro al labour bredelfennourezh gant ar pratikoù, petra a zegas dezho, peseurt hent a heul ar bredelfennour. War ar c’hrafoù-se ez eo espleg-mat an oberer. Harpañ a ra war e vuhez micher, tud en deus heuliet hag anavezet, lakaat anezho da skouer, displegañ peseurt hentoù en deus soñjet heuliañ ha dilezet war-lerc’h ha penaos e kav pep tra e ster a-benn ar fin…

Krediñ a ran eo ar seurt disfi a vagan ouzh ar bredelfennourezh a harz ouzhin da vlazañ seurt oberennoù penn-da-benn. Ne gavan ket sirius-tre ravoderezh Freud kozh, ur paotr ijinus ma z’eus unan, ha poan em eus oc’h empentiñ e c’hellfe tud ken poellek ha sirius hag aozer al levr-mañ (psikanalist diouzh e vicher) kerzhout war e roudoù. Daoust da se e vezan evel sorc’hennet gant e labour war un dro : dezhañ da vezañ bresk ha distabil, n’hon eus netra evit kompren an diemouez ma ne dremenomp ket dre Freud. Ha, gwashoc’h a se, tremen hep Freud zo chom hep kompren seurt ebet er bed hag el lennegezh, peurgetket, a zo bet skrivet abaoe m’eo bet embannet e studioù.

Ma ran van na vezañ komprenet seurt ebet, eo peogwir ne gavan ket tu da liammañ an titl -dreistordinal, ret eo anzav- gant ar pezh em eus lennet en diabarzh. Arabat goulenn ganin penaos implijout e fulor en e c’hoarioù erotel eta : m’emañ ar respont el levr on tremenet hebiou dezhañ penn-da-benn.

Peadra zo da brederiañ war ar pezh a glask al lennerien gant o lennadennoù, ha war ar pezh a dennont diouto ivez. Start eo anzav n’eo ket bet komprenet un destenn, evit un den gour. Hag ez eo bet lennet ha priziet daoust da se. Mod pe vod, e vag ar skridoù hor speredoù, memes ma vez en ur mod… diemouez.


Il n’y a pas d’âge pour jouir, Catherine Grangeard, Frañs (2020)

Bredelfennourez, Catherine Grangeard he doa graet ul lamm p’he doa klevet Yann Moix e 2019 o lavaret ne oa ket gouest da garout maouez ebet a-oad gantañ -ha eñ en e hanterkant vloaz, n’eo ket gouest da garout maouezed koshoc’h ha 25 vloaz-. Diwar an darvoud feukus-se ez eo ganet he levr.

Ur plede eo he zestenn evit ar maouezed a bep oad : ar pezh a harz outo da genderc’hel da garout o c’horf ha d’en em garout, daoust d’ar bloavezhioù o tremen, eo seurt frazennoù sot, distaget gant gwazed en em gav hag a zo boaz da vezañ e kreiz ar jeu.

Harpañ a ra an obererez war he skiant-prenet micher ha reiñ istorioù gwir da skouer. Ha gwir eo ez eo koñfortus gwelet ne vez kollet netra, morse, hag e c’heller atav kaout e blas e koroll ar garantez hag ar c’hoant.

Un taol-esae eo al levr-mañ da adlakaat an traoù en o reizh hag ar maouezed e kreiz ar jeu, ha pa vije aet al loar a-dreñv d’o zi. Ul levr pozitivel hag a dro ar billig war he zu mat.

Met arabat mouchañ hon daoulagad : keit ha ma vo ezhomm da skrivañ seurt levrioù da reiñ fiziañs d’ar maouezed ha da gendrec’hiñ anezho o-unan n’int ket didalvoud-krenn e chomo dizingal ar gevredigezh.

Ur c’hammed en a-raok a vez graet ganti. Plijus eo da lenn, mat da brofañ ha da vrudañ. Hag un tamm reizhegezh a c’hounezimp un deiz bennak, daoust d’hor blev o wennaat ?


Scènes de la vie charançonne – Dix ans de délire pédagogique, Corinne Bouchard, Frañs (2003)

“Je n’en ai pas après le monde, qui est ingouvernable ; je n’en ai pas après les « jeunes », ni en général ni en tant qu’élèves. J’en ai après le délire pédagogique organisé, après tout ce qui ajoute à la dureté des temps l’épouvantable fardeau de la sottise et de l’absurdité.”

Dont a ra al levr-mañ goude ur c’hentañ hini, bet embannet e 1994 : La vie des charançons deviendra poétique.

Komz a ra Corinne Bouchard diwar-benn he skiant-prenet en Deskadurezh-Stad gant ur sell-dielfennañ. Ur seurt reketañs eo he skrid  a-enep monedoneoù diboell he implijer.

N’eus koulz lavaret ster ebet gant lenn seurt levr 20 vloaz goude ma vije bet embannet, o vezañ ma pled gant divizoù politikel. Koshaat a ra diouzhtu an testennoù stag ouzh ar c’heleier.

Bet on betek ar fin memestra. Meur a abeg ‘zo da gement-se : Da gentañ ez eo skrivet mat hag ez eo un teuzar lenn komzoù poellek war ar sujed-mañ, hag a zo bet e kreiz va frederioù micherel e-pad 15 bloaz. War dachenn ar studiañ emaomp, n’eo ket war hini ar c’hlemmichal, ha ma ne c’hell ket kuzhat penn-da-benn he c’hwervoni an obererez ne vez ket krignet he skrid ganti.

Da eil, ez eo un eston gwelet pegen difiñv, landrammus, eo mekanik an Deskadurezh Stad. N’eo ket diwar netra e vez graet ar “mamout” anezhi gant lod ! Petra zo bet war-raok etre he levr kentañ hag he eil hini ? Petra zo bet war-raok en 20 vloaz diwezhañ ? Ken nebeut a dra, ma chom kazi a-vremañ an destenn, war-bouez munudoù.

Pet dekvloazioù a zo bet, hag a vo ezhomm anezho c’hoazh, a-raok kompren n’eo ket brouilh an Deskadurezh Stad un oberenn vat, kaer e vo diblasañ ar virgulennoù a-gleiz hag a-zehou ennañ ? Hag un dra bennak a chom da saveteiñ er gabiotenn-se ?

Dic’hizet levr Corinne Bouchard, sur, met kenderc’hel a ra ar pezh a lavar da skeiñ er gwenn. Ha vad a ra.


MamaaAaan ?!, Mademoiselle Caroline, Frañs (2016)

Gant seurt titl he dije gellet ar vannenn-dreset-mañ bezañ ponner, setu ar pezh a c’hortozen diganti d’an nebeutañ, diverrañ va amzer hep klask tizhout uhelderioù divent. Souezhet on bet o c’hoarzhin kement eta.

Pigoset he deus Mademoiselle Caroline en he buhez mamm evit sevel an opus farsus-mañ. Foutouilhek eo un tamm, dezhañ da vont hervez urzh an amzer -en em gavout gant an tad, genel ar vugale, sevel anezho hag o welet o koshaat. N’eo ket nevez an doare-se da sellet ouzh joaioù ar vammelezh, en ur ober goapig ouzh ar vugale ha muioc’h c’hoazh outi hec’h-unan, ma n’eo ket ouzh an tad ur wezh an amzer. Met en em anavezout a reer, tamm-pe-damm, pa droer ar pajennoù. Freskder an traoù bevet zo war an traoù.

Ma n’eo ket ponner, n’eo ket pinvidik-kenañ kennebeut nag ijinus-meurbet, met d’an nebeutañ e tremener ur prantad mat, evel pa vijer bet o kafeta a-hed an endervezh gant ur vignonez.

Da amprestiñ da dremen ur pennad c’hoarzhus pe da brofañ d’ur vamm nevez !


Afer Faber, Jakez-Erwan Mouton (2020)

Ur wezh ouzhpenn e kinnig Jakez-Erwan Mouton d’e lennerien un istor diellet brav, a ro disklaeriadurioù da zarvoudoù istorel a-vremañ ha tro d’o bevañ eus an diabarzh. Ar wezh-mañ emañ DAESH hag ar re a stourm ouzh an aozadur-se e kreiz ar jeu.

Dre vras ez eo ul levr talvoudus, daoust m’em bije un nebeut rebechoù d’ober dezhañ, met kentoc’h e sell gwellaat ar re a zeuio war e lerc’h.

E-keñver ton, e vez peurliesañ Jakez-Erwan Mouton gant un ton tost d’ar c’hazetennerezh. Mat eo evit kontañ seurt istorioù ha klotañ a ra mat gant kizidigezh al lennerien a-vremañ, stag ouzh ar fedoù muioc’h eget ouzh an doare d’o resev. Met kement-se zo un tammig sec’h, marteze, evit krennarded, a grog e-barzh ar bed dre o santoud da gentañ-tout hag a rafe o mad eus ur glogead mel da lakaat diskenn an istor. N’eo ket honnezh eus an aesañ evito evit ar pezh a sell ouzh an darvoudoù istorel ha geografel, ha teñval-mat tonkad hiniennel an haroz.

Lod eus an elipsoù a gavan dibabet fall : da skouer, ne vez ket kontet dieubidigezh ar ouestlidi gentañ.  Stag eo ouzh an afer kent a santimantoù. En ur bed n’anavezont ket e klasko ar grennarded en em reteriñ diwar ar pezh a zo tost ouzh o skiant-prenet eus ar vuhez. Ar pezh en deus ar muiañ a ster evito eo ar pezh a c’hellont empentiñ dre o femp skiant, hag ar pezh a santont en o c’hreizon. An aon, ar yenijenn, an naon, ar spi, an dispi ha kement ‘zo zo traoù boutin en devez pep hini ul lommig skiant-prenet warno, pep hini diouzh e live. Karet em bije, me ivez, gellet en em harpañ muioc’h warno.

War-bouez an traoùigoù-se em eus bet plijadur hag em eus desket traoù gant va lennadenn.

Ur romant teñval-mat eo Afer Faber, war ur sujed n’eus ket bet touchet outañ e brezhoneg betek-henn. Ma seblanto reut d’ar grennarded e vo mat-tre evit an dud deuet, emichañs.


Dans la peau d’un jeune homo, Hugues Barthe, Frañs (2006)

Emichañs eo bet savet ar romant-grafek-mañ evit paotred yaouank a zo o sevel goulennoù outo o-unan a-zivout o sekselezh.

 Kavet em eus anezhañ soutil, savet mat ha plijus da lenn. An tresadennoù gwenn-ha-du a laosk an trivliadoù da dremen hep kemer re a blas e kempouez an oberenn, chom a reont e servij an istor, ar pezh a gavan mat tre.
Daoust ma vije aesoc’h anzav e duadur seksel en amzer-vremañ eget n’ez eo bet e chom diaes evit ar re yaouank. Amjestr e chom ar sujed e-touez kalz re yaouank hag e-barzh ar familhoù. Ha ret eo bezañ sur dioutañ a-raok komz, tamm-ha-tamm eo e vez graet e vragoù da Yann.
Un disamm eo ar c’homing out, evit an hini en ra met evit an holl dud tro-dro dezhañ ivez.
Ur vannenn-dreset pedagogel hep bezañ kelennus, da leuskel a-wel d’an holl da gelaouiñ neb piv bennak en dije ezhomm ha da zigeriñ ar speredoù re strizh.

Le chat qui… 16 : Le chat qui jouait aux dominos, Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1994)

Pa vezan taget gant an diegi lenn e tistroan d’ar rummad Le chat qui… .

Aet eo he mignonez levraouegerez da vakañsiñ heptañ. Divizout a ra Qwilleran ober kement-all. Ober a ra van da vont da skrivañ pennadoù kelaouennerez en enezenn a zo nepell eus e di. E gwirionez ez eo marvioù drol a zesach anezhañ, mont a ra da enklask gant e daou gazh.

N’eo ket dedennus-tre an enklask-polis (hep poliserien) er romant-mañ met n’eo ket se a ro e briz d’an oberennoù-mañ. Un afer endro, daremprediñ sokial, buhez pemdez eo ha war ar poent-mañ ne z’a ket ar rummad da zisteraat gant an niver a romantoù. El levr-mañ e vo kavet ivez ur senenn a laka da soñjal en unan bennak pouezus eus Bilzig, hag em eus bet kalz plijadur o keñveriañ ganti.

Deuet eo brav gant ar skrivagnerez pennad ar gorventenn tro ar fin. Kement-se kaset da vat, e c’hell Qwilleran adakavout Polly, distro eus he vakañsoù, hag adstagañ gant e vuhez sioul.


La vie tranquille, Marguerite Duras, Frañs (1944)

Chom a ran etre daou e-keñver ar ster zo da reiñ d’ar romant-mañ. Petra he doa c’hoant ar skrivagnerez da lavaret, perak eo strinket an destenn-mañ diouti ha n’eo ket unan all ?

He eil romant eo, war-lerc’h Les impudents ha n’eo ket gwall anavezet hag a-raok he fenoberenn(où) L’amant.

Penndudenn an istor zo ur plac’h a ziwar ar maez ha ne ziskouez ket meizañ penn-da-benn petra eo he rol er vuhez. Ober a ra he labour a-feson, ha kenober traoù gant ar re all, met daoust m’eo ganti e vije kontet ne ziskouez ket bezañ enbarzhet penn-da-benn en he buhez. Lakaet on bet diaes meur a wezh, peogwir eo dres evit an abeg-se e oa bet aliet din lenn al levr… ha merzet em eus ne vezen ket gouest atav da welet hag-eñ e oa droch pe get he doare da gemer perzh  ha da zegemer an darvoudoù.

Ur wir steuñvenn zo : tud o vervel, tud oc’h en em garout ha digarout, bugale o c’henel hag o vont kuit, met buhez ar benndudennez n’en em vesk ket penn-da-benn, n’eo ket lod enni da vat, daoust ma vije pouezus he bezañs a-fed aozañ, a-fed mekanik (piv a vouetaio al loened, piv a raio war-dro bugel he breur ma n’eo ket-hi ?)

Brav eo ar romant peogwir e vez treuzet holl gemmoù ar vuhez gant ar plac’h hep na vije tizhet da vat. Daoust da se ez eus un dibenn laouen, un dazont oc’h en em zresañ pa adserrer al levr, ar pezh a sikour al lenner d’en em santout un tamm gwelloc’h. Met n’on ket didrubuilh da vat c’hoazh. Petra an diaoul he doa c’hoant Marguerite Duras da ziskouez ha n’on ket deuet a-benn da bakañ splann ?

Daoust ha ne vije ket La vie tranquille buhez ar re a gemer perzh enni hep gouzout dezho ? Ha ne zañsont ket betek re war he gwagennoù, dre se, ha pa vije tourmant ?