La guerre des clans I, levrenn 2 : À feu et à sang

Meur a istor zo el levrenn-mañ, ar pezh a gavan un tammig dipitus. Karget eo Coeur-de-feu ha Plume Grise da vont da gerc’hat Klan an Avel, a oa bet skarzhet eus e douaroù gant Klan an deñvalijenn. Ne bad ket pell o zroiad, daoust ma teufent en-dro yac’h, dibistig ha trec’h. Goude-se e heulier war un dro istor karantez dibosubl Plume Grise gant ur gazhez eus ur c’hlan enep, tortilhadurioù Coeur-de-feu ha ne c’hell ket herzel ouzh e anien hag a zistro ingal da garter e gavell, araokadennoù e niz, advabet gant klan ar gurun ha brochadenn hir Coeur-de-feu ha Plume Grise, evit abegoù a lealded. Al lealded ouzh ar c’hlan zo un diazez ret evit talañ ouzh holl zañjerioù ar bed kriz a vevont ennañ hag a zo ken pizh ar boued ennañ.

Gros eo ar fiselennoù evit tud gour, met gwir eo n’eo ket fall an istor. Lennet e vez hep displijadur, daoust ma vije diaes en em reteriñ en holl anvioù hag a cheñch alies, ouzhpenn, hervez grad pep kazh.

Muioc’h-mui a zisfi a zo da vagañ ouzh Griffe-de-tigre, met n’eo ket el levr-mañ e tarzho.

Kavet em eus gwelloc’h an eil levrenn-mañ eget an hini kentañ dija : amzer da lañsañ ar mekanik, emichañs !


Ar roc’h toull livet, Goulc’han Kervella (2016)

Gant ar romant-mañ evit ar yaouankiz e kendalc’h Goulc’han Kervella da dennañ amann eus dienn an danvez ragistorel.

Cheñchet eo an tudennoù, n’emaer ket mui gant Aada ha Narki met gant ur paotrig ganet mogn e anv Ahu. Lakaet eo a-gostez gant paotred yaouank e veuriad ha ne gont evito nemet perzhioù korfel an unan : ar re a servij da bourveziñ ar boued pemdez evit an holl.

Jentil eo betek re, moarvat, dre m’eo skrivet evit bugale. Koulskoude em eus kavet plijus istor Ahu. En ur implijout e amzer vak oc’h ijinañ arz ar mogerlivadur, e tigor spered an dud a zo tro-dro dezhañ war ur bed nevez a laosk e blas d’ar gened “a stag an douar ouzh an neñv hag a liamm an amzer dremenet gant an amzer da zont”.

Eeün eo ar romant ha kempouez a-fed lusk, lakaat a ra d’en em soñjal war an diforc’hioù ha talvoudegezh pep hini.

An hini gwellañ eo e-barzh ar rummad ragistorel, betek-henn.


Papa, maman, mon clone et moi, Christophe Lambert, Frañs (2012)

N’eo ket ul lennadenn vras, 39 pajennad nemetken, met c’hoant em eus da gomz diwar e benn peogwir e kavan divoutin ar soñj.

En dazont e tremen an istor, d’ur mare ma vezer en e vleud, ken-ken, gant teknologiezh ar c’hlonoù. Gellout a ra an dud pinvidik, eta, lakaat o anv en ur program saveteiñ o bugel : ma tichañs dezhañ mervel e c’hello bezañ erlec’hiet gant e glon, a zo kousket en ur voest ispisial er c’hav.

Profitañ a ra Charly eus ezvezañs e dud evit dihuniñ e glon, en deus ezhomm e labouro evitañ.

E gwirionez on bet dipitet gant an istor, a gavan kontet fall a-walc’h ha ne gemer ket hec’h amzer war ar mareoù pouezus. Ar fin, dreist-holl, a zo kontet kalz re vuan, pa oa kroget mat an afer e penn kentañ… Met ar soñj a gavan dispar. Spi em eus e vago ijin tud all a denno muioc’h a amann diouzh an danvez pinvidik-mañ.


Tamara, Gégé Gwenn (2019)

Kontañ a ra al levr-mañ istor ur grennardez tchetchen repuet e Breizh gant he zud, a bep eil gant flashoù-back war penn kentañ he buhez, a-raok ne guitafe he bro orin. An itrik pennañ a sell ouzh istor Tamara hag ouzh hini he zud, met un eil hini zo bet lakaet e Breizh, stag ouzh bed ar grennarded hag ouzh al lise, ar pezh n’eo ket fall evit eoriañ ar plac’h er bed a-vremañ ha diskouez n’eo ket ken pell eus ar grennarded all ha ma c’hellfer krediñ.

Teurel a ra gouloù al levr-mañ war ar pezh a c’hell bezañ buhez ur repuadez a-oad gant ar re a zo sañset lenn al levr.

Kavet em eus dedennus ha skrivet brav ar romant. Evit ur wezh, ne vez ket graet kontrollerezh sot war buhez seksel ar grennarded, ar pezh a gavan yac’h. Koulskoude e kav din e c’hell bezañ lakaet diaes skolajidi ‘zo gant an dibab-se ; hag ez eo ret bezañ e trede klas d’an nebeutañ evit saouriñ ha kompren an istor.


An diwaller er segaleg, J.D. Salinger, Stadoù Unanet (1951)

Al levr-mañ, daoust ma vije “klasel”, n’em boa lennet morse abalamour d’e ditl gallek chuchu hag a droc’he va c’hoant d’en ober. An hini e saozneg a oa digomprenus a-walc’h din, tre evel an hini brezhonek -displeget e vez er romant, dre chañs.

Anat eo eo kontet brav an istor : paket e vezer ganti diouzhtu, daoust ma n’eo ket unan a gemer lañs war-zu ur pal. O kantren emañ ar paotr, sachet-desachet gant nerzhioù kontrol : enkrez, hormonoù, teneridigezh, feulster, oc’h horjellat m’emañ etre ar sakr hag ar vil. Ar pezh a zo deuet brav gant Salinger eo eo deuet a-benn da chom war dremm al laonenn hep kouezhañ tu pe du. Ar poltred a ro deomp eus an haroz a zo evel diechu, miltamm ha n’ez a ket asambles an holl bezhioù anezhañ. Ha dre se eo poltred ar grennardiezh, ha n’eo ket hini ur paotr, a ro. Brav ha fromus em eus kavet ar fin.

Plijet on gant ar romant eta.

Lakaet on bet diaes, koulskoude, gant an droidigezh vrezhonek. Ne lavaran ket e oa tu d’ober gwelloc’h : lakaat a ran va fiziañs e Kristian Braz evit seurt labourioù, dreist-holl evit al lennegezh amerikan eo spesialist warni. Met e-kerzh va lennadenn e krede din santout ar saozneg o kanañ a-dreñv, ha ne rae ket ar memes efed hag ar brezhoneg. Perak ? Peogwir n’eus ket nemeur, n’eus ket a-walc’h, a dud yaouank a eskemm etrezo e brezhoneg. N’eo ket bet fesonet ar yezh ganto. Pa fell deomp treiñ gerioù gros, troiennoù pemdez, techoù yezh stag ouzh ar yaouankiz, en em gavomp berr-kenañ. Ar brezhoneg a implij ar grennarded “wir”, pa reont, zo unan ne blij ket d’al lennerien ha ne z’afe den ebet d’e implijout en un droidigezh. En ur lenn An diwaller er segaleg, ne oan ket evit ijinañ ar paotr yaouank en e endro ; ret e oa din ijinañ e yezh orin war un dro.

Traduttore, traditore, a lavarer… morse ne vez ken gwir hag e seurt skridoù, m’en deus al live yezh ur ster kreñv e-keñver an istor.

 


Texüe, Tasmant kastell Brest, Paskal Hervio (2019)

Ar romant-mañ em eus kavet fentus-mat. Ur romant istorel eo, pa c’hoarvez an istor anezhañ etre an daou vrezel-bed, e Brest -koulz lavaret gwezhall-gozh evit ar skolajidi a-vremañ. An haroz, Fili, zo kazetenner, ha techet da fourrañ e fri e pep lec’h. Ur c’henarroud istorel zo implijet, a c’heller tennañ e vad dioutañ evit mont pelloc’h gant an istor gant ar re yaouank.

Skrivet eo ar romant gant ur santoud eus al lusk ha ne gaver ket alies en istorioù e brezhoneg. War ar poent-mañ, ha war meur a hini all, e kav din e tenn an istor-mañ d’un enklask eus Tintin : fent, skañvder memes pa vez tapet an dud en ur blegenn fall, darvoudoù nevez forzh pegement, “happy end” degaset en un doare soutil (ha kompren a raio ar grennarded ?).

Ebat em eus bet o tizoloiñ daveoù niverus da… a bep seurt traoù, lod ijinet ganin marteze, lod all anatoc’h.

Ur romantig dudius, danvez fonnus ennañ, a laka an unan war e du mat.


Rebetiko hag istorioù all, Kristian Braz (2016)

Paotr an aergelc’hioù eo Kristian Bras : n’en deus ket e bar evit plantañ ambiañs un nozvezh, deskrivañ ul lec’h n’eus ket anezhañ ken nemet en e benn, lakaat amzer e yaouankiz da advevañ, e Breizh pe e lec’hioù all.

E penn kentañ, daoust din kavout mat ar stil, e chomen digas a-walc’h ouzh ur skritur a seblante din bezañ statek, o tepegnañ taolennoù, ha pa vijent bev, muioc’h eget o klask dreveziñ ar vuhez en ur gas al lenner gant kas un istor. An implij fonnus eus frazennoù hep verb a lakae ac’hanon diaes un tammig : sañset int plantañ lusk en ober, met pa vezont implijet da zeskrivañ en un doare kazi sistematek e kav din e torr red al lenn, er c’hontrol. Met perak pas, a soñjen. An doare-se da skrivañ a lakae ac’hanon da soñjal un tammig ouzh romantoù James Ellroy ; un dibab eo, bezañ pizh war ar gerioù, skrivañ en un doare un tamm sec’h. Ha brav e kaven, hep bezañ touchet nemeur.

Ha tamm-ha-tamm, petra zo kaoz, me eo a zo en em voazet, pe cheñchet eo doare ar skrivagner, n’em eus ket dielfennet pizh… (ha kontant e vijen bet da gaout un deiziad war an danevelloù, evit se, daoust m’em bije ur soñj bennak war an urzh m’int bet skrivet)  …eo en em lakaet va c’halon da dalmiñ a-unvan gant ar pezh a lennen. Deuet eo an tudennoù da vezañ dedennusoc’h, luzietoc’h, klokoc’h. Bet on d’o heul en ur heuliañ ar sonerezh, hollvezant, evel e levrioù Gege Gwenn. Paket on bet gant an damc’houleier, gant trouzioù an natur pe re kêr gwezhall, santet em eus ar glav, ar yenijenn, an dic’hoanag o tont pa serr an noz. Hag echuet em eus al levr gant from, ha betek gant bam -an danevell ziwezhañ dreist-holl, An emgav, em eus kavet dreistordinal.

Bastard a denn muioc’h ouzh danevelloù Jakez Riou : mat eo ivez. N’on ket sot gant an danevell Rebetiko avat peogwir ne gavan ket realist ar fin anezhi. N’eo ket tre-ha-tre peogwir he c’havan dizereat : pa soñjer mat, e lennan traoù lousoc’h kazi bemdez… Met mesket e vez enni sujedoù grevus : treitourezh ar c’haner e-keñver e wreg bet, fin reuzeudik ur prantad evürus, evel en danevell all Diskaramzer… gant un dial gros, n’emañ ket war ar memes live. Dont a ra da foeltrañ un danevell hag a oa kroget mat-tre, da va soñj.

Aon em boa un tammig da na gavout en dastumad-mañ nemet danevelloù em boa lennet e kazetennoù a-raok : bez ez eus diouto, met estregeto a zo ivez. Ha kalz plijusoc’h eo lenn an dastumad en he fezh, en un tenn,  evit ober e soñj war ur skrivagner. N’on ket bet dipitet : skrivet mat eo, gwriziennet er vro daoust ma ne dremenfe ket pep skrid enni, ha skrivet gant ur bluenn n’he deus ket he far. Bez en deus Kristian Braz e blas e Top dek ar gwellañ skrivagnerien vrezhonek vev, a gav din.


Alabaster et moi, E. Lockhart (Emily Jenkins), Stadoù Unanet (2009)

Frankie Landau-Banks zo o paouez en em gavout el lise prevez brudet eo bet skoliataet he zad hag he c’hoar henañ ennañ : Alabaster.

N’eo ket ur plac’h dreistordinal, diouzh ar c’hentañ gwel, ha n’eus abeg ebet e vo deuet mat gant an holl. Un doare da gaout brud vat zo bezañ mignonez ur paotr pinvidik eus ar c’hlas termen : an eur he deus da blijout d’ur paotr e-touez ar re boblekañ, ha setu Frankie, deuet da vezañ mignonez Matthew, enbarzhet e strollad mignoned brudetañ ha dedennusañ ar skolaj.

Met estreget ur plac’h koant e teu Frankie da vezañ. Dielfennañ a ra tamm-ha-tamm ar mekanism a laka an dud da vezañ “poblek” e metoù al lise, an doare ma pignont gant ar pazennoù. Ha bezañ mignonez da vMatthew n’eo ket a-walc’h dezhi : c’hoant he deus da vezañ par dezhañ. Evit se e vo ret dezhi lakaat e fri er gevredigezh kuzh eo perzh lod eus paotred al lise enni : ar chas-douar. Siwazh ez eo berzet d’ar merc’hed, ha ne fell da zen ebet lakaat un termen d’ar reolenn-se. Diskouez a raio Frankie emañ a-us d’al lezenn ha kalz finoc’h eget he mignoned.

Souezhet e vezan atav gant levrioù ar skrivagnerez-mañ, a gavan soutil a-walc’h evit levrioù dediet d’ar grennarded. En hennezh e kas E. Lockhart ur preder diwar-benn plas ar merc’hed er gevredigezh, er vuhez publik ha kuzh en deiz a hiziv. Met ne vez ket tretet ar sujed tal-ouzh-tal. Ar c’hudennoù zo skoach : diouzh ar c’hentañ sell, ne c’heller ket gouzout n’emañ ket Frankie a-live gant he strollad mignoned. Un hent he deus da ober evit hen c’hompren, dija, hag unan all da dalañ ouzh ar skoaselloù a gav war he hent. Ha ne vo ket kaset ar stourm hep koll ebet.

Hep na vije ul levr “roz” e kredan e vo dedennet muioc’h ar merc’hed eget ar baotred gant ar sujed anezhañ. Reiñ a ra un elfenn a spi d’ar merc’hed youlek da sevel ken uhel ha paotred. Pozitivel eo ar mesaj, hep na vije re hewel.

Plijet on bet gant ar romant, daoust ma ne vije ket bet skrivet evidon.


Krampouezh ter-du, Paol ar Meur (2017)

E-barzh ar romant Treñ-buzhug, embannet e 2003, e konte Paol ar Meur istor un haroz a denne kalz outañ e-unan, daoust ma vije Alan Penneg e anv. Ar paotr, gopret gant ar Post, a laboure e Pariz hag a gonte e vuhez micher. E hunvre, distreiñ da vro e gavell, ar pezh a c’hoarvez e fin al levr pa vez kaset da Garaez dre fiñvadeg.

Krampouezh ter-du a gas pelloc’h an istor-se, en ur mod, nemet eo cheñchet an haroz hag heuliet, ar wezh-mañ, Youenn Sanséau, nevez distro eus Pariz evit labourat e Brest. Setu eñ o labourat nepell eus an ti m’en doa kaset e vugaleaj. N’eo ket evit kelo-se e hento kalz e familh, a vez lakaet e izili da vervel an eil goude egile gant ar skrivagner, ar pezh a laka ar soubenn da dreñkañ etre e vamm hag eñ.

Plijet on gant yezh Paol ar Meur ha gant e zoare da gontañ e istorioù : atav e kavan tra pe dra da zeskiñ en e skridoù. Ar pezh a gavan dedennus el levr-mañ eo an testeni micher dreist-holl. Un dastumad poltridi arvalien souezhus ha saourus a brofa ar skrivagner deomp. Pakañ a ra mat aergelc’h Brest hag e annezidi.

Ne gav ket din e teufe ken brav all gant ar skrivagner al lodennoù ijinet -ha n’eo ket dre ziouer a ijin, p’en deus prouet meur a wezh e oberennoù all en doa kalz anezhañ. N’eo ket mesket eus ar c’hentañ ar vuhez gwir hag ar bed ijinet el levr-mañ. An ton digas implijet da gontañ troiadoù paotr al lizhiri er c’harterioù “kizhier saoz” ne glot ket mui gant an darvoudoù skrijus a c’hoarvez er janglenn, dindan rodoù an tren-buzhug pe gant an hini a vo mestrez Youenn. Dizingal eo ar skrid un tammig eta.

Ul lennadenn dedennus ha dudius eo memestra.

 

 


L’art de s’aimer sans mots, Sylvie Tenenbaum, Frañs (2003)

El levr diorren personel-mañ e vez graet tro an holl sinoù, jestroù, emzalc’hoù a gemer perzh, hep gouzout d’an dud a-wezhioù, e-barzh an daremprediñ. 80 % eus ar pezh a zo da gompren a vije skoachet en tu all eus ar gerioù.

Ma kavan dedennus an tem -n’eus yezhadur klok ebet eus ster hag implij ar sinoù bras ha bihan-se- ne c’hellan ket lavaret kement-all eus al levr. Daoust ma vije lardet gant daveoù, d’ober un tamm sirius, n’eus nemet avel oc’h ober anezhañ. Kalz plas a vez kollet da zisplegañ traoù anat ha da reiñ skouerioù chuchu. N’eo ket kenaoz a-walc’h evidon. Ha ne gomzan ket eus ar c’heur bihan a gelc’hia pep niverenn traoñ ar bajenn…

Mat eo memestra d’en em soñjal war plas ar gerioù, dreistmentet er bed a-vremañ. Deskiñ ur geriadur n’eo ket komz ur yezh, ha ne vo biken a-walc’h anezho evit en em zaremprediñ etre tud.

An arz d’en em garout hep tremen dre ar c’herioù n’on ket bet touchet gant ar gras anezhañ, moarvat, met d’an nebeutañ em eus pleustret hardi war an arz da gavout hir va amzer hep magañ drougrañs ouzh an hini en deus profet al levr din.