Disentiñ, Xavier Renou, Frañs (2012)

Ul levr a ro spi, a c’hwezh war glaoù-bev ar c’hoant stourm.

Ar skeudenn farsus hon eus eus obererien Ai’ta, ar furlukined orañjez, da skouer, a skoach un aozadur frammet brav.

An abadennoù-stourm difeuls ne c’hellont dont da vat nemet ma vezont prientet dre ar munud en a-raok ma vijent dalc’het. Dielfennet e vez an endro ha boazioù an enebourien. Pouez ar spered-strollad kreñv, ar fent, a vez diskouezet a-zoare. Pep perzhiad en deus ur rol sklaer da c’hoari, pe e vije e kreiz an ober, pe war al lez anezhañ : brudañ, luc’hskeudenniñ, evezhiañ stourmerien all, jubenniñ etre an daou du…

A-leizh a ditouroù hag a alioù pleustrek a gaver el levr, met mont a ra en tu all d’an dra-se. Kinnig a ra un doare prederouriezh ivez. Ar stourm difeuls zo unan a zoujañs hag a breder. Ur pouez bras en deus ennañ ar c’hengompren gant an “enebourien” hag ar galloud da varc’hata. Kompren a reer mat ne c’hell bezañ kaset da benn nemet gant tud amprouet, gouest da zibab o gerioù a-zoare ha da virout un emzalc’h dereat e n’eus forzh peseurt degouezh. N’ez eus ket plas, er stourmoù-se, ouzh an ijinañ war ar prim.

Lennet e vez al levr gant plijadur, daoust m’em bije kavet hir an displegadennoù a-wezhioù : kenkoulz e vije bet din, evit ur wezh, kaout ur roll “sec’h” eus an traoù, marteze en abeg ma n’em eus ket ezhomm da vezañ kendrec’het eus vertuzioù dibar seurt stourm… digollet on bet p’em eus kavet er bajenn ziwezhañ un diverrañ eus an holl grafoù a zo anv anezho el levr.

Skrivet eo bet al levr gant ur paotr a zo ezel eus ar strollad “les désobéissants” (an disenterien), ha reiñ a ra alc’hwezhioù evit kompren gwelloc’h pal obererezhioù Ai’ta (ha n’eus forzh peseurt obererezhioù disentiñ all evel-just !), ha c’hoant da vezañ niverusoc’h d’o souten.

 

Advertisements

Cormoran Strike 2 : Le ver à soie, Robert Galbraith (J. K. Rowling), Rouantelezh Unanet (2014)

En eil levrenn-mañ eus troioù-kaer Cormoran Strike hag eus e genlabourerez Robin, e teuer da anavezout donoc’h an tudennoù. Ar pep retañ o vezañ bet lavaret dija, e tremener war dachenn ar munudoù. Gouzout a oar J. K. Rowling lakaat he zudennoù da vont war-raok, ha n’eus ket afer da gavout hir e amzer gant al lennadenn-mañ.

Ar souezh bras am eus bet, koulskoude, da zivinout abred-mat gant piv e oa bet graet an taol. Dre ma ne c’hoarvez koulz lavaret morse din, ha ne gredan ket e vije savet dastornelloù en va fenn e-pad ar vakañsoù, e vijen techet da grediñ ez eus ur gwan bennak e-barzh an itrik, ur c’hempouez n’eo ket bet kavet, evel el levrioù-enklask evit ar vugale : perak e vez komzet eus an dra-mañ-tra mard eo evit chom hep e implijout diwezhatoc’h ? Ne lavarin ket sklaeroc’h va soñj evit nompaz diflourañ plijadur an dizoloadenn d’ar re o dije c’hoant… Nemet un taol-degouezh e vefe ? Kontant e vijen da gaout ali al lennerien, ma z’eus…

Forzh penaos, tre evel e-barzh Harry Potter, n’eo ket er steuñvenn emañ talvoudegezh al levrioù-mañ. E pinvidigezh psikologiezh an tudennoù, e gwirionded o emzalc’h, o gwanderioù hag o denelezh ne lavaran ket. Da briz ebet ne ziouerfen lennadenn an trede hini.

 


Son ar sell, Herri ar Borgn (2009)

N’em eus ket kavet ken aes-se mont tre el levr-mañ. Renket eo ar barzhonegoù a-demoù ennañ, ha kregiñ a ra gant al lodenn Natura. Rimoù klasel, aketus, war demoù eeun : dubeed, lann, sapin… ur spered tost a gaver en-dro e fin al levr, el lodenn anvet Ar Skorv. O vezañ n’on ket plac’h an natur, ne vezen ket maget kalz gant seurt boued.

Koulskoude e teu war-wel tamm-ha-tamm un drolinenn spisoc’h-spisañ eus ar skrivagner. Dre e endro a zepegn gant karantez, ha dre an dud a zoug pri outo. Un den kizidik ouzh braventez ar bed, a vag truez, doujañs, a heul nevezentioù hor flanedenn gant dastornelloù e santoud. Un humanour, leun a spi daoust ma vije skodeget a-wezhioù gant soñj, arvest pe arnodad ar marv. Un den desket ivez, a c’hoari gant e anaoudegezhioù da binvidikaat e skridoù. Un hoal ispisial a zegas implij ar gwenedeg, a oar Herri ar Borgn lakaat da blegañ ha da sujañ d’e ezhommoù. Plijet on bet, kazi, gant an holl varzhonegoù a zo e kreiz al levr : Dervennig ar feministed, Kae kuit, Dibenn Gwengolo, Adtommiñ ur c’hwil-Doue

Muioc’h en em adkavan -ral eo !- e-barzh barzhoniezh Herri ar Borgn eget e-barzh gomz-plaen, ha fromet don on bet gant lod eus ar skridoù-mañ. Tost eo ar barzhonegoù-mañ da vuhez an dud, aes da lenn, aes en em adkavout enno. Poblek int en ur mod, evel ma c’helle bezañ Levr al labourer, d’ur mare ma veze poblek barzhoniañ ha degemer barzhoniezh.


Le grand n’importe quoi, J. M. Erre, Frañs (2017)

El levr farsus-mañ emaer paket en ur boukl-amzer ma vez pleustret war meur a amzer-vremañ gant an haroz, en desped dezhañ. Degouezhout a ra mat, peogwir emañ dres an deiz hag an eur m’en em gav ur pladig-nij er gêriadenn eo stanket enni. Pep tra a gavo e zisplegadenn a-benn ar fin, ha nag ur fin !

Ne oan ket dedennet bras gant an tem, met anavezout a ran fent J. M. Erre ha peadra zo da gas anezhi er romant-mañ c’hoazh. Leun a faltazi eo e ijinadennoù, ha pinvidik e gavadennoù, a-fed itrik evel a-fed yezh -ret eo lenn penaos e wask e haroz warnañ e-unan evit chom hep soñjal en netra, da skouer… seurt pennadoù a lak da soñjal en Fredric Brown pe en Lemony Snicket-. Ur c’hoari a zo ivez war framm ar romant, a zegas soñj eus an daore ma c’hoarie an tresour bannoù-treset Fred gant karrezennoù plankennoù Philemon.

Ha kaer ez eus bezañ o lenn foutr petra, e tarzh hor bouzelloù gant ar c’hoarzh, ken droch ha birvidig e oar bezañ pluenn ar skrivagner.

Ul levr da lakaat an unan war e du mat, ha pa vije an distro-skol anezhi !

 


Cyberpan, Fabrice Colin, Frañs (2004)

Ur romant evit ar yaouankiz eo Cyberpan. Adkemer a ra istor J. M. Barrie, evel ma tiviner gras d’an anv, hep pellaat kalz diouti. Emañ an istor-mañ en ur glorenn all avat, hini un distopiezh klasel. Ar bed peurvat emañ an harozez Wendy oc’h enouiñ ennañ en deus bevennoù : petra a zo en tu all dezho ? Dizoloet e vo ganti pa vo skrapet gant Peter Pan e-unan.

N’eo ket ul levr dispar, re eeun marteze, daoust ma vije mat ar soñj diazez. Koulskoude ez eus ur blijadur wir o lenn anezhañ, pa vez adkavet enezenn Peter Pan hag hec’h annezidi evel ma oant chomet en hor soñjoù abaoe hor yaouankiz. An itrik, ar santimantoù, an harozed, pimpatromel un tamm, a c’hell bezañ mat da zizoloiñ bed ar skiant-faltazi evit ar re n’int ket boaz outañ c’hoazh. N’int ket magus evit tud deuet, met n’eo ket ur rebech da vat, pa n’eo ket bet savet al levr evito…

Da aliañ pe brofañ da grennarded chomet sot gant Peter Pan 🙂


Thomas Drimm 2 : La guerre des arbres commence le 13, Didier van Cauwelaert, Frañs (2010)

Daoust ma vije liammet start ouzh al levrenn gentañ, hag heuliad poellek ar pezh a zo bet kontet kent, an eil levrenn-mañ eo disheñvel-mat hec’h aergelc’h. Kaset eo bet da get gant Thomas ar blatinenn enep-danvez. Dispar evit dieubiñ an eneoù, met degas a ra un dañjer nevez : droug a vag an natur ouzh mabden ha mennet eo d’e ziverkañ diouzh gorre an douar. Nemet e vije meret ar bobl gant ur Stad en deus diskouezet c’hoazh bezañ diskrupul a-bezh ?

Emaer e kreiz ar romant “ekologel” prometet. Ne c’hell ar c’hudennoù bezañ diskoulmet nemet en ur sevel ul liamm nevez gant an natur. Ijinet mat eo, mont a ra en-dro an itrik. Ludresadenn ar Stad-diktatouriezh a sikour, sur a-walc’h, ar re yaouank da gompren penaos e c’hell an traoù mont da vrein buan hag aes e bed ar politikerezh.

Kenderc’hel a ran da vezañ direnket un tammig gant ur seurt speredelezh a gavan re vezant, re splann. Ne harzo ket ouzhin da echuiñ gant ar rummad, a gavan dedennus dre m’eo disheñvel diouzh ar re all ha leun a souezhadennoù.


Thomas Drimm 1 : La fin du monde tombe un jeudi, Didier van Cauwelaert, Frañs (2009)

Un eneb-haroz kuilh, a-boan 13 vloaz dezhañ, o stlejal e pep lec’h e nanarzh tartouz eo deuet da repuiñ ennañ tasmant ur gouiziek brudet emañ o paouez lazhañ dre zegouezh war an draezhenn gant e sarpant-nij… Un istor eneoù ha ne c’hellont ket sevel, bac’het m’emaint dindan ur blatinenn enep-danvez a warez ar pezh a chom eus ar bed : An “États-Uniques”… Ur genbardonerez techet da evañ a vag Tomaz karantez outi, daoust ma vije en oad da vezañ e vamm… Un tad hag ur vamm dinatur, an eil boesoner hag eben o tamwallgas he mab, en deus foeltret he buhez gouez dezhi… Ludresadenn ur bed eus an dazont digammedet, daoust ma vije gwirion a-walc’h war sujedoù ‘zo. Peadra zo da vezañ divarc’het !

Teir levrenn a ya d’ober an istor-mañ en he fezh. Dibabet em boa anezhi dre ma oa kinniget evel ur romant “ekologel”, un anv-gwan a vez lakaet war Tobie Lolness ivez. El levrenn gentañ-mañ, n’eus anv ebet a ekologiezh. Plantañ a ra an dekor evit ar pezh a zeuio da heul.

Disheñvel eo an ton eus hini ar romantoù all evit ar grennarded. N’on ket sur e vije evito da vat, e gwirionez, poan en deus ar skrivagner o kuitaat e ved a zen deuet. Kavout a ran un tammig iskis an afer eneoù ivez, a zegas speredelezh e-barzh ar jeu, ar pezh a zo dic’hortoz a-walc’h.
A-benn ar fin e kinnig Didier van Cauwelaert un distopiezh orin-kenañ, gant ur stil a seblant ponner da gentañ met a z a en-dro a-feson e servij e itrik. Ijinet-kaer eo an istor, retorn an dud enni. Paket e vezer gant red an darvoudoù ma ‘z eer pelloc’h hag ar pennadoù kentañ a c’hell reputuiñ.


Quand les sirènes se taisent, Maxence Van der Meersch, Frañs (1933)

Ar skrivagner Maxence Van der Meersch a oa brudet-kenañ pa oa bev, koulskoude, ne vez dalc’het soñj anezhañ nemet gant tud e rannvro en deiz a-hiziv : Norzh ar Frañs. Evit dizoloiñ ar vro-se eo em eus dibabet ar romant-mañ. Kontañ a ra war an tomm un diskrog-labour hir a oa bet e 1931 e labouradegoù ar gwiad. Ma oa bet ganet ar skrivagner en ur familh en e aes, ne oa ket heñvel evit e wreg, a oa micherourez. Peadra zo da grediñ e oa titouret mat-tre eta. Diskouez a ra dre un dibab tudennoù, kazi holl eus an hevelep “porzhiad” penaos e vez bevet ar prantad amjestr-se gant an hiniennoù hag ar familhoù. An dud-se, a oa paour dija, a grog da greviñ gant an naon. Sevel a ra fulor enno. Dichadennet e vez o drougivouloù.

Kavet em eus ar romant-mañ tost-kenañ da Germinal. Met gwir eo n’em eus ket adlennet hennezh abaoe 35 bloaz bennak, ar pezh ne aesa ket ar c’heñveriañ. Kempouez eo an istor, paket e vezer gant tonkad an tudennoù dibabet. Echuiñ a ra gant fin ar grev, ha gant ur meni happy end.

En ur glask titouroù diwar-benn ar skrivagner em eus dizoloet eo renket ar romant-mañ e-touez ar romantoù “proletaer” – kentañ tro din klevet an anv. Meur a hini em eus lennet dija, avat. Levezonet e vije ivez gant feiz kristen ar skrivagner. Ne gav ket din e vije santet nemeur, nemet a vare da vare : ur pennad a skouer-vat diwar-benn ur vandennad paotredigoù “vis enno” a gas o devezhioù o treveziñ ar skouerioù fall a welont e sinema ar c’harter (westernioù, lakaomp) en deus laosket ac’hanon gant va c’henoù digor war nav eur. Displijet on bet ivez gant ur seurt doug a ziskouez Van der Meersch d’ar feulster. Fellet a ra dezhañ diskouez, betek re, betek ma teufe da vezañ direnkus. Evel-just n’eo ket dic’houzañvabl, emaomp er bloavezioù 30, met n’em eus ket kavet yac’h an nebeut lodennoù-se.

Pozitivel eo va bilañs koulskoude. Mat eo ar romant evit anavezout Norzh bro-Frañs d’ar mare-se, eus an diabarzh, tu ar beorien. An tiez renket dre “borzhiadoù” a seblant bezañ skouer. Diwar-benn an diskrogoù-labour hag emzalc’h ar vicherourien eo e vez desket ar muiañ.

3 bloaz goude Quand les sirènes se taisent en doa bet Maxence Van der Meersch ar priz Goncourt evit e romant L’Empreinte du dieu.


Evidon va-unan, Ronan Huon (1976)

Un dastumad eus ar barzhonegoù bet skrivet etre 1944 ha 1961 gant Ronan Huon -nemet e vije e oberenn varzhoniel glok ?

Souezh kentañ, anavezout a raen kalz eus barzhonegoù an torkad-mañ. Marteze e oa bet adembannet lod anezho da vare marv ar skrivagner, pa vez desket lod all er skolioù.

Lipet eo ar yezh, gerioù brav ha pinvidik enni. Ar bras eus an testennoù zo e gwerzennoù dieub, gant evezh taolet ouzh ar c’hlotennoù e diabarzh ar gwerzennoù, ral a wezh er fin anezho. N’eo ket bet dibabet gant ar skrivagner plegañ ouzh mentoù strizh, ar pezh a laosk din ur santimant n’eo ket peurechu an traoù a-wezhioù, daoust ma vije anat eo graet a-ratozh.

N’eo ket displijus da lenn, met n’on ket fromet kalz gant an temoù a vez pledet ganto. Splann eo e oa Ronan Huon paotr ar mor, da skouer, ar pezh ne gomz ket kalz ouzhin.

Renket eo bet ar barzhonegoù a-demoù  e-barzh al levr, dindan 7 lodenn : Kregin ha bezhinoù, Heol, Bleunioù c’hwerv, Beaj, Soñjoù-noz, Maez ha Rimadelloù. Unan eus al lodennoù-se em eus kavet dreist ar re all : Bleunioù c’hwerv. Ur skeuliad santimantoù a eztaole gwelloc’h ar skrivagner eget re all, moarvat, pa n’eo ket bet skrivet an holl re-se er memes koulz.

Kompren a ran gwelloc’h, bremañ, perak e veze lavaret gant an dud pa oa marvet (e 2003) en doa labouret kalz evit ar re all, ha re nebeut evitañ. Anien ur barzh a oa ennañ, sur, met marteze e vije deuet e destennoù da vezañ lemmoc’h gant amzer ha pleustriñ.

Un dastumad klasel a-walc’h eta evit un hêrour eus Gwalarn n’heller ket tremen hebiou d’e oberennoù, abalamour d’ar pouez en deus bet war istor al lennegezh vrezhonek dre e labour-marc’h eviti a-hed e vuhez.


Nicolas Le Floch 10 : l’enquête russe, Jean-François Parot, Frañs (2012)

Bizitadenn nann-ofisiel e Pariz ar priñs Paul, mab impalaerez bro-Rusia Elizabeth II, a lañs an istor. Tro-dro dezhañ muioc’h a itrikerien eget a vignoned, ar pezh a oar mat e-unan. Strilhet eo polis Loeiz XVI gant an aon e c’hoarvezo droug d’an dud a-bouez-se, en ur c’henarroud amjestr a vrezel gant bro-Saoz ma klasker kaout souten galloudegezh Rusia…

Gwallzedennus, muioc’h eget reoù all marteze, em eus kavet an 10vet romant-mañ eus an heuliad. Degas a ra taolioù-imor ar priñs ha boazioù iskis e lez ul liv a-vaez-bro deuet mat. Krog eo Nicolas Le Floch da goshaat ha da glask pouezañ e vuhez kent, dre geñveriañ anezhi gant planedenn dreist-ordinal e vab Louis, e vignoned kozh ha feal tro-dro dezhañ. E genlabourer Bourdeau a santer en e gomzoù un doug anat d’ar soñjoù dispac’hel, a zegaso an Dispac’h gall a-benn nebeut. Emañ Nicolas eus an tostañ da lez roue bro-C’hall, a zeuer da anavezout eus an diabarzh.

Ul lennadenn a-feson : ne ya ket anal Jean-François Parot war zisteraat gant ar bloavezhioù, er c’hontrol. Ur 14vet levrenn eus ar rummad a vo embannet e miz Here 2017.