Martial Menard, ur breur er stourm, Charlie Grall (2018)

Chomet e oan etre daou evit prenañ al levr-mañ e Gouel Levrioù Karaez, a-raok lakaat anezhañ war ar berniad, dre spered-stourm dreist-holl hag en enor da vMartial, em eus anavezet evel an holl.

Kement ha lavaret ne c’hortozen ket kalz tra eus ar skrid… Maronadoù leun a zoujañs, hag a garantez, a vez skrivet goude marv an dud, met ral eo e vijent skridoù a dalvoudegezh. Ur poltred brav em bo da zerc’hel soñj anezhañ, em boa soñjet goude ur sell ouzh ar golo.

Souezhet on bet, eta, o vezañ kaset diouzhtu gant lanv yezh Charlie Grall. Eeün eo ar pezh a gont, bev-buhezek. C’hoarzhet em eus frank ouzhpenn ur wezh.

Ne oan nemet ur bugel e “mare aour” an FLB. Lennet em eus al levr-mañ evel un istor eus an emsav, evel un hentenn-emsav zoken. Tamm ebet e-keñver feulster : ne lavaran ket, ha ne ra ket Charlie Grall ivez, e oa un hent brav da heuliañ. Met adliammañ a ra hor stourmoù bihan gant reoù bras hon diagentourien. Bevañ a reomp en-dro ar mareoù trubuilhet -ha tridus -se ganto. Un testeni dispar eo. Ne c’helle ket bezañ gwellañ meulgan en enor da vMartial Menard, o reiñ ton da stourm e vuhez kement ha d’e bersonelezh.

C’hwezhañ a ra aer fresk war glaoù-bev ar c’hoant da stourm evit hor yezh, en ur enskrivañ anezhañ en un hir ha birvidik a istor.

Un ebat eo ober un tamm hent diwezhañ gant Martial hag e vignoned, er bec’hioù evel en trec’hioù. Ul levr da saouriñ, da aliañ, da brofañ d’an holl.

Advertisements

Le chat qui sniffait de la colle (8), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1988)

En eizhvet opus-mañ e talc’h Lilian Jackson Braun gant he hent : kenderc’hel a ra ar c’hazh, Koko, da heñchañ Qwilleran war-zu ar respontoù emañ war-glask anezho evit diluziañ un afer muntr, met atav en ur zerc’hel e blas hag e anien a gazh, ar pezh a zo sebezus a-walc’h.

Donoc’h-donañ e teuer da anavezout tud kêr, mignoned Qwilleran, e vignonezed ivez (a sav gwarizi etrezo ur wezh dre vare), evel pa heulier un heuliad tele : an darempredoù sokial o devez ur plas a-bouez e-barzh ar jeu.

Ne vez ket degaset ur mor a ditouroù nevez, met gouest e vez ar skrivagnerez da ijinañ degouezhioù dic’hortoz atav, da skouer er pennad ma koll Qwilleran e gizhier en natur e kreiz an noz, goude ur gwallzarvoud gant e garr.

Lennet e vez al levr hep skrabañ e benn. Dreist eo evit dizrubuilhat.

 


Afrika, Lan Tangi (2017)

D’ar mare-se, er bloavezhioù 70 pa oa Lan Tangi 23 vloaz, e oa diouzh ar c’hiz foetañ bro hep gwenneg ebet en e chakod hag en em leuskel da vont gant al lanv.

Eñvorennoù-beaj, eta, roet pell war-lerc’h ha kemeret ton ganto, lufret ma z’int bet gant ar bloavezhioù. Ur misi o lenn, gant an didro m’emaint.

Tro d’en em lakaat e spered ar bloavezhioù 70 en-dro ha da advevañ un tamm frankiz ar yaouankizoù-se.

Un heuliad testennoù berr a ya d’ober al levr. Heuliañ a reont urzh an amzer ha roudoù ar beajer, met hep lakaat pouez war ar raktres-beaj (hag unan a oa ?). Kentoc’h eo un dastumad eñvorennoù, kreizennet war an darvoudoù heverkañ, ar c’hejadennoù a chom garanet er spered. Taolioù-lagad. O tiskouez stokadenn ar sevenadurioù, alies. Ha brav em eus kavet an doare m’en deus Lan Tagi d’en em lec’hiañ, ken e-touez an dud ken e-barzh e levr : tamm brabañserezh ebet, chom a ra uvel, anzav a ra e vevennoù. Met pell eo al levr-mañ da vezañ ul levr-bourzh ; tennañ a ra d’al lennegezh daoust ma vije gwriziennet er vuhez gwirion.

Kalz plijadur em eus bet oc’h ober un tamm hent e kavandenn ar skrivagner, mibin e bluenn.


Le chat qui connaissait Shakespeare (7), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1988)

Evit diverrañ ar romant dindan tri ger, “Winter is coming…”

Gwelet a reer ennañ Qwilleran hag e daou gazh oc’h en em voazañ ouzh o maner, tonket da vont da virdi. Graet e vez donoc’h anaoudegezh gant ar familh e karg eus ar gazetenn lec’hel. Siwazh, e ya da voged al lec’h hag an dielloù dres d’ar mare ma oa o vont da gregiñ gant ur vuhez nevez. Iskisat tangwall, ha ne vije ket bet c’hwezhet an tan-se a-ratozh ?

Plediñ a ra Qwilleran gant a bep seurt traoù, ober e fri-furch e-keñver ur marv iskis met ivez ober war-dro eured ar vaouez a soursia eus e di, daoust ma vije displijet don gant he danvez-gwaz.

Evit ar c’hizhier, ne vez ket gwelet spis gant al lenner ar pal poursuet gant ar skrivagnerez, daoust ma vijent hollvezant. Roet e vez an alc’hwez er fin. Eeün, met efedus.

Daoust ma vijer staliet en ur bed klet, e kendalc’h ar seizvet romant-man eus ar rummad da vezañ plijus ha da zerc’hel al lenner war evezh. Ar fin, dic’hortoz a-walc’h, a ziskouez n’he deus ket aon ar skrivagnerez da lakaat diazezoù he istor da vrañsellat, a-benn loc’hañ en-dro gant muioc’h a startijenn.

Met se ‘vo el levrenn 8 !

 


Le chat qui jouait au postier (6), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1987)

Ur mell ti zo deuet da gQwilleran en hêrezh, gant ma asanto chom da vevañ ennañ e-pad 5 bloaz. Dilojañ a ra evit hanternoz ar vro eta.

Klask a ra ar skrivagnerez lakaat un tamm nevezenti en he doare da skrivañ, gant ur penn kentañ un tammig iskis hag un distro en amzer-dremenet tost da zisplegañ ar peragoù a gement-se. Deuet mat eo.

Setu Qwilleran oc’h ober e doull en e vro nevez, oc’h adsevel tro-dro dezhañ e gelc’hiad mignoned ha danvezioù-mignonezed, hag o tegas anaoudegezhioù kozh da vevañ gantañ zoken.

Dedennus eo an enklask, ha ne baouez ket ar c’hazh dreistsperedet Koko da ijinañ doareoù nevez da sikour e vestr. Er romant-mañ e son piano hag e tibab al lizhiri pouezus er berniad lizhiri a erru bemdez dre doullig an nor. Ur wezh ouzhpenn e vo savetaet Qwilleran gantañ : kit da lenn al levr, ma fell deoc’h gouzout penaos 🙂

Ar pezh a zo mat gant al levrioù-mañ eo e vezont lennet gant ur mousc’hoarzh e korn e vuzelloù. Morse ne dager gant ar c’hoarzh met fent soutil a zo memestra. Lakaat a ra en imor vat, daoust ma vije poellek an istor ha dedennus an itrik-polis. Ur meskaj ne zeu ket brav alies gant ar skrivagnerien, a-benn ar fin.


L’arabe du futur IV, Riad Sattouf, Frañs (2018)

Kenderc’hel a ra Riad Sattouf da gontañ e yaouankiz el levr-mañ, eil-diwezhañ ar rummad. Un dra hirgortozet a c’hoarvez : krog eo ar vamm da enebiñ ouzh he gwaz. Nac’h a ra heuliañ anezhañ d’e labour nevez e Arabi saoudek ha distreiñ a ra e Breizh gant he zeir bugel, lec’h ma vev e-kichen he mamm.

Nebeutoc’h e pourmen Riad etre ar broioù arab hag ar Frañs el levr-mañ, kentoc’h e Frañs. Met gant e grennardiezh o vleuñviñ, e santer gwelloc’h-gwellañ an nerzhioù kontrol eo sachet ha disachet ganto : e dad o radikalaat, he mamm oc’h adkemer he frankiz tamm-ha-tamm, e dad-kozh sorc’hennet gant ar seks pa n’eus nemet glander e genoù e dad… Hennezh a dro da skouer relijiel en diavaez eus e familh. met ar pezh a vez santet gant al lenner eo kentoc’h ar follentez o sevel ennañ tamm-ha-tamm. Nebeutoc’h-nebeutañ poellek eo e zibaboù.

Echuiñ a ra al levr gant un darvoud dic’hortoz a sko ar spered hag a chom pell ennañ goude al lennadenn.

Daoust ma vije nebeutoc’h a veajoù, ez eus muioc’h a ritm er pedervet levrenn eget en teir c’hentañ. Hag ar feulster a oa el levrioù all zo evel enbarzhet. Breskted ar grennardiezh a vez kresket gant an div vammenn a sevenadur kontrol o deus maget Riad Sattouf.

Un daolenn eus an duañ a ra an aozer eus ar sevenadur arab, a-benn ar fin. Un testeni dibar eo. N’eus nemetañ a c’helle skrivañ anezhañ, da gentañ peogwir e oa ret kaout daou sevenadur disheñvel evit gellout dielfennañ an eil pe egile, da eil peogwir e vije nac’het gant al lennerien ma ne vije ket un istor wir : ken buan all, e c’hellfe bezañ propaganda gouennelour…

Un istor buhez dispar eo, a lak d’en em soñjal war ur bern sujedoù pouezus. Mall zo warnon gouzout disoc’h ar pajennadoù diwezhañ, pa vo embannet…

 

 


Etienne, Yann-Fañch Jacq (2018)

Lod eo ar romantig-mañ eus un dastumad nevez, “Aes da lenn”, soñjet evit an dud deuet o teskiñ pe oc’h addeskiñ ar brezhoneg.

Tri zra zo bet lakaet e pleustr evit sikour an danvez lennerien : Merket eo ar gerioù benel gant ur steredennig, islinennet eo ar c’hemmadurioù, displeget eo gerioù ‘zo gant un notennig e traoñ ar bajenn.

E penn kentañ e oa en va fenn brezhonegerien nevez ar stummadurioù hir, met ur wezh lennet an istor en em c’houlennan hag-eñ n’eo ket bet ijinet kentoc’h evit an dud kozh n’int ket en o bleud evit lenn ha skrivañ o yezh-vamm. An daou, moarvat. Evit ar re ziwezhañ-mañ e vije bet gwelloc’h ur ment all marteze, lizherennoù brasoc’h ?

Evit ar pezh a sell ouzh an dezrevell, dedennus ha lusket em eus kavet anezhi, daoust ma vije ur skrid intimist. Dioueret e veze seurt skridoù evit an dud gour, gant ar re a gave dezho e oa un dic’hrad lenn traoù evit ar grennarded.

Kendrec’het on, dre vras. Kavout a ra din e respont an doare levr-mañ d’un ezhomm, hag e c’hell desachañ lennerien n’eus ket anezho c’hoazh.


Le chat qui jouait Brahms (5), Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1987)

Erru eo skuizh Qwilleran gant e labour. Mont a ra da vakañsiñ e hanternoz ar vro evit 5 sizhunvezh. Du-hont, ur vaouez kozh pinvidik a anavez abaoe e vugaleaj hag a ra “tintin”anezhi daoust ma ne vije ket eus e familh, a brest dezhañ un ti-koad war ribl ul lenn. Anneziñ a ra ennañ gant e daou gazh.

Cheñch a ra trumm an endro. Eus kêr, en em gaver war ar maez. Disheñvel-krenn eo spered an dud. Serr eo tud ar maezioù war o sekredoù, tra ma oa helavar ar re all. Ouzhpenn eo ret da gQwilleran en em voazañ ouzh gizioù nevez, boued disaour a-wezhioù, ouzh un natur a c’hell en em ziskouez dihegar…

Kalz nevezentioù a vez degaset en un taol, ar pezh a cheñch un tammig spered ar rummad.

Ken efedus eo Koko ha biskoazh avat, ha meur a souezhadenn en do Qwilleran da gaout a-benn fin ar romant : treiñ a ra an avel a-du gantañ, evit doare.

Ur 5vet levrenn blijus gant e aergelc’hioù nevez hag un doare fent lijer a ra eus al levrioù-mañ romantoù distegnus-brav.


Les communautés utopistes au XIXème siècle, Jean-Christian Petitfils, Frañs (2011)

Dedennet on gant an tem-mañ ha klasket em eus ul levr gouest da zegas ur sell hollek war an danvez.

Kinnig a ra an aozer ur framm a dalv evit an holl gumuniezhioù, dre vras : soñj o tiwan, strollad o sevel, tuta, loc’hañ, deroù, buhez kevredigezhel, diaesamantoù o sevel e-keñver al lec’hioù pe an dud o kenvevañ, emsavioù, fin.

Lakaet e vez ar gaoz ivez war an astennoù d’ar raktresoù-se en XXvet kantved. N’eo ket tremenet ar c’hiz penn-da-benn, daoust ma vije war an diskar.

E dibenn al levr e kaver renabloù eus an holl daolioù-arnod, renket dre soñj pennañ, pe e vije politikel pe relijiel. Ur souezh eo an niver anezho. Hag al liesseurt m’eo an hunvreoù a lak an dud da dridal ha da ouestlañ o buhez dezho.

Steuñvenn al levr zo mat evit o c’heñveriañ etrezo, dielfennañ ar pezh a zo deuet brav hag ar pezh n’eo ket, ha perak. Met evit un tañva eo foutouilhek un tamm. Mesket e vez anvioù ar c’humuniezhioù hag o ferzhioù hiniennel, gant an niverus ma z’int, hag en desped ma vije renket ha skrivet sklaer an destenn.

A-benn ar fin en em c’houlennan hag-eñ ne vije ket bet gwelloc’h lenn da gentañ istor ur gumuniezh, ha kemer harp warni evit digeriñ an ardremez.

Ul levr mat eo, atav, a vez desket ur mor a draoù ennañ hep na vije arabadus.

 

 


Saga Arvorika 1 : Penaos eo marvet Yann Pilhaouer ?, Yann-Bêr Kemener (2018)

Ur romant-polis skañv e-touez metoù ar bilhaouerien hag hini merc’hed friturioù Douarnenez.

Skrivet eo en ur brezhoneg war un dro aes ha pinvidik. Ur soñj a zeue din alies e-kerzh va lennadenn eo hini ar romantoù-skol a wezhall, evel Mon ami Pierrot pe Le chalet du bonheur. Plantet en deus Yann-Bêr Kemener en e istor kement tra a oueze diwar-benn istor ha gizioù ar vro. Gant se e kaver pennadoù kazi etnologel diwar-benn beilhadeg ar re varv, an droiadoù pilhaoua ha kement ‘zo. Ne c’heller ket mont hebiou d’ar youl kenteliañ.

Daoust da se e kav din eo deuet brav e geusteurenn gant ar c’helenner-skrivagner. Lusket eo an istor, daoust ma ne vije nemet un digarez eus an enklask-polis moarvat. Lakaat a ra Breizh gwezhall da advevañ e ijin al lennerien, en ur zegas forzh munudoù. Ha santet e vez ar begon en deus o kontañ an abadennoù c’hoari daou etre Yann hag e vignonezed.

Dudius ha distennus eo, ma n’eo ket Lennegezh gant un L bras : gouest da zedennañ ur bern tud gour nevez erru e bed ar brezhoneg, ha kalz re all ivez. Gedal a rin ar re a zeuio war-lerc’h.