Bedig mab an dig 3, Biel Elies (XXvet kantved)

Embannet eo bet an trede dastumad testennoù-mañ, kinniget gant Mikael Madeg, e 2013. Dilerc’hioù ar skubellad eo, marteze… Un doare aes eo d’ober anaoudegezh gant pluenn ar skrivagner ; gwir eo e red ar gerioù en un doare naturel-tre dindan e vizied hag ez eus ur gwir stil gantañ.

Kavet em eus enouüs ar bras eus an “danevelloù”, a gavan a-ziwar-c’horre. Tostoc’h ouzh marvailhoù eget ouzh skridoù, en ur mod, ha n’on ket plac’h ar marvailhoù tamm ebet. N’eo ket pec’hed lenn tammoù eñvorennoù, met n’int ket dedennus-bras. Dihunet eo bet va evezh tro ar fin gant an nebeut testennoù a gomz eus e amzer er brezel. A-hend all e vez drailhet gerioù sofkont, duet pajennadoù gantañ hep gouzout re da belec’h en deus c’hoant da vont… N’eo ket tamm ebet ar pezh a blij din lenn. Ur santimant un tammig heñvel em boa bet en ur lenn eñvorennoù Jañ-Mari Skraign, ma ‘m eus soñj mat. Kement ha diskouez n’eo ket ar gonterien ampartañ a ra ar gwellañ skrivagnerien ; o donezon a zo e lec’h all ! Ur gourc’hemenn a c’heller ober d’an holl destennoù-se, d’an nebeutañ, eo int sklaer hag aes da lenn, doare Naig Rozmor un tammig. Lennegezh dre gomz, kentoc’h eget dre skrid, ar pezh a zo iskis da lavaret diwar-benn Biel Elies ha ne oa ket konter tamm ebet…

Klask a rin an daou levr kent, koulskoude, kement ha kaout ar sell ar c’hlokañ posubl war an traoù. Un dra vat e oa strollañ an holl destennoù bihan-se, strewet amañ hag ahont, evit gellet o studiañ paneveken. Hag evit mont pelloc’h gant ar soñj-se, e kavan un tammig droch bezañ bet graet un dibab, a-benn ar fin ; bezañ bet embannet lod eus an testennoù diechu, bezañ laosket ar romantoù a-gostez, ha kement ‘zo. Met ur sapre labour zo bet kaset da benn gant Mikael Madeg dija, deomp da adperc’henniñ ur glad a vije aet e puñs an ankounac’h a-hend-all .


La route sanglante du jardinier Blott, Tom Sharpe, Rouantelezh Unanet (1975)

An istor ? Ur bignadenn divent, diharz, a steuñvennoù disleal ijinet gant ur gwaz hag ur vaouez pinvidik hag a glask en em zizober an eil diouzh egile en ur virout an hêrezh. Ponner eo ken ez eo, ha diwirion-meurbet.

Ha koulskoude, e c’hoarzher. N’on ket gwallzedennet gant an itrikoù politikel, an aferioù drouktunañ ha kement ‘zo, met Tom Sharpe a oar kinnig anezho gant gerioù ken farsus, dibabet gant kement a aked, ma ne c’hellan ket herzel outi.

Mont a ra ken pell gant e sotonioù er fin ma koll pep muzul, ur gwir dan-arvest eo. Un Tom Sharpe e-touez e re wellañ !


Flavia De Luce 3 : Halunken, Tod und Teufel, Alan Bradley, Bro-Ganada (2011)

Seul vui ez an war-raok, seul vui e teuan da vezañ sot gant Flavia de Luce.

El levr-mañ ez eus anv eus un dermajiez kozh, gouest da lenn planedenn an dud en he boull strink. Kregiñ a ra ar romant evel un tenn-kanol ; ha suspens a vez alies, daoust ma ne vije ket pal pennañ ar romantoù-se. Skrijus eo ar fin dreist-holl. An endro zo dreistordinal, hag ar savadur m’emañ Flavia o chom a c’hoari ur perzh pouezus en itrik.

Kizellet munut eo an tudennoù a eil renk, en o zouez c’hoarezed Flavia, ken karantezus ha re Luduennig, hag he zad gant e bennaennoù strizh. Ar merour hanter-drelatet Dogger, ar geginerez hir he latenn a vez lakaet er jeu par ma c’hellont. Betek ar vamm, marv abaoe pell, a gemer ur plas bras en istorioù Flavia. Un dastumad tud eus ar gêriadenn, kozh ha yaouank, a zeu da glokaat an daolenn. Fri-furch Flavia ne gil rak netra ; en em gavout a ra e degouezhioù drochoc’h an eil re eget ar re all. Kalz ijin a ziskouez Alan Bradley evit lakaat anezhi diaes : el levr-mañ em eus kavet eus ar c’hentañ ar stourm ouzh ar c’hilhog droug, da skouer. Tennañ a ra he mad Flavia eus ranellerezh ar re gozh ha gouest eo da vont e ti n’eus forzh piv hep damantiñ d’he c’horf na d’he gevier.

En ur bed peurglok emaer, pinvidik-ral. Pec’hed e vije leuskel ar rummad romantoù espar-mañ d’ar vugale nemetken. Kerentiezh zo etrezañ hag hini Harry Potter, en ur mod, daoust ma vije en ur stil hag en ur c’henarroud disheñvel-mik.


Biel Elies : Un chanoine au purgatoire, Mikael Madeg (2013)

biel-elies-2Buhez hag oberenn ar skrivagner leonad Biel Elies a vez kinniget el levr-mañ e galleg gant Mikael Madeg.

Dedennus-tre eo, pa n’eus ket bet skrivet kalz traoù all diwar e benn : chom a ra pep tra da zizoloiñ. Divizet em eus lakaat al levr-mañ da bennad-digeriñ d’al lennadennoù a rin e brezhoneg eus oberennoù ar skrivagner (ar pezh a gavan anezho, d’an nebeutañ). Efedus-tre eo bet evit reiñ youl din d’en ober ha mall zo warnon kregiñ ganti.

Plijadurus eo al lodenn gentañ, a gont buhez Biel Elies. Soñjal a rae din ez afe decrescendo an interest gant roll an oberennoù met faziet e oan : pep testenn meneget a vez kinniget gant un deskrivadur ha soñj Mikael Madeg, ar pezh a lak al levr da chom pinvidik betek ar fin. Dielfennadurioù a bep seurt a zo ivez.

Un dra em eus kavet iskis er penn kentañ eo bezañs Mikael Madeg er pezh a skriv en e studiadenn : n’eo ket un doare klasel da resteurel seurt enklaskoù, ha lakaet e oan diaes gantañ er penn kentañ. Goude bezañ tizhet fin al levriad eo cheñchet va soñj : en ur lemel pilpouserezh an “ni” skolveuriel e kav din en deus gellet mont donoc’h en dielfennañ, tostaat muioc’h ouzh kalon an den hag an oberenn. Ouzhpenn deskiñ ur bern traoù e reomp anaoudegezh gant Biel Elies, evel gant ur mignon kinniget gant unan all. Mat eo bet din.

Ar youl da chom hep disoñjal tra-pe-dra a lak an traoù da vezañ adlavarus a-walc’h tro ar fin : kasaüs un tamm, met efedus evit eñvoriñ.


Red an amzer, Tereza (2008)

red-an-amzer-tereza-desbordesUn torkad barzhonegoù divyezhek eo Red an amzer / Le fil du temps. Skrivet e oant bet e galleg gant Tereza Desbordes, ha lakaet e brezhoneg gant Yann Desbordes goude.

Emaint holl en ur stumm dieub, hep rimoù. An temoù a vez anv anezho a zo kentoc’h prederouriel : ar garantez, an amzer o treiñ… N’eo ket displijus da lenn, met ne chom ket louc’hoù don eus al lennadenn goude. N’eo ket gwriziennet a-walc’h ar barzhonegoù-se e fetisded ar vuhez evit touch ha fromañ ac’hanon, nemet ral a wezh : e Kleizenn, Ar frankiz, Profadenn, Planedenn, Nozkan… Ne bermet ket al levr anavezout gwelloc’h ar skrivagnerez, peogwir e chom gant pimpatromoù an natur, ar mor, ar sav-heol ha kement ‘zo. Labour kempenn eo, gant ur geriaoueg pinvidik, frazennoù brav, met chom a ra dibersonel en ur mod. An awen eo a vank, a gav din. Peotramant n’on ket gwall gizidik ouzh seurt barzhoniezh…

 


Le club, Michel Pagel, Frañs (2016)

le-club2Klub ar pemp, The famous five, eo Le club : Claude, François, Mick, Annie ha Dagobert. Nemet eo erru bras ar vugale, ha marv eo Dagobert abaoe pell. Hentoù disheñvel o deus kemeret, n’en em welont ket mui nemeur. Pediñ a ra Claude he c’hendirvi da dremen Nedeleg e Kernach, evel gwezhall, lec’h ma vev c’hoazh moereb Cécile, ken disterraet avat m’eo a-boan ma anavez he merc’h c’hoazh.

Lennet em eus pour ha trichin diwar-benn ar romant-mañ. Plac’h ar pour e vin. Moarvat o deus poan tud ‘zo oc’h asantiñ o deus harozed o yaouankiz ur sekselezh, ur wezh erru bras ! Met ijinet eo a-zoare ha gant poell, daoust ma vije ur romant moliac’h a-benn ar fin.

An ebat a zo oc’h adkavout al lec’hioù, an tudennoù, o eñvorennoù a lonk pep tra all amañ -evel en Harry Potter and the cursed child. Emskiantek on n’eo ket ur bennoberenn lennegel, met un dudi don ha c’hwek a zegas en ur c’hoari gant framm ar romantoù orin ha gant personelezh an tudennoù kent. Ha ma vez divinet buan an diskoulm, ne lazh ket an interest evit kelo-se.


Marharid Siche, Tavarn ar Peoh (2004)

tavarn-ar-peohLakaet eo bet Tavarn ar Peoh e brezhoneg gant Goulc’han Kervella, an embannadur gallek zo eus 2008.

Ur pezh-choari berr eo. Kinnig a ra un dornad tud, yaouank pe goshoc’h, da vare an dalc’hidigezh alaman e Montroulez e 1943. Un nebeud fedoù istorel a vez meneget ; ar roll anezho a gaver e penn kentañ al levr.

An tudennoù zo ur skeuliad pimpatromoù eus ar re a gaved e pep lec’h er pleg-mañ eus an istor : neb en em gann er strouezh, neb a ya da frikotañ gant an enebour ha n’eo ket ken droug-se hag a vo touzet diwezhatoc’h, ar c’houbladoù a strob hag a zistrob hervez ar re a dremener hebiou dezho. Ar senenn ziwezhañ a ginnig ur sell war-gil evit divinout petra eo deuet an dud-se da vezañ : sklaeraat a ra c’hoazh ar soñj kentañ, da lavaret eo n’eo ket pouezus an tudennoù, ar pezh a gont eo ar re a skoueriont.

Dremm istorel ar pezh-c’hoari eo an hini pouezusañ. Eeün hag efedus eo, ha klotañ a rafe gant ezhommoù yezh ha program skolajidi trede klas.

A-hend-all, fellet ez eus bet da Varc’harid Siche, hag a oa kelennerezh war al lizhiri klasel, plantañ daveoù da vojennerezh bro-C’hres en he skrid. Dre se, e vez sellet ouzh an tudennoù evel pa vijent traoù bihan ha pell a sell an doueed gresian outo gant kuriusted. Reiñ a ra tro d’ar skrivagnerez da gaozeal eus an tonkad war-eeun, e-lec’h leuskel al lennerien d’en em soñjal. N’em eus ket kavet brav ar meskaj etre an div sevenadur e gwirionez. Se zo kement ha lakaat sukr er soubenn : ponnerraat ha distresañ a ra ar skrid. Met an daveoù gresian n’int ket plezhennet gant peurrest an destenn, neuze e c’heller lenn anezhi hep teurel re a evezh outo ; ar pezh em eus graet.


Bale bro : Kuba, Thailand ha Kambodj, Jakez-Erwan Mouton (2015)

bale-bro-cuba-thailand-ha-kambodjUl levr dichipot, o kontañ hep troidelloù beajoù graet gant ar familh, a zeiz da zeiz. Plijadurus eo ha ne dorr ket ar penn tamm ebet. Pedet e vezer e-barzh ar veaj da heul ar skrivagner, desachet e lagad war-zu an traoù drol da Europiz ha kizidig ouzh Istor ha politikerezh ar broioù a dreuz, abalamour d’e vicher.

Simpa eo da lenn ; ar pezh a brou n’eus ket ezhomm atav da labourat hir amzer war ur skrid evit ma vije dedennus…


Loeiza, Laurence Lavrand (2015)

loeiza-laurence-lavrandDispartiet eo he zud, ha divizet he deus he mamm kuitaat Breizh evit mont d’en em staliañ e… Mayotte ! Start eo evit Loeiza, ha hi merc’h nemeti ar familh, pa zle ober he zistro-skol 6vet klas ken pell eus korn-bro Karaez.

Poan em bez o kompren an darempredoù etre merc’h ha mamm el levr-mañ, ne seblantont ket din bezañ gwall wirheñvel. Emzalc’h ar vamm dre vras a gavan iskis hag un tammig emgar, forzh penaos.

Ar pezh a zo plijus eo e splujer en ur bed all, a weler eo bet amprouet gant ar skrivagnerez hag en deus, ar wezh-mañ, tres ar wirionez. Ul levr jentil eo hag a lak al lenner da veajiñ. Evit ober war-dro kudennoù donoc’h, eo ret gortoz bezañ un tamm brasoc’h eget ar publik bizet gant al levr-mañ (merc’hed 10-12 vloaz).


Nicolas Le Floch 8 : Le noyé du Grand Canal, Jean-François Parot, Frañs (2009)

le-noye-du-grand-canalStaliet klet eo an heuliad bremañ : gouzout a reer mat pe da vare e vo deskrivet ur rekipe, pe da vare e vo roet un ali fur gant Noblecourt kozh, ha kement ‘zo. N’eo ket ken strilhus al levrenn-mañ ha reoù all, p’en em glev a-zoare Nicolas Le Floch gant an holl dud o deus pouez evitañ : divroc’het eo ouzh Sartine kement hag ouzh Aimée d’Arranet, pep tra a ya mat gant e vab en deus kavet ur plas brav el lez ha gant ar vamm anezhañ, spierez e bro-Saoz. Ul levr seder eo en ur mod.

Ne skuizher ket oc’h intrañ ar c’hantved hag ar metoù kinniget, koulskoude. Tost eo Nicolas ouzh ar Roue Loeiz XVI hag ouzh Marie-Antoinette, a vez diskouezet o-daou gant ar sioù istorel a anavezer dezho. Roet e vez eus ar c’hentañ an doujañs a vag ar c’homisar evito, en ur reiñ da gompren ivez, en un doare soutil, ne lak ket e holl fiziañs enno, daoust ma argasfe ar santadurioù-se abalamour d’ar gred en deus outo.

Mont a reer e darempred gant ur bern tudennoù istorel, pe e klever diwar o fenn. Marv Voltaire, bommoù tennet eus Molière e genoù Noblecourt pe e hini Nicolas, bizitadenn e ti an doktor Mesmer… Ur c’hoan a-zoare gant spazharded diwezhañ lez bro-Frañs a bermet gouzout pep tra diwar o fenn : tro da islinennañ o deus ar sonerezh hag an arzoù ur plas brav el levrioù-mañ ivez.

Un anaoudegezh tost eus ar c’hantved a vez savet a bajennad da bajennad. Mont a ra an ober d’ar c’haloup er pajennadoù diwezhañ, muioc’h a suspens enno, ar pezh a uhela c’hoazh live ul lennadenn a oa renket dija e-touez ar re a-zoare.