Ar person touer, Yeun ar Gow (1961)

Ur pezh-choari berr, loc’het diwar ur fed istorel ha skrivet e gwerzennoù.

N’on ket bet entanet gant an istor, met ar pezh zo mat ennañ eo n’eo ket pimpatromel. Diskouez a ra pegen arvarus eo ober dibaboù, n’eus forzh peseurt re e vijent, pa vezer en un endro distabil.

Plijus-tre eo da lenn abalamour d’ar yezh a ziskenn en divskouarn evel mel er gouzoug. Ur c’heriaouegig a zo er fin. Displeget eo e brezhoneg enni ar c’herioù lakaet da ziaes. Hag en ur lenn anezhi, ne c’heller ket herzel ouzh soñjal : Ha ken resis-se e oa ar brezhoneg ? Ur bam !

Emaer pell ouzh ar gont en deiz a hiziv met mat eo al levrig-mañ da dostaat ouzh ar spered kozh. Ken gwir a-fed danvez hag a-fed yezh.


Les livres prennent soin de nous : Pour une bibliothérapie créative, Régine Detambel, Frañs (2015)

Goude un taol-esae kentañ gant levr Marc-Alain Ouaknin e oan bet dipitet gantañ, em bije gellet laoskel sujed ar biblioterapiezh da vont. Met ne oa ket gwalc’het va c’huriusted. Kendalc’het em eus gant hennezh eta.

Keuz n’em eus ket : komz a ra Régine Detambel eus al levrioù hag eus an testennoù en un doare a glot gant ar pezh a c’hourlakaan, a zivinan diwar o fenn. Da skouer pa lavar : “N’eo ket ar pal reiñ ur ster d’ar pezh a lenner, a-wezhioù. Ar glec’hiañ eo a vez klasket, an teuzadur gant ar sinoù war ar bajenn”. Ha dre ma z’aen war-raok ha ma soñjen aliesoc’h-aliesañ : Aze ‘mañ ! Deuet eo ganti ! e soñjen ivez n’eo ket displijus kaout ar muiañ posubl a deuzadur gant soñjoù an aozer.

Pouezañ a ra Régine Detambel war ar fed eo gerioù al lennegezh a c’hell soagnal an dud hag o deus galloud, en ur argas al levrioù o reiñ modoù-implij, kuzulioù war an doare da soñjal pe d’en em ren -menegiñ a ra Paulo Coehlo e-touez ar re-se.

Ma soagn al lenn, ar skrivañ a ra ivez, an darempred tost gant ar bajenn, ar c’hreion : aliañ a ra an adkopiañ barzhonegoù gant an dorn.

Goude bezañ kinniget petra lakaat an dud da lenn evit sikour anezho ha kemeret harp war meur a levr pe a skrivagner o vont a-du ganti e kont Régine Detambel he istor gant al levrioù, dindan un nebeut pajennoù eñvorennoù kreizennet war an tem. Ur misi e oa da lenn.

Treut em eus kavet an hentenn e-keñver bibliotherapiezh koulskoude. Chom a reer war dachenn ar soñjoù, an disklêriañ e garantez d’al levrioù. Lavarout a ra an aozerez ez a da lenn en tiez-retred da vare kleuboù, met n’eus ket doareoù all kinniget.

Laouen on bet o lenn al levr-mañ dre ma kadarna va soñjoù-me, met un tu gin a zo da gement-se : n’en deus ket degaset ur mor a draoù din. N’em eus ket desket kalz tra gantañ peogwir ez eo re heñvel ouzhin.

Ne chom din nemet heuliañ kuzulioù ar chamanez ha splujañ en-dro el lennegezh eta.


Baradoz hag ifern, Jon Kalman Stefansson, bro-Island (2007)

Lakaet e brezhoneg gant Olöf Petursdottir ha Mich Beyer, embannet e brezhoneg e 2019.

Ul levr o reiñ un aergelc’h dreistordinal eo hennezh. Daoust ma vije ur gwir istor o tougen anezhañ, eo ret e lenn a dammoù hir evit kaout amzer da splujañ er bed deskrivet ha d’e dañva don. En em lakaat en ur spered “lenn barzhoniezh” muioc’h eget en ur spered “lenn un istor”.

En em soñjet on, e-kerzh va lennadenn, war ar pezh a ra eus al levr-mañ un oberenn zibar. Dont a ra evit darn eus ar c’hemm etre an natur gouez, dihegar, ha natur mabden gant he gwanderioù hag e zrochderioù. Met estreget se a zo. Soñjet em eus neuze e teue eus an doare ma vesk ar skrivagner ar prederouriezh gant ar pemdez, kontrol d’ar pezh a ra kalz romantourien all. Dre vras, pa lenner ur romant, e heulier un istor hag e vez rasket gant ar skrivagner kement tra ha ne denn ket outañ. Met amañ e vez degemeret ar prederiadennoù evel ul lodenn eus an istor, nemet ar c’hontrol e vije : degemeret an istor evel ul lodenn eus ar prederiadennoù ?

Un dra zo sur, dispar eo an disoc’h. Lakaat a ra an unan e-tal d’e goulennoù diazez war ar vuhez, ar marv, ar garantez, ar gened, ar gozhni. Kriz ha soutil eo war un dro. Ul levr eus ar seurt  levrioù ne vezer ket ar memes den a-raok bezañ o lennet, ha goude. Un taol-kaer, ur skrivagner da heuliañ pizh eta.

 


Amour entre adultes, Anna Ekberg, bro-Danmark (2018)

N’eus ket eus Anna Ekberg. Daou zen a skriv asambles o deus dibabet an anv-pluenn-mañ : Anders Ronnow Karklund ha Jacob Weireich.

Un doare romant-polis eo Amour entre adultes, met savet en un doare divoutin : digeriñ a ra diouzhtu gant ar muntr, a ouezer gant piv eo bet graet. Petra a chom da gontañ eta ? a c’heller soñjal. Met ur bern souezhadennoù ez eus betek ar fin, ha dont a ra an traoù da vezañ krishoc’h a-vuzul ma anavezer ar tudennoù.

Nerzh pennañ ar romant-mañ eo e zielfennañ psikologel. Distreiñ a reer pell e yaouankiz an tudennoù, ha n’eo ket evit netra : pep elfenn a vez implijet a-zoare war-lerc’h.

Pinvidik ha dic’hortoz eo an itrik, skrivet brav. N’on ket kendrec’het penn-da-benn gant ar monedoneoù etre an enseller war e leve ha familh ar muntrer, met degas a ra un draig bennak ouzhpenn, memestra.

Gant ar resis m’eo hent diabarzh pep hini em eus kavet hirig va amzer a vare da vare. Krediñ a ran ez eo kentoc’h dre ma n’on ket boazet da lenn romantoù-polis gant ul lusk ken gorrek. Met dont a ra brav ganto en desped da se.

Ur c’houblad skrivagnerien da heuliañ !

 


100 rimadell evit ar vugale, Mark Kerrain (2019)

Mont a ra Mark Kerrain dre hentoù ha ne vezont ket heuliet kalz : peurliesañ, pa gaver rimadelloù e brezhoneg, ez int traoù dastumet. Dont a ra ar re nevez-krouet-mañ da greskiñ ar bern ha kalz interest a welan dezho. Da gentañ e reont ar pezh a ra atav ar rimadelloù, reiñ c’hoant da vont pelloc’h ganti. D’an eil, ez int bet savet a-ratozh gant ar pal deskiñ un dra bennak, un droienn, un doare frazenn, eeün-tre peogwir ez int evit bugale yaouank-mat. D’an trede eo aes ha modern ar yezh anezho.

Mark Kerrain a anavez mat ar stignoù a gouezh ar vugale enno en ur zeskiñ kaozeal brezhoneg : desavet en deus un toullad anezho, hag un hir a resped kelenner a zo a-dreñv dezhañ ivez. Gellout a reer fiziout ennañ evit deskiñ traoù talvoudus.

Pep rimadell a zo kinniget un enrolladenn anezhi en-linenn, ar pezh a c’hell sikour kalz tud ar vugale war ar pouez-mouezh, an ton hag an distagadur.

Evit un den gour hep bugale n’eo ket ket ken dedennus, marteze, nemet e vije plijet, eveldon, o splujañ en-dro e bed liesliv ar vugaligoù.

Memes ma seblant dister ar jener, e kavan mat pinvidikaat an dastumadeg rimadelloù hag em eus bet plijadur o lenn ar re-mañ.


Pa vehemp bet du-hont, pennadoù-kaoz dastumet get Daniel Carré (1990)

An dastumad pennadoù-kaoz-mañ o deus lakaet ac’hanon da soñjal e pezh-c’hoari Ar Vro Bagan : Divroet. Bet eo Daniel Carré o lakaat tud eus kanton Pleuvigner da gontañ o buhez a-vaez bro, en o yaouankiz, pa z’aent d’ober ar saezonioù e Frañs pe e Jersey. Ul labour a-lazh-korf, pell diouzh ar ger, en un endro divoutin dezho, memes ma z’aent dre goublad a-wezhioù. Neuze e oa ret dezho leuskel o bugale er vro.

En desped da se ez eo chomet un eñvorenn vat evit ar bras anezho, danvez lorc’h. Kemmet eo bet o buhez penn-da-benn gant an toullad bloavezhioù o deus tremenet pell : gounezet e veze ganto daouzek gwezh muioc’h eget ar pezh o dije bet en ur chom e Breizh, lec’h ma ne oa ket labour evit an holl. Ur wezh distro, e-lec’h treuzvevañ, bevañ a-benn ar fin. Gras d’ar berniad arc’hant o doa dastumet eo o doa gellet lod prenañ o zi, sevel gant skeul ar gevredigezh.

Er munudoù pleustrek emañ teñzorioù al levr-mañ. Penaos kannañ e zilhad, labourat dindan urzhioù unan na gomprener ket e yezh, petra veze debret, gant piv, penaos ober pa vezer klañv pe vac’hagnet… Ur vuhez start-kenañ e oa ha lod tud a zalc’h soñj o deus gouzañvet. Echuiñ a ra gant testeni ur c’houblad en doa bet kalz chañs, e Jersey, o vont da labourat meur a vloavezh diouzh renk e ti ur c’houblad frañsizien a-oad ganto, deuet da vezañ mignoned.

Al levr-mañ zo an hini nemetañ, din da c’houzout, o kleuziañ an tu-se eus istor ar vretoned goude an eil brezel-bed. Gwallzedennus, ha prizius.


La méthode Bullet Journal, Ryder Carroll, Stadoù Unanet (2018)

C’hoant em eus bet da lenn al levr-mañ, n’eo ket evit implijout an ostilh, met evit kompren an dud a ra gantañ. Gant Ryder Carroll eo bet ijinet ar c’hoñsept.

Ur souezhadenn vat eo bet evit ar pezh a sell ouzh an displegadennoù.

Ur Bullet Journal zo un doare deiziataer, met savet tamm-ha-tamm hervez ezhommoù an hini a sav anezhañ. Gwelet a ran an diforc’h etre un deiziataer hag ur Bullet evel an hini a zo etre roll an defotadoù, skrivet ganeoc’h ho-unan, hag unan rakvoullet n’ho pije nemet lakaat kroazioù warnañ.

Displegañ a ra Ryder Carroll penaos e aozañ evit ma klotfe eus ar gwellañ gant buhez an unan ha gant e raktresoù, ha war se en deus bet, ha diorroet, ur bern soñjoù talvoudus. Ul levr dedennus-tre eo e-keñver an titouroù pleustrek, memes evit ar re n’o deus ket c’hoant da implijout teknik ar Bullet Journal.

Plijet on bet gant ar fed e vije kreizennet an traoù war tu pleustrek an ostilh, ha n’eo ket war e du arzel : pa glasker petra eo ur Bullet war ar Rouedad e kaver ur mor a skeudennoù bravoc’h an eil re eget ar re all. Techet int da lakaat disoñjal pal ar c’harned.

Anzav a ran on bet hegaset, koulskoude, gant al liamm a vez graet etre aozadur kempenn ar Bullet hag an diorren personel. Bep tro ma z’ae war an tu-mañ e kolle al levr eus e interest. Met n’eo ket re vezant, ha lec’hiet eo er fin kentoc’h.

N’en em lakain ket da sevel ur Bullet Journal, teknikoù all em eus evit merañ va raktresoù, met kavet em eus dedennus al levr-kinnig resis-mañ. En em gavet on gant an hini mat, a gav din, e-touez ur bern reoù all ha n’eus ket kalz danvez enno, war-bouez un nebeut tresoù kinniget.


Nerto, Frédéric Mistral, Frañs (1891)

Unan eus oberennoù brudetañ Mistral eo Nerto. Un hir a varzhoneg eo (4000 gwerzenn), o kontañ un istor epik tennet eus ur vojenn-pobl. O c’hoari, tad Nerto en deus kollet ene e verc’h, a yelo gant an diaoul pa vo 16 vloaz.

N’eo bet miret nag al lusk nag ar rimoù en droidigezh vrezhonek, evit doujañ ster an destenn. N’heller profitañ nemet eus an istor, a vez lennet evel ur romant eus ar mare-se (Alexandre Dumas…). Romantel-kenañ eo ha leun a lammoù-dilammoù.

N’on ket bet evit mirout a gaout souezh : a-benn ar fin, sevenadur okitania zo kalz dianavoc’h din eget hini ur bern broioù all.

Brudet eo bet ar varzhoneg Nerto ha tapet he doa ur priz digant Akademiezh Frañs, ar pezh a zo drol pa ouezer e oa skrivet en okitaneg. Gwiriet em eus, ar priz Vitet n’eo ket ur priz ispisial evit an oberennoù e yezhoù all eget ar galleg met ur priz evit ar skrivagnerien baour dellezus. Marteze e c’hell bezañ displeget gant bezañs an droidigezh gallek e-tal d’an destenn okitanek, en embannadur orin.

Diwezhatoc’h eo aet Nerto da c’hoarigan savet ar sonerezh anezhañ gant Charles-Marie Widor ha krouet e 1924. Levrenn an oberenn, savet gant Maurice Lénat, n’eus ger okitanek ebet ken ennañ.

Ul lennadenn zedennus eo. Dioueret em eus ur pennad-digeriñ bennak, da zisplegañ kenarroud krouidigezh an oberenn ha kenarroud istorel an itrik, lec’hiet tro Avignon er Grennamzer.


Saga Arvorika 2 : Kevrin al Lagad du, Yann-Bêr Kemener (2019)

Disoñjet em boa un tammig istor al levrenn gentañ hag aon em boa e vije diaes adstagañ ganti. Met an itrik kement ha temz-spered an tudennoù a vez degaset da soñj gant ar skrivagner dre ma z’eer war-raok gant an istor, ar pezh a zo mat.

Ne gredan ket e vije bet skrivet ar romant-mañ evit degas fent, koulskoude em bez bet alies e-kerzh va lennadenn, gant darempredoù revel an haroz hag e vignonez Gwenn. N’int ket eus ar re soutilañ. N’em eus netra a-enep met n’on ket sur e oa gant ar pal lakaat al lenner da c’hoarzhin, domaj eo.

Traoù all a gavan un tamm ponner, divizoù diampart a vez klasket fourrañ re a ditouroù enno hag a goll penn-da-benn liv ar wirionez, da skouer.

En desped da se ez eo pozitivel ar sell em eus war ar romant-mañ. Mont a ra an darvoudoù war-raok, ha kreskiñ a ra an haroz, en e vicher, en e benn hag en e zarempredoù. An elfennoù sevenadurel a vez talvoudus ha dedennus. Aes eo da lenn ouzhpenn.

Ha laouen on o lenn estreget lennegezh, traoù evit en em ziduiñ nemetken, a-wezhioù. Gortoz a rin gant mall trede romant an heuliad.


Amzer eurus meche paset, me bourap…, Mari (1976)

Mari oa eus ar c’hroazti, e-kichen ar Faoued, ha ganet e oa bet e fin an XIXvet kantved. Ne gomze nemet brezhoneg. Er bloavezhioù 70 he doa kontet he buhez da Liliane ar Bras, a oa oc’h ober he mestroniezh er Skolveur. Danvez an divizoù a zo bet lakaet dre skrid gant Liliane ar Bras, gant ur skritur fonetek diazezet war al lizherennaoueg klasel.

Va fal, en ur brenañ al levr-mañ, a oa pleustriñ war ar gwenedeg ha kaout plijadur gant ar yezh. Met start-tre eo ar c’hod da lenn. Ret eo bet din kemer amzer, distagañ ar frazennoù en va fenn pe a vouezh uhel evit kompren eus petra e oa kaoz, ha n’on ket deuet a-benn atav. Diaesaet eo bet an traoù din gant ar pezh a lennen evel ur ger hag a oa ur pakad meur a hini e gwirionez, evel “gotayt”, “pwoèm”, “gouywac’het”, “dramnhèk”… mont a ra gwelloc’h-gwellañ e-kerzh al lennadenn peogwir e voazer ouzh an traoù diaes da zigejañ e penn kentañ. Met ur sapre jimnastik-spered eo ! Islinennet e vez bep tro ar silabennoù pouezmouezhiet.

An traoù kontet zo klasel a-walc’h evit seurt levrioù, resisoc’h war poentoù ‘zo -penaos gounit arc’hant gant kezeg, da skouer. Buhezek eo ar mod da gontañ. Ne skuishaan ket o lenn seurt testenioù eus an amzer dremenet ha kompren a ran talvoudegezh yezhel al labour dastum.

Koulskoude ez eo start eo evit Yann lenner dindan ar stumm-mañ. Ma vije adembannet, e vije brav kinnig un treuzskrivañ e peurunvan e-tal an destenn er stumm-mañ.