Flavia de Luce 4 : Vorhang auf für eine Leiche, Alan Bradley, bro-Ganada (2011)

Evit ar pedervet levrenn-mañ e kemer troioù-kaer Flavia de Luce un tres nevez. Echu eo gant ar baleadennoù war gein Gladys. Dont a ra ur skipailh sinema da dreiñ ur film e maner ar familh de Luce, a zo bountet gant an diouer a arc’hant da feurmiñ ha rannañ e di-annez da vare Nedeleg. Lakaat a ra an endro da soñjal e Tintin Bravigoù ar Gastafiorenn, un tamm bihan. Pedet eo holl barrezianiz ar gêriadenn da arvestiñ ouzh ur pezh-c’hoari er maner. Ne c’hellint ket kuitaat anezhañ gant ur gorventenn-erc’h.

Un “huis-clos” evit hor Miss Marple 10 vloaz neuze. N’on ket bet ken bamet rak al levrenn-mañ ha ma oan bet gant ar re all. Kavet eo din e oa hir an traoù d’en em staliañ. Amzer d’ober gwelloc’h anaoudegezh gant tud ‘zo, koulskoude. Soñjal a ra din ne vez ket implijet eus ar gwellañ an dud niverus a zo stanket war al lec’h : dre forzh heuliañ Flavia e kredfer emañ kazi hec’h-unan en ti, da vareoù ‘zo. N’eo ket gwall luziet an itrik, a ziviner aes. Ur suspens a-zoare ‘zo tro ar fin avat.

N’eo ket fall, met n’eo ket ar romant-mañ tre-ha-tre a-live gant ar re all. N’eo ket se a harzo ouzhin da genderc’hel gant ar rummad. Klozañ a ra ar pedervet levrenn-mañ an heuliad lakaet e galleg, evit poent, met e saozneg hag en alamaneg ez eus 7 levr bennak en holl. Ret eo tennañ e vad diganto : n’eo ket gwall yaouank ar skrivagner, ganet ma oa e 1938. Kompren a reer perak emañ en e vleud o teskrivañ buhez ur bugel 10 vloaz tro ar bloavezhioù 50, daoust ma vije-eñ kanadian ha ma vevfe Flavia e bro-Saoz…


Je ne quitterai pas ce monde en vie, Steve Earle, Stadoù Unanet (2011)

Ne ouezen ket tamm ebet piv e oa Steve Earles a-raok lenn al levr-mañ, dre zegouezh, peogwir e kaven farsus an titl anezhañ. Skrivañ n’eo ket ar pezh a ra ar muiañ : ur soner ha kaner “country” amerikan eo da gentañ tout. Dizoloet em eus en ur glask titouroù diwar-benn e vuhez (dirollet !) en deus implijet un dudenn wir en e romant, ar pezh n’em boa ket merzet pa n’anavezen ket anezhañ, daoust ma vije brudet : ar c’haner Hanks Williams, en deus awenet kalz anezhañ a-hed e vuhez soner.

Ur romant iskis eo romant nemetañ Steve Earle ; ur meskaj drol etre hudur ha sakr, lastez ha glander. An haroz anezhañ Doc, zo bet mezeg gwezhall. Etre alkohol ha kokain en deus diskennet holl bazennoù an denelezh ha deuet eo d’ober peñse war harzoù bro-Veksik, en ur c’harter lous, ma kendalc’h gant e vicher gozh e kuzh, pa lak bugale ar gisti da riklañ a-benn kaout peadra da baeañ e strinkelladoù dramm pemdez.

Du eo ken ez eo. Ha koulskoude e erru ur plac’h yaouank a cheñcho pep tra. Evel ur mesiah, e pare ar reuzeudien eus o gwallzechoù. Ar merc’hed yaouank a ziviz cheñch buhez, Doc a ziskrog gant an dramm, a zaskor zoken. Kement-se a oberoù vat a zesach evezh un den a iliz, a c’hoario perzh an diaoul, pa lak an evurusted bresk-se da darzhañ.

Eilet eo Doc a-hed an istor gant tasmant Hanks Williams, a gomz gantañ gant mignoniezh, evel ma rae pa oa bev. Gwelet a ra gant ul lagad tort donedigezh Graciela. Magañ a ra un tamm gwarizi outi, kompren a reer perak er fin.

E-barzh filmoù ‘zo gant Almodovar em eus soñjet en ur lenn al levr-mañ, n’eo ket gwall splann ennañ an harzoù etre buhez ha marv, skiant ha burzhudoù. Kar eo ivez da skridoù John Steinbeck e levrioù evel Tortilla Flat, gant tudennoù reuzeudik enno un denelezh divent. Daoust d’an endro kriz, eo Je ne quitterai pas ce monde en vie ur romant leun a zouster hag a spi.

N’eo ket un oberenn vras, moarvat, met dezhi da vezañ bihan eo leun a vrasded.


La jeune fille à la perle, Tracy Chevalier, Stadoù Unanet (1999)

Ur romant istorel eo, met n’eo ket re builh evel ma c’hellont bezañ a-wezhioù : n’eus ket ur mor a dudennoù, dibabet mat int, hag a-fed istor eo kentoc’h buhez pemdez familhoù metoù disheñvel eus Delft a zizoloer a-dostoc’h.
Tennet he deus Tracy Chevalier hec’h awen eus un daolenn gant Vermeer : Plac’h yaouank he ferlezenn, livet gant Vermeer tro 1665 pa oa en e 3o vloaz bennak. Diwar skeudenn ar plac’h he deus ijinet un istor gwirheñvel ha leun a wirionez, daoust ma ne ouezfe den ebet tra ebet diwar-benn ar plac’h yaouank-se.

Bamus eo an ambiañs hag ar pezh a zeu a-benn ar skrivagnerez da grouiñ ha da lakaat e plas, dindan nebeutoc’h ha 200 pajennad. Skañv ha dous eo, hep bezañ chuchu, ha teurel a ra sklêrijenn n’eo ket war an daolenn-mañ kennebeut, met ivez war ar re all gant Vermeer pa anavezer gwelloc’h an endro a veve ennañ.

Ul lennadenn a galite – ur berlezennig !


Ur person evit enez Sun, Henri Queffélec (1944)

Embannet eo bet an droidigezh brezhonek e 2016.

Kavet em eus kentoc’h plijus al lennadenn abalamour m’eo skrivet ha troet brav al levr. Koulskoude, war ar foñs, ez eus traoù em eus kavet iskis.

Kompren a ran perak eo bet dibabet al levr-mañ da vezañ troet : reiñ a ra ur skeudenn dreistordinal, digredus, eus ar metoù dibar ma oa Enez Sun dindan ar Renad Kozh, hag abaoe ur viken sur a-walc’h : ul lec’h gouez, gant annezidi ken gouez all, suj ouzh froudennoù ar mor hag an avel. Ul lennegezh “vroadel”, en ur mod, da adperc’henniñ gant hor yezh pa ne gomz nemet eus hor bro. Ma.

C’hwezh an XIXvet kantved a zo war an deskrivadenn koulskoude, ur c’hwezh romantel-tre, techet da vont re bell ganti, tost c’hoazh ouzh Anatole Ar Braz pe Victor Hugo. Ar pezh a gont eo reiñ ur skeudenn griz, braouac’hus, a sko an ijin. Un doare ha ne glot ket mui tre-ha-tre ouzh ar pezh a c’hortozer en deiz a hiziv. E gwirionez, e oan engortoz eus un destenn modernoc’h.

An eil tra en deus lakaet ac’hanon diaes eo m’eo bet dibosubl din en em hevelebiñ ouzh an haroz. Ar paotr a gemer ar garg a berson evit sikour, met mesket eo ivez gant ur c’hoant uhelaat, daoust ma vije glan a ene diwar ar c’hentañ sell. Un estrañjour eo chomet din penn-da-benn. Pa soñjan, eo marteze an dra-se, ar fed ne vije ket re vanikean, a ro e dalvoudegezh d’an oberenn, met n’em eus ket kavet klet bezañ o lenn.

Hag an trede tra, a c’hell seblantout dister met en deus lakaet ac’hanon da brederiañ, eo ar fed e vije bet krouet an ezhomm beleg gant an Iliz, hag e vije bet dilezet ar paourkaezh tud-se gant o sec’hed a lidoù hag a draoù sakr, hep damant ebet ouzh ar pezh a c’hellent santout. N’eo ket tre tem al levr, met chomet eo ar soñj-mañ war va spered ha direnket on bet gantañ.

E berr gomzoù, dic’hizet, direnkus, met skrivet ken brav m’eo un drugar e lenn.


L’appel du coucou, Robert Galbraith, Rouantelezh Unanet (2013)

Romant-polis kentañ J.-K. Rowling eo, dindan an anv-pluenn Robert Galbraith peogwir he doa c’hoant da c’houzout penaos e vije degemeret he levr hep diazezañ e soñj war brud Harry Potter. C’hwitet an taol, evel-just. Re a c’hlaou en doa an ti-embann da rastellat evit chom feal d’ar promesa graet d’ar skrivagnerez… Ha ret eo din anzav ne vijen ket bet o lenn L’appel du coucou pa n’em bije ket gouezet e oa bet skrivet ganti. Ne gavan ket desachus an titl, ha tremen a ra ar bras eus an istor en ur metoù n’on ket tomm outañ : hini ar c’hiz.

Cormoran Strike, haroz ar romant, zo detektiv prevez. 7 levr diwar e benn he deus bizet J.-K. Rowling skrivañ ; erru eo d’an trede embannet en deiz a hiziv.

D’ar mare ma krog ar romant emañ Cormoran en ur pleg diaes. Soudard a vicher eo bet en Afghanistan, m’en deus kollet un tamm eus ur c’har. Emañ o paouez kuitaat ar vaouez a gare hag a oa o chom en he zi. N’en deus ket arc’hant, ha rouez eo al labour. Ur sekretourez, Robin, a zeu da sikour anezhañ dre zegouezh ha ne gred ket he lakaat er-maez diouzhtu daoust ma n’en dije ket peadra d’he mirout pell. Chom a ra gantañ amzer e enklask diwar-benn ur vaouez yaouank du, manikin diouzh he micher, a zo tremenet dre brenestr he ranndi. He breur John ne fell ket dezhañ asantiñ da zisoc’hoù ar polis a gomz eus un emlazh ; sur eo eo bet drouglazhet.

Kaset on bet gant va c’huriusted e penn kentañ, o klask er pajennadoù munudoù a c’helle degas soñj eus amzer-dremenet glorius J.-K. Rowling hag he Harry Potter. Kavet em eus, evel-just, evel e kentañ kejadenn Robin ha Cormoran, pe e kleñved ar vamm a red penn-da-benn ar romant… Met buan em eus paouezet gant ar jeu-se evit en em reiñ korf hag ene d’al lennadenn. Dreist eo tudenn Cormoran, en deus bevet a-walc’h a draoù evit gellout hevelebiñ gant n’eus forzh piv. Soutil eo al liamm a vez gwiadet etre eñ hag e sekretourez tamm-ha-tamm. Paket on bet gant an itrik da vat ha n’em eus ket gellet diskregiñ dioutañ a-raok gouzout an diskoulm. Teuzet eo ar sell kritik a daolen war an traoù da heul. Ur romant-polis mat he deus savet J.-K. Rowling, pa n’eo ket chomet war live ar fedoù nemeto ; aet eo don e psikologiezh an tudennoù hag ar pezh a stag an eil re ouzh eben -evel m’he doa graet en Une place à prendre, met gant un istor dedennusoc’h a-bell.

Gant se, on sur e lennin an heuliad a-bezh bremañ !


Ameli Penn-Koumoul : Labour ha dilabour 1 ha 2, Maguy Kerisit (2010, 2011)

Un istor hiroc’h eget boaz a ginnig Maguy Kerisit amañ, setu perak eo bet embannet dindan div levrenn ha n’eo ket unan. Koshaet eo Ameli. Echu eo ar skolaj ganti, emañ o vont da gregiñ gant al lise. Monedone a ra an istor etre kudennoù labour he zud ha kudennoù labour ar re yaouank a oad ganti, ar pouez en deus an hent micherel dibabet war ar vuhez diwezhatoc’h, hag an doare ma ra plas pep hini d’ar soñj-se war ar pemdez. Ameli zo paket gant soñjoù all eget labourat, koulskoude, pa rafe, e teufe a-benn moarvat. He c’harantez nevez, ar c’hoariva, kemeret da zanvez diret, a vounto anezhi da zerc’hel krog. He c’henitervez Manu a labour evel ur marc’h, evit un eostad kalz re dreut. Petra ober, kuitaat an hentad klasel evit mont war ur vicher ? Se a zo bet graet gant Yanis, dousig Ameli, en deus adkavaet war un dro fizañs ennañ ha raktresoù evit an dazont.

Evit krennarded oadetoc’h eo an istor-mañ eget ar re a oa a-raok. Krog eo Ameli hag he endro yaouankizoù da sellet war-zu an dazont. Anv a zo eus evaj, butun ha darempredoù revel. War he c’hoar e vrasa Ameli, dousigoc’h eget ar re all marteze, met a-benn ar fin emañ a-reze ganto.

Plijus eo da lenn, chom a ra jentil met pakañ a ra mat ar pezh a zo pouezus e buhez ar re yaouank, ha sklaer eo int koñsernet holl gant ar sujedoù a zo anv anezho.  Krediñ a ra din e c’hell bezañ dedennus evit skolajidi trede, pe eilvet klas zoken, daoust ma ne welfen ket mat penaos e c’hell bezañ meret ar fed e vije div levrenn oc’h ober an istor glok. Mat eo na sujañ ket betek re d’ar furmoù roet, koulskoude, evit ma chomfe plas d’ar skrivagner d’en em ziskuliañ hep re a gabestroù.

 

 

 

 

 


Un homme de tempérament, David Lodge, Rouantelezh Unanet (2011)

Ur vuhezskrid romantaet, doare Herve Gouedard, eo a ginnig David Lodge amañ : buhez ar skrivagner saoz H.G.Wells. Daou abeg d’an nebeutañ em boa da vezañ dedennet gant al levr. Gouzout a ran eo barrek-kenañ David Lodge, ha goude va lennadenn on sur ne veskin biken ken H.G. Wells gant Orson Welles, ar pezh a raen c’hoazh un tamm bihan, n’eo ket abalamour d’o skridoù, met abalamour d’o anvioù a son tost-tre em divskouarn.

Gwelet e vez el levrlennadurezh puilh roet e fin al levr ez eus bet savet ur bern studiadennoù hag embannadennoù a bep seurt diwar-benn H.G. Wells. Al levr-mañ, gras da ijin David Lodge, a ro ar skeudenn bersoneloc’h anezhañ eget ur studiadenn. Kroget en deus H.G. Wells e vuhez er baourentez. Sachet eo bet diouzh ar vouilhenn gant ur spered lemmoc’h eget hini ar bras eus an dud, ur volontez start hag un donezon dibar war ar skrivañ. Stummet eo bet e demz-spered gant e vugaleaj reuzeudik, en deus roet lañs dezhañ da ren ur vuhez divoutin.

Ouzhpenn m’en deus ijinet traoù a-raok ma vije eus outo (ar vombezenn nukleel, ar brezel dre mekanikoù-nij) en deus bet ul levezon kreñv ha padus war ar remziadoù o deus lennet e levrioù a-vuzul ma vezent embannet. Stourmet en deus evit droedoù ar merc’hed hag evit ur sekselezh digoroc’h, hag evit traoù all ivez p’en doa ur pouez politikel. Dizoloet em eus ur bern traoù diwar e benn. Ar pezh a lak kalz pebr el levr, avat, eo e vuhez prevez. N’en deus ket paouezet da vagañ karantez ouzh merc’hed yaouank. Ur meulgan eo al levr-mañ ouzh ar pezh a anver bremañ “sapiosekselezh”, an dud ne c’hellont karout unan nemet ma vez dreistsperedet… Fresk ha laouen eo dezrevell e garantezioù diniver, gant e eil wreg e foñs, Jane, hag a asante d’e froudennoù daoust da bep tra.

Ken gwallzedennus eo al levr hag ur romant, met gwelloc’h dre ma vez desket traoù fetis ennañ. Un dro vat !


Ar vicher, Mikael Madeg (2014)

Alies, pa lennan levrioù ‘zo gant Mikael Madeg, e sav c’hoant ennon da gemer ur c’hreion ha da varrenniñ kement tra a santan evel a « re » evit heuliañ an istor. Re alies e vez distrempet anezhi gant distroelloù hir, ha debron a sav em bizied d’he lakaat da dizhout he stumm retañ. Ar boelladenn-mañ ne ran nemet dre spered, evit diverrañ un amzer a gavan re hir gant ul lennadenn ha ne leugn ket penn-da-benn va soñjoù.

Un afer a zibaboù eo al lennegezh evidon. Lennegezh ‘zo en danevelloù-mañ, n’eus mar ebet. Met an dibaboù, pa vez anezho, a vez graet re alies gant an heskennerezh, hag an oberenn arzel gortozet ne vez nemet dispis.

War un dro ez eus pinvidigezh er mor a c’herioù hag a frazennoù-se. Ne zisoñjan ket ar pezh a zlean da skridoù Mikael Madeg abaoe ar romant kentañ em boa lennet gantañ, Tra ma vo mor, e 1997. Ha daoust d’ar sioù a gomzan diwar o fenn, e kendalc’han da gaout plijadur o lenn e labour. Gouzout a ran resis pegoulz em bez c’hoant da lenn se, ha pegoulz n’em bez ket. Leuskel a ran va daoulagad d’ober o labour ha va empenn da gantren, da heul rambreadennoù brokus ar skrivagner. Se zo evel selaou ur vignonez re hir he zeod ha respont « ya » ur wezh an amzer. Kompagnunezh ‘vez, ha n’eus ket d’en em reiñ betek re d’an eskemm, pa vezer un tamm digas ouzh ar sujed…

Un nebeut danevelloù a glot eus ar gwellañ gant titl an dastumad : Devez ar sina, Pa ra noilh… (o lavaret he seizh gwirionez d’ar gelaouenn Al Liamm, war un ton em eus kavet farsus), Ar foerell gant e bluenn... A-us d’ar re all e lakafen An droiad e Banneg, on bet plijet enni gant ar cheñchamant savboent hag ar fin dic’hortoz. Ur velkoni dous a evod diouti. Deuet eo brav Domani an dour hag ar vein gant ar skrivagner ivez ; skridoù personeloc’h eta, en deus gouezet enno chom gant e roudenn ha kinnig traoù muioc’h « echu ».

Ur meskaj a draoù plijus ha displijus avat. N’eus nemet ur wezh staliet e-barzh lusk ispisial ar skrivagner, goustad ha diwirion, e c’heller tañva talvoudegezh e skridoù, a red enno ur fent hollvezant. N’o c’havan ket fall.


Dogan, Jakez Riou (1943)

Ar pezh-c’hoari-mañ n’eo ket da renkañ e-touez oberennoù bras Jakez Riou. Berr-kenañ eo, dija, ha n’eus ket kalz danvez enni.

Gwelet a ran anezhañ kentoc’h evel ur farsadenn, ur “private joke” etre daou vignon o doa miret spered lamponed : Jakez Riou ha René-Yves Creston, en doa graet an tresadennoù da heul an destenn (e-touez tudennoù ar pezh-c’hoari ez eus un arzour, anat eo perak). Ar re-se n’int ket bet adkemeret evit an embannadur-mañ, ar pezh a zo domaj. N’o doa ket klasket an daou vignon lakaat embann o “oberenn” kennebeut. Kavet o doa farsus-kenañ an darvoud, a ouezent marteze muioc’h eget ar pezh ne lavaront diwar e benn, ha savet e oa bet ar pezh-c’hoari evit reiñ ton dezhañ ha c’hoarzhin etre mignoned.

Un nebeud damc’herioù farsus a zo, eskemmoùoù skañv, lakaat a ra da c’hoarzhin pe de vousc’hoarzhin, ar pezh a oa ar pal. Interest pennañ ar skrid n’emañ ket amañ ken en deiz a-hiziv, a gredan. Sikour derc’hel soñj eus an taol disujidigezh aroueziek ma oa tarzhadenn monumant ar vezh, ne lavaran ket.


Evit an eil gwech, Per Denez (1943-1966)

El levr-mañ, embannet e 1982, eo bet strollet danevelloù a oa bet tu da lenn e kazetennoù liesseurt. Daoust hag alese e teu an titl ?

8 danevell a zo ennañ. Ar re wellañ ha niverusañ, 5 anezho, zo istorioù polis. Diskouez a ra kalz ijin Per Denez, hag ur soursi eus ar munudoù a ra eus lod eus ar skridoù-se testenioù eus un amzer bet. Pled a daol atav ouzh psikologiezh e dudennoù, ouzh an aergelc’h, an endro. An ober n’eo ket ar pep pouezusañ, daoust ma vroudfe al lennadenn eus ar c’hentañ.

An teir danevell all n’eo ket unvan o zemoù : Rozenn diwezhañ an hañv a gont ur garantez he dije gellet genel ; Dlead pemdeziek a gendrueza war stad ur plac’h yaouank souten a familh ha ne c’hell ket mont da ebatal gant tud eus he oad ; Marv ar soudard a lak ar biz war ur gudenn amjestr : mervel evit ar vro… nemet un touell e vije ? An hini dedennusañ da chaokat soñjoù, marteze.

Santout a reer en danevelloù-mañ levezon Roparz Hemon, a gav din, ha personelezh ar skrivagner e-unan. E zoug d’ar muntroù, e gizidigezh ouzh ar bed tro-dro dezhañ en deus sellet pizh outañ evit e zeskrivañ… N’int ket pennoberennoù, marteze, met mestroniet eo o skritur ha plijadur ‘zo ouzh o lenn, daoust ma vije c’hwezh ar c’hozh ganto un disterig : lod eo eus o hoal.