Marv an arc’heskob, Peter Tremayne, bro-Saoz (1995)

41101_1Troidigezh brezhonek al levr-mañ zo bet embannet e 2016 da heul 2 romant all eus an heuliad.

Er bloavezh 664 e tremen darvoudoù ar romant-mañ, ha penn-da-benn e Roma lec’h m’eo bet kaset Fidelma da gannad evit ur gefridi ofisiel a sell ouzh ar pab.

Seul vuioc’h ez an war-raok en heuliad-mañ, seul bisoc’h. Krog on da vezan hegaset gant techoù ‘zo a-berzh ar skrivagner kement hag a-berzh an troer.

M’eo luziet an itrik, eo klasel betek re an doare d’he c’hinnig. Evit kemer ur skouer, hini disparti Fidelma diouzh Eadulf war ar c’hae e fin ar romant, em boa ar santimant da vezañ o sellet ouzh un telefilm eus ar rummad B, ne vanke nemet ar violoñsoù… Hag ar senennoù zo gortozabl re alies, daoust ma vije poellek ha fin an itrik ha ne vije ket aes da zivinout a-raok diskuliadenn veur Fidelma, en eil pennad diwezhañ. A-benn ar fin en em c’houlennan hag-eñ n’eo ket bet awenet betek re, en e stumm, framm an heuliad-mañ gant sevenadur an tele amerikan.

Ar brezhoneg implijet  zo ken muzuliet all, betek bezañ reut. Ur skouer c’hoazh : Peter Tremayne a lak kalz a aked o teskrivañ neuz dremm an dud a lak er jeu. Sikour a ra Fidelma da ziluziañ kevrinoù ‘zo pe d’he hentañ war-zu ar c’hlask-mañ-klask. E buhez mab-den ar studiadenn-se a vez graet ken prim ma ne vez ket emskiantek a-berzh ar seller a-wezhioù. Ma vez troet e brezhoneg gant gerioù eo ret da vont d’o c’hlask er geriadur evit o c’hompren (pe divinout ar pezh a dlavezont), e vez kollet kalz eus al lusk hag eus resisted an destenn…

Ha koulskoude, laouen-bras e vezan gant al levrioù-mañ. Reiñ a reont din ar santimant da zeskiñ traoù, d’en em lec’hiañ gwelloc’h en Istor. Gwallzedennus eo pourmen e Roma ar VIIvet kantved, tañva an ambiañs, heuliañ iriennoù savet gant tud dezho a bep seurt kredennoù hag interestoù. Teurel a ra ur sapre sklêrijenn war ar maread istorel imbourc’het. Abalamour da se e kavan prizius al levrioù-mañ, hag an traoùigoù em eus da rebech dezho n’o deus ket kalz pouez, a-benn ar fin : spi em eus e kendalc’ho pell Jean-Michel Mahe gant e labour treiñ.


Mord ist kein Kinderspiel, Alan Bradley, bro-Ganada (2009)

flavia-de-luce-2-mord-ist-kein-kinderspielEilvet romant an heuliad “Flavia De Luce” eo hennezh. Ur c’houblad margodennerien a zegouezh e kêriadenn Flavia, ha ne goll ket amzer evit magañ mignoniezh ouzh ar vaouez…

En enklask-mañ en em vesk gant soutilded ur muntr a-vremañ hag unan bet. Firbouchal ha fistoulat a ra Flavia a-gleiz hag a-zehou gant poell hag herrded, ar pezh a lak anezhi par d’ur Miss Marple oadet a 10 vloaz. Tennañ a ra d’ul logodennig ivez, abalamour d’he zech da antreal e ti an dud hep gouzout dezho da glask prouennoù : magañ a ra brav ar suspens ! Implijet e vez eus ar c’hentañ donezon hag interest an harozez yaouank evit an taolioù-arnod kimiek, ha peadra he deus da gelenn o micher betek d’ar boliserien a-benn ar fin.

Gwelloc’h-gwellañ e anavezer tud ar gêriadenn ha familh Flavia, a ya war ledanaat. Ouzhpenn d’an ijin ha d’ar blijadur o lenn un oberenn frammet evel unan glasel, e kaver ur bern daveennoù da oberennoù all ; lennegel peurgetket. A-wezhioù e vezont anvet, met a-wezhioù e kredan gwelet heklevioù tanav, soutiloc’h ivez. N’on ket sur. Ar pezh a zo anat, eo eo bet maget oberennoù Alan Bradley gant ur sevenadur fetis. Pinvidik int, ha ne zisoñjont ket ar fent ur wezh an amzer. Krog on da vezañ sot gant an heuliad !


Beaj Lakvern, Ewen Jacq-Perrot (2015)

beaj-lakvernA-fed temoù e kendalc’h Ewen Jacq-Perrot da ergerzhout temoù ha n’int ket hentet gant kalz tud e brezhoneg, ar pezh a zo plijus. Lakvern zo un diouganer yaouank, kontet e vez e veaj-deskiñ el levr-mañ. Dedennus eo, orin ha skrivet brav.

N’eo ket ur souezh, avat, e vije ken tanav al levr : graet eo bet elipsoù e lec’hioù un tamm dic’hortoz hag a vije bet gwelloc’h kontañ e stumm senennoù a-wezhioù, a gav din. Muioc’h a senennoù bevet, divizet, a vije deuet mat ivez evit terriñ untoniezh an dezrevell a-wezhioù. Peadra zo da gompren an istor memestra, fasil, met ar santimant a chom goude serriñ al levr eo n’eo ket bet peurechuet ar skritur a-raok kas da embann ; ar pezh a gavan domaj. Ret eo gouzout e vez hir-mat an istorioù moliac’h peurliesañ, ne vije ket a-enep ar c’hiz diorroen muioc’h eta.


Nolwenn, Bim hag al laer, Annie Coz (2016)

nolwenn-bim-hag-al-laerUr romant dedennus, a zeu da heul an hini kentañ skrivet gant Annie Coz : Milio hag ar viziterien noz, pa vez adkavet lod eus an tudennoù, ha pa vije a-dreñv al leurenn. Miret e vez an endro hag an ambiañs eta.

Netra da lavaret war an istor, skrivet gant ampartiz hag eo bet taolet pled enni da chom tost ouzh sujedoù o deus pouez e buhez ar grennarded yaouank : liamm gant al loened, kudennoù raket, mignoniezh.

Ma z’eus un dra a zirenk ac’hanon un disterig (met pas kalz, peogwir e klot gant va yaouankiz din-me, a-benn ar fin), eo ar fed e vije blaz ar c’hoz war ar metoù deskrivet. Da skouer, kaout intrudu a-walc’h da sevel ur c’hlub evit rastellat arc’hant da sikour bugale Afrika, evit bugale ken yaouank, a gavan drol, pe d’an nebeutañ diamzeret. Ne ziskouez ket ar vugale-se bevañ en ur bed ma ne soñjont nemet er genrouedad, en o hezoug pe er merkoù a c’hellont dougen er skol. Daoust hag-eñ e vint gouest da stagañ a-walc’h gant an harozed kinniget daoust da se ? emichañs…

Bommoù ‘zo a gavan deuet gwelloc’h eget re all : ar prantad suspens er vered, da skouer. Hag an itrik zo ijinet brav penn-da-benn.

Evit tud gour, d’an nebeutañ, eo ur blijadur Nolwenn, Bim hag al laer da lenn.


Mignoniezh dic’hortoz, Anthony Renaudin (2016)

mignoniezh-dic-hortozN’eo ket lufrus an titl, met kavet em eus mat-tre ar romant-mañ e meur a geñver.

Diroudennet en deus Anthony Renaudin tem klasel ar vignoniezh etre ur bugel hag ul loen evit e nevesaat hag e lakaat da vezañ dedennusoc’h hag ekzotek. Kontañ a ra an istor ur gejadenn etre ur paotrig hag ur marmouz bet dilezet en ur c’hoad eus Breizh. Ur soñj dispar eo, ha sur da dizhout e bal, pa ouezer pegen tik eo ar yaouankizoù ouzh al loened.

An displegadennoù roet er fin a ziskouez eo gwirheñvel a-walc’h an degouezh ; hag al levr en e bezh zo ur plede skañv evit droedoù al loened : un danvez ha ne vez graet anezhañ gwezh ebet e brezhoneg, din da c’houzout.

Plijus eo da lenn, daoust ma kavje din e vank ar stil a zivizoù, dreist-holl evit an oadoù-se (6vet ha 5vet klas ar skolajoù). Displeget e c’hell bezañ gant an istor e-unan, met un tamm unton e tiskouezh bezañ a-wezhioù, doareoù a vije da lakaat muioc’h a vuhez e senennoù ‘zo.

Ul levr mat eo, forzh penaos, hag estreget evit bugale en do ebat ouzh e zizoloiñ.


Ti e voledoù glas / Kevrin an dourdu, Riwal Huon / Armel Le Sec’h (2016)

ti-e-voledou-glasDiv zanevellig zo bet strollet el levrig-mañ, disheñvel an eil diouzh eben met gant perzhioù mat evit pep hini.

Ti he boledoù glas, gant Riwal Huon, en deus lakaet ac’hanon da soñjal en un enklask-polis renet gant skolajidi em boa lennet e galleg pellik ‘zo. Aze eo bugale ur skol kentañ derez a unvania o nerzhioù evit respont d’ur galv-sikour taolet gant unan bennak dianavez. Ar pezh a zo deuet brav gant ar skrivagner eo en deus taolennet un istor eoriet en amzer-vremañ, pa vez lakaet ar vugale e surentez e-barzh ar skol e-pad an arsailh-polis tre evel pa vije graet e kenkaz ma vije un terorist bennak o klask jeu ouzh ur skol.

En eil istor eo ur veajig en amzer a vez kontet gant Armel Le Sec’h : tennañ a ra da istorioù La cabane magique. Ar pezh en deus plijet din, ar wezh-mañ, eo an eoriañ a-fed lec’h, hag an daveoù istorel da dud a zo bet anezho da vare Anna Breizh.

Daoust ma vijent bourrus dija, danvez a-walc’h a vije bet da hiraat an div istor-mañ evit reiñ muioc’h a gorf dezho, p’emañ en o bleud an daou skrivagner-mañ gant ar yezh ha gant ar frammañ testennoù. Met un dibab e c’hell bezañ, kinnig skridoù berr, da vugale a zo o pellaat muioc’h-mui diouzh al lenn, dreist-holl e brezhoneg : marteze e vo aesoc’h da implijout an ostilh m’eo al levr-mañ, gant ar skolajidi.


Anciennes complaintes de Bretagne, troet gant Andre Markowicz ha Françoise Morvan (2010)

anciennes complaintes de bretagneSavet eo bet al levr-mañ a-benn reiñ un tañva eus pinvidigezh ar gwerzioù d’an dud ha ne gomzont ket brezhoneg : kinniget eo testennoù ar c’hanaouennoù e brezhoneg, e-tal da bep hini un droidigezh gant Françoise Morvan pe gant Andre Marcovicz.

Kempenn eo ar brezhoneg ha bras e blas. Pinvidik eo an dastumad, bet strollet ennañ ar c’hanaouennoù skoüsañ hag heverkañ a zo bet gellet kavout : dedennus an istorioù kontet ha skrijus a-wezhioù. Klasket eo bet o renkañ dre dri dem bras : Le légendaire, la chronique du temps, récréations lettrées

Daoust da se ez eus un nebeut traoù on bet displijet ganto un tammig.

Da gentañ, n’on ket deuet a-benn d’en em dommañ tamm ebet ouzh al luc’hskeudennoù e gwenn-ha-du zo bet lakaet da skeudennaouiñ an traoù. Reiñ a ra ur blaz re deñval d’an hollad, ha re ziamzeret en ur mod. Tennañ a reont holl ouzh delwennoù ilizoù.

Kavet em eus un tamm c’hwezhet an droidigezh a-wezhioù, evit ober allaz da zivskouarnioù ar c’hallegerien emichañs : gwezhave, ne oan ket a-du tamm ebet gant ster ar frazenn-mañ frazenn zoken. Ha soñjet em eus e oa un tamm iskis lakaat ur gwerz gant Prosper Proux da gurunenniñ al levrenn : re vras eo al lamm en amzer evit chom hep noazhañ ouzh unvaniezh an dibab. Re dreut e vije bet an drede lodenn hepti, moarvat…

D’am soñj eo ul levr-pont, da zesachañ tud ‘zo war-zu sevenadur Breizh ha war-zu ar brezhoneg. Savet gant arbennigourien hep bezañ ken arbennig-se : santout a reer ar c’hoant ober lez. Met n’eo ket fall en holl.


Ar suner-levrioù hag Ur blouzenn evit daou, Eric Sanvoisin, Frañs (1996 ha 1998)

suner-levriou_0 Gant an daou levr-mañ, erbedet gant an deskadurezh-stad hag implijet forzh pegement er skolioù kentañ derez adalek ar CE2, e krog Mark Kerrain en un heuliad hir, a vo kendalc’het gantañ betek penn emichañs !

Ar romantoù bihan lusket-se a gont istor ur paotrig ne blij ket dezhañ lenn. Ar c’hontrol-mik eus e dad, ken tik gant al levrioù m’en deus graet e vicher anezho. Un deiz m’emañ Odilon oc’h enouiñ e levrdi e dad e wel un den iskis o hentañ an alezioù. Gant ur blouzenn, e sun al liv zo el levrioù evit en em vagañ. Ur suner-gwad eo e gwirionez : ur c’hleñved en deus rediet anezhañ da heuliañ ar reolenn-voued ispisial-mañ.

Plijet e vezen e galleg, plijet on ivez e brezhoneg ! Met dre al levrioù-mañ e veizan an diforc’h a live zo etre live lenn ar vugale en div yezh. Skrivet eo war ar golo “adalek 7 vloaz”, met mat e vije da vezañ implijet e 6vet pe 5vet klas ar skolajoù, hag e vije desket traoù gant ar skolajidi c’hoazh.suner-levriou-2

An eil romant n’eo ket fall kennebeut, lakaat a ra da soñjal e romantoù karantez- ‘zo eus “J’aime Lire”(anat eo e vez divinet an disoc’h gant an dud gour, met n’eo ket skrivet a-ratozh evito, ne vern eta !). Ar re all n’anavezan ket, gortoz a rin e teuint er-maez e brezhoneg evit o dizoloiñ. Miret eo bet ar skeudennoù orin, e liv, war bep pajenn, ar pezh a ro levrioù kaer hag a zesacho aes evezh ar re yaouank.

Ar skrivagner, Eric Sanvoisin, en deus bet 9 bugel bennak. Daoust ma vije ganet e departamant an Drom, ul lod anezho a zoug anvioù brezhoneg peogwir emañ o chom hag o labourat e Breizh, e levraoueg-kêr Sant-Brieg.


Mari-Vorgan ar Glandour, Goulc’han Kervella (2016)

mari-vorgan-ar-glandourEvit ar pezh a sell ouzh an tu pedagogel, n’eus netra da rebech ouzh al levr-mañ : gellout a reer harpañ war ar romant evit lakaat ar gaoz gant ar re yaouank (4vare-3de klas kentoc’h, ma n’eo ket koshoc’h) war ur bern sujedoù a denn da ekonomiezh Breizh, d’ar saotradur, ha tostoc’h ouzh va c’halon, da romant Roparz Hemon Mari-Vorgan. Ur seurt kerentiezh a zo ivez gant istor Glas Meur Luc Besson a bermet sevel liammoù dedennus gant ar c’hleweled… Ha n’eo na brezhoneg saout, na brezhoneg moc’h a vo lennet gant an deskarded el levrig-mañ, se zo sur.

A-hend-all n’em eus ket kavet dedennus-tre an istor, daoust ma vije ur meni enklask-polis o klask broudañ da dreiñ ar pajennoù memestra… hag ar meskaj gwirvoud ha faltazi n’eo ket eus ar soutilañ.

Digomprenus eo din e vije bet harzhet ouzh TES embann ar romant-mañ : n’eo ket un oberenn stourm, estreget ar fed e vije skrivet e brezhoneg…

Ul levr mat eo evit an implij eo bet dediet dezhañ, ha mat pell ‘zo !


Bara, deskadurezh, frankiz, Petros Markaris, bro-C’hres (2012)

bara-deskadurezh-frankizSeul vuioc’h e lennan al levrioù-mañ, seul welloc’h o c’havan.

Betek-hen e oa ar c’homisar Karitos test eus an enkadenn ekonomikel, setu ma teu da vezañ e lod ivez : ne vez ket mui paeet war e labour. Al levr-mañ em eus kavet dezhañ tres ur romant post-apokaliptek a-wezhioù. Sistem D, bitelladurezh, kenskoazell etre an dud er familhoù hag er c’helc’hioù mignoniaj evit pennata ouzh ar c’hudennoù arc’hant ha lojeiz…

N’eo ket ken pouezus an enklask-polis hag an endro sokial hag ekonomikel deskrivet. Kaset eo gant ampartiz koulskoude, ha dav eo din lavaret on bet souezhet gant an disoc’h. Er gevredigezh direoliet-se e koll ar mad hag ar fall o zalvoudegezh tamm-pe-damm. Reiñ a ra danvez preder, ouzhpenn bezañ dudius.

Trede levr un trifezh eo… met e gwirionez ez eus ur pevare hini er rummad. Emichañs ne droc’ho ket Alan Botrel e lañs hag e vo moullet a-benn bloaz !