Category Archives: Breizh

An Antekrist, Tangi Malmanche (1950)

Ur pezh-c’hoari nebeut anavezet, digant unan eus hor c’hlaselañ dramaourien.

Kavet em eus plijus lenn un doare personel eus an istor, anavezet dreist-holl dre ar werz dediet da Fontanella er Barzaz Breiz. Ober a ra kazh an divizoù, dreist-holl p’emañ Mari vihan er jeu. Plijet on bet oc’h en em gavout er manerioù gant an tudennoù hag oc’h ijinañ an endro gras da zidaskaliezhioù deuet brav o tisplegañ ar c’hoarioù-gouleier pe ar sonioù a-dreñv. Mat eo, emaer er jeu.

Bez em eus bet tro d’en em c’houlenn hag-eñ ne oa ket Mari ur seurt pimpatrom eus an doare ma weler Anna Breizh, en ur mod. Ur plac’hig glan, uhel he fenn, bras he c’halon ; ur skouer a vertuz, memes evit ar re a glask profitañ diouti… Ur skeudenn a dizh ar gwenn hep mar eta. Met ur savboent personel n’eo ken, n’eo ket skrivet tamm ebet en destenn.

Evit distreiñ d’ar pezh-c’hoari, ret eo din anzav n’em eus ket komprenet gwall vat da be lec’h en doa c’hoant Malmanche da gas an dud gant e istorioù teologel. Ententet em eus an dezenn, met n’he deus ket kalz ster evidon, ha n’he c’havan ket pouezus. Padal eo war se en doa c’hoant Malmanche da zesachañ an evezh dreist pep tra… Pep hini a raio e soñj, forzh penaos eo berr ha diskuizhus da lenn.

Advertisements

Kalonya, Youenn Kervalan (2017)

Anv-pluenn Ronan an Henaff eo Youenn Kervalan, ur skrivagner a ra e doull el lennegezh vrezhonek abaoe meur a zek vloaz.

Kinnig a ra e-barzh Kalonya ur sammad eus e varzhonegoù. Ul levr souezhus eo, dre e vent dija (ur 500 pajenn bennak), ha dre e vod ivez. Chom a ra eleveziek ar skrivagner peurliesañ, met echuet e vez al levr gant ar santimant d’e anavezout. Dispakañ a ra e soñjoù, e garantezioù, munudoù pemdez, betek reiñ ur poltred klok-rezonabl anezhañ.

Ar ger “klok” a glot madik gant va santimant diwar-benn al levr-mañ, ha gant ar pezh a gomprenan en deus klasket ober : un dastumad klok eus e varzhonegoù. Paotr al listennoù eo ivez, evel ma weler e kalz eus e skridoù : prederiet eo gant ar c’hoant da ziskouez, da zispakañ, hep disoñjal tra pe dra. Ur varzhoneg skouer eus se zo Treizherien levrioù, lakaomp, met kavet e vez en ur yoc’had anezho.

Rannet eo al levr dindan peder lodenn : A Bed, B Bro, C Buhez, D Barzhonegoù berr. Lod eus ar skridoù zo diaes-tre da renkañ, o vezañ ma klotaont gant an teir lodenn gentañ war un dro, pe gant div. Div varzhoneg –Koroll ar gorriged ha Bertsolariadenn– a gaver e div lodenn zisheñvel, dre fazi moarvat.

E-barzh Bed e jaoja Kervalan ar bed o treiñ. Tro da ziskouez e gizidigezh ouzh merzherien a bep lec’h, e gengompren evit ar bobl munut, e zoujañs evit stourmerien o deus aberzhet o buhez evit ur bed gwelloc’h. Paotañ a ra er pajennoù anvioù tud ha broioù bet brudet gwezhall dre ar c’heleier… hag a zo bet disoñjet abaoe, tra ma kendalc’h ar bed gant e dro direizh. Heklev ar bloavezhioù a dregern en anvioù “dic’hizet”-se : Timisoara, Solidarnosc… hag heklev eus an amzer-vremañ kement-all. A-benn ar fin, evit al lodenn-mañ hag a denn ouzh an Istor e vije bet gwelloc’h heuliañ red an amzer marteze. An dibab graet gant ar skrivagner da chom hep deiziata ar barzhonegoù a gavan domaj, el lodenn-mañ dreist pep tra.

Ar blijadur da lenn istorioù, da addizoloiñ tonkad an dud-se, eo ar pep splannañ el lodenn-mañ. Alies e vez savet ar barzhonegoù tro-dro d’ur galonenn varzhoniel a gaver er fin. Dont a ra ar peurrest da brientiñ, displegañ ha gwiskañ ar mennozh-se, da skouer e Tro ar bed, a echu gant an div werzenn-mañ : Kerkent taolet gant ar c’hilhog e gan, e stag Mab-den gant e gann-ha-diskann.

El lodenn Bro e kaver kentoc’h testennoù a denn da Vreizh. Ur mennozh kreñv eo ar garantez-vro evit Youenn Kervalan. Diskouezet e vez gant testennoù a bep seurt : politikel, meulganoù da dud pe aozadurioù, taolennoù eus an natur, dezrevelloù gwerzennet eus baleadennoù pe zarvoudoù… Merzet em eus da skouer Hent an disoñj, Kablusted, Kerseennoù, O kerzhout en ho kichen (a vije gwelloc’h e Buhez ?)…

Testennoù personeloc’h a gaver en trede lodenn Buhez. Barzhonegoù diwar-benn ar familh, an amezeien, ar garantez… E-touez ar re-se on bet plijet kalz gant Em boz, Kenvilin an ankounac’h, Kerbrad, Mab Janina, Roz ar gaouenn, Treizherien levrioù, War aod Ledav

Strollet eo bet an testennoù berr er fin en ur pevare lodenn. Enno eo ez eus, a gav din, ar muiañ a varzhoniezh hag a startijenn :

Erin / Eus tu an traezh / Irin / Eus tu an drez

Lod a son evel krennlavarioù nevez :

Lod zo disto / O c’hlopenn / Lod all dister / o empenn

A-hed al levr e vez implijet ur geriaoueg pinvidik a bled kement gant ar bed kozh ha gant an hini modern, hep na seblantfe bezañ kalvezel morse. Santout a reer eo ar brezhoneg yezh bev-birvidik ar skrivagner.

Kalz plijadur em eus bet o lenn al levr-mañ a santan tost ouzhin, o komz eus traoù a sell ouzhin, o lakaat ar brezhoneg da vevañ en traoù munut evel er soñjoù bras. Bamet on gant nerzh skrivañ, gant dalc’husted Youenn Kervalan e-doug an holl vloavezhioù-stourm-se. Daoust da se, ne gav ket din e vije barzhoniezh an testennoù kinniget a rafe o friz. Stil lennegel Youenn Kervalan a luch war-zu ar sevel kronikoù muioc’h eget war-zu ar c’han. Kalz eus ar barzhonegoù kinniget el levr-mañ a vije lakaet o gwerzennoù kichen-ha-kichen da sevel komz-plaen hep disteraat o zalvoudegezh, a gredan.

Bezo pe vezo, ul levr a dalvoudegezh eo evit hol lennegezh. Plantañ a ra ur maen-bonn ha ne c’hello ket bezañ c’hoariet an dro dezhañ hep e saludiñ.

 

 


Skignet d’ar Seizh Avel, Zavier Langleiz (2013)

An testennoù kinniget el levr-mañ a oa bet embannet etre 1941 ha 1944, er gazetenn bemdeziek La Bretagne a ginnige ur pennadig e brezhoneg bemdez. Sinet e oa ar pennadoù-se “Lan hag Herve” ha skrivet e oant gant tud disheñvel, en o zouez Langleiz.

Souezhet on bet un tammig gant an dibab-mañ : embann testennoù Langleiz nemetken. Emichañs e oant dedennusoc’h eget ar re all, pe gwelloc’h o yezh. Met kavet em bije dedennusoc’h, ha klokoc’h, lakaat an holl bennadoù, kement hag ober, en ur resisaat gant piv e oant bet skrivet e gwirionez. Ur wezh an amzer, e ra dave Langleiz d’ur pennad bet skrivet gant unan all ha n’hon eus ket, eta. Troc’hañ a ra al lañs.

Ar fed skrivañ dindan un anv-pluenn a ro disoc’hoù farsus ivez : ne gil ket Langleiz dirak an drochoni, pa ro mel d’e levrioù gant al loa vras en ur ober van da reiñ un ali objektivel diwar o fenn… Ha n’eo ket ur wezh, met meur a hini ! Pec’hed orgouilh ar skrivagner, a c’heller kompren keit ma chom kuzh e identelezh. Met farsus eo gwelet en doa lakaet en e benn adembann ar pennadoù-se dindan e anv, ha n’en doa ket raktreset lemel ar frazennoù-se !

Petra eo al levr-mañ neuze ? Ur sac’h-a-bep-tra, ur meni “Buez ar Sent” lik da blantañ un tamm brezhoneg bemdez en tiegezhioù, en ur vrudañ implij ar yezh, oberoù hag oberennoù ar re a laboure eviti. Reiñ a ra tro an dastumad-mañ d’en em soñjal war ar fed ez eus liveoù e-barzh ar skridoù kinniget da lenn d’an dud gant unan. Langleiz, a zo lakaet da skrivagner meur gant ar vrezhonegerien a-vremañ, a skrive ivez disteradoù, abuzetezioù. Ne lakae ket kement a breder, a aked, o tuañ ur bajennad “Seizh Avel” hag unan eus e romantoù, kizellet munut. Ar pal a oa boueta ar pemdez, n’eo ket sevel un Oberenn Veur da leuskel roudoù don e spered al lennerien. Heñvel-tra eo pa skriver ur blog. Skrivet e vez diwar-dizh, ar buanañ posubl, ar gwellañ posubl, met hep al labour c’hwennaat ha gwellaat don a zo ret evit sevel un oberenn lennegel pe ur studiadenn. Ar pezh a gont eo al liamm gant al lennerien, gant ar yezh -DRE ar yezh.

Daoust m’eo bet skrivet ar pennadoù-mañ gant Langleiz, n’eo ket ar skrivagner a skriv, evel m’en lavar e-unan. Ar boulom Langleiz, ne lavaran ket. Reiñ a ra d’e lennerien, hep gouzout dezhañ a-wezhioù, ur bern titouroù diwar-benn e amzer, tro-spered an dud e-pad ar bloavezhioù brezel trubuilhet-se a zo bet ken rebechet d’an emsav betek an deiz hiziv, hag a vo c’hoazh. Ha se, hep ober anv eus politikerezh. Netra gwall chalus er pennadoù-mañ : a-boan ma santer eo ar brezel, pa ne vije ket ret dioueriñ boued ha pourvezioù diazez, ar pezh a vez graet anv anezhañ war don ar fent atav. Un tamm moral, un tamm stourm evit ar yezh, kalzig a vourdoù. Ar pennadoù dedennusañ, evidon, eo ar re a gont degouezhennigoù istorel : desket e vez traoù ganto.

Plijus eo da lenn, aes gras d’ar pennadoù berr. Da betra koll an hanter eus al levr o lakaat an droidigezh e galleg ? Evit ma vije tu d’an teodoù fall kontrolliñ ne gerzhe ket kazel-ha-kazel Langleiz hag an alamanted ? Marteze.


Breizh hiziv, Anthologie de la chanson en Bretagne T.1, Philippe Durand (1976)

Kinnig a ra Philippe Durand e levr evel “un taol pleustr evit talañ ouzh an ankoun e Breizh”. Reiñ a ra ton al levr. An 112 kanaouenn kinniget a zo anezho kanaouennoù-stourm. Lod zo kozh, met ar pep brasañ anezho a zo eus ar bloavezhioù 60-70. Kinniget int en ur mod sirius-tre, gant o zroidigezh e galleg diouzh ret, hag ar gevrollenn zoken, pa ne oa ket tu da reiñ daveoù un enrolladenn bennak.

Ken dedennus hag ar c’hanaouennoù, ma n’eo ket muioc’h, eo ar pezh a gont Philippe Durand diwar o fenn. Dindan 112 pennadig hag ur pennad-digeriñ ennañ un 50 pajennad bennak, e kinnig d’al lenner ur sell ledan war Istor Breizh an XXvet kantved (dreist-holl), ha kronikoù resis o kontañ an darvoudoù, istor pep kanaouenn, titouroù diwar-benn an dud o deus savet ha kanet anezhi, ha kement ‘zo.

Lod eus ar ganerien-stourmerien-se n’int ket dianav deomp : Stivell, Servat, Yann-Ber Piriou, Youenn Gwernig, Gweltaz ar Fur, Anjela Duval… Lod all n’o deus ket padet pelloc’h eget o amzer, pa ne chomfe an antologiezh-mañ da gounaat o zestennoù.

Souezhet bras on bet gant tud ‘zo. Jef Fulub, lakaomp, a anavezen evel skrivagner war ar brezhoneg, a zo kinniget evel ur soner a-bouez ivez. Gilles Servat e vez roet alc’hwezhioù da gompren gwelloc’h e bersonelezh el levr-mañ. Taer e c”hell seblantout e destennoù, a-wezhioù. Un drugar eo heuliañ e emdroadur ha lenn ar pezh a lavar diwar-benn “La blanche hermine”, da skouer.

Skoet ha plijet kalz on bet gant al levr-mañ, a bermet d’ar re o deus c’hwitet tren an holl stourmoù-se (dre ma oant re yaouank, peurgetket !) en em lakaat e-barzh ar jeu ha tañva ambiañs ar bloavezhioù 70 e Breizh. Ret eo anzav e sav ur startijenn dreistordinal diouzh ar pajennadoù-se, hag e ro c’hoant d’ober e lod. Morgousket e tle seblantout ar re yaouank a-vremañ d’o zadoù-kozh a oa kement a virvilh enno.


Emile Masson, professeur de liberté, J.Didier Giraud ha Marielle Giraud, Frañs (1991)

Ur vuhezskrid klok-mat eo a vez kinniget gant an aozerien. Kemer a ra harp war lizhiri ha skridoù niverus Emile Masson, e familh hag e vignoned. Dreist eo evit ober anaoudegezh gant an den ha kompren don e droioù ha distroioù-ene. Dre ma oa un den publik, oc’h eskemm kalz gant an intelektualed a veve war un dro gantañ, e kinnig al levr uemile masson professeur de libertér seurt panorama eus ar vuhez politikel e-pad e vuhez. Kroaziañ a raer ur bern tud brudet pe nebeutoc’h : Jean-Julien Lemordant, Romain Rolland…

E-touez an temoù a bled al levr ganto e kaver ar frankiz da soñjal, an deskadurezh-pobl, ar brezhoneg, an esperanteg, ar stourm nann-feuls, ha kement ‘zo. Un den a feiz e oa Emile Masson a-raok pep tra all, da lavaret eo e penn kentañ e vuhez : ur feiz a zeu tamm-ha-tamm da guitaat barlenn an iliz evit dont da vezañ ur feiz e-barzh mabden. Tremenet en deus e vuhez o redek war-lerc’h ar spi da cheñch ar gevredigezh. Ha ma n’eo ket deuet da benn vat a-raok e varv, eo splann en deus bet ul levezon padus war ar re a oa tro-dro dezhañ, ha betek an deiz hiziv.

Gwir eo e oa Emile Masson ur rakweler, evel m’en lavare eñ e-unan. Re araokour e oa e soñjoù evit bezañ degemeret hep reuz a-wezhioù. Met ken leun eo al levr-mañ gant munudoù, ma kav din e vez kollet an neudenn a-wezhioù, o tiskouez kenkoulz e lureioù hag e weledigezhioù. Evit neofited ha n’o deus ket ur sevenadur politikel don ez eus re a zanvez, marteze.

A-hend-all eo ret d’al lenner ober ar striv da vont en tu all da blegoù-skrivañ hegasus Emile Masson evit tennañ ar vouedenn diouto, soñjoù an den. Evitañ da vezañ kaset e vuhez gant ur bluenn e penn e vizied, n’eo ket Emile Masson ur skrivagner meur. Skrivañ a ra evel ma veve, gant re a jourdoul, re a estlamm. Pep arvar bihan a dreuz e spered a vez merket en e skridoù gant tri fik ; n’eus nemet se enno !

Un hegas eo bet din, ivez, ar fazioù-reizhskrivañ laosket el levr gant an embanner. Ur souezh e-barzh ul levr ken diellet e zanvez.


Lettres à Gérard Le Gouic, Anjela Duval (2013)

El levr-mañ e kinnig ar barzh Gérard Le Gouic al lizhiri en doa bet digant e vignonez Anjela Duval etre 1973 ha 1980. Ar bras anezho zo e galleg, yezh pennañ al levr-mañ, daoust ma vije roet an destenn e brezhoneg pa veze al lizhiri e brezhoneg -. Un tamm brezhoneg en em sil el lizhiri, ur frazenn, ur werzenn bennak…

N’eo ket ul levr n’heller ket dioueriñ, hag unan en deus lennet oberenn glok Anjela Duval n’en deus netra da zeskiñ amañ. Adkavout a reer he femdez, he youl da stourm, he c’harantez evit he bro – a lak ac’hanon diaes a-wezhioù, pa lak ar bec’h war an “estrañjourien” a zeu da brenañ tiez ar vro, he soursioù diwar-benn he chas a gomz diwar o fenn evel pa vijent bugale, he labour er feurm, hag ar skuizhder, al labour eo foulet gantañ… Brav ha skeudennet eo galleg Anjela Duval, warnañ liv un amzer bet, un tammig.

N’eo na diaes na displijus da lenn. Brav eo da glokaat ar pezh a zo bet dastumet diwar-benn ar skrivagnerez, da lakaat un taol gwispon diwezhañ d’ar poltred anezhi a anavezer. Kinnig a ra tresoù pennañ ar skrivagnerez d’ar c’hallegerien, ivez : ne ouezan ket hag-eñ ez eus kalz levrioù diwar he fenn, estreget er metoù brezhonek dediet…


Divroañ, Goulc’han Kervella (2009)

Ar chañs em boa bet da welet ar pezh-c’hoari-mañ gant va daoulagad. Un eñvorenn fromus.

Savet eo diwar taolennoù gwriet kichen-ha-kichen : n’eus haroz ebet, nemet skouerioù tud a c’hellfe bezañ n’eus forzh piv en hevelep degouezhioù. Taolet e vez gouloù war 5 maread istorel m’eo bet kuitaet Breizh gant bretoned n’o doa mui peadra da vevañ. Aet int da labourat e mengleuzioù Trelaze e kreiz an XIXvet kantved, loc’het o deus war-zu ar C’hanada e penn an XXvet, diskennet int da gavout douaroù gwelloc’h en Dordogne tro 1920, aet int da Amerika e fin an XXvet kantved ha pelloc’h, hag ivez da Bariz, niverus. Diskouezet e vez an enkadenn, an dibab graet gant lod da vont da heul o hunvreoù pa n’o deus netra ken da dennañ diouzh o bro, hag an disouezhadenn, alies. Kousto pe gousto e ra pep hini e doull, hag e teu da vezañ diaes kuitaat ar vro-degemer evel m’eo bet diaes kuitaat e vro c’henidik, ur mare zo bet.

E-tal d’an arvestoù-se e vez kinniget ivez arvestoù ma tepegner estrañjourien oc’h erruout e Breizh, hag an degemer a vez graet dezho. Dibabet en deus Ar Vro Bagan chom pozitivel ha digor, diskouez eo Breizh ur vro degemerus (nemetken).

Ar gentel da dennañ eus an holl blanedennoù-se eo n’eo ket un ebat kuitaat ar vro emaer gwriziennet enni, ha pa vije un dibab, ha pa vije deuet ho pro da vezañ ho enebour dre ne c’hell ket mui ho tegemer. Lakaat a ra d’en em soñjal war ar plas a gemer hor bro c’henidik en hor c’halon hag en hor c’hempouez. Ha lakaat a ra an arvesterien, hag al lennerien, da advevañ pajennadoù eus istor Breizh.

Eeün eo a-ratozh, graet evit skeiñ, memes gant empennoù n’int ket gwall zesket marteze. Soñjet eo evit ar bobl. Gellout a rafe, dre se, bezañ un tammig borodus. Met stil a zo, forzh pegement, gant Goulc’han Kervella, a oar lakaat ar gerioù eeünañ da lufrañ… asambles gant an daoulagad. Kaer !


An amzer laeret, eñvorennoù ur breizhad prizonier en Aotrich, Pier-Mari Louz ha Bernard Kabon (2006)

E-pad an eil brezel-bed e oa bet prizoniet Pier-Mari Louz, eus Montroulez, gant an alamanted. Kaset e oa bet ganto da labourat e bro-Aostria, lec’h ma vanke paotred yac’h evit kas da benn labour an atantoù. Kontet en deus e envorennoù da vBernard Kabon, en deus lakaet anezho dre skrid diwar an enrolladennoù en doa graet.

Kalz plijadur em eus bet o lenn al levr-mañ, a gont brezel Pier-Mari Louz penn-da-benn eus ar galv betek an distro d’ar ger. Chomet e oa 6 bloavezh o labourat e Aostria, gant ar santimant e veze laeret an amzer-se digantañ, pa oant bloavezhioù yaouankiz. Bev-buhezek eo an istor, a lak war-wel an diforc’hioù a oa etre al labour-douar aostrian hag hini Breizh d’ar mare-se. Gwelet a reer ne veze ket graet heñvel ouzh ar brizonidi, hervez al lec’h e teuent dioutañ. Kompren a reer mat an darempredoù etre an dud, a veze mat peurliesañ. Anat eo ivez ar reuz a oa bet lakaet gant ar rusianed deuet da zieubiñ ar vro.

Notennoù niverus a resisa traoù ‘zo e fin al levr, hag ouzhpennet eo bet un diverrañ eus deizlevr person Thaya, ar gumun e oa Pier-Mari Louz o labourat enni, er mare ma oa-eñ du-hont.

Ul lennadenn glet, hep darvoudoù dic’hortoz met kaset aes ha flour gant ar c’honter ha gant ar skrivagner.


Traoù kouer, Herve Bihan (2010)

Un torkad danevelloù eus ar re glaselañ eo hennezh, dezhañ tech torkadoù danevelloù prantad klasel ar brezhoneg : ur yezh mestroniet abil, un drugar he lenn, ha danvezioù digempouez, pa vez lakaet muioc’h a aked da skrivañ brav eget da skrivañ dedennus.

Ur gudenn em eus gant ar seurt fent implijet e Sibarit an Neñvoù pe e Tempus maximo momento erat : digomprenus eo din. E danevelloù all eo aes da gompren met ne lak ket da c’hoarzhin kennebeut (Meusieu Fulup…) N’on ket bet gwall dizhet gant an danevelloù dezho un awen sokial ivez : Goulenn an aluzon, Deroù-mat Janin… M’en dare hag-eñ n’eo ket pa vez gwad ha feulster e vez Herve Bihan ar muiañ en e vleud, a-benn ar fin. Va danevell muian-karet en dastumad-mañ eo Kuzh-heol e Santez Anna ar Palud. Iskis eo, pa soñjan, peogwir em eus lennet ar bras eus an danevelloù-mañ div wezh : pa oant bet embannet en Al Liamm da gentañ, ha gant red an torkad ar wezh-mañ. Ha soñj mat em eus pegen displijet e oan bet gant an danevell-mañ, dres, a gaven garv-kenañ. Deuet brav eo gant ar skrivagner koulskoude, ha mesket mat eo enni ar vestroni eus ar yezh, hag he deus ur ster en danevell-mañ muioc’h eget e reoù all ; ar suspens -ma c’heller lavaret, dindan ken berr istor- hag ar c’hest a ster d’ar vuhez, hag a zo an diouer anezhañ tu gwan an danevelloù-mañ dre vras, a-hend-all… a gav din.

Uhel eo live al levr-mañ, koulskoude e kav din eo da zegemer kentoc’h evel al levr lennegel kentañ ma z’eo a-berzh ar skrivagner : un deroù, a zo en egin ennañ ar pezh a c’hellfe, a zlefe dont war-lerc’h. Siwazh, ne vez ket serret kalz a bajennadoù war e lerc’h ken er mareoù-mañ. Gortoz pell, gortoz gwell ?

Bet en deus bet al levr-mañ ar priz Langleiz e 2010.


Ur person evit enez Sun, Henri Queffélec (1944)

Embannet eo bet an droidigezh brezhonek e 2016.

Kavet em eus kentoc’h plijus al lennadenn abalamour m’eo skrivet ha troet brav al levr. Koulskoude, war ar foñs, ez eus traoù em eus kavet iskis.

Kompren a ran perak eo bet dibabet al levr-mañ da vezañ troet : reiñ a ra ur skeudenn dreistordinal, digredus, eus ar metoù dibar ma oa Enez Sun dindan ar Renad Kozh, hag abaoe ur viken sur a-walc’h : ul lec’h gouez, gant annezidi ken gouez all, suj ouzh froudennoù ar mor hag an avel. Ul lennegezh “vroadel”, en ur mod, da adperc’henniñ gant hor yezh pa ne gomz nemet eus hor bro. Ma.

C’hwezh an XIXvet kantved a zo war an deskrivadenn koulskoude, ur c’hwezh romantel-tre, techet da vont re bell ganti, tost c’hoazh ouzh Anatole Ar Braz pe Victor Hugo. Ar pezh a gont eo reiñ ur skeudenn griz, braouac’hus, a sko an ijin. Un doare ha ne glot ket mui tre-ha-tre ouzh ar pezh a c’hortozer en deiz a hiziv. E gwirionez, e oan engortoz eus un destenn modernoc’h.

An eil tra en deus lakaet ac’hanon diaes eo m’eo bet dibosubl din en em hevelebiñ ouzh an haroz. Ar paotr a gemer ar garg a berson evit sikour, met mesket eo ivez gant ur c’hoant uhelaat, daoust ma vije glan a ene diwar ar c’hentañ sell. Un estrañjour eo chomet din penn-da-benn. Pa soñjan, eo marteze an dra-se, ar fed ne vije ket re vanikean, a ro e dalvoudegezh d’an oberenn, met n’em eus ket kavet klet bezañ o lenn.

Hag an trede tra, a c’hell seblantout dister met en deus lakaet ac’hanon da brederiañ, eo ar fed e vije bet krouet an ezhomm beleg gant an Iliz, hag e vije bet dilezet ar paourkaezh tud-se gant o sec’hed a lidoù hag a draoù sakr, hep damant ebet ouzh ar pezh a c’hellent santout. N’eo ket tre tem al levr, met chomet eo ar soñj-mañ war va spered ha direnket on bet gantañ.

E berr gomzoù, dic’hizet, direnkus, met skrivet ken brav m’eo un drugar e lenn.