Category Archives: Breizh

Dremm guzh Eskalibur, Paol ar Meur (2019)

Ur romantig skiant-faltazi eo. N’eus ket kalz anezho e brezhoneg, ha kalz anezho n’int nemet danvez farsadennoù, muioc’h a fent hag a faltazi enno eget a skiant.

Sirius eo ton ar romant-mañ dre vras. Un enklaskerez-polis a heulier, war he labour hag en he buhez-familh.

N’eus netra da lavaret war an istor : dedennus eo, ha kontet brav.  Ur blijadur eo ergerzhout Brest an dazont dindan reolennoù dic’hortoz, hag ijinañ o efedoù. War ar poent-se eo pinvidik an destenn. Un diskoulm a-zoare zo bet kavet.

Petra zo kaoz, neuze, e chomfen digas a-walc’h ouzh ar skrid, ha me plac’h ar skiant-faltazi ?

Dont a ra marteze eus an doare hed a laka Paol ar Meur etre an tudennoù hag al lennerien. Deskrivet brav eo ar bed, poellek, ha poellek ivez oberoù an tudennoù a gas d’un diskoulm poellek. Met ne gavan ket an nor da hevelebiñ ouzh an harozed. Ha disoñjet em eus an istor kerkent ha troet ar bajenn ziwezhañ.

Koulskoude ez eo ur seurt tro-ouesk sevel ur bed-an-dazont. Reoù Paol ar Meur o devez bep tro reolennoù disheñvel. E-touez ar skrivagnerien vrezhonek ez eo unan eus ar re o deus kaset ar pellañ ar seurt lennegezh.


Olivier, Yann-Fañch Jacq (2019)

Ul levrig eus ar rummad Aes da lenn eo, savet a-ratozh evit an dud gour a zo o teskiñ ar brezhoneg ha gant ostilhoù d’o sikour : al lizherennoù kemmet zo islinennet hag un nebeut gerioù zo displeget e brezhoneg e traoñ ar bajenn, pe roet e galleg.

Lañset mat e oa an istor, en un endro n’eo ket ken boutin-se : un atant bio a-vremañ ma teu unan bennak da blantañ reuz diouzh noz. Plijus a-walc’h eo an istor da lenn, daoust d’un nebeut sioù droch pe zrochoc’h, just defod bezañ adlennet a-wezhioù… Unan eus an tudennoù, ar breur-kaer, a vez anvet gwezh François, gwezh Patrick. Pa ouezer eo ul levr evit tud a c’hell bezañ jeinet gant ul live yezh diaes evito, arabat ouzhpennañ seurt stign…

Un dra droch a-fed etik ivez. Evit kaout titouroù diwar-benn an hini a bourmen en e zomani da noz, e eskemm ar peizant e verc’h-kaer ouzh an titourer ken aes ha tra ! p’emañ just o paouez lavaret n’ez eus anv ebet en em welint, n’eo ket mat a-walc’h ar paotr eviti. Danvez marc’had eo ar grennardez eta, na mui na maez. C’hem c’hem.

Hag ur wezh ouzhpenn e choman un tammig en entremar dirak ar bajennad ziwezhañ. A-benn skañvaat an destenn e vez graet elipsoù, met ne gav ket din e vijent deuet mat en un destenn a venn bezañ aes. Ne ouezan ket pet gwezh em eus dleet lenn evit bezañ sur he doa ar vaouez… evit divinout piv en doa plantet… evit kompren abeg ar chagrin… Berr ! Va spered pout n’eo ket aes dezhañ kompren traoù hag a c’hortozan e vijent skrivet du war gwenn.

Poellek hag ijinek eo an istor, koulskoude, ur wezh tapet, ha dedennus a-walc’h.

 

 


Gouel ar c’hlas termen, Goulc’han Kervella (2019)

Anzav a zlean on bet un disterig hegaset o kavout an heñvelreviadelezh da dem pennañ al levr-mañ. Daoust ma kavfen dedennus an danvez dre vras, em boa ar santimant e veze chaoket hag adchaoket atav ar memes danvez.

Met n’on ket chomet gant ar santimant-se peogwir on bet plijet a-walc’h gant ar skrid.

Ur romantig evit ar grennarded eo -lakaet eo da “zanevell” gant ar skrivagner. Gouel zo bet etre al liseidi klas termen. Unan a vank an deiz war-lerc’h.

Un istor “outing” eo. Ar pezh a gavan dedennus eo n’eo ket ur skrid-kliched kement-se. Kavout a ra din eo bet graet an dro, el lennegezh, er filmoù… eus an degouezhioù dramael ma vez skarzhet krennarded eus o zi gant o zud homofob, ha kement ‘zo. Ne fell ket din lavaret n’eus ket mui eus seurt degouezhioù, met emskiantek eo ar bras eus an dud int droch. Dre se, e kemer an homofobiezh hentoù sourroc’h ha diaesoc’h da anavezout. Ha war an dachenn-mañ e kav din en deus c’hoariet fin Goulc’han Kervella er skrid-mañ.

Anat eo e c’hell ar skrid-mañ degas traoù da dud yaouank, daout ma ne gredfen ket e z’afe kelennerien da studiañ seurt levr en o c’hlasoù. N’eo nag hir, na diaes da lenn koulskoude. Ha danvez preder zo ennañ, diwar-benn an homofobiezh evel-just, met ivez diwar-benn an implij a ra ar re yaouank eus ar binviji niverel luget.

Ar reuz a c’hell bezañ plantet gant tud n’int ket drouk, just evit c’hoari, eo a zo e kreiz an istor.

Din-me ez a re vuan ar fin, ne vez ket pouezet a-walc’h war stad-spered al liseidi. Met d’am soñj eo kentoc’h ul levr evit digeriñ ar gaoz. Mat eo eta.


Frond ar c’hafed fresk, Maï Ewen (2019)

Kinniget evit Priz ar Yaouankiz, al levr-mañ a gont un nebeut eñvorennoù tro-dro d’un tem : c’hoar ar skrivagnerez.

Kontet eo brav ha santout a reer ez eus bet preder war ar stumm, ar pezh a laka an destenn da vezañ plijus da lenn.

Koulskoude ne gavan ket dispar an dastumad-mañ evit kinnig seurt skrid. Kompren a ran an dalvoudegezh anezhañ hag ar sujedoù a c’heller tennañ dioutañ : danvez labour, muioc’h eget danvez dudi evit krennarded, d’am soñj. Padal, evit an dud gour ma z’omp, an istor-mañ a gavfe brav he flas e eñvorennoù (klok) Maï Ewen. Ma vez lakaet penn-ouzh-penn skridoù all ganti e tle bezañ boulc’het mat al labour dija…

Da c’hortoz, e choman un tamm war va naon.


Kouignoù iskis evit ar mammoù-kozh, Laurence Lavrand (2019)

Ma ne fazian ket eo ar wezh kentañ m’en em gavan gant ul levr skrivet e brezhoneg war-eeün gant ar skrivagnerez-mañ, em eus lennet kalz traoù ganti c’hoazh. Hag un diforc’h a welan, e gwirionez : kalz natureloc’h hag aesoc’h eo da lenn eget oberennoù al ‘zo ganti.

Un enklask-polis evit ar grennarded eo. C’hoarvezout a ra an traoù e Brest, a zo depegnet eus ar c’hentañ hep ponneraat ar skrid, met gwriziennet eo ivez e Mayotte, lec’h ma vev an harozez 12 vloaz diouzh boaz. Kaset eo an itrik eus ar c’hentañ, fonnus an darvoudoù enni. Aked zo bet lakae, ivez, da zeskrivañ soñjoù an tudennoù hag al liammoù a stag anezho etrezo.

Kavet em eus mat-tre an istor, lusket, dibosubl ijinañ ar fin a-raok bezañ degouezhet ganti. Un taol-kaer.

Nemet un draig ; un elipsenn lec’hiet fall, d’am soñj, da vare an diskoulm. Ne fell ket din diskoachañ ar steuñvenn amañ neuze e kemerin ur skouer : ma vez klask war ur c’horf marv penn-da-benn ul levr, arabat espern ar senenn ma vez adkavet gant unan. Ha ma vez un nor da zigeriñ, arabat chom hep diskouez ar senenn digeriñ an nor kennebeut. Al lenner a oa o c’hortoz a sant ur vank, memes ma vez respontet d’e holl goulennoù pelloc’h.

Met n’eo nemet un draig, e-barzh ur romant a zo mat-tre a-hend-all.


Dre faot Fauré, Yann Gerven (2019)

Gant ar romant-polis-mañ e vezer desachet en ur bed a vusisianed klasel : diankadennoù ha trafik drammoù tro-dro d’ar skol-sonerezh. Bourrus eo da lenn, daoust ma vankfe lusk a vare da vare, ha deuet eo brav ar fin gant ar skrivagner. Kavet em eus dreist an daveoù niverus da sonaozerien hag oberennoù brudet, hag an aergelc’h dre vras. Risklañ a ra brezhoneg pinvidik ha naturel Yann Gerven ken aes ha tra e korzailhenn al lenner, war zigarez abuziñ e amzer. Dudius ha fonnus.


An Itron De Saint Prix, Yvon Le Rol (2019)

Emili-Barba Guitton, an Itron de Saint Prix (1789-1869), he doa komprenet abred ar binvidigezh a oa el lennegezh dre gomz. A-hed he buhez eo bet o selaou hag oc’h adskrivañ ar pezh a veze kanet pe gontet dezhi, e korn-bro Kallag dreist-holl.

He dastumadenn eo a ginnig Yvon Le Rol deomp, en ur pezh-mell levr 734 pajennad ennañ. Kregiñ a ra gant ur pennad-digeriñ o lec’hiañ an dastumerez en he bro hag en hec’h amzer, o tiskouez ar pouez he deus bet evit tud brudetoc’h egeti met o doa tennet o mad eus he danvez : Pengwern ha Kervarker, da skouer.

Kinniget e vez ur mor a werzioù ha sonennoù e brezhoneg; ur mister e gwerzennoù daouzek silabenn : Ezop, ur gontadenn bennak. Miret eo bet doare reizhskrivañ an Itr. de Saint Prix, kemm-digemm, doare an amzer-hont. Ne laka ket an traoù da vezañ aes da lenn. A-du on gant Yvon Le Rol, koulskoude : domaj e vije embann hep ar skritur orin-se, met perak ne vije ket kinniget un destenn kempennet e peurunvan e-kichen, pa ouezer emañ pep tra e brezhoneg a-hend-all, hag ez eo bet savet al levr evit brezhonegerien ? N’eo ket talvoudus-tre an droidigezh c’hallek, a zo fazioù enni ouzhpenn. Ur wezh ouzhpenn on dipitet gant an nebeut a van a vez graet eus Yann Vrezhoneger pa vez embannet levrioù evel hennezh, pe hini Herve Burel, pe hini Jan Conan… evit ar skiantourien nemetken, pa vijent lennet gant kalz muioc’h a dud ma vijent kempennet e peurunvan. N’eus nemet soñjal e fablennoù Yann ar Feunteun e galleg, ma ne vije nemet embannadurioù er skritur orin gant a-leizh a notennoù bihan e pep lec’h, ne vije den evit o lenn. Ur vank a bedagogiezh-pobl a zo amañ en ur mod bennak.

N’em eus ket lennet al levr penn-da-benn eta : ar galleg n’em eus graet nemet gwiriañ tra-pe-dra ennañ ur wezh an amzer (aes eo bezañ touellet gant ar gerioù troc’het e lec’hioù dic’hortoz, dreist-holl er penn kentañ). N’em eus ket taolet kalz pled ouzh an displegadurioù diwar-benn ar gerioù diaes da lenn hag ouzh ar munudoù o tennañ d’ar skritur pe d’an doareoù kinniget gant tud all. Lennet em eus al levr evel un douristez kurius : ar c’hanaouennoù evel istorioù brav, ar pezh-c’hoari hag ar gontadenn da ziduiñ va amzer. Bamet on bet rak pinvidigezh ar gwerzioù ha n’anavezen ket kalz diouto, ha lennet em eus gant kalz aked ha plijadur an notennoù istorel a yae da heul pep testenn. Respont a raent brav d’ar goulennoù a save ennon va-unan pa lennen an testennoù.

Ret eo din anzav n’on ket arbennigourez tamm ebet war an danvez. Kaout ur seurt dastumadeg ha studiadenn glok etre va daouarn a ro ar santimant din da vezañ gant ur gwir teñzor. Va lennadenn eus an testennoù o-unan he deus tennet d’ur seurt dornata evit poent, met gouzout a ran e c’hellan soubañ donoc’h en danvez diouzh ret : peadra ‘zo.

Al levr-mañ a ro ivez ur seurt skeudenn ledan eus al labour a rae an dastumerien, eus o doare d’en em gemer, eus ar rouedadig a c’hellent sevel etrezo : un doare da gompren gwelloc’h penaos eo aet war-raok al labour war danvez Breizh, d’ur mare ma veze pinvidik ar sevenadur e penn an dud met diaes mirout roudennoù bev anezhi.

Ul levr pouezus e kav din ez eo eta.


Nicolas Le Floch 14 : Le prince de Cochinchine, Jean-François Parot, Frañs (2017)

Dous ha c’hwerv eo al levrenn ziwezhañ-mañ eus troioù-kaer Nicolas Le Floch evit al lenner. E 1787 e c’hoarvez an istor ha lakaet eo bet kement tra e plas, gant ar skrivagner, evit degemer an Dispac’h bras, a oa gourlakaet abaoe un nebeut levrennoù dija. Met ne erruo biken ar bloavezh milvrudet 1789 peogwir eo marvet Jean-François Parot e 2018.

N’em eus ket kavet dedennus-tre an itrik ar wezh-mañ, daoust ma vije ur c’hwezh ekzotek warni. C’hwezhet a-walc’h eo, evit nebeut a dra marteze. Met an endro zo eus ar c’hentañ. Mont a ra war-raok buhez familh Nicolas, e zarempredoù gant ar roue, ar rouanez hag al lez. Koñfortet eo e zarempred daou zremm gant Sartine, e vignoniezh gant Bourdeau hag a zoug mouezh an Dispac’h o tont, o vezañ m’en deus lennet ha prederiet kalz. Kenderc’hel a reer da zebriñ fonnus -estreget Noblecourt, oc’h heuliañ ur reol-voued- met ne vez ket roet kalz munudoù war ar rekipeoù el levrenn-mañ.

Boueta a ra Jean-François Parot e levr gant tudennoù istorel gwir : Pigneau de Behaine da gentañ, met ivez Olympe de Gouges, hag atav ar skrivagner Restif de la Bretonne a oar en em lakaat e servij ar polis, pa zegas un dra bennak dezhañ. Tud al lez a zo anezho holl tudennoù istorel.

Daoust ma vije koshaet Nicolas e oar c’hoazh sevel outañ e-unan goulennoù o tennañ diouzh al lealded, ar feiz, ar vuhezegezh, ar pezh a binvidika atav e dudenn. Anat eo ez eo nec’het evit dazont ar stad hag hini e vugale hag e vab-bihan. Skeud an Dispac’h zo o plavañ a-us d’ar pennoù, emañ ar bobl o krozal.

Setu ur bajenn ziwezhañ em eus kavet diaes da dreiñ peogwir n’eo ket alies e vez kavet romantoù istorel gant ur seurt kalite. Un taol-kaer en deus graet Jean-François Parot gant e heuliad, speredek-kenañ ha fromus war un dro. Desket em eus ur bern traoù o lenn ar romantoù-mañ, a guzulian da n’eus forzh piv a vije troet war an istor, ar c’heginañ, an itrikoù-polis hag ar galleg flour : implij ar yezh adaozet doare an XVIIIvet kantved n’eo ket perzh disterañ ar rummad levrioù-mañ. Un teuzar !


Lucio e-kreiz K. , Annie Coz (2019)

Kontañ a ra ar romant-mañ istor ur plac’h, pe kentoc’h hini ur paotr ? Dre ma z’eer ar-raok e teuer da arvariñ. Ha n’eo ket ur souezh, peogwir n’eo na paotr na plac’h ar penndudenn anezhañ : ur gêr eo, aes da anavezout, daoust ma ne vije anvet gwezh ebet nemet dre ur bennlizherenn, K.

Savet ha skoulmet eo mat-tre an istor-mañ : santout a reer ez eus bet ur gwir labour sevel a-dreñv, n’eo ket ur skrid deuet war ar prim dindan ar bluenn. Enni e vezer etre daou ved : hini koñversanted dilorc’h ur gêriadenn vihan, hag hini digoroc’h ar gêr, leun a bromesaoù. Kaset e vezer gant red ar vuhez, treiñ a ra ar rod, hag e teuer da gompren eo ur romant a gomz, dreist pep tra, eus an hunvreoù a ro ur pleg d’ar blanedenn, abred pe ziwezhat.

Skrivet ampart eo, hep netra a re -ha dre se, tost c’hoazh ouzh stil ar skrivañ danevelloù.

Ur romantig plijus, dous ha c’hwerv tro-ha-tro, en enor d’ur gêr tost ouzh kalon ar skrivagnerez.


Ar roc’h toull livet, Goulc’han Kervella (2016)

Gant ar romant-mañ evit ar yaouankiz e kendalc’h Goulc’han Kervella da dennañ amann eus dienn an danvez ragistorel.

Cheñchet eo an tudennoù, n’emaer ket mui gant Aada ha Narki met gant ur paotrig ganet mogn e anv Ahu. Lakaet eo a-gostez gant paotred yaouank e veuriad ha ne gont evito nemet perzhioù korfel an unan : ar re a servij da bourveziñ ar boued pemdez evit an holl.

Jentil eo betek re, moarvat, dre m’eo skrivet evit bugale. Koulskoude em eus kavet plijus istor Ahu. En ur implijout e amzer vak oc’h ijinañ arz ar mogerlivadur, e tigor spered an dud a zo tro-dro dezhañ war ur bed nevez a laosk e blas d’ar gened “a stag an douar ouzh an neñv hag a liamm an amzer dremenet gant an amzer da zont”.

Eeün eo ar romant ha kempouez a-fed lusk, lakaat a ra d’en em soñjal war an diforc’hioù ha talvoudegezh pep hini.

An hini gwellañ eo e-barzh ar rummad ragistorel, betek-henn.