Category Archives: Breizh

An tri c’hañfard, Goulc’han Kervella (2018)

Ur wezh e oa bet aterset Jimi Hendricks gant ur c’hazetenner diwar-benn ur bladenn nevez. “Ha n’ho peus ket aon e vije re heñvel ouzh Jimi Hendricks ?” emezañ, kement ha lavaret ne oa ket nevez-nevez ar geusteurenn marteze… hag ar gitarour da respont : “ME eo Jimi Hendricks”.

Ne vo ket rebechet ouzh Goulc’han Kervella skrivañ diouzh e vod eta, p’en gra mat.

El levr-mañ, skrivet evit skolajidi 11-12 vloaz, e implij ar skrivagner ur rekipe kozh en deus lakaet ac’hanon da soñjal en Three men in a boat. Lakaet e vez tri boulom farsus war an hent evit dizoloiñ ar vro hep kavout hir e amzer o selaou an heñcher, ha dav dezhi. Perzhioù ur gontadenn zo d’ar romant, marellet gant hanezennoù, mojennoù, deskrivadurioù savadurioù kozh ha lec’hioù touristel a-bouez, etre Leon ha Kerne.

N’on ket desachet tamm ebet gant ar c’hontadennoù, met kavet em eus farsus a-walc’h va zroiad-gweladenniñ, evel va mab 11 vloaz, daoust m’hor bije santet mat, hon-daou, tu kentelius an afer.

Plijus eo da lenn da n’eus forzh peseurt oad, hep terriñ e benn, gras da stek ar skrivagner.

Advertisements

Ouzh strak ar gurun, Yann Vartolod (1981)

Eñvorennoù arme, gant unan ha ne oa ket sot gantañ, hag eñvorennoù toull-bac’h da heul (ne cheñch ket kalz tra).

Diamzeret eo an destenn un tammig, daoust ma santer mat eo an arme evel ur ramz difiñv ha n’en deus ket cheñchet abaoe. Ar pezh a zo kemmet, marteze, eo taerder an unan en e geñver : abaoe m’eo bet lamet ar servij-soudard e Frañs, ne z’a ket mui an dud d’an arme dre heg, ha n’o deus ket tro da vagañ seurt soñjoù ken puilh.

Plijus a-walc’h eo da lenn memestra, ha berrik forzh penaos.


Penaos dont da vezañ brezhoneger a-vihanik, Erwan Hupel (2018)

Un titl farsus en deus ar romant-mañ, doare un hentenn diorren personel, gant daou soñj kontrol oc’h ober an heg an eil d’egile…

N’eo ket ken skañv ha ma tiskouez bezañ, avat. War zigarez un istor karantez, e heulier un den yaouank, Erwan -memes anv eo hag ar skrivagner-, sot gant ar brezhoneg hag en deus lakaet en e benn uhelaat e statud e-keñver yezh en ur ajolbiñ ur goantenn a gomz brezhoneg a-vihanik. Buhez emsaver, darvoudoù pemdez, pep darvoud zo mat dezhañ da rannañ e vennozhioù diwar-benn stad ar brezhoneg, da vuzuliañ ar pezh a zo bet kollet, da ziskouez ar gerioù a ra defod dezhañ da vevañ pep tra e brezhoneg. Kement-se gant kalzig a fent hag a ijin.

Pep nevez-vrezhoneger a c’hello en em adkavout e degouezhioù, e hunvreoù ‘zo : d’ur mare bennak hon eus kerzhet holl war ar memes hent.

Plijadurus em eus kavet ar romant. Dic’hortoz ha magus. Ouzhpenn-se e kav din en deus Erwan Hupel ur stil dezhañ e-unan, a zegas ur frond soutil en hol lennegezh, ur skañvder faos, a lak e skridoù da vezañ aes da lenn met diaes da ziazezañ.

Gant se, ha daoust ma echufe al levr war un notenn wellwelour, on intret gant an dristidigezh en ur serriñ anezhañ (re ziwezhat eo evit ar brezhoneg ?). En va fenn emañ tost a-walc’h ouzh Diyezh gant Jean-Yves Broudic, daoust ma vije disheñvel-mat ar stumm dibabet da ezteurel o soñjoù gant an daou zen. Kement ha lavaret e kas pell a-walc’h Erwan Hupel ar preder, en desped d’an ton lijer.


Temptadur ar c’hloareg Frañsez, Goulc’han Kervella (2018)

Er romantig-mañ en deus drevezet Goulc’han Kervella hini klasel Youenn Drezen, Sizhun ar breur Arturo. Lec’hiet en deus an istor en e endro boaz, an aber Ac’h, hag en ur c’hamp krennarded katolik a bleustr e-pad ur sizhunvezh war ur pezh-c’hoari. Da verañ ar c’hamp, ur c’hloareg yaouank, Frañsez, hag ur vamm a familh.

Ul levr pinvidik eo war meur a geñver. War zigarez dedennañ ar grennarded, e vez roet ur bern titouroù war al lec’h, ken e-keñver geografiezh hag istor hag e-keñver hengoun. Tennet en deus e vad Goulc’han Kervella eus romant Youenn Drezen a-fed stumm hag a-fed spered. Degaset eo ar garantez gant elevez, en un doare skañv met efedus.

Plijet bras on bet gant ar romant, em eus kavet kizidik ha brav.

Div evezhiadenn memestra.

N’eo ket a garantez e vez anv er romant-mañ, met a c’hoant. Ar paotr a zesach evezh ar c’hloareg ne vez anv nemet eus e neuz, eus e gorf. Evel-just, hennezh, evel Palmira, zo ur skeudenn : Ar Paotr (gay), tra m’eo Palmira Ar Vaouez. Met kavet em eus un tamm domaj na vont ket pelloc’h eget ar pimpatrom-se, ken boutin ma teu da vezañ … dienkorfet.

A-hend-all on bet souezhet gant ar gerig-kinnig a gaver e penn kentañ al levr : “Trugarez vras da bPierrette Kermoal hag Aber o vezañ asantet embann al levr-mañ war un danvez divoutin e brezhoneg”. Ha va spered o kantreal. Perak ez eus ezhomm da lakaat seurt frazenn ? Ha nac’het e vije bet al levr gant tiez-embann all ? Ar pezh a vije spontus. Un dra zo sur, ar frazenn-mañ a gomz eus traoù n’em eus ket c’hoant e vije anezho. Kondaonet eo bedig ar vrezhonegerien da chom warlec’hiet eta ? Asantiñ d’an heñvelreviadelezh ha d’an heñvelreviaded, n’eo ket bezañ atav o stourm evito, just na ober anv eus o sekselezh, evel ma ne vez ket ezhomm da embann war ar groaz, demat, me zo hetero ! pa gejit ouzh unan bennak. Neuze, e brezhoneg emaer c’hoazh o tizoloiñ ar bed, oc’h en em zigareziñ da skrivañ lennegezh “araokour”, hag oc’h ober penn-mouzh pa ne chom ket hetero an testennoù ? Gant ar vezh…

Me fell din bevañ va brezhonegerezh en un doare digor war ar bed ha war perzhioù dibar pep hini, ha lenn skridoù a denn ouzh n’eus forzh petra, hep digarezioù, hep trugarekadennoù. Poent eo tizhout an oad gour.


Plounemzao, Mikael Madeg (2001)

Un dastumad danevelloù o kontañ bloavezhioù emsav ar skrivagner.

N’eo ket dre darvoudoù bevet nemetken, met ivez dre skridoù faltazi a daol ur sell war ar pezh a c’hell bezañ psikologiezh un nann-breizhad o kavout Breizh e degadoù diwezhañ an XXvet kantved. Maget pep skrid hardi gant un endro anavezet, gant eñvorennoù yaouankiz hag, alies, gant mousfent dibar Mikael Madeg. Peurliesañ e prizian anezhañ, met c’hoarvezout a ra din ivez chom yen ken e-keñver pal ken e-keñver dezrevelliñ, evel en Ober bugale e brezhoneg pe Pemp den a oa deuet.

Lod eus danevelloù an torkad-mañ zo war un ton sirius ivez, evel Sed an emgann diweza, met chom a ra souchet ar fent, prest da sailhañ. Ha lod all a implij un ton don da vat, lakaomp Va mab, met diaesoc’h eo d’ar skrivagner en em lakaat e kroc’hen unan gant e holl emouestl eget sellet diouzh ar bed gant un tamm hed, evel m’eo boazet d’en ober. Hag e-barzh an danevell-mañ eo diwirheñvel an istor : peseurt gwaz e karantez gant unan abaoe pell a dennfe war e wreg hag a laoskfe bev ar babig ?

N’eus forzh, dre vras eo plijus an torkad danevelloù-mañ dre ma z’int kreizennet war un tem boutin ha ma roont un daolenn ledan eus ar pezh a oa an emsav, e penn unan yaouank, d’ur poent bennak.

An tu skragn ac’hanon a gav abeg, ur wezh ouzhpenn, er fed e vije bet adlakaet danevelloù koshoc’h da c’hwezhañ ar bern. Skrivet eo e fin pep hini, met e mod ebet e penn kentañ al levr en doare ma c’hellfe ober e soñj ar prener a-raok paeañ div wezh an traoù. Ne gavan ket fair-play an doare. Gant se, ha dre m’eo c’hoarvezet din ouzhpenn ur wezh, e klaskin marc’hata ul levr evit netra ar wezh kentañ m’en em gavin dirak stalig ar skrivagner 😉


Galv ar ouenn, Eodez (tro 1942-1943)

Anv-pluenn ar vrestadez Odette Chevillotte eo Eodez. Meneget eo honnezh e geriadur Lukian Raoul evel skrivagnerez romantoù evit ar yaouankiz chomet diembann. Gwir e oa ivez evit hennezh, kavet e-touez paperioù ar beleg Job Lec’hvien hag embannet evit ar wezh kentañ gant Imbourc’h e 2018.

Div vaouez yaouank rivinet a zistro da Vreizh, kavell o hendadoù. Breizh zo diskouezet gant daoulagad div douristez ha tamm-ha-tamm eus an diabarzh. Reiñ a ra ar romant, a-ratozh, un aridennad  klichedoù : natur, tiez, arrebeuri, feiz, pardon… ha strewiñ a ra (nebeutoc’h a-ratozh ? ) titouroù diwar-benn ar vuhez war ar maez : kenskoazell etre amezeien, plas kreiz ar beleg, hierarkiezh hervez plas pep hini er gevredigezh. Roet e vez kalz ton d’ar yezh, a fell d’an harozez deskiñ.

Un itrik tro-dro d’ur mab advabet laeret e hêrezh digantañ hag un istor karantez a zeu da gaeraat an hollad.

Ret eo en em adlakaat e spered ar mare m’eo bet skrivet evit blaza an oberennig-mañ, a gav din. Skrivet eo bet evit brezhonegerien yaouank a anaveze, sur, o endro. Savet eo bet evit plantañ lorc’h enno gant o orin hag o yezh eta. Gant ar bloavezhioù o tremen, e teu ivez da vezañ test un amzer-dremenet ha n’eo ket gouest ar vugale a-vremañ da empentiñ. Un diverradenn efedus eo eus Breizh pa gomze brezhoneg, en ur mod. Un disterig re droet war ar relijion evit gellout bezañ implijet er c’hlasoù avat. Ha tu a oa da gavout un titl gwelloc’h, emichañs !

Domaj eo, kar skrivet eo en un doare skañv ha lusket, ur blijadur eo e lenn. Talvoudus e kavan tennañ seurt oberennoù eus an deñvalijenn, memes diwezhat.


Un aod… ur galon, Frañseza Kervendal (1987)

Tennet eo holl destennoù an torkad danevelloù-mañ diouzh buhez ar skrivagnerez Morwenna Steven, Frañseza Kervendal diouzh he anv-pluenn, a oa gwreg Per Denez. Met n’eo ket diouzh red an amzer e kont he eñvorennoù. Gwelloc’h eo bet dezhi skrivañ war un tem bennak bep tro. Lod a zo stag ouzh ar gêr a oa o vevañ enni en he yaouankiz, Douarnenez, tra ma pled reoù all gant temoù personeloc’h, en o zouez loened he doa bevet ganto pe tammoù eus buhez tud he familh.

Netra tridus, diouzh ar c’hentañ gwel marteze, dindan an titl un tamm chuchu-mañ ha tres teñval ar golo, aet diouzh ar c’hiz bremañ. Met ar brezhoneg a implij zo ken flour, ken naturel, ma vez lonket al levr en un tenn, gant ar santimant emaer o selaou ur vignonez war an oad o flapat en he gegin tra m’emañ o tibluskañ legumaj ha c’hwi o kafeta. Eeün ha fromus eo war un dro. Unan eus an testennoù, lec’hiet er fin, Kêrbenn, a ziskouez ur vretonez harluet e Roazhon hag a c’houzañv gant koll he gwrizioù. N’eo ket an hini gwellañ moarvat met ranngalonus eo, dreist-holl goude bezañ lennet ar peurrest, pa c’hell al lenner e-unan muzuliañ ar pezh a zo aet kuit.

Ur souezhadenn vrav eta.


Muntr ar priñs Melar, Armel Le Sec’h (2018)

Ur romant istorel dedennus-tre eo. Lec’hiet eo an itrik e penn kentañ ar VIIvet kantved ha kreizennet war daou vignon a zo bugale c’hoazh, evel ar priñs Melar, a vo muntret eta. Dispaket eo a-zoare kement tra a ouezer diwar-benn kevredigezh an amzer-se (beajoù reoliek etre Breizh Veur ha Breizh Vihan, koun ar roue Arzhur, pouez ha rol ar manatioù, aozadur kevredigezhel pazennet munut tro-dro d’an tierned, divinourien a wel pelloc’h eget an dud all, daoust d’o daoulagad dall a-wezhioù…), war-zigarez un enklask-polis renet gant Brenn, unan eus an daou lampon barrek da heuliañ roudoù, gant ma vije pourvezet dezhañ peadra da skrivañ.

Egin un istorig karantez a zeu da reiñ ul liv santimanteloc’h d’an hollad.

Kaset e vez an itrik gant lusk, daoust d’un nebeut doareoù un tamm dic’hizet (“Soñj ‘peus…”, ar fed da gelaouiñ al lenner war ar pezh a zo c’hoarvezet kent dre lakaat daou zen da gontañ an eil d’egile traoù a ouezont o-daou pell ‘zo, da skouer. Un toull-trap a alia Orson Scott Card na gouezhañ ennañ).

An damant roet d’ar yezh a-benn ma vije aes da gompren a lak an destenn a-bezh da vezañ un tammig reut, gant e frazennoù berr hag eeün. Ne vez ket santet kement-se pa vezer gant al levr, met splann eo pa dremener d’unan all.

En desped da se on souezhet gant pinvidigezh al levr-mañ, a zegas greun nevez da valañ d’ar skolajidi diwar-benn ur prantad istorel ne vez ket pledet kalz gantañ d’o oadoù. Marteze o do ezhomm da vezañ skoazellet, dre ma paot an nevezintioù en destenn, a-benn pakañ mat pep tra. Met kement a zanvez-studi hag an zanvez-dudi a gavint ennañ.


Seizh tra da ober, Jean Le Clerc de la Herverie (2018)

Un den war e leve, ken glas hag ur paotr yaouank… en e benn e sav bemnoz listenn ar seizh tra en do d’ober an deiz war-lerc’h. Ha traoù ‘zo d’ober, e gwirionez, pa zilojer !

Ul levr disoursi eo. Ne c’hoarvez ket ur mor a draoù ennañ. Kontañ a ra an dezreveller e vuhez pemdez, a zeiz da zeiz, er ranndi nevez emañ o paouez anneziñ e kêr, eñ hag en doa bevet pell war ar maez. Ur paotr sioul eo an dezreveller, douget war ar sonerezh hag ar rimoù. Tasmantoù an dud en deus karet a vev gantañ, hep na vijent e kreiz an istor. Muioc’h a bouez a vez roet d’an istor karantez, hep na vije splann kennebeut.

Un istor a-vremañ eo, en un endro intimist a ro tro da implijout geriaoueg ar pemdez. Meur a wezh em eus soñjet en ur romant “chick-lit”, kerentiezh a zo, a gav din, daoust ma vije ur paotr eus an haroz.

A-hend-all eo plijus ar yezh, kempouez ar romant, ne enouer ket. Ul lennadenn simpa eo, pa ne vez ket c’hoant da derriñ e benn.


Martial Menard, ur breur er stourm, Charlie Grall (2018)

Chomet e oan etre daou evit prenañ al levr-mañ e Gouel Levrioù Karaez, a-raok lakaat anezhañ war ar berniad, dre spered-stourm dreist-holl hag en enor da vMartial, em eus anavezet evel an holl.

Kement ha lavaret ne c’hortozen ket kalz tra eus ar skrid… Maronadoù leun a zoujañs, hag a garantez, a vez skrivet goude marv an dud, met ral eo e vijent skridoù a dalvoudegezh. Ur poltred brav em bo da zerc’hel soñj anezhañ, em boa soñjet goude ur sell ouzh ar golo.

Souezhet on bet, eta, o vezañ kaset diouzhtu gant lanv yezh Charlie Grall. Eeün eo ar pezh a gont, bev-buhezek. C’hoarzhet em eus frank ouzhpenn ur wezh.

Ne oan nemet ur bugel e “mare aour” an FLB. Lennet em eus al levr-mañ evel un istor eus an emsav, evel un hentenn-emsav zoken. Tamm ebet e-keñver feulster : ne lavaran ket, ha ne ra ket Charlie Grall ivez, e oa un hent brav da heuliañ. Met adliammañ a ra hor stourmoù bihan gant reoù bras hon diagentourien. Bevañ a reomp en-dro ar mareoù trubuilhet -ha tridus -se ganto. Un testeni dispar eo. Ne c’helle ket bezañ gwellañ meulgan en enor da vMartial Menard, o reiñ ton da stourm e vuhez kement ha d’e bersonelezh.

C’hwezhañ a ra aer fresk war glaoù-bev ar c’hoant da stourm evit hor yezh, en ur enskrivañ anezhañ en un hir ha birvidik a istor.

Un ebat eo ober un tamm hent diwezhañ gant Martial hag e vignoned, er bec’hioù evel en trec’hioù. Ul levr da saouriñ, da aliañ, da brofañ d’an holl.