Category Archives: Danevelloù

Kitchen, Banana Yoshimoto, bro-Japan (1988)

Un anv paotr eo, n’eo ket anat diouzh ar c’hentañ sell marteze ! Ha ne oa ket anat tamm ebet er skritur, ar pezh en deus kaset ac’hanon da wiriañ.

Div istor a zo el levr-mañ, div zanevell hir. An hini gentañ, Kitchen, a zo ivez va hini muiañ-karet. Ur plac’h yaouank a zo o paouez koll he mamm-gozh, a oa bet desavet ganti hag a veve asambles ganti en he rannndi. Darempred intim an tudennoù gant ar marv, an doare da adliammañ gant ar vuhez zo e kreiz an oberenn brav-mañ, leun a zouster. Ur soubadenn e-barzh pemdez tud munut a vro-Japan eo, e endro kloz ha tomm o zi. Ul lod bras a gemer an aozañ boued e-barzh an istor, merk ar yac’husted hag ar peoc’h o tont en-dro. Dont a ra a-benn an danevell-mañ da vezañ war un dro divroüs ha tost-tost eus ar santimantoù diazez a vez rannet gant an holl dud. Kaer, dic’hortoz ha fromus eo.

An eil danevell eo Moonlight shadow he anv. N’eo ket ur souezh e vije bet embannet kichen-ha-kichen gant eben : enni c’hoazh ez eus anv eus kañvioù. Aes eo en em stagañ ouzh an tudennoù, ouzh o albac’hennoù, gwall iskis a-wezhioù. Luchañ a ra un disterig war-zu darvoudoù dreistnaturel, ar pezh ne glot ket kement gant va zemz-spered. Met chom a ra dedennus, souezhus, lipet brav.

Dizoloet em eus ar skrivagner-mañ gant kalz plijadur ha bamet on bet gant an tost m’en em santen ouzh e dudennoù, daoust d’o sevenadur bezañ gwall bell ouzh va hini.

Ne gomz al levr-mañ nemet eus ar c’hañv hag eus an diouer a ra an anaon deomp. N’eo ket war an dristidigezh e vez pouezet avat, war ar pare ne lavaran ket. Da zizoloiñ, ha da brofañ.


Gouel ar c’hlas termen, Goulc’han Kervella (2019)

Anzav a zlean on bet un disterig hegaset o kavout an heñvelreviadelezh da dem pennañ al levr-mañ. Daoust ma kavfen dedennus an danvez dre vras, em boa ar santimant e veze chaoket hag adchaoket atav ar memes danvez.

Met n’on ket chomet gant ar santimant-se peogwir on bet plijet a-walc’h gant ar skrid.

Ur romantig evit ar grennarded eo -lakaet eo da “zanevell” gant ar skrivagner. Gouel zo bet etre al liseidi klas termen. Unan a vank an deiz war-lerc’h.

Un istor “outing” eo. Ar pezh a gavan dedennus eo n’eo ket ur skrid-kliched kement-se. Kavout a ra din eo bet graet an dro, el lennegezh, er filmoù… eus an degouezhioù dramael ma vez skarzhet krennarded eus o zi gant o zud homofob, ha kement ‘zo. Ne fell ket din lavaret n’eus ket mui eus seurt degouezhioù, met emskiantek eo ar bras eus an dud int droch. Dre se, e kemer an homofobiezh hentoù sourroc’h ha diaesoc’h da anavezout. Ha war an dachenn-mañ e kav din en deus c’hoariet fin Goulc’han Kervella er skrid-mañ.

Anat eo e c’hell ar skrid-mañ degas traoù da dud yaouank, daout ma ne gredfen ket e z’afe kelennerien da studiañ seurt levr en o c’hlasoù. N’eo nag hir, na diaes da lenn koulskoude. Ha danvez preder zo ennañ, diwar-benn an homofobiezh evel-just, met ivez diwar-benn an implij a ra ar re yaouank eus ar binviji niverel luget.

Ar reuz a c’hell bezañ plantet gant tud n’int ket drouk, just evit c’hoari, eo a zo e kreiz an istor.

Din-me ez a re vuan ar fin, ne vez ket pouezet a-walc’h war stad-spered al liseidi. Met d’am soñj eo kentoc’h ul levr evit digeriñ ar gaoz. Mat eo eta.


Rebetiko hag istorioù all, Kristian Braz (2016)

Paotr an aergelc’hioù eo Kristian Bras : n’en deus ket e bar evit plantañ ambiañs un nozvezh, deskrivañ ul lec’h n’eus ket anezhañ ken nemet en e benn, lakaat amzer e yaouankiz da advevañ, e Breizh pe e lec’hioù all.

E penn kentañ, daoust din kavout mat ar stil, e chomen digas a-walc’h ouzh ur skritur a seblante din bezañ statek, o tepegnañ taolennoù, ha pa vijent bev, muioc’h eget o klask dreveziñ ar vuhez en ur gas al lenner gant kas un istor. An implij fonnus eus frazennoù hep verb a lakae ac’hanon diaes un tammig : sañset int plantañ lusk en ober, met pa vezont implijet da zeskrivañ en un doare kazi sistematek e kav din e torr red al lenn, er c’hontrol. Met perak pas, a soñjen. An doare-se da skrivañ a lakae ac’hanon da soñjal un tammig ouzh romantoù James Ellroy ; un dibab eo, bezañ pizh war ar gerioù, skrivañ en un doare un tamm sec’h. Ha brav e kaven, hep bezañ touchet nemeur.

Ha tamm-ha-tamm, petra zo kaoz, me eo a zo en em voazet, pe cheñchet eo doare ar skrivagner, n’em eus ket dielfennet pizh… (ha kontant e vijen bet da gaout un deiziad war an danevelloù, evit se, daoust m’em bije ur soñj bennak war an urzh m’int bet skrivet)  …eo en em lakaet va c’halon da dalmiñ a-unvan gant ar pezh a lennen. Deuet eo an tudennoù da vezañ dedennusoc’h, luzietoc’h, klokoc’h. Bet on d’o heul en ur heuliañ ar sonerezh, hollvezant, evel e levrioù Gege Gwenn. Paket on bet gant an damc’houleier, gant trouzioù an natur pe re kêr gwezhall, santet em eus ar glav, ar yenijenn, an dic’hoanag o tont pa serr an noz. Hag echuet em eus al levr gant from, ha betek gant bam -an danevell ziwezhañ dreist-holl, An emgav, em eus kavet dreistordinal.

Bastard a denn muioc’h ouzh danevelloù Jakez Riou : mat eo ivez. N’on ket sot gant an danevell Rebetiko avat peogwir ne gavan ket realist ar fin anezhi. N’eo ket tre-ha-tre peogwir he c’havan dizereat : pa soñjer mat, e lennan traoù lousoc’h kazi bemdez… Met mesket e vez enni sujedoù grevus : treitourezh ar c’haner e-keñver e wreg bet, fin reuzeudik ur prantad evürus, evel en danevell all Diskaramzer… gant un dial gros, n’emañ ket war ar memes live. Dont a ra da foeltrañ un danevell hag a oa kroget mat-tre, da va soñj.

Aon em boa un tammig da na gavout en dastumad-mañ nemet danevelloù em boa lennet e kazetennoù a-raok : bez ez eus diouto, met estregeto a zo ivez. Ha kalz plijusoc’h eo lenn an dastumad en he fezh, en un tenn,  evit ober e soñj war ur skrivagner. N’on ket bet dipitet : skrivet mat eo, gwriziennet er vro daoust ma ne dremenfe ket pep skrid enni, ha skrivet gant ur bluenn n’he deus ket he far. Bez en deus Kristian Braz e blas e Top dek ar gwellañ skrivagnerien vrezhonek vev, a gav din.


Diwar dorgenn karreg-an-tan, Yeun ar Gow (1937 -1966)

Embannet e brezhoneg e 1999, al levr-mañ a stroll an testennoù ha ne oant ket bet embannet e stumm levrioù gant ar skrivagner. Etre an dornskridoù bet digejet gant poan hag an testennoù embannet a-gleiz hag a-zehou ez eus kalz a zibab.

Pinvidigezhioù zo da rastellat war 2 dachenn d’an nebeutañ : hini ar yezh, hag hini ijin ar bobl. Seblantoù, kontadennoù, kredennoù : fellout a rae da Yeun ar Gow testeniañ eus un amzer zo bet. Pep hini a gavo traoù ‘zo da blijout dezhañ e testennoù berr al levr-mañ. Dre ma n’on ket desachet gant Breizh ar mojennoù, em eus kavet muioc’h a interest e-barzh an testennoù stag ouzh buhez ar skrivagner : Ar sourded ; Ar person div wezh gall, peotramant e danevelloù faltaziek da vat, daoust pegen eeün e vije o broadelouriezh : Ar Breizhad amerikan ; Hurlink an Itron Tifena.

Met ne vije ket bet ken dedennus an holl destennoù-mañ hep displegadennoù Per Denez, er pennad-digeriñ hag a-zivout Ar person div wezh gall.


La aĵoj kaj la sezonoj, Ulrich Becker, bro-Alamagn (1996)

La aĵoj kaj la sezonoj / An traoù hag ar c’houlzoù-amzer. Kemenn a ra an titl-mañ un dastumad danevelloù hag a zo war un dro ur sac’h a bep tra. Eus un tu, skridoù en deus savet ar skrivagner da gas d’ar Belarta Konkurso, ur genstrivadeg-skrivañ bloaziek en esperanteg. Er penn kentañ eo bet lakaet ar re-se hag an holl anezho o doa rastellet ur priz bennak. Kavet em eus souezhus anezho, evel p’en dije bet c’hoant da vont re bell ganti, ken er stumm ken en temoù. Diskouez a reont kalzig a ijin memestra.

Goude-se e kaver en La Memorejoj  eñvorennnoù dezho ur stumm lennegel : a demoù, tri-ha-tri. Skridoù personeloc’h ha donoc’h int, plijet on bet kalz ganto. En Tri okazoj el Historio / Tri darvoud tennet eus an Istor e kont Ulrich Becker penaos, e teir bro disheñvel, eo bet rebechet dezhañ mod-pe-vod e vroadelezh alaman. Feuls eo, dre ma vez lakaet pouez ar brezel war choug un den yaouank ha n’en deus ket kemeret perzh ennañ, kennebeut hag e dud.

Un destenn all en deus desachet va evezh eo Jingoj aŭ Ĉar ni estas germanoj : ur c’hrennard eus reter Berlin a skriv d’e vamm-gozh goude diskar ar voger. Gwelet a ra e dud oc’h embann mennozhioù politikel nevez ; ne vez displeget netra dezhañ ; kollet eo.

Un danevell skiant-faltazi eus ar c’hentañ troc’h a echu an dastumad : La Esperanto-Maŝino.

Gwirion ha kizidik em eus kavet an testennoù n’o doa pal kenstrivañ ebet. Diskouez a ra ar genstrivadeg bezañ tizhet he fal, da lavaret eo bountañ da skrivañ, dineizhañ barregezhioù nevez, met ar pep gwellañ a zeu da heul, a-benn ar fin, pa gav Ulrich Becker e vouezh dezhañ e-unan ha pa zeu ar redi-skrivañ da vezañ diabarzh, e-lec’h bezañ diavaez.


Du evel an noz liesliv, Malo Bouëssel du Bourg (2017)

Un dastumad danevelloù ez eus eus al levr-mañ. Lod anezho a oa bet embannet e Al Liamm dija ha ne oan ket chomet diseblant outo, soñj mat em boa anezho eta.

Tres ar wirionez zo ganto holl, met n’eo nemet un tres o vezañ ma ra alies ar skrivagner ur c’hammed a-gostez a lak e istorioù etre daou ved. N’eo ket rouez kavout fent du enno. Ar from eo ar santimant a zeu an aliesañ d’al lenner, avat. Bez en deus ar skrivagner ur seurt teneridigezh evit e dudennoù a vir outo da vezañ droch, ha pa rafent traoù iskis.

Un doare klaselezh a zo er skritur ivez, ur yezh war un dro pinvidik ha solut a lak al lenner en e vleud.

N’eo ket dichadennet an darvoudoù, marteze : istorioù dous-c’hwerv eo a gont Malo Bouëssel du Bourg, war e blaen. Ret eo o saouriñ ken divall all.


Kala-goañv ha Tsounami, daou istor, Mikael Madeg (2007)

An dastumad Koad Glas, e ti TES, zo graet a-ratozh evit pourveziñ lennadennoù-skol d’ar skolajidi. El levr-mañ e kinnig Mikael Madeg daou istor evito.

En hini kentañ e vez heuliet ur vandennad bugale en o zroiad Halloween. N’on ket kendrec’het, na gant an istor, na gant al lusk anezhañ : dleet em eus lenn div wezh e gwirionez evit kompren da belec’h ez ae an traoù. Bodet eo en istor-mañ meur a dech stank el lennegezh vrezhonek : diouer a istor gwir, pennad stambouc’hus o kinnig an tudennoù, diouer a sklaerder -petra a servij evit kas an istor, petra ne ra ket ?, diouer a fin gwir, elfennoù sevenadurel plantet kousto pe gousto… evel just e tle bezañ aes da lenn hag ez eus peadra da zeskiñ brezhoneg mat ennañ, met… da betra ?

Se laka ac’hanon da brederiañ war ar c’heflusker a ro c’hoant da lenn, pe ne ra ket, d’ar vugale. Gwelet em boa studiadennoù diwar-benn an deskiñ sonerezh gant ar vugale vihan : daoust ha gwelloc’h eo klevet ur vamm o kanañ rimodelloù, pa gan faos ar vamm ? eget selaou an hevelep rimodelloù war pladennoù-arc’hant enrollet brav ha reizh, gant binviji war ar marc’had ? Ar respont zo splann : desket e vez gant ur vamm a gan faos, ha plantet c’hoant ha youl er re vihan, tra ma chom estren d’ar vugaligoù, tamm-pe-damm, ar mouezhioù enrollet.

Evidon, n’eo ket ar pal pennañ kinnig brezhoneg disi d’ar skolajidi. Degas c’hoant da lenn, ober anezho tud koñsernet gant ar yezh, hag a vo gouest da zeskiñ o-unan diwezhatoc’h ar pezh n’o dije ket paket a-raok, an dra-se a gavan pouezusoc’h. Soñjal a ra din e tlefe bezañ lakaet ar pouez war an itrikoù, gant sujedoù dedennus evit ar grennarded, a-raok plantañ brezhoneg yac’h -reiñ ur gentel yezh ur wezh ouzhpenn- treuzwisket e “lennegezh”- hag a bella ar vugale eus al lenn, a-benn ar fin. Met n’em eus ket lakaet klasadoù da labourat war an istor-mañ, ha marteze e fazia va sell a zen gour warnañ.

An eil istor em eus kavet kalz dedennusoc’h an tem anezhañ, kement hag an doare da gontañ. Loc’het mat tre e oa. Met n’eus fin ebet : ur pennad-digeriñ n’eo ken, evit un avañtur a c’hellfe padout kalz hiroc’h (beaj…). Un digarez e c’hell bezañ da ijinañ ar pezh n’eo ket bet skrivet… met war e c’hoant e chom al lenner. Dipitus, eta.


Kriz ar yaouankiz, Frank Bodenes (2010)

Un dastumad danevelloù digant ur skrivagner a zo en e vleud gant ar gerioù.

Ar pep gwellañ enno eo ar yezh, blaz bro-Leon dezhi, pinvidik en he skeudennoù ha labouret a-fed son : mareoù ‘zo ma tenn muioc’h d’ar varzhoniezh eget d’ar c’homz-plaen, rimoù a-leizh er frazennoù, lakaomp e Kabellig tousog pe En va zamm lokennig plakoplastret.

Muioc’h eget ar yaouankiz e kav din eo ar baourentez an tem pennañ, met marteze ne vije ket bet gwerzhet ken aes al levr. Hag ur baourentez a dap estreget ar godelloù toull. Tammoù buhez tud munut, eus ar seurt a zisoñjer alies. Ur bed dezhañ e-unan a ginnig Frank Bodenes.

Koulskoude ne vezan ket tapet da vat gant an istorioù-se. Re blaen ? Evel unangomz unan o ribotat e soñjoù ? Soñjal a ra din e c’hell dont eus se, eus an diouer a zivizoù, a lusk en ober. Ha meur a wezh eo bet dleet din mont war va c’hiz peogwir em boa c’hwitet titouroù pouezus evit an itrik, lorbet ma oan gant ar gerioù.

Ar fent a zeu eus an implij aes anezho hag eus ar sonenn ma reont d’ar skouarn a lak ur seurt hed etre al lenner hag an tudennoù, diwar-goust ar from, marteze. Met se ‘zo hervez kizidigezh pep hini.


Les soeurs à l’envers et autres textes inédits, Pierre Louÿs, Frañs (penn kentañ an XXvet kantved)

Din da c’houzout, ne oa ket bet embannet an dastumad testennoù-mañ a-raok 2013.

Pierre Louÿs a oa ur skrivagner brokus-meurbet en deus kaset e vuhez a-bezh o tuañ paper -pa ne veze ket renet war-bouez e lost- ha n’eo ket bet embannet c’hoazh pep tra en doa skrivet, pell a se. Lod eus e skridoù zo kollet, lod all dasparzhet a-gleiz hag a-zehou.

Ur sac’h-a-bep-tra eo al levr-mañ eta : tammoù traoù dastumet ha renket kichen-ha-kichen kazi dre zegouezh, a-fed stumm kement hag a-fed awen -daoust ma chomfer atav war dachenn an erotelezh pe ar bornografiezh. Danevelloù, c’hoariva, hentenn erotel… Ur pennad-digeriñ dedennus dindan pluenn Alexandre Dupouy a ginnig buhez ha spered ar skrivagner.

Evidon hag a zo sot gant an oberennoù a lakae Pierre Louÿs da embann pa oa bev, e kav din ez a re bell testennoù ‘zo eus al levr-mañ evit kaout plijadur o lenn anezho. Kement-se n’eo ket lavarout eo didalvoud al levr, tamm ebet. Bountañ a ra war bevennoù ar sekselezh boaz da gas al lenner pelloc’h egeto. Ul labour ergerzher, en ur mod. Pa soñjer eo kant vloaz bennak an testennoù-se, e c’heller meizañ e oa un araokour hardi eus ar skrivagner hag a zeu a-benn da feukañ hiziv an deiz c’hoazh. A-hend-all, e vank gerioù brezhonek din evit deskrivañ ar pezh en deus lakaet ac’hanon diaes : maboriadezh, emetofiliezh, skatologiezh… Daoust ma vijen bet plijet gant lod eus ar skridoù kinniget.

Un dastumad re ferv evit dizoloiñ ar skrivagner, moarvat : da vezañ lennet kentoc’h gant tud o dije c’hoant da studiañ pizh e vuhez hag e oberennoù.

 


Le chat qui racontait des histoires, Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1988)

An dastumad danevelloù-mañ, embannet etre 8vet ha 9vet romant an heuliad met skrivet e gwirionez etre 1962 ha 1968, zo e-maez rummad. Ne vez ket anv a gQwilleran e-barzh. Cheñch a ra ar penntudennoù atav, evel ar savboent implijet, met e kement danevell a zo o deus ar c’hizhier ur plas bras, ma n’eo ket ar rol pennañ.

O klask hec’h hent e oa ar skrivagnerez gant an danevelloù kentañ-mañ. Dieuboc’h eo enno eget na vo en he heuliad romantoù-polis, dre se, e c’hell mont war-zu muioc’h a faltazi evel en danevell gentañ : Un chat trop petit pour ses moustaches. Lod eus an tudennoù (kizhier pe tud) a gaver el levr-mañ a zo bet adimplijet ha diorroet ganti, diwezhatoc’h, e avañturioù Qwilleran.

Anat eo ar fent en danevelloù a c’hoari gant statud ar c’hizhier e-keñver hini an dud. Ul lennadenn skañv eus skridoù ne glaskont ket pemp troad d’ar maout, met peurlipet memestra, en o mod.