Category Archives: Danevelloù

Diwar dorgenn karreg-an-tan, Yeun ar Gow (1937 -1966)

Embannet e brezhoneg e 1999, al levr-mañ a stroll an testennoù ha ne oant ket bet embannet e stumm levrioù gant ar skrivagner. Etre an dornskridoù bet digejet gant poan hag an testennoù embannet a-gleiz hag a-zehou ez eus kalz a zibab.

Pinvidigezhioù zo da rastellat war 2 dachenn d’an nebeutañ : hini ar yezh, hag hini ijin ar bobl. Seblantoù, kontadennoù, kredennoù : fellout a rae da Yeun ar Gow testeniañ eus un amzer zo bet. Pep hini a gavo traoù ‘zo da blijout dezhañ e testennoù berr al levr-mañ. Dre ma n’on ket desachet gant Breizh ar mojennoù, em eus kavet muioc’h a interest e-barzh an testennoù stag ouzh buhez ar skrivagner : Ar sourded ; Ar person div wezh gall, peotramant e danevelloù faltaziek da vat, daoust pegen eeün e vije o broadelouriezh : Ar Breizhad amerikan ; Hurlink an Itron Tifena.

Met ne vije ket bet ken dedennus an holl destennoù-mañ hep displegadennoù Per Denez, er pennad-digeriñ hag a-zivout Ar person div wezh gall.

Advertisements

La aĵoj kaj la sezonoj, Ulrich Becker, bro-Alamagn (1996)

La aĵoj kaj la sezonoj / An traoù hag ar c’houlzoù-amzer. Kemenn a ra an titl-mañ un dastumad danevelloù hag a zo war un dro ur sac’h a bep tra. Eus un tu, skridoù en deus savet ar skrivagner da gas d’ar Belarta Konkurso, ur genstrivadeg-skrivañ bloaziek en esperanteg. Er penn kentañ eo bet lakaet ar re-se hag an holl anezho o doa rastellet ur priz bennak. Kavet em eus souezhus anezho, evel p’en dije bet c’hoant da vont re bell ganti, ken er stumm ken en temoù. Diskouez a reont kalzig a ijin memestra.

Goude-se e kaver en La Memorejoj  eñvorennnoù dezho ur stumm lennegel : a demoù, tri-ha-tri. Skridoù personeloc’h ha donoc’h int, plijet on bet kalz ganto. En Tri okazoj el Historio / Tri darvoud tennet eus an Istor e kont Ulrich Becker penaos, e teir bro disheñvel, eo bet rebechet dezhañ mod-pe-vod e vroadelezh alaman. Feuls eo, dre ma vez lakaet pouez ar brezel war choug un den yaouank ha n’en deus ket kemeret perzh ennañ, kennebeut hag e dud.

Un destenn all en deus desachet va evezh eo Jingoj aŭ Ĉar ni estas germanoj : ur c’hrennard eus reter Berlin a skriv d’e vamm-gozh goude diskar ar voger. Gwelet a ra e dud oc’h embann mennozhioù politikel nevez ; ne vez displeget netra dezhañ ; kollet eo.

Un danevell skiant-faltazi eus ar c’hentañ troc’h a echu an dastumad : La Esperanto-Maŝino.

Gwirion ha kizidik em eus kavet an testennoù n’o doa pal kenstrivañ ebet. Diskouez a ra ar genstrivadeg bezañ tizhet he fal, da lavaret eo bountañ da skrivañ, dineizhañ barregezhioù nevez, met ar pep gwellañ a zeu da heul, a-benn ar fin, pa gav Ulrich Becker e vouezh dezhañ e-unan ha pa zeu ar redi-skrivañ da vezañ diabarzh, e-lec’h bezañ diavaez.


Du evel an noz liesliv, Malo Bouëssel du Bourg (2017)

Un dastumad danevelloù ez eus eus al levr-mañ. Lod anezho a oa bet embannet e Al Liamm dija ha ne oan ket chomet diseblant outo, soñj mat em boa anezho eta.

Tres ar wirionez zo ganto holl, met n’eo nemet un tres o vezañ ma ra alies ar skrivagner ur c’hammed a-gostez a lak e istorioù etre daou ved. N’eo ket rouez kavout fent du enno. Ar from eo ar santimant a zeu an aliesañ d’al lenner, avat. Bez en deus ar skrivagner ur seurt teneridigezh evit e dudennoù a vir outo da vezañ droch, ha pa rafent traoù iskis.

Un doare klaselezh a zo er skritur ivez, ur yezh war un dro pinvidik ha solut a lak al lenner en e vleud.

N’eo ket dichadennet an darvoudoù, marteze : istorioù dous-c’hwerv eo a gont Malo Bouëssel du Bourg, war e blaen. Ret eo o saouriñ ken divall all.


Kala-goañv ha Tsounami, daou istor, Mikael Madeg (2007)

An dastumad Koad Glas, e ti TES, zo graet a-ratozh evit pourveziñ lennadennoù-skol d’ar skolajidi. El levr-mañ e kinnig Mikael Madeg daou istor evito.

En hini kentañ e vez heuliet ur vandennad bugale en o zroiad Halloween. N’on ket kendrec’het, na gant an istor, na gant al lusk anezhañ : dleet em eus lenn div wezh e gwirionez evit kompren da belec’h ez ae an traoù. Bodet eo en istor-mañ meur a dech stank el lennegezh vrezhonek : diouer a istor gwir, pennad stambouc’hus o kinnig an tudennoù, diouer a sklaerder -petra a servij evit kas an istor, petra ne ra ket ?, diouer a fin gwir, elfennoù sevenadurel plantet kousto pe gousto… evel just e tle bezañ aes da lenn hag ez eus peadra da zeskiñ brezhoneg mat ennañ, met… da betra ?

Se laka ac’hanon da brederiañ war ar c’heflusker a ro c’hoant da lenn, pe ne ra ket, d’ar vugale. Gwelet em boa studiadennoù diwar-benn an deskiñ sonerezh gant ar vugale vihan : daoust ha gwelloc’h eo klevet ur vamm o kanañ rimodelloù, pa gan faos ar vamm ? eget selaou an hevelep rimodelloù war pladennoù-arc’hant enrollet brav ha reizh, gant binviji war ar marc’had ? Ar respont zo splann : desket e vez gant ur vamm a gan faos, ha plantet c’hoant ha youl er re vihan, tra ma chom estren d’ar vugaligoù, tamm-pe-damm, ar mouezhioù enrollet.

Evidon, n’eo ket ar pal pennañ kinnig brezhoneg disi d’ar skolajidi. Degas c’hoant da lenn, ober anezho tud koñsernet gant ar yezh, hag a vo gouest da zeskiñ o-unan diwezhatoc’h ar pezh n’o dije ket paket a-raok, an dra-se a gavan pouezusoc’h. Soñjal a ra din e tlefe bezañ lakaet ar pouez war an itrikoù, gant sujedoù dedennus evit ar grennarded, a-raok plantañ brezhoneg yac’h -reiñ ur gentel yezh ur wezh ouzhpenn- treuzwisket e “lennegezh”- hag a bella ar vugale eus al lenn, a-benn ar fin. Met n’em eus ket lakaet klasadoù da labourat war an istor-mañ, ha marteze e fazia va sell a zen gour warnañ.

An eil istor em eus kavet kalz dedennusoc’h an tem anezhañ, kement hag an doare da gontañ. Loc’het mat tre e oa. Met n’eus fin ebet : ur pennad-digeriñ n’eo ken, evit un avañtur a c’hellfe padout kalz hiroc’h (beaj…). Un digarez e c’hell bezañ da ijinañ ar pezh n’eo ket bet skrivet… met war e c’hoant e chom al lenner. Dipitus, eta.


Kriz ar yaouankiz, Frank Bodenes (2010)

Un dastumad danevelloù digant ur skrivagner a zo en e vleud gant ar gerioù.

Ar pep gwellañ enno eo ar yezh, blaz bro-Leon dezhi, pinvidik en he skeudennoù ha labouret a-fed son : mareoù ‘zo ma tenn muioc’h d’ar varzhoniezh eget d’ar c’homz-plaen, rimoù a-leizh er frazennoù, lakaomp e Kabellig tousog pe En va zamm lokennig plakoplastret.

Muioc’h eget ar yaouankiz e kav din eo ar baourentez an tem pennañ, met marteze ne vije ket bet gwerzhet ken aes al levr. Hag ur baourentez a dap estreget ar godelloù toull. Tammoù buhez tud munut, eus ar seurt a zisoñjer alies. Ur bed dezhañ e-unan a ginnig Frank Bodenes.

Koulskoude ne vezan ket tapet da vat gant an istorioù-se. Re blaen ? Evel unangomz unan o ribotat e soñjoù ? Soñjal a ra din e c’hell dont eus se, eus an diouer a zivizoù, a lusk en ober. Ha meur a wezh eo bet dleet din mont war va c’hiz peogwir em boa c’hwitet titouroù pouezus evit an itrik, lorbet ma oan gant ar gerioù.

Ar fent a zeu eus an implij aes anezho hag eus ar sonenn ma reont d’ar skouarn a lak ur seurt hed etre al lenner hag an tudennoù, diwar-goust ar from, marteze. Met se ‘zo hervez kizidigezh pep hini.


Les soeurs à l’envers et autres textes inédits, Pierre Louÿs, Frañs (penn kentañ an XXvet kantved)

Din da c’houzout, ne oa ket bet embannet an dastumad testennoù-mañ a-raok 2013.

Pierre Louÿs a oa ur skrivagner brokus-meurbet en deus kaset e vuhez a-bezh o tuañ paper -pa ne veze ket renet war-bouez e lost- ha n’eo ket bet embannet c’hoazh pep tra en doa skrivet, pell a se. Lod eus e skridoù zo kollet, lod all dasparzhet a-gleiz hag a-zehou.

Ur sac’h-a-bep-tra eo al levr-mañ eta : tammoù traoù dastumet ha renket kichen-ha-kichen kazi dre zegouezh, a-fed stumm kement hag a-fed awen -daoust ma chomfer atav war dachenn an erotelezh pe ar bornografiezh. Danevelloù, c’hoariva, hentenn erotel… Ur pennad-digeriñ dedennus dindan pluenn Alexandre Dupouy a ginnig buhez ha spered ar skrivagner.

Evidon hag a zo sot gant an oberennoù a lakae Pierre Louÿs da embann pa oa bev, e kav din ez a re bell testennoù ‘zo eus al levr-mañ evit kaout plijadur o lenn anezho. Kement-se n’eo ket lavarout eo didalvoud al levr, tamm ebet. Bountañ a ra war bevennoù ar sekselezh boaz da gas al lenner pelloc’h egeto. Ul labour ergerzher, en ur mod. Pa soñjer eo kant vloaz bennak an testennoù-se, e c’heller meizañ e oa un araokour hardi eus ar skrivagner hag a zeu a-benn da feukañ hiziv an deiz c’hoazh. A-hend-all, e vank gerioù brezhonek din evit deskrivañ ar pezh en deus lakaet ac’hanon diaes : maboriadezh, emetofiliezh, skatologiezh… Daoust ma vijen bet plijet gant lod eus ar skridoù kinniget.

Un dastumad re ferv evit dizoloiñ ar skrivagner, moarvat : da vezañ lennet kentoc’h gant tud o dije c’hoant da studiañ pizh e vuhez hag e oberennoù.

 


Le chat qui racontait des histoires, Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1988)

An dastumad danevelloù-mañ, embannet etre 8vet ha 9vet romant an heuliad met skrivet e gwirionez etre 1962 ha 1968, zo e-maez rummad. Ne vez ket anv a gQwilleran e-barzh. Cheñch a ra ar penntudennoù atav, evel ar savboent implijet, met e kement danevell a zo o deus ar c’hizhier ur plas bras, ma n’eo ket ar rol pennañ.

O klask hec’h hent e oa ar skrivagnerez gant an danevelloù kentañ-mañ. Dieuboc’h eo enno eget na vo en he heuliad romantoù-polis, dre se, e c’hell mont war-zu muioc’h a faltazi evel en danevell gentañ : Un chat trop petit pour ses moustaches. Lod eus an tudennoù (kizhier pe tud) a gaver el levr-mañ a zo bet adimplijet ha diorroet ganti, diwezhatoc’h, e avañturioù Qwilleran.

Anat eo ar fent en danevelloù a c’hoari gant statud ar c’hizhier e-keñver hini an dud. Ul lennadenn skañv eus skridoù ne glaskont ket pemp troad d’ar maout, met peurlipet memestra, en o mod.


Plounemzao, Mikael Madeg (2001)

Un dastumad danevelloù o kontañ bloavezhioù emsav ar skrivagner.

N’eo ket dre darvoudoù bevet nemetken, met ivez dre skridoù faltazi a daol ur sell war ar pezh a c’hell bezañ psikologiezh un nann-breizhad o kavout Breizh e degadoù diwezhañ an XXvet kantved. Maget pep skrid hardi gant un endro anavezet, gant eñvorennoù yaouankiz hag, alies, gant mousfent dibar Mikael Madeg. Peurliesañ e prizian anezhañ, met c’hoarvezout a ra din ivez chom yen ken e-keñver pal ken e-keñver dezrevelliñ, evel en Ober bugale e brezhoneg pe Pemp den a oa deuet.

Lod eus danevelloù an torkad-mañ zo war un ton sirius ivez, evel Sed an emgann diweza, met chom a ra souchet ar fent, prest da sailhañ. Ha lod all a implij un ton don da vat, lakaomp Va mab, met diaesoc’h eo d’ar skrivagner en em lakaat e kroc’hen unan gant e holl emouestl eget sellet diouzh ar bed gant un tamm hed, evel m’eo boazet d’en ober. Hag e-barzh an danevell-mañ eo diwirheñvel an istor : peseurt gwaz e karantez gant unan abaoe pell a dennfe war e wreg hag a laoskfe bev ar babig ?

N’eus forzh, dre vras eo plijus an torkad danevelloù-mañ dre ma z’int kreizennet war un tem boutin ha ma roont un daolenn ledan eus ar pezh a oa an emsav, e penn unan yaouank, d’ur poent bennak.

An tu skragn ac’hanon a gav abeg, ur wezh ouzhpenn, er fed e vije bet adlakaet danevelloù koshoc’h da c’hwezhañ ar bern. Skrivet eo e fin pep hini, met e mod ebet e penn kentañ al levr en doare ma c’hellfe ober e soñj ar prener a-raok paeañ div wezh an traoù. Ne gavan ket fair-play an doare. Gant se, ha dre m’eo c’hoarvezet din ouzhpenn ur wezh, e klaskin marc’hata ul levr evit netra ar wezh kentañ m’en em gavin dirak stalig ar skrivagner 😉


Un aod… ur galon, Frañseza Kervendal (1987)

Tennet eo holl destennoù an torkad danevelloù-mañ diouzh buhez ar skrivagnerez Morwenna Steven, Frañseza Kervendal diouzh he anv-pluenn, a oa gwreg Per Denez. Met n’eo ket diouzh red an amzer e kont he eñvorennoù. Gwelloc’h eo bet dezhi skrivañ war un tem bennak bep tro. Lod a zo stag ouzh ar gêr a oa o vevañ enni en he yaouankiz, Douarnenez, tra ma pled reoù all gant temoù personeloc’h, en o zouez loened he doa bevet ganto pe tammoù eus buhez tud he familh.

Netra tridus, diouzh ar c’hentañ gwel marteze, dindan an titl un tamm chuchu-mañ ha tres teñval ar golo, aet diouzh ar c’hiz bremañ. Met ar brezhoneg a implij zo ken flour, ken naturel, ma vez lonket al levr en un tenn, gant ar santimant emaer o selaou ur vignonez war an oad o flapat en he gegin tra m’emañ o tibluskañ legumaj ha c’hwi o kafeta. Eeün ha fromus eo war un dro. Unan eus an testennoù, lec’hiet er fin, Kêrbenn, a ziskouez ur vretonez harluet e Roazhon hag a c’houzañv gant koll he gwrizioù. N’eo ket an hini gwellañ moarvat met ranngalonus eo, dreist-holl goude bezañ lennet ar peurrest, pa c’hell al lenner e-unan muzuliañ ar pezh a zo aet kuit.

Ur souezhadenn vrav eta.


Danevelloù evit ur bloaz, Luigi Pirandello, bro-Itali (1900-1917)

Gwelet a ran en dastumad danevelloù-mañ un doare Geotenn ar Werc’hez mod Sisilia. Skoüs eo an temoù, teñval atav, o plediñ gant tud munut ha n’eo ket gwall splann o soñjoù, ar pezh a lak diaes al lenner a-wezhioù. Intret eo lod anezho gant arouezielezh, ha santet e vez e oa prederiet Pirandello gant teoriennoù Freud.

Danevelloù ‘zo em eus kavet dreist, evel Sedratez eus Sisilia, El leti zo marvet un den pe Nozvezh kentañ, met kavout a ra din e klask ar skrivagner, betek re, diskouez teoriennoù, pa c’hellont tremen ken brav all e testennoù lennegel ha ne glaskont “nemet” kontañ un istor pe a ro, d’an nebeutañ, ar c’hentañ plas d’an ijin. N’eo ket re bonner koulskoude, nemet en destenn ziwezhañ, ur pezh-c’hoari anezhi : An den ur vleunienn gantañ en e c’henoù ha ne gavan ket soutil. Moarvat e toug ivez pouez e gantved oad…

Ul lennadenn frouezhus eo bet din daoust da se. Digeriñ a ra ar spered war dremmwelioù nebeut anavezet.