Category Archives: Moliac’h ha Faltazi harozek

Istor fentus stadoù hag impalaerezhioù al loar, Savinien Cyrano de Bergerac, Frañs (tro 1650)

Ne lennan ket alies skridoù eus ar XVIIvet kantved. Marteze e teu eus an droidigezh, met an dra gentañ a zeu d’am spered eo ez eo modern a-walc’h skritur al levr-mañ. Plijus ha buhezek eo e stil, daoust ma vije troc’het an istor ingal gant distroelloù skiantel pe filozofek, evel ma plije kement d’ar skrivagnerien ober er mare-se. N’eus forzh peseurt sujed a vije skrivet diwar e benn, e chom plijus an oberenn da lenn a-fed yezh, lusk, stumm ar frazennoù.

Unan eus an oberennoù “arlañs” (tad-kozh ar skiant-faltazi eo, ne ouezan ket re petra ober eus se e brezhoneg : “anticipation” e galleg) kentañ eo ar romant-mañ. Evidon ez eo kentoc’h ur seurt kontadenn, liammet ouzh bed ar marvailhoù : memes d’ar mare ma oa bet skrivet, n’eo ket kontet evel un istor stag ouzh an amzer-dazont, met evel unan a vije posubl e amzer-vremañ ar skrivagner.

Ar pezh em eus kavet un tammig diskoñfortus en istor eo ne vezen ket gouest atav da zidouezhiañ soñjoù ar skrivagner : pegoulz e veze oc’h ober goap ouzh e genseurted, pegoulz e veze o kinnig traoù poellek, war zigarez diduiñ pe lakaat da c’hoarzhin, ha pegoulz e laoske frankiz war moue e ijin, traken. Aesoc’h e oa da gompren evit tud e vare, sur-mat. Evidomp, ez eo alies an notennoù bihan a sikour da gompren ar mennad kuzh. Splann e vez evit an tammoù a zo bet troc’het gant an embannerien da vare pe vare, met a-wezhioù ne vezen ket sur. Evit reiñ ur skouer : goude kement a ijinadennoù, a soñjoù nevez roet gant ar skrivagner, e echu al levr gant un distro trumm d’ar moral kristen. Hag ur red e oa, evit kuzhat kentelioù ar romant ha permetiñ dezhañ bezañ embannet ? pe mouezh “dreistme” ar skrivagner, en em roe da glevet en un doare naturel ?

Deuet mat eo ar pennad-digeriñ gant an droourez, Mich Beyer, da ginnig war un dro ar skrivagner hag an oberenn, a-hend-all ez afe pep lenner da glask an titouroù zo ennañ e Wikipedia gallek pe saoznek.

N’eo ket ul levr gwall dev, lennet e vez dindan nebeut amzer. Dedennus-tre eo evit gwelet penaos e tremene tud ar XVIIvet kantved eus ar rambreadennoù prederouriek d’an difraeoù skiantel. Test eo eus temz-spered ar mare, a gav din, ha dudius da lenn evidomp, 4 c’hantved war-lerc’h.

 

Advertisements

Le fou et l’Assassin 6 : Le destin de l’Assassin, Robin Hobb, Stadoù-Unanet (2017)

Echu an heuliad da vat ar wezh-mañ. Morse n’eo bet ken plezhennet bedoù Fitz ha Kennit. M’he doa keuz Robin Hobb ouzh tra pe dra en he hir a istorioù, he deus bet tro da reizhañ anezho amañ. Ur fin a gemer he amzer an hini eo, hag a laosk koñje d’an tudennoù da gimiadiñ a-feson an eil re diouzh ar re all… pe da chom hep ober.

Met a-raok se eo bet ret echuiñ ar c’hest : evit Fitz ha Bien-Aimé, erruout e Clerres da adtapout Abeille digant skilfoù he skraperien. An emgann ziwezhañ eo, a bep eil etre finesa ha feulster.

An daou heuliad-se, L’assassin royal  ha Les aventuriers de la mer zo, gant Harry Potter, e-touez ar re wellañ em bije lennet (hag a lennin, moarvat) en va buhez. Gellet a reer bezañ spontet gant an hirder anezho, a-raok kregiñ, met talvezout a reont ar boan, ha plijadur a vez penn-da-benn anezho. Teurel a ran evezh da gaout amzer dirazon pa grogan da vont tre e bedoù Robin Hobb : ken teogus int ma vez diaes o c’huitaat. Lennadennoù vakañsoù nemetken, eta.

 


La aĵoj kaj la sezonoj, Ulrich Becker, bro-Alamagn (1996)

La aĵoj kaj la sezonoj / An traoù hag ar c’houlzoù-amzer. Kemenn a ra an titl-mañ un dastumad danevelloù hag a zo war un dro ur sac’h a bep tra. Eus un tu, skridoù en deus savet ar skrivagner da gas d’ar Belarta Konkurso, ur genstrivadeg-skrivañ bloaziek en esperanteg. Er penn kentañ eo bet lakaet ar re-se hag an holl anezho o doa rastellet ur priz bennak. Kavet em eus souezhus anezho, evel p’en dije bet c’hoant da vont re bell ganti, ken er stumm ken en temoù. Diskouez a reont kalzig a ijin memestra.

Goude-se e kaver en La Memorejoj  eñvorennnoù dezho ur stumm lennegel : a demoù, tri-ha-tri. Skridoù personeloc’h ha donoc’h int, plijet on bet kalz ganto. En Tri okazoj el Historio / Tri darvoud tennet eus an Istor e kont Ulrich Becker penaos, e teir bro disheñvel, eo bet rebechet dezhañ mod-pe-vod e vroadelezh alaman. Feuls eo, dre ma vez lakaet pouez ar brezel war choug un den yaouank ha n’en deus ket kemeret perzh ennañ, kennebeut hag e dud.

Un destenn all en deus desachet va evezh eo Jingoj aŭ Ĉar ni estas germanoj : ur c’hrennard eus reter Berlin a skriv d’e vamm-gozh goude diskar ar voger. Gwelet a ra e dud oc’h embann mennozhioù politikel nevez ; ne vez displeget netra dezhañ ; kollet eo.

Un danevell skiant-faltazi eus ar c’hentañ troc’h a echu an dastumad : La Esperanto-Maŝino.

Gwirion ha kizidik em eus kavet an testennoù n’o doa pal kenstrivañ ebet. Diskouez a ra ar genstrivadeg bezañ tizhet he fal, da lavaret eo bountañ da skrivañ, dineizhañ barregezhioù nevez, met ar pep gwellañ a zeu da heul, a-benn ar fin, pa gav Ulrich Becker e vouezh dezhañ e-unan ha pa zeu ar redi-skrivañ da vezañ diabarzh, e-lec’h bezañ diavaez.


Remake : Des petites filles modèles…, Romain Slocombe, Frañs (2016)

Ganet eo ar romant-mañ diwar un urzhiad graet gant an ti-embann Belfond evit magañ e zastumad Remake. Dleet eo d’ar skrivagner kinnig un doare personel eus un oberenn glasel.

Dibabet en deus Romain Slocombe adimplijout tudennoù romant ar gontez a Segur Les petites filles modèles (Camille ha Madeleine, Marguerite), erru krennardezed, met tostaet en deus an istor eus hor mare, o lakaat anezhi e penn kentañ an XXvet kantved. Un digarez da implijout skridoù bet embannet etretant ha da zisplegañ an desevel frank a vez roet da gCamille ha Madeleine gant o mamm, a soursi diouto o-unan -gant sikour ar vatezh feal, arabat disoñjal honnezh !-.

Deuet eo sekselezh d’ar merc’hed, biskoazh ! ha kemer a ra ar romant un ton gotek a-walc’h, oc’h echuiñ a-zevri gant un itrik diwar-benn sunerien-gwad, goude bezañ dousetaet krizderioù al lec’h-kloz psikologel.

Marteze ez eus un tres iskis gant ar geusteurenn-mañ war roll ar meuzioù, met c’hoari a ra eus ar c’hentañ. Doujet en deus mat Romain Slocombe stil al levr orin, ha bet eo o tennañ boued diouzh oberennoù all ar gontez a Segur : Le général Dourakine, Les malheurs de Sophie, L’auberge de l’ange gardien… Lakaet en deus just ar pezh a oa ret a vinim evit adkavout ar santimant iskis, diyac’h a-walc’h, a veze ennomp o lenn oberennoù ar gontez a Segur pa oamp bihan : ar feulster sourr, ar santimantoù mat, ar c’hoarioù beli e kreizig-kreiz ar familh a vez lakaet diouzh live an dud gour en em gav soubet en un endro boaz, e-lec’h lenn a-ziwar-c’horre evel ma rafe ma lennfe en-dro Les petites filles modèles, o lakaat hed etre e vugaleaj hag e oad gour.

Un taol kaer eta, da va soñj, a dalv danvez ul lennadenn.

 


Le chat qui racontait des histoires, Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1988)

An dastumad danevelloù-mañ, embannet etre 8vet ha 9vet romant an heuliad met skrivet e gwirionez etre 1962 ha 1968, zo e-maez rummad. Ne vez ket anv a gQwilleran e-barzh. Cheñch a ra ar penntudennoù atav, evel ar savboent implijet, met e kement danevell a zo o deus ar c’hizhier ur plas bras, ma n’eo ket ar rol pennañ.

O klask hec’h hent e oa ar skrivagnerez gant an danevelloù kentañ-mañ. Dieuboc’h eo enno eget na vo en he heuliad romantoù-polis, dre se, e c’hell mont war-zu muioc’h a faltazi evel en danevell gentañ : Un chat trop petit pour ses moustaches. Lod eus an tudennoù (kizhier pe tud) a gaver el levr-mañ a zo bet adimplijet ha diorroet ganti, diwezhatoc’h, e avañturioù Qwilleran.

Anat eo ar fent en danevelloù a c’hoari gant statud ar c’hizhier e-keñver hini an dud. Ul lennadenn skañv eus skridoù ne glaskont ket pemp troad d’ar maout, met peurlipet memestra, en o mod.


Levr ar Janglenn, Rudyard Kipling, Rouantelezh Unanet (1894)

Embannet eo bet an droidigezh vrezhonek, graet gant Mari Elen Maze, e 2016.

Un dra vat, gant troidigezhioù an oberennoù klasel, eo e vountont Yann vrezhoneger d’o adlenn. Ha p’eo aet meur a zek vloaz etre daou e vez dizoloet traoù nevez enno.

Un dastumad seizh danevell eo Levr ar Janglenn. An teir c’hentañ a gont istor Mowgli : ar re binvidikañ ha dedennusañ int a-bell. Un daolenn resis a ra Kipling eus bed “sokial” ar janglenn hag eus an darempredoù etre al loened, eo studiet o zemzoù-spered dre ar munud. Dre o c’homzoù e klever trouzioù liesseurt ar janglenn, a ro ar skrivagner ur ster dezho. Saourüs eo an divizoù, a vez diskouezet drezo kodoù resis ar gevredigezh saoz a veve Kipling enni. An dra-se ne verzer nemet ur wezh erru en oad, unan eus teñzorioù kuzh an adlenn eo eta.

Meur a gentel a vez roet e pep danevell.  Met an hini zedennusañ, a red penn-da-benn an teir evit erruout en he barr en trede hini, a zo stag ouzh ar fed bezañ rannet etre div sevenadur. An disheñvelded-se, a zlefe bezañ ur binvidigezh, n’eo nemet un namm evit Mowgli, ha n’en em sant er gêr e neblec’h. Fromus eo, da n’eus forzh peseurt oad.

Goude-se ez a talvoudegezh an danevelloù war zisteraat betek fin al levr, da va soñj. Chom a ra dedennus istor Kotik ar reunig gwenn pe hini Rikki-Tikki-Tavi ar mong, met gant kentelioù boutinoc’h (pouezus eo heuliañ e neudenn betek he fenn evit an eil, meulgan d’al lealded ha d’ar galonegezh evit egile). Ha ma plij nebeutoc’h din an div zanevell ziwezhañ, eo abalamour ma vezont stag ouzh buhez al loened er rejimantoù. Elfennoù sevenadurel a vez kavet enno, muioc’h eget furnez an natur. Ha dre se o deus koshaet buanoc’h eget ar re all. Diamzeret int.

Ul levr diazez eo, da lenn e n’eus forzh peseurt yezh, en o zouez ar brezhoneg.

 

 


Ouzh skleur an noz, Jerom Olivry (2018)

Ur romant uhelek, o redek war meur a gantved, en ur jener n’eo ket bet pleustret nemeur e brezhoneg : ar “bit-lit”, lennegezh diwar-benn sunerien-gwad.

Skrivet eo war daou goulz a bep eil. Ar c’houlz a hiziv, er bloavezhioù 80, a zo hini an dud vev. Ennañ e kaver aergelc’h klasel ar romantoù-polis, kreizennet war div dudenn : an enseller Simon hag e eiler, ar c’habiten Morvan. An hini all zo koulz ar sunerien-gwad. Redek a ra eus ar bloaz 232 betek ar bloaz 4957. Hag int “nannmarv”, n’o deus damant ebet da gaout ouzh red an amzer ha n’en deus efed ebet warno.

Ur souezhadenn eo bet al levr evidon, pa oa va c’hentañ frot ouzh ar bit-lit. Desket e vez ur bern traoù war ar sunerien-gwad, o c’hlannoù, o dezvioù, o darempred gant ar re all hag o doare da ouennañ. Deskrivet eo munut o santadoù, evel an Naon, pe o egar pa vezont nevez war ar “vicher”. Gwirheñvel eo, en ur mod.

Laouen bras on e tigorfe al lennegezh vrezhonek war dremmwelioù nevez, hag al levr-mañ zo skrivet a-feson.

Komprenet em eus avat ne oan ket tomm ouzh bed ar sunerien-gwad, liammet evidon ouzh hini ar grennardiezh a-raok ar sekselezh. Emichañs em eus dizoloet ar jener-se un tamm re ziwezhat !

Ar pezh ne harzo ket ouzhin da lenn levrioù all ar skrivagner nevez ha donezonet-mañ ma kendalc’h ganti, pe vije sunerien-gwad enno pe get.


Phaenomen 1 ; 2 : Plus près du secret ; 3 : En des lieux obscurs, Éric L’Homme, Frañs (2006)

Ur rummad tri levr plijus a-walc’h da lenn, ennañ drammoù pennañ al levrioù evit ar yaouankiz : galloudoù dreistnaturel, kevrinoù da ziluziañ, spierezh, karantez etre ar grennarded, beajoù, goulennoù diwar-benn e wrizioù, pennadoù e-barzh riboulioù pe gevioù (pouezus-tre, an dra-se, war a seblant, evit abegoù diemouez bet studiet gant tud all). Anzav a ran on bet souezhet-mat, ha plijet, gant an disoc’h.

Koulskoude ez eus kavet din, alies, e oa RE. Savet eo a-feson, santout a reer ar skrivagner a-vicher, ar stek… met ene a vank, marteze. Ur festival klichedoù eo ivez en ur mod.

Tro din d’en em soñjal war an doare da varn seurt levrioù, pa vezer erru kozh dija. A-wezhioù e prizian gant va sell den gour, hag al levr a zegas un dra bennak d’an den gour ma z’on (evel re Robin Hobb, J. K. Rowling, Christelle Dabos…). Evit Phaenomen, e kav din e tle bezañ dedennus evit ar grennarded, met din-me, n’en deus ket degaset kalz tra.


Apprentis vétos très spéciaux : 1 Alerte au yéti, 2 Gare au monstre du lac 3 Attention au(x) dragon(s) 4 Au secours de la licorne, Suzanne Selfors, bro-Alamagn (2013, 2014)

Ar pezh em eus kavet mat gant ar rummad-mañ eo ez eo hir a-walc’h, daoust ma vije evit bugale yaouank, lakaomp 7-10 vloaz. Gant se e lakae ac’hanon da soñjal e-barzh Enid Blyton, live “Secret Seven”.

Ben Silverstein zo mab nemetañ e dud, siwazh, kudennoù a zo etrezo ha divizet o deus kas anezhañ da dremen an hañv pell eus ar gêr, e ti e dad-kozh a anavez a-boan. Kontrol dezhañ, hennezh a vev gant nebeut arc’hant en ur gêriadenn vihan. Serret eo bet, un toullad bloavezhioù kent, al labouradeg boutonioù a laboure ar bras eus tud ar gêriadenn ennañ.

Met annezidi nevez a zo er savadur, p’eo bet staliet nevez ‘zo ur “glinikenn evit buzhug” : un anv a guzh un aozadur a bled gant loened klañv ar bed faltazi. Dre zegouezh en em gav Ben gant unan eus al loened-se, a ya da gas gant e vignonez nevez Perle d’ar glinikenn. Siwazh, abalamour dezhañ e tec’h kuit ur yeti klañv eus ar glinikenn hag e krog da blantañ reuz er gêriadenn. Ret eo d’an daou vugel adtapout anezhañ. Ur wezh kaset ar gefridi da benn e asant ar renerez kemer anezho da zeskarded er glinikenn, lec’h ma rint anaoudegezh gant boudoù a bep seurt.

Da bep levr e avañtur hag e loen nevez. Fonnusoc’h-fonnusañ e teu ar zoo-faltazi da vezañ. Ret eo derc’hel kuzh obererezhioù gwir ar glinikenn ar bed gwirion ; hag enebourien a zo, ken e Boutonville, ken er bed faltazi. Merket mat eo temz-spered an tudennoù, pe vijent a-bouez pe get en istor.

Ar pep gwellañ en istorioù-mañ eo ijin ar skrivagnerez, techet da farsal. He doare dezhi he deus da adimplijout boudoù faltaziek mil anavezet. Ur wezh echu an istor e kaver un astenn e stumm ur c’haier obererezhioù, gant titouroù diwar-benn ar boudoù faltaziek ha resisadurioù diwar-benn ar pezh a zo gwir pe n’eo ket en istor kontet. Kinniget e vez taolioù-arnod, tresadennoù, a bep seurt traoù da vont pelloc’h ganti.

Sañset n’eo ket echu ar rummad, peogwir e reer anaoudegezh el levrenn ziwezhañ gant hini droug ar bed faltaziek, met laosket eo d’ober e reuz hag e c’heller divinout ne vo ket da viken.

Ur blijadur eo bet lenn ar pevar levr-mañ gant ar vugale. Skrivet int brav, gant ijin ha lusk, ha gwirheñvel eo an tudennoù. Lennegezh a galite evit ar re yaouank.

 


Les mystères de Larispem 3 : L’élixir ultime, Lucie Pierrat-Pajot, Frañs (2018)

An dourenn ziwezhañ-holl, levrenn diwezhañ-holl ar rummad teir-mañ.

Emaomp e 1871, e keoded dieub Pariz. Adskoulmet e vez an itrik lec’h ma oa chomet (un tamm diverradur ne vije ket bet a re, poan em eus bet oc’h eñvoriñ plas ha rol pep hini). E penn ar gouarnamant ne chom nemet un den diwar an trikon a oa kent, ha c’hoazh, maneet eo evel ur vargodenn stag ouzh he neudennoù, hep gouzout da zen. Pal an hini zrouk, Vérité de Maugardin ? Reiñ lañs d’ar brezel, ha ren dibardon war an holl, goude bezañ en em veñjet eus an dud o deus lakaet anezhi da c’houzañv kent. Ne zlefe ket bezañ diaes dezhi, adal ma kav an tu da laerezh formulenn an dourenn ziwezhañ-holl, an hini a bermet sturiañ spered ar re all hep touch anezho, digant Liberté.

N’an ket da gontañ troioù-kaer Carmine, Nathanaël hag o c’henseurted dre ar munud. Trawalc’h eo gouzout eo echu an avañtur da vat hag e kav pep hini e blas er fin.

Boemet on bet gant an heuliad dibar-mañ. Un ton en deus ha ne gaver neblec’h all ebet, gant e ardivinkoù dreistordinal hag e renk kigerien galloudus a gomz louchebem(eg ?). M’eo kumun a-walc’h tudennoù Liberté ha Nathanaël, hini Carmine zo dispar. Implijet brav eo kêr Bariz istorel. Tennañ a ra an ambiañs da hini filmoù ‘zo gant Jean-Pierre Jeunet, da skouer La cité des enfants perdus pe gant Tim burton Miss Peregrine et les enfants particuliers.

Pa soñjer eo gant ar romantoù-mañ e krog Lucie Pierrat-Pajot he resped a skrivagnerez, ez eus peadra da soñjal eo strujus aergelc’h levraoueg ar skol a-benn sevel lennegezh. Kelennerez-teuliourez eo en ur skolaj.