Category Archives: Moliac’h ha Faltazi harozek

Le soldat chamane, Robin Hobb, Stadoù-Unanet (2005-2007)

8 levrenn a ya d’ober kelc’hiad klok Le soldat chamane :

1. La déchirure

2. Le cavalier rêveur

3. Le fils rejeté

4. La magie de la peur

5. Le choix du soldat

6. Le renégat

7. Danse de terreur

8. Racines

Fellet ez eus din lenn pep tra heul-ouzh-heul, evel ma ran bep tro gant heuliadoù Robin Hobb a zo ken teogus ma ne c’heller ket diskregiñ diouto ur wezh lañset.

N’eo ket stag Le soldat chamane ouzh L’assassin Royal, e mod ebet. Lec’hiet eo bet an istor en ur bed faltaziek ivez. Awenet eo, n’eo ket gant ar Grennamzer, met gant deroù ar Stadoù Unanet hag aloubadeg ar C’hornôg. Gant se, ar pezh a vez enebet eo ur bed soudarded, dezho arme hag armoù, ouzh ur bed tost ouzh an natur a laka da soñjal en indianed.

Er penn kentañ e vezer kazi gant ur romant-deskiñ klasel. Jamère, eil mab e familh, a zo tonket da vont da soudard, evel holl eil vibien an holl familhoù pinvidik. Ne wel nemet an hent-se dirazañ ha ne vag nemet ar spi-se. Ha pa oa c’hoazh paotrig bihan er gêr, eo bet desavet evel ur soudard. Bet eo e dad betek lakaat anezhañ da bakañ un deskoni hep he far, pa gave dezhañ ne c’helle bezañ desket traoù ‘zo nemet digant un enebour bennak : fiziet en deus anezhañ d’un enebour kozh. E-kerzh an deskoni-se e ra Jamère ur veaj speredel ma vez rannet e spered etre daoù damm : hini ar soudard, hag hini an den gouez.

Mont a ra da skol ar soudarded, ma stag liammoù kreñv gant mignoned.

Tamm-ha-tamm en em ro da glevet e eil “me”, muioc’h-mui. Dre e hunvreoù, ha dre hentennoù all. Tonket eo Jamère da servijout an “huderezh”, ar pezh a ya a-enep d’e fealded evit an arme alies.

Ur bern temoù a vez pledet ganto er rummad levrioù-mañ. Romant un haroz skizofren da vat. Fealded, feiz, dever eus un tu. Gwirioù ar merc’hed en ur gevredigezh mirour-don, ekologiezh doare Avatar, enebet ouzh ar c’hoant rastellat moneiz da n’eus forzh peseurt priz. Preder war holl zremmoù ar garantez, mab-tad, breur-c’hoar, mignon-mignon, euredoù arañjet ha karantez dibabet, karantez korf, karantez speredel, karantez evit ar vugale pe al loened a labour gant an unan, karantez hep distro, karantez ouzh tasmantoù, ha kement ‘zo. Dedennus-kenañ eo ivez ar pezh a c’hoarvez d’an haroz hag a zeu da gemer pouez en un taol, da heul ur c’hleñved : argarzhet eo gant an holl, tra ma oa enbarzhet eus ar c’hentañ er gevredigezh. Hag er bed kenstur ma vev, eo ar fed bezañ teuc’h un arouez a veli hag a c’halloudegezh.

Marteze n’eo ket ken entanus rummad Le soldat chamane eget L’assassin Royal, met dreistordinal eo dija. Ha goude un istor ken du, e kav din eo un taol kaer bezañ deuet a-benn da echuiñ an 8vet romant gant un ton pozitivel da vat, yael.

Un hudourez eo Robin Hobb hag a laka e lennerien da veajiñ pell-tre. Me garfe gouzout hag-eñ ne c’hoari an hudourez-se nemet war merc’hed, pe hag-eñ e vez tizhet paotred ganti ivez. War se, n’em eus bet respont ebet betek-henn.

 


La passe-miroir 4 : La tempête des échos, Christelle Dabos, Frañs (2019)

Gant ar pedervet levrenn-mañ e vez klozet kelc’hiad La Passe-miroir.

Gant plijadur em eus adkavet Thorn hag Ophélie ha bet tro da zonaat ar pezh a stag al lennerien ouzh o fersonelezh. Kalz re a sioù en deus pep hini anezho evit bezañ ur gwir haroz. Ha kement-se a c’hwezh un denelezh dreistordinal enno. Karout a reer anezho gant ar santimant n’int nemet evidomp, ha ne c’hellfe ket ar re all gwelet an teñzor a zo kuzhet enno : ar pezh a zo tost ouzh ar vuhez. Un taol-kaer eo deuet a-benn Christelle Dabos d’ober war ar poent-se.

Evel-just, n’em bije ket gellet dioueriñ ar fin. Koulskoude, al levrenn ziwezhañ-mañ on bet dipitet ganti ha n’em eus ket gellet lenn anezhi gant kement a lañs hag ar re all. N’eus ket kement a awen enni. Ret eo dastum an holl neudennoù zo bet taolet, hag o serriñ : kavet em eus war un dro luziet-kenañ an istor, ken e krogen da vezañ kollet enni ha da chom hep eñvoriñ petra oa ar c’hest, a-benn ar fin… ha war un dro re aes, evit diskoulmañ kudennoù ‘zo. Met marteze e vije bet furoc’h din adlenn an teir levrenn gent a-raok boulc’hañ honnezh. Ken disheñvel eo ar bed he deus krouet ar skrivagnerez hag an doare troioù-kaer a ginnig, m’eo ret bezañ eoriet mat ennañ evit chom hep en em goll.

Va santimant diwar-benn ar rummad a-bezh a chom pozitivel-kenañ, ha c’hoant a ro din al lennadenn ziwezhañ-mañ da adkregiñ ganti penn-da-benn a-barzh nemeur.


La guerre des clans I, levrenn 2 : À feu et à sang, Erin Hunter, Rouantelezh Unanet (2003)

Meur a istor zo el levrenn-mañ, ar pezh a gavan un tammig dipitus. Karget eo Coeur-de-feu ha Plume Grise da vont da gerc’hat Klan an Avel, a oa bet skarzhet eus e douaroù gant Klan an deñvalijenn. Ne bad ket pell o zroiad, daoust ma teufent en-dro yac’h, dibistig ha trec’h. Goude-se e heulier war un dro istor karantez dibosubl Plume Grise gant ur gazhez eus ur c’hlan enep, tortilhadurioù Coeur-de-feu ha ne c’hell ket herzel ouzh e anien hag a zistro ingal da garter e gavell, araokadennoù e niz, advabet gant klan ar gurun ha brochadenn hir Coeur-de-feu ha Plume Grise, evit abegoù a lealded. Al lealded ouzh ar c’hlan zo un diazez ret evit talañ ouzh holl zañjerioù ar bed kriz a vevont ennañ hag a zo ken pizh ar boued ennañ.

Gros eo ar fiselennoù evit tud gour, met gwir eo n’eo ket fall an istor. Lennet e vez hep displijadur, daoust ma vije diaes en em reteriñ en holl anvioù hag a cheñch alies, ouzhpenn, hervez grad pep kazh.

Muioc’h-mui a zisfi a zo da vagañ ouzh Griffe-de-tigre, met n’eo ket el levr-mañ e tarzho.

Kavet em eus gwelloc’h an eil levrenn-mañ eget an hini kentañ dija : amzer da lañsañ ar mekanik, emichañs !


La guerre des clans I, levrenn 1 : Retour à l’état sauvage, Erin Hunter, Rouantelezh Unanet (2003)

Evel Caroline Quine, mamm Alice Roy, Erin Hunter n’eo ket ur skrivagnerez nemeti met ur strollad skrivagnerezed ennañ ar skrivagnerezed saoz Kate Cary, Cherith Baldry ha Victoria Holmes da gentañ. Diwezhatoc’h eo deuet Tui Sutherland (amerikanez), Gillian Philip ha Rosie Best (saozezed) ha neuze Inbali Iserles (Israeladez) da founnusaat ar skipailh. O vezañ m’eo awenet bed La Guerre des clans gant lec’hioù ‘zo eus Breizh Veur, e lakain atav “Rouantelezh Unanet” evit ar rummad-mañ, n’eus forzh gant piv e vije skrivet al levr e gwirionez.

Kate Cary eo he deus skrivet al levrenn gentañ-mañ e gwirionez, sikouret don gant Victoria Holmes. Lavarout a ra bezañ bet awenet gant romantoù faltazi Enid Blyton, Caroline Quine ha Lucy Maud Montgomery.

Met e gwirionez, ar romant a denn ar muiañ an oberenn gentañ-mañ dezhañ eo Levr ar janglenn gant Kipling, d’am soñj. Ur c’hazhig doñv, bountet gant e anien, a vez degemeret e-touez ur meuriad kizhier gouez, lec’h ma tle ober e zoull en ur lakaat disoñjal e teu eus bed an dud. Lakaet da zeskard en abeg d’e oad, e tleo en em ober ouzh un aozadur strizh ha pignat tamm-ha-tamm gant e bazennoù, neket hep ober un nebeut sotonioù en em ginnigo dezhañ war e hent.

Ret eo gouzout ez eus eus La guerre des Clans un heuliad hir-kenañ, ha n’eo ket peurechu c’hoazh en deiz a hiziv. Al levrenn gentañ-mañ a oa sañset bezañ an hini nemetañ, hervez an urzhiad. Mont a ra goustadik an traoù er penn kentañ peogwir ez eo ret staliañ don un endro faltazi luziet. Digempouez-mat eo al levr eta, gant ur penn kentañ a ya war e blaen, hag ur fin en em laka an ober da c’haloupat ennañ, kement ha ken buan ma n’eus ket bet tu da glozañ an istor da vat.

Spered Levr ar janglenn a vez dilezet er fin, evit tuañ muioc’h eus tu Game of Thrones : stourm evit e glañ, e damm douar, bezañ feal, kalonek, anduriñ treitouriezh, mervel evit e soñjoù, difenn e vignoned, gwalc’hiñ ar re a zo tamallet e gaou… lod eus an traoù-se a vije re griz da lakaat en un oberenn evit ar yaouankiz. Ar fed e tremenfe an istor en ur bed loened a bermet da vont pelloc’h war an hent-se, ar pezh a zo mat.

Ober a ra berzh La guerre des clans e-touez bugale ar skol kentañ derez, re ar 6vet hag ar 5vet klas : setu perak em boa c’hoant d’e lenn. Met ne welan netra nevez er geusteurenn kinniget ; drammoù kozh aztommet ne lavaran ket. Gwell a se ma plij d’ar vugale a-vremañ.

Ha me en oad gour, evit poent n’on ket strobinellet : ne welan netra brav er skritur, netra dreistordinal en istor, dezhi da vezañ plijus-rezonabl. Hag ouzhpenn em eus aon e vo santet betek re ar c’heñchamantoù pluennoù a levrenn da levrenn. N’on ket sur e vin kalonek a-walc’h da vont betek ar fin…


Le club des érudits hallucinés, Marie-Lucie Bougon, Frañs (2019)

Ganet e 1990, Lucie Bougon zo ur skrivagnerez yaouank a zo o sevel un dezenn war an doare m’eo bet degemeret al lennegez faltazi e Frañs eus 1972 betek an deiz hiziv.

Desachet on bet gant golo ar romant kentañ-mañ, met ivez gant e etikedenn ; Steam punk : bedoù e vezan plijet ganto, da gustum.

A-fed rekipe ez eus an drammoù ret. Deskrivet mat eo ar bed ha doujañ a ra eus ar gwellañ d’ar pezh emaer o c’hortoz. Met pa soñjer mat, ne z’a ket en tu all d’ar pezh a oar al lenner dija. Ar bedoù steampunk n’eus anezho nemet e ijin o grouerien, hag evit o dispakañ eo ret diskouez intrudu da ledanaat atav ar pezh a oa a-raok ha da binvidikaat anezho. Kontrol da se eo diazezet levr Marie-Lucie Bougon war glichedoù rakchaoket.

N’eo ket fall an istor, a denn da Frankenstein un tammig. Met ur romant bountet eo. Ar skritur anezhañ, zoken, a zo a-feur, evel hini kopiadenn ul liseadez fur. Ne zeu netra da souezhiñ al lennerien, gwezh ebet. Kavadenn ebet. Skañvder ebet.

Ouzhpenn-se e teu re drumm ar fin, e-keñver lusk pozet-mat ar penn kentañ.

Marteze e vije gwelloc’h d’an danvez-skrivagnerez chom gant an danevelloù, he doa kroget ganto ? Evidon e vije kenkoulz lenn he zezenn, pa vo echu, eget kenderc’hel gant he oberennoù faltazi. Kavout a ran dispar an danvez anezhi.

 

 


Istor fentus stadoù hag impalaerezhioù al loar, Savinien Cyrano de Bergerac, Frañs (tro 1650)

Ne lennan ket alies skridoù eus ar XVIIvet kantved. Marteze e teu eus an droidigezh, met an dra gentañ a zeu d’am spered eo ez eo modern a-walc’h skritur al levr-mañ. Plijus ha buhezek eo e stil, daoust ma vije troc’het an istor ingal gant distroelloù skiantel pe filozofek, evel ma plije kement d’ar skrivagnerien ober er mare-se. N’eus forzh peseurt sujed a vije skrivet diwar e benn, e chom plijus an oberenn da lenn a-fed yezh, lusk, stumm ar frazennoù.

Unan eus an oberennoù “arlañs” (tad-kozh ar skiant-faltazi eo, ne ouezan ket re petra ober eus se e brezhoneg : “anticipation” e galleg) kentañ eo ar romant-mañ. Evidon ez eo kentoc’h ur seurt kontadenn, liammet ouzh bed ar marvailhoù : memes d’ar mare ma oa bet skrivet, n’eo ket kontet evel un istor stag ouzh an amzer-dazont, met evel unan a vije posubl e amzer-vremañ ar skrivagner.

Ar pezh em eus kavet un tammig diskoñfortus en istor eo ne vezen ket gouest atav da zidouezhiañ soñjoù ar skrivagner : pegoulz e veze oc’h ober goap ouzh e genseurted, pegoulz e veze o kinnig traoù poellek, war zigarez diduiñ pe lakaat da c’hoarzhin, ha pegoulz e laoske frankiz war moue e ijin, traken. Aesoc’h e oa da gompren evit tud e vare, sur-mat. Evidomp, ez eo alies an notennoù bihan a sikour da gompren ar mennad kuzh. Splann e vez evit an tammoù a zo bet troc’het gant an embannerien da vare pe vare, met a-wezhioù ne vezen ket sur. Evit reiñ ur skouer : goude kement a ijinadennoù, a soñjoù nevez roet gant ar skrivagner, e echu al levr gant un distro trumm d’ar moral kristen. Hag ur red e oa, evit kuzhat kentelioù ar romant ha permetiñ dezhañ bezañ embannet ? pe mouezh “dreistme” ar skrivagner, en em roe da glevet en un doare naturel ?

Deuet mat eo ar pennad-digeriñ gant an droourez, Mich Beyer, da ginnig war un dro ar skrivagner hag an oberenn, a-hend-all ez afe pep lenner da glask an titouroù zo ennañ e Wikipedia gallek pe saoznek.

N’eo ket ul levr gwall dev, lennet e vez dindan nebeut amzer. Dedennus-tre eo evit gwelet penaos e tremene tud ar XVIIvet kantved eus ar rambreadennoù prederouriek d’an difraeoù skiantel. Test eo eus temz-spered ar mare, a gav din, ha dudius da lenn evidomp, 4 c’hantved war-lerc’h.

 


Le fou et l’Assassin 6 : Le destin de l’Assassin, Robin Hobb, Stadoù-Unanet (2017)

Echu an heuliad da vat ar wezh-mañ. Morse n’eo bet ken plezhennet bedoù Fitz ha Kennit. M’he doa keuz Robin Hobb ouzh tra pe dra en he hir a istorioù, he deus bet tro da reizhañ anezho amañ. Ur fin a gemer he amzer an hini eo, hag a laosk koñje d’an tudennoù da gimiadiñ a-feson an eil re diouzh ar re all… pe da chom hep ober.

Met a-raok se eo bet ret echuiñ ar c’hest : evit Fitz ha Bien-Aimé, erruout e Clerres da adtapout Abeille digant skilfoù he skraperien. An emgann ziwezhañ eo, a bep eil etre finesa ha feulster.

An daou heuliad-se, L’assassin royal  ha Les aventuriers de la mer zo, gant Harry Potter, e-touez ar re wellañ em bije lennet (hag a lennin, moarvat) en va buhez. Gellet a reer bezañ spontet gant an hirder anezho, a-raok kregiñ, met talvezout a reont ar boan, ha plijadur a vez penn-da-benn anezho. Teurel a ran evezh da gaout amzer dirazon pa grogan da vont tre e bedoù Robin Hobb : ken teogus int ma vez diaes o c’huitaat. Lennadennoù vakañsoù nemetken, eta.

 


La aĵoj kaj la sezonoj, Ulrich Becker, bro-Alamagn (1996)

La aĵoj kaj la sezonoj / An traoù hag ar c’houlzoù-amzer. Kemenn a ra an titl-mañ un dastumad danevelloù hag a zo war un dro ur sac’h a bep tra. Eus un tu, skridoù en deus savet ar skrivagner da gas d’ar Belarta Konkurso, ur genstrivadeg-skrivañ bloaziek en esperanteg. Er penn kentañ eo bet lakaet ar re-se hag an holl anezho o doa rastellet ur priz bennak. Kavet em eus souezhus anezho, evel p’en dije bet c’hoant da vont re bell ganti, ken er stumm ken en temoù. Diskouez a reont kalzig a ijin memestra.

Goude-se e kaver en La Memorejoj  eñvorennnoù dezho ur stumm lennegel : a demoù, tri-ha-tri. Skridoù personeloc’h ha donoc’h int, plijet on bet kalz ganto. En Tri okazoj el Historio / Tri darvoud tennet eus an Istor e kont Ulrich Becker penaos, e teir bro disheñvel, eo bet rebechet dezhañ mod-pe-vod e vroadelezh alaman. Feuls eo, dre ma vez lakaet pouez ar brezel war choug un den yaouank ha n’en deus ket kemeret perzh ennañ, kennebeut hag e dud.

Un destenn all en deus desachet va evezh eo Jingoj aŭ Ĉar ni estas germanoj : ur c’hrennard eus reter Berlin a skriv d’e vamm-gozh goude diskar ar voger. Gwelet a ra e dud oc’h embann mennozhioù politikel nevez ; ne vez displeget netra dezhañ ; kollet eo.

Un danevell skiant-faltazi eus ar c’hentañ troc’h a echu an dastumad : La Esperanto-Maŝino.

Gwirion ha kizidik em eus kavet an testennoù n’o doa pal kenstrivañ ebet. Diskouez a ra ar genstrivadeg bezañ tizhet he fal, da lavaret eo bountañ da skrivañ, dineizhañ barregezhioù nevez, met ar pep gwellañ a zeu da heul, a-benn ar fin, pa gav Ulrich Becker e vouezh dezhañ e-unan ha pa zeu ar redi-skrivañ da vezañ diabarzh, e-lec’h bezañ diavaez.


Remake : Des petites filles modèles…, Romain Slocombe, Frañs (2016)

Ganet eo ar romant-mañ diwar un urzhiad graet gant an ti-embann Belfond evit magañ e zastumad Remake. Dleet eo d’ar skrivagner kinnig un doare personel eus un oberenn glasel.

Dibabet en deus Romain Slocombe adimplijout tudennoù romant ar gontez a Segur Les petites filles modèles (Camille ha Madeleine, Marguerite), erru krennardezed, met tostaet en deus an istor eus hor mare, o lakaat anezhi e penn kentañ an XXvet kantved. Un digarez da implijout skridoù bet embannet etretant ha da zisplegañ an desevel frank a vez roet da gCamille ha Madeleine gant o mamm, a soursi diouto o-unan -gant sikour ar vatezh feal, arabat disoñjal honnezh !-.

Deuet eo sekselezh d’ar merc’hed, biskoazh ! ha kemer a ra ar romant un ton gotek a-walc’h, oc’h echuiñ a-zevri gant un itrik diwar-benn sunerien-gwad, goude bezañ dousetaet krizderioù al lec’h-kloz psikologel.

Marteze ez eus un tres iskis gant ar geusteurenn-mañ war roll ar meuzioù, met c’hoari a ra eus ar c’hentañ. Doujet en deus mat Romain Slocombe stil al levr orin, ha bet eo o tennañ boued diouzh oberennoù all ar gontez a Segur : Le général Dourakine, Les malheurs de Sophie, L’auberge de l’ange gardien… Lakaet en deus just ar pezh a oa ret a vinim evit adkavout ar santimant iskis, diyac’h a-walc’h, a veze ennomp o lenn oberennoù ar gontez a Segur pa oamp bihan : ar feulster sourr, ar santimantoù mat, ar c’hoarioù beli e kreizig-kreiz ar familh a vez lakaet diouzh live an dud gour en em gav soubet en un endro boaz, e-lec’h lenn a-ziwar-c’horre evel ma rafe ma lennfe en-dro Les petites filles modèles, o lakaat hed etre e vugaleaj hag e oad gour.

Un taol kaer eta, da va soñj, a dalv danvez ul lennadenn.

 


Le chat qui racontait des histoires, Lilian Jackson Braun, Stadoù Unanet (1988)

An dastumad danevelloù-mañ, embannet etre 8vet ha 9vet romant an heuliad met skrivet e gwirionez etre 1962 ha 1968, zo e-maez rummad. Ne vez ket anv a gQwilleran e-barzh. Cheñch a ra ar penntudennoù atav, evel ar savboent implijet, met e kement danevell a zo o deus ar c’hizhier ur plas bras, ma n’eo ket ar rol pennañ.

O klask hec’h hent e oa ar skrivagnerez gant an danevelloù kentañ-mañ. Dieuboc’h eo enno eget na vo en he heuliad romantoù-polis, dre se, e c’hell mont war-zu muioc’h a faltazi evel en danevell gentañ : Un chat trop petit pour ses moustaches. Lod eus an tudennoù (kizhier pe tud) a gaver el levr-mañ a zo bet adimplijet ha diorroet ganti, diwezhatoc’h, e avañturioù Qwilleran.

Anat eo ar fent en danevelloù a c’hoari gant statud ar c’hizhier e-keñver hini an dud. Ul lennadenn skañv eus skridoù ne glaskont ket pemp troad d’ar maout, met peurlipet memestra, en o mod.