Category Archives: Brezhoneg

Caminante, Danevelloù eus an Andoù, Katell Chantreau (2006)

“Keleier eus an Andoù” a vije kentoc’h eget “danevelloù” : e gwirionez eo un doare deizlevr eus he beaj a ginnig Katell Chantreau, dezhañ da vezañ bet skrivet war-lerc’h. E-kerzh he beaj 7 mizvezh tro ar bloaz 2000 eo tremenet dre Ekouador, Perou ha Bolivia.

Kalz dezrevelloù-beaj ‘zo e brezhoneg hag atav e kavan anezho dedennus. Met hini Katell Chantreau he deus un dra bennak dreist d’ar re all. He doare da veajiñ, tost-tre diouzh an dud, o kemer perzh en o buhez, en o strivoù da wellaat o femdez ha da wareziñ o sevenadur, a zo dibar dija. Pell omp eus ar gartenn-bost amañ. Ar veaj-se a denn muioc’h d’ur veaj diabarzh eget d’un ergerzhadenn evit touristed. Intret eo gant sonerezh, dañs ha livaj. Dic’hortoz eo, digor war a bep seurt traoù ha tud. Ouzhpenn tremen he deus graet ar veajourez : diouzh he live, he deus klasket reiñ un taol skoaz, plantañ un tañva eus sevenadur Breizh, lakaat ar mennozhioù da vont war-raok… Dizoloiñ a reer ivez he fersonelezh divoutin, jourdoul ha kred enni : un drugar.

N’em boa ket prenet al levr-mañ peogwir e tisplij din al levrioù divyezhek, dre vras. Met n’on ket bet dipitet gant hennezh. Kompren a ran gwelloc’h an doare-se da veajiñ (a denn ouzh doare ar bloavezhioù 70-80, e metoù ‘zo) eget an hini a-vremañ, d’an daoulamm, an hentenn-veaj peg ouzh ho torn evit bezañ sur da chom hep c’hwitañ war dra-mañ-tra… Ha kontet e vez an traoù gant kizidigezh. Dont a ra a-benn Katell Chantreau da rannañ brav gant al lenner he zreuzfurmadur diabarzh ha d’e lakaat da dañva anezhañ. Fromus eo meur a wezh.

Ul levr digorus ha don.

Advertisements

Yezhadur : Alioù fur evit ar vrezhonegerien diasur, Yann Gerven (2014)

87 kraf yezh a vez pledet outo el levr-mañ. Lod anezho a oa bet embannet e-barzh ar gelaouenn YA, lod all a oa bet skrivet kent.

Kontrol d’ar pezh a c’hellfer krediñ, n’eo ket ul levr evit an deskarded. N’eus nemet nebeut eus ar c’hrafoù-yezh-se a vije talvoudus d’unan bennak a zo o teskiñ abaoe bloaz pe zaou. Un afer mont pelloc’h, soutiloc’h war ar brezhoneg ez eo, pa ne vez ket adkavout blaz ar yezh, evel er pennad 15 : “Emañ e penn ur frazenn, evit un dra a zo o paouez tremen”. Kalz doareoù reizh, a-fed yezhadur, a vije da gontañ ar pezh a zo o paouez tremen, met un afer a dregantad eo : petra en dije lavaret ur brezhoneger a-vihanik ?

A-viskoazh em eus tennet kalz a zeskadurezh diouzh pennadoù Yann Gerven -n’eo ket lavaret on gouest da implijout pep tra difazi c’hoazh ! Kavout a ran aes-tre doare ha stumm al levr-mañ, a ziskouez bezañ pinvidik-kenañ, daoust ma ne heulfe urzh ebet ha ma vije renket ar pennadoù evel ma teuont e teuont. Ret eo e lenn penn-da-benn da gentañ, evit gouzout petra a c’hell bezañ talvoudus deoc’h-c’hwi, a-raok deskiñ da vat ar re a vo ezhomm da zeskiñ.

Ha ma vez start, diouzh boaz, lenn levrioù yezhadur, lenn hennezh n’eo ket, peogwir e red fent didrec’hus Yann Gerven a-hed ar pajennadoù, er skouerioù roet pe en doare da ginnig an traoù. Peadra da bakañ deskadurezh en ur c’hoarzhin : war e du mat e vez lakaet an unan gant al levr prizius-mañ.

 


Pourmenadenn Yaya 4 : An enezenn, Jean-Marie Omont, Patrick Marty, Charlotte Girard, Golo Zhao, Frañs (2012)

Embannet e brezhoneg e 2019.

El levrenn-mañ en em gav Yaya ha Tuduo war un enezenn didud. Met chom stanket war an enezenn ne dostaa ket anezho eus o fal, prientiñ a reont un doare da achap.

Siwazh e kav Yaya war he hent tud a glask korvoiñ anezhi c’hoazh. Ha tra ma vez o labourat evito, e kouezh klañv Tuduo. Pa ne vije nemet an natur o vezañ dañjerus, marteze e c’hellfent en em dennañ, met an hini drouk, Zhu, en deus adkavet o roudoù ivez.

Cheñch a ra an aergelc’h al levr-mañ e-keñver an hini a oa er bannoù-treset kent. Amzer o deus Yaya ha Tuduo da dabutal ha da sklaeraat traoù ‘zo en o darempred. Un den gour nevez a zeu da harpañ anezho. Met ne z’a ket an dazont war sklaeraat evit kement-se, ha chom a ra dañjerus o buhez.

Dirollet eo a al lusk ur wezh c’hoazh hag emañ an daou benndudenn war dec’h adarre. Plijus an istor, al livioù atav. Eztaoladus an tresadennoù. N’eus nemet gortoz ar pezh a zeuio war-lerc’h…


Degemer, Yann-Fañch Jacq (2018)

Lañset eo brav an traoù gant un eskemm lizhiri ampart. Met marteze eo un tamm re hir al lodenn gentañ-mañ ha n’emañ ket c’hoazh gant kalon ar sujed ?

En eil lodenn en em gav an dezrevellerez e Pariz evit mont e darempred tal-ouzh-tal gant an dud he deus darempredet dre lizher. E sell emañ da zastum testenioù evit skrivañ ul levr diwar o fenn. Hep koll pep interest, n’eo ket ken dedennus hag al lodenn gentañ. Un istorig karantez un tamm reut a zo, ha dre vras e vez graet ur renabl eus a bep seurt tud, hep mont don e-barzh o anaoudegezh.

Lennet e vez hep displijadur, hep entan ivez. Souezhus eo, en ur mod, an tudennoù dibabet evit kizidikaat krennarded ouzh an dienez. Ne weler den yaouank ebet a-hed ar romant : tud gour, kozh evit ar bras anezho, hini ebet dindan 35 vloaz, ha bugale vihan. Dibab ul laz-kanañ da benndudenn zo ur soñj farsus a-walc’h met pa soñjer eo start klevet anezho dija, n’on ket sur e lakafe ar grennarded da dridal…

Talvoudus eo ar romant-mañ evit digeriñ ar gaoz war sujed kevredigezhel an degemer. Met un aplud eo kentoc’h eget ul linenn-degouezh.


An tri c’hañfard, Goulc’han Kervella (2018)

Ur wezh e oa bet aterset Jimi Hendricks gant ur c’hazetenner diwar-benn ur bladenn nevez. “Ha n’ho peus ket aon e vije re heñvel ouzh Jimi Hendricks ?” emezañ, kement ha lavaret ne oa ket nevez-nevez ar geusteurenn marteze… hag ar gitarour da respont : “ME eo Jimi Hendricks”.

Ne vo ket rebechet ouzh Goulc’han Kervella skrivañ diouzh e vod eta, p’en gra mat.

El levr-mañ, skrivet evit skolajidi 11-12 vloaz, e implij ar skrivagner ur rekipe kozh en deus lakaet ac’hanon da soñjal en Three men in a boat. Lakaet e vez tri boulom farsus war an hent evit dizoloiñ ar vro hep kavout hir e amzer o selaou an heñcher, ha dav dezhi. Perzhioù ur gontadenn zo d’ar romant, marellet gant hanezennoù, mojennoù, deskrivadurioù savadurioù kozh ha lec’hioù touristel a-bouez, etre Leon ha Kerne.

N’on ket desachet tamm ebet gant ar c’hontadennoù, met kavet em eus farsus a-walc’h va zroiad-gweladenniñ, evel va mab 11 vloaz, daoust m’hor bije santet mat, hon-daou, tu kentelius an afer.

Plijus eo da lenn da n’eus forzh peseurt oad, hep terriñ e benn, gras da stek ar skrivagner.


Ouzh strak ar gurun, Yann Vartolod (1981)

Eñvorennoù arme, gant unan ha ne oa ket sot gantañ, hag eñvorennoù toull-bac’h da heul (ne cheñch ket kalz tra).

Diamzeret eo an destenn un tammig, daoust ma santer mat eo an arme evel ur ramz difiñv ha n’en deus ket cheñchet abaoe. Ar pezh a zo kemmet, marteze, eo taerder an unan en e geñver : abaoe m’eo bet lamet ar servij-soudard e Frañs, ne z’a ket mui an dud d’an arme dre heg, ha n’o deus ket tro da vagañ seurt soñjoù ken puilh.

Plijus a-walc’h eo da lenn memestra, ha berrik forzh penaos.


Penaos dont da vezañ brezhoneger a-vihanik, Erwan Hupel (2018)

Un titl farsus en deus ar romant-mañ, doare un hentenn diorren personel, gant daou soñj kontrol oc’h ober an heg an eil d’egile…

N’eo ket ken skañv ha ma tiskouez bezañ, avat. War zigarez un istor karantez, e heulier un den yaouank, Erwan -memes anv eo hag ar skrivagner-, sot gant ar brezhoneg hag en deus lakaet en e benn uhelaat e statud e-keñver yezh en ur ajolbiñ ur goantenn a gomz brezhoneg a-vihanik. Buhez emsaver, darvoudoù pemdez, pep darvoud zo mat dezhañ da rannañ e vennozhioù diwar-benn stad ar brezhoneg, da vuzuliañ ar pezh a zo bet kollet, da ziskouez ar gerioù a ra defod dezhañ da vevañ pep tra e brezhoneg. Kement-se gant kalzig a fent hag a ijin.

Pep nevez-vrezhoneger a c’hello en em adkavout e degouezhioù, e hunvreoù ‘zo : d’ur mare bennak hon eus kerzhet holl war ar memes hent.

Plijadurus em eus kavet ar romant. Dic’hortoz ha magus. Ouzhpenn-se e kav din en deus Erwan Hupel ur stil dezhañ e-unan, a zegas ur frond soutil en hol lennegezh, ur skañvder faos, a lak e skridoù da vezañ aes da lenn met diaes da ziazezañ.

Gant se, ha daoust ma echufe al levr war un notenn wellwelour, on intret gant an dristidigezh en ur serriñ anezhañ (re ziwezhat eo evit ar brezhoneg ?). En va fenn emañ tost a-walc’h ouzh Diyezh gant Jean-Yves Broudic, daoust ma vije disheñvel-mat ar stumm dibabet da ezteurel o soñjoù gant an daou zen. Kement ha lavaret e kas pell a-walc’h Erwan Hupel ar preder, en desped d’an ton lijer.


Arismo, Yann-Fañch Jacq (2018)

Loc’hañ a ra eus ur soñj dedennus ha kontet brav, ar pezh a chom gwir a-hed ar romant hag a chom plijus da lenn penn-da-benn, gant e vrezhoneg aes hag e endro familh.

Koulskoude e chomer war e naon. Isimplijet eo an dra hud, an Arismo. Sur a-walc’h dre ma ne c’heller ket kontañ forzh petra en ur romant evit bugale, met memestra ! Tu ‘vije bet d’e lakaat da dalvezout kalz muioc’h, memes war munudoù pemdez. Hag an tu teñval anezhañ zo laosket a-gostez penn-da-benn, nullet pa vez anv a vugale, diasur pa vez tud deuet… ne vo ket roet ar respont.

Lakaat a ra ac’hanon da soñjal en istorioù ‘zo eus “Mes premiers j’aime lire” : Le génie des sardines, pe Le génie des vacances. A-benn ar fin, memes hep tu teñval ebet, ar fed gellout kaout e c’hoant hep harz ebet zo ur gudenn dija. Met lavaret ez eus un tu kontrol ha chom hep e gas da benn vat zo ur fazi, a gredan.

N’eo ket da lenn evit an istor, eta, evit tremen un tamm amzer gant ur familh boutin e brezhoneg ne lavaran ket. Ur romantig jentil eo en desped d’e wanderioù.


Temptadur ar c’hloareg Frañsez, Goulc’han Kervella (2018)

Er romantig-mañ en deus drevezet Goulc’han Kervella hini klasel Youenn Drezen, Sizhun ar breur Arturo. Lec’hiet en deus an istor en e endro boaz, an aber Ac’h, hag en ur c’hamp krennarded katolik a bleustr e-pad ur sizhunvezh war ur pezh-c’hoari. Da verañ ar c’hamp, ur c’hloareg yaouank, Frañsez, hag ur vamm a familh.

Ul levr pinvidik eo war meur a geñver. War zigarez dedennañ ar grennarded, e vez roet ur bern titouroù war al lec’h, ken e-keñver geografiezh hag istor hag e-keñver hengoun. Tennet en deus e vad Goulc’han Kervella eus romant Youenn Drezen a-fed stumm hag a-fed spered. Degaset eo ar garantez gant elevez, en un doare skañv met efedus.

Plijet bras on bet gant ar romant, em eus kavet kizidik ha brav.

Div evezhiadenn memestra.

N’eo ket a garantez e vez anv er romant-mañ, met a c’hoant. Ar paotr a zesach evezh ar c’hloareg ne vez anv nemet eus e neuz, eus e gorf. Evel-just, hennezh, evel Palmira, zo ur skeudenn : Ar Paotr (gay), tra m’eo Palmira Ar Vaouez. Met kavet em eus un tamm domaj na vont ket pelloc’h eget ar pimpatrom-se, ken boutin ma teu da vezañ … dienkorfet.

A-hend-all on bet souezhet gant ar gerig-kinnig a gaver e penn kentañ al levr : “Trugarez vras da bPierrette Kermoal hag Aber o vezañ asantet embann al levr-mañ war un danvez divoutin e brezhoneg”. Ha va spered o kantreal. Perak ez eus ezhomm da lakaat seurt frazenn ? Ha nac’het e vije bet al levr gant tiez-embann all ? Ar pezh a vije spontus. Un dra zo sur, ar frazenn-mañ a gomz eus traoù n’em eus ket c’hoant e vije anezho. Kondaonet eo bedig ar vrezhonegerien da chom warlec’hiet eta ? Asantiñ d’an heñvelreviadelezh ha d’an heñvelreviaded, n’eo ket bezañ atav o stourm evito, just na ober anv eus o sekselezh, evel ma ne vez ket ezhomm da embann war ar groaz, demat, me zo hetero ! pa gejit ouzh unan bennak. Neuze, e brezhoneg emaer c’hoazh o tizoloiñ ar bed, oc’h en em zigareziñ da skrivañ lennegezh “araokour”, hag oc’h ober penn-mouzh pa ne chom ket hetero an testennoù ? Gant ar vezh…

Me fell din bevañ va brezhonegerezh en un doare digor war ar bed ha war perzhioù dibar pep hini, ha lenn skridoù a denn ouzh n’eus forzh petra, hep digarezioù, hep trugarekadennoù. Poent eo tizhout an oad gour.


Devezhioù glac’harus, Laurence Lavrand (2018)

Bountet on bet gant va merc’h da lenn al levr-mañ buan evit ma c’hellfe kaozeal ganin diwar e benn, goude m’he doa e studiet er skolaj. Kement-se evit lavaret eo aet an tenn er gwenn e-keñver temoù.

N’eus netra da rebech d’ar familh-se, ken kempenn e di atav, ken moutig e vugale. Met pa dremener an nor, n’eo ket ken brav an traoù ha ma kredfer. Gwallgaset e vez ar vamm gant he gwaz, ha ma klask hennezh pellaat e lezvab eus kompagnunezh e ziv c’hoarig-gevell ez eus marteze un abeg, a-boan ma kreder e empentiñ.

Restaolet e vez eus ar c’hentañ aergelc’h binimet ar familh ha kaozeet eus sujedoù amjestr hep tamm c’hoant diskouez re, ar pezh em eus kavet mat. C’hwezhet eo ar fin un tammig, kement ha chom hep disoñjal n’emaer ket er vuhez gwir, ar pezh n’eo ket fall da skañvaat ar bec’h ha da ziskoulmañ pep tra a-feson. Ne gav ket din e vije deuet ken brav an temoù a eil renk : heñvelreviadelezh, krennard o skeiñ gant e vamm, hag a oa diret en istor-mañ, kement ha chom gant ar stur.

Ur romant dedennus, skrivet brav, a lak ar biz war traoù ne greder ket atav ober anv anezho dirak krennarded, daoust d’o c’hoant gouzout ha kompren.