Category Archives: Brezhoneg

Peurzorn, Petros Markaris, bro-C’hres (2018)

Gant ar bedervet levrenn-mañ e echu ar rummad peder, bet lakaet e brezhoneg gant Alan Botrel hag embannet etre 2014 ha 2018.

Daoust ma vije atav an hevelep tudennoù, splannoc’h-splannañ eo n’int ket ar re bouezusañ en istor, an dudenn bennañ o vezañ bro-Chres e-pad an enkadenn ekonomikel.

Adkavet e vez el levr-mañ doare-ober al levrioù all : muntroù diouzh steudad, sinet, dezho abegoù politikel gwriziennet don en istor ar vro. Heuliet e vez ar c’homisar C’haritos war e labour hag en e vuhez familh, ur familh unvan hag un endro labour plijus a ziskouez bezañ boue an dudenn en ur bed war e dremenvan, brein penn-da-benn.

Din-me e vanke gouiziegezhioù diwar-benn istor bro-C’hres evit peurgompren an traoù, ha dav eo din anzav n’on ket deuet a-benn da zoñvaat kement dibab geriaoueg graet gant Alan Botrel, din da vezañ echuet ar peder levrenn. Ur geriaoueg er fin a sikour kalzig koulskoude.

Daoust da se em eus kroget, lennet hag echuet Peurzorn gant entan. Un heuliad gwelloc’h-gwellañ eo evit al lenner : ne lavaran ket ez eus un diforc’h talvoudegezh etre al levrioù, met kentoc’h e vez higennet al lenner dousig e penn kentañ, ha seul vui ma z’a don er bed kinniget, seul vui en deus c’hoant da vont war-raok… betek bezañ tortiset da vat.

D’am soñj eman an heuliad polis-mañ e-touez ar re wellañ em bije lennet e brezhoneg, gras d’an danvez modern, d’an dalvoudegezh istorel, d’ar yezh live uhel dezhi ha da studiadenn zon an tudennoù hag ar pemdez e bro-C’hres.

Advertisements

Pebezh buhez ki, Herve Jaouen, Frañs (2017)

Romant evit ar yaouankiz, Pebezh buhez ki zo ur seurt Lassie, chien fidèle war ar mod fentus, a ro un digarez da weladenniñ broioù ‘zo eus ar bed. Skañv eo, lusket brav, dudius, daoust ma ne vijen ket ki gant ar personelekaat evit al loened. Ma ne vez ket gwirheñvel atav, n’eus forzh : ul lamm-faraon er fin a roio ur ster da bep tra. N’em eus ket keuz gant va frenadenn.

Koulskoude e oan tremenet meur a wezh dirak al levr hep kaout c’hoant d’e gemer. An abeg ? Kavout a ran divalav-ki an tresadennoù anezhañ… Gouzout a ran n’emañ ket mui brud Nono da vezañ savet, ha ne rebechan seurt ebet ouzh an treser dre vras. Met kavout a ra din ne glot ket ar stil tresadennoù-mañ gant ul levr evit ar vugale, daoust ma kavfen brav lod anezho, memes el levr-mañ. Pa skriver evit ar vugale, e implijer ur yezh eeün, ispisial, a lak an destenn da vezañ aesoc’h da lenn, hep teurel kont ouzh an tem ispisial a vez komzet diwar e benn. Amañ em eus ar santimant en deus treset Nono… tresadennoù gant Nono. Klotañ a reont eus ar c’hentañ gant an tem, met n’int ket lennabloc’h eget tresadennoù savet evit kelaouennoù tud deuet. Gant se, ne oan ket sur, en ur sellet ouzh ar golo nemetañ, e oa al levr evit ar yaouankiz.

Met ar pezh a gont dreist-holl eo an destenn. Ha war ar poent-mañ, dipit ebet da gaout. Saourus eo troidigezh Herve Lossec ivez, evel boaz.


Troiad en ifern, Mich Beyer (2017)

Er romant-mañ e adkaver ar pezh a ra priz romantoù Mich Beyer : ur yezh uhel he live met c’hwek da lenn, ur studiadenn resis eus psikologiezh an tudennoù, ur framm klasel, ar stek da lakaat ar suspens da greskiñ…

Kouskoude on krog da vezañ hegaset un tamm gant an temoù leitmotiv a gaver e kalz eus he romantoù : enezenn, heñvelreviadelezh… (met da belec’h an diaoul eo aet ar c’hazh ?). Evel-just e c’hell ur skrivagner bezañ dedennet gant an dodenn-mañ-dodenn a-hed e vuhez, met n’eo ket e mod-se e santan an traoù amañ, kentoc’h un doare “tro ret”(desired shape), dedennusoc’h da grouiñ eget da lenn marteze. Lemel a ra un tamm eus ar blijadur dizoloiñ, dre ma serr an dremmwel.

Un dra heverk er romant-mañ eo na weler ennañ nemet merc’hed -war-bouez er pennad diwezhañ. Hennezh on bet dipitet a-walc’h gantañ, engortoz e oan e tegasfe ur sell nevez war an afer met ne ra ket. Gellet e vije bet espern anezhañ.

Chom a ra ar romant plijus da lenn atav, lonket e vez en un tenn, kenkoulz hag e ziagentourien.


Dremm an Ankou, Fañch Elies Abeozen (1928)

Embannadur al levr brezhonek : 2014.

Kinniget eo al levr-mañ evel un dastumad danevelloù, ar pezh ez eo. Estreget se eo, ivez. Start eo lakaat ar vevenn etre an eñvorennoù hag ar faltazi en oberenn-mañ. Ur benndudenn nemeti a zo : Erwan, ha lavaret e vez deomp ez eus tu da wiriañ ar bras eus an darvoudoù kontet ha da lakaat anvioù gwir war al lesanvioù kinniget gant ar skrivagner. Gant se, daoust ha ne vije ket eñvorennoù, traken ? pe, zoken, ur romant, ennañ 18 pennad ?

D’am soñj eo eñvorennoù ez int, gwisket ganto habid al lennegezh. Gras d’an dibab-mañ en deus gellet Abeozen didouezhiañ ar re dalvoudusañ, lakaat er gouloù traoù ‘zo, kuzhat reoù all, chom hep malañ kant gwezh ar memes greun. Treuzneuziet eo an darvoudoù bevet ha kinniget un doare arzel anezho.

Gant se eo aes al levr da lenn, skoüs hep bezañ re hir na re bonner : e-touez an testenioù e brezhoneg war ar brezel-bed kentañ, e lakafen anezhañ war ur bazenn uheloc’h eget ar re all, daoust ma kavfen dedennus an holl anezho.

Kejañ ouzh Abeozen paotr yaouank, hegredik, diasur, dizoloiñ ur poltred anezhañ pell eus an hini ar skrivagner brezhonek kozh a oa en va fenn a zo bet un doare avañtur ivez.


Va zammig buhez, Jarl Priel (1954)

Lennet em eus an eil embannadur, eus 1975.

Ul levr eñvorennoù, war un ton disheñvel a-walc’h diouzh ar re all : daoust ma ne vije ket yaouank ar boulom (1885-1965) e santer n’en deus ket gouzañvet re gant ar vuhez. Mab nemetañ ar familh, graet e vez war e dro gant e vamm hag, abred, gant e vamm-gozh da varv honnezh. An tad, lonker, n’eo ket evit desevel anezhañ. Spered lemm ha dilu e ra Jarl e dreuz er skolaj ken aes ha tra. E blijadur vrasañ : skrivañ ha sevel pezhioù-c’hoari. Pa vez ret dezhañ dilezel ar studioù, defot gellout paeañ, e lak e anv da vont da soner-trombon e sonerezh an arme a vor : un digarez a-feson da foetañ bro hep poaniañ re gant ar vicher.

Plijadur en dez da gontañ, kement hag ur c’honter, ha santet e vez en e eñvorennoù en doa ar stek da zaremprediñ ha da voemañ e genseurted. Kalz fent a zo en e goñchennoù. N’eo ket un den a dorr e benn. Ha kement a draoù en deus da gontañ, ma vez roet ur plas bras d’an darvoudoù, kontrol d’ar skridoù-eñvorennoù all ma vez deskrivet kement lec’h ha darvoudig pemdez dre ar munud. Tro en deus bet da dostaat ouzh pennoù bras, prezidant, tzar… par eo e droioù-kaer da re Jean Conan, war-bouez nebeut.

Gant se, ha doug Jarl Priel d’al leurenniñ, e chom an danevell-buhez-mañ muioc’h a-ziavaez eget an eñvorennoù all em eus lennet betek-henn. An titl e-unan a welan evel ur fentigell, ur serr-lagad d’al lenner. N’eus ket uveloc’h, padal den ebet n’en dije traoù dedennusoc’h da gontañ…

Al levr-mañ zo hini kentañ ur rummad tri, a-raok Va buhez e Rusia hag Amañ hag ahont.


Iru Gudari, Manuel de la Sota (1933), hag Aotrou Maer Zalamea, Pedro Calderon de la Barca (1651), Bro-Spagn

Daou bezh-c’hoari troet diwar ar spagnoleg gant Youenn Drezen. Setu perak int bet strollet en hevelep levr, daoust ma vije bet skrivet an eil tri c’hantved bennak a-raok egile.

Embannet eo bet Iru Gudari e Breiz Atao e 1938-1939. Pouezet en doa endro ar brezel war an dibab en doa graet Youenn Drezen da dreiñ an oberenn-mañ, sur a-walc’h. Ur pezh-c’hoari dedennus eo dre m’eo kar-e-vro. Diskouez a ra euskariz en em sant keodedourien eus o bro ha n’eus ket anezhi war ar c’hartennoù ofisiel. Betek mervel eviti. Kavet em eus eeün ar soñj , hag hegasus a-walc’h ar fin aroueziek, diouzh doare an amzer. A-hend-all ez eo bev an destenn ha plijus da lenn, reiñ a ra d’en em soñjal war dibaboù Youenn Drezen e-pad ar brezel.

Evit Aotrou Maer Zalamea, embannet e oa bet e Gwalarn e 1942. Soutiloc’h eo an tem pledet gantañ, enor an unan a-enep da enor ar strollad, hervez Aleksandr ar Gall a ginnig an testennoù. N’on ket sur em bije komprenet va-unan. Lennet em eus ur pezh-c’hoari klasel, birvidik, gant ul leurenniñ a-feson ha darvoudoù fentus mareoù ‘zo, daoust ma vije grevus lod all. Marteze n’eo ket gwall splann din peogwir e kavan dic’hizet an dodenn. Ma vije ur gentel da dennañ eus ar pezh, evidon, e vije kentoc’h n’o deus spi ebet an dud vihan da dennañ o spilhenn, tra ma c’hell ar re o deus an disterañ elfenn a veli ofisiel en ober. Gant se, e vir an destenn un dalvoudegezh a-vremañ.

Forzh penaos eo dedennus ha dudius al levr da lenn, ha pa ne vije nemet evit prederiañ war an dibaboù yezh graet gant Youenn Drezen en div oberenn-mañ.


Anjela, Anjela Duval, Christelle Le Guen (2018)

Ar soñj : dibab pozioù gant Anjela Duval, pozioù a dres ur poltred anezhi, o renkañ dre demoù ha skeudennaouiñ anezho. …”kement ger zo er romant-treset-mañ a oa bet lâret pe skrivet gant Anjela…”. Evidon, ur romant, ha pa vije treset, a zle harpañ war an dezrevelliñ, heuliañ un doare kronologiezh. Ma z’eus unan amañ ez eo kalvezel, n’emañ ket e kreiz ar jeu. Gant se e kav din n’emañ ket en e blas al levr-mañ er rann-mañ. Ur vannenn-dreset eo, n’eo ket ur romant.

N’eus forzh, dibar eo.

N’eus bet kemeret nemet ar pep retañ, pe nebeutoc’h, da vezañ skrivet el levr. An disoc’h avat zo treboulus. Kaeraet eo kement ar gerioù rouez-se gant tresadennoù Christelle Le Guen ma chomer sebezet razo. Mareoù ‘zo e save dour d’am daoulagad gant ar from. Lennet e vez goustadig, en ur leuskel ar selloù d’en em goll e gwennoù ar bajenn, gant ar santimant a uvelded hag a ec’honder a sav en unan pa vez digenvez e kreiz an natur. Pell eus an displegadennoù, lakaet e vez bed Anjela da vezañ santet.

N’on ket gouest da veizañ hag-eñ e vo ken efedus an oberenn evit an dud n’o deus ket bet darempredoù, kent, gant Anjela pe gant he skridoù. Dre m’eo bet embannet en ur stumm divyezhek (un tu evit pep yezh) e soñjan eo evit ledanaat ar publik, digeriñ da dud n’o deus ket lennet he oberennoù dre ret. Daoust hag-eñ e vo kizidik ar re-se ouzh ar bri douget dezhi gant ar vrezhonegerien ?

Evidomp eo ur valeadennig en he c’hompagnunezh, gant ur santimant nested souezhus, an hini a zo etre tud a familh hag a ziouer ar gerioù.

Ul levr kaer, dous dindan an dorn, flour d’an daoulagad. Un taol kaer !


Kuzh, Paol ar Meur (2017)

Echu oa ar romant-mañ e 2014, daoust ma n’eo bet embannet nemet e 2017. Ur romant-polis brestad a c’hellfe bezañ graet anezhañ. Mont a reer war roudoù un den a zo aet diwar-wel, diwar an testennoù brezhonek a zo chomet en e urzhiataer dreist-holl, ha diwar ar pezh a lavar ar re o deus bet darempredoù gantañ. Don a-walc’h eo ar poltred, p’eo ret kaout meur a savboent da gompren aes peseurt doare den e oa.

Met ar pep pouezusañ, ar pezh a zesach an evezh dreist pep tra, eo kêr Brest, metoù bihan ar vrezhonegerien tro-dro d’ar greizenn a c’hell bezañ an Tara Inn : un testeni bennak eus ar vuhez e 2014, na petra ‘ta… Hag un nebeut temoù a-dreñv ivez : naturegezh, abegoù ar skrivañ e brezhoneg…

En ur stil disheñvel en deus lakaet ac’hanon da soñjal e romant Frañsez Favereau Dianket, hag en hini Yann Gerven Brestiz o vreskenn.

N’eo ket kaset an itrik gant ul lusk dichadennet, met dedennus ha pinvidik eo memestra.

 


Park balan, Riwal Huon (2017)

Ul levr dizrouk e seblant bezañ, o klask e hent etre Watership Down ha romañs Amélie Poulain.

Un itrik ‘zo, koulskoude, ur meni afer-polis, ar pezh ne gomprener nemet er fin. En egin e oa adalek an deroù koulskoude, savet mat eta.

Plijus eo da lenn, dreist-holl al lodennoù o plediñ gant loened, daoust d’un nebeut fazioù -ar broc’h-haroz a zo sañset bezan nammet diouzh tu e c’hwesha, met disoñjet e vez div pe deir gwezh e-kerzh an istor, da skouer.

Ar santimant a chom din goude lenn ar romant eo e tremener ur prantad c’hwek gantañ, met ne z’a ket gwall bell an traoù dre ma n’eo ket studiet don an tudennoù. Diaes em eus kavet heuliañ anezho, rakwelout petra a zeufe e-keñver o fersonelezh, ha betek al liammoù etrezo -karantez ? digarantez ? Ne lavaran ket e tle bezañ eeün an traoù atav, met pa ne vezont ket eo mat o displegañ dre ar munud, tevaat tres ar boellegezh evit c’hwezhañ gwirionded. Chom a ran gant ur santimant a destennoù dishenvel, savet diwar plijadur da skrivañ atav, met war ur framm laosk a-walc’h, evel takonet. N’eo ket unton ar mod anezhañ kennebeut, gwezh yael, gwezh gwashaour.

Hag ar fin a blant ac’hanon en entremar, ma n’eo ket er spont. Nag ur sell taolet war framm ar familh ! Ne oan ket engortoz a gement-se. Lakaat a ra ur seurt dic’hoanag da evodiñ diouzh an istor roz-mañ : un istor dibaboù fall eo, marteze. Nemet objektivel e klaskfe bezañ, traken ?

N’on ket sur e vije ken dizrouk-se ar romant, a-benn ar fin. An diskoulm dic’hortoz a laosk al lenner divarc’het, gant goulennoù ne gavint ket o respont.

 


Dre lennegezhioù ar bed, Pierrette Kermoal, Joelle Kermoal-Furic, Gwenael Maze, Yann-Ber Quirion, Marie-France Coïc, Morgan ar Menn, Tangi Legavre, Jakez Tomaz (2008)

N’eus ket kalz tiez-embann o kinnig dielfennadurioù lennegel e brezhoneg, atav e vez ur blijadur din lenn anezho. Ar 27 testenn kinniget amañ gant 8 skrivagner a oa bet embannet kent e-barzh ar gelaouenn Aber, etre 2004 ha 2008.

E penn kentañ e soñjen e vije dedennusoc’h lenn pennadoù diwar-benn oberennoù a anavezen dija, da skouer ar re vrezhonek (Gwerz an Aotrou Nann…), hag e gwirionez e kav din e vez bountet pelloc’h an dielfennañ war ar re-se. Desket em eus traoù, dedennus eo ar soñjoù kinniget.

Goude-se ez eus ur bern pennadoù diwar-benn oberennoù n’int ket ken tost ouzhomp, dre ar vro m’int bet skrivet pe dre ar fed n’int ket holl oberennoù milanavezet. Ha gant ar re-se em eus bet kalz ebat ivez, dre ma taol pled aozerien ar pennadoù ouzh kinnig mat tudennoù hag istor pep levr. Estreget se a reont, pa ginnigont hentoù da gompren an traoù, liammoù gant traoù all. Mont a reont donoc’h eget ne ra Yann lenner en e lennadenn diwar dremen. Ur veaj lennegel eo, gwallzedennus. Echuet e vez gant ar c’hoant lenn an oberennoù dizoloet, evel-just.

Ur rebech bihan em bije d’ober gant lec’h ar pennad diwezhañ : An oberenn arzel, ur bed o tiwanañ, un hent o tigeriñ, gant Joelle Kermoal-Furic. Kompren a ran e vije bet lakaet er fin, dre ma klask digeriñ hentoù dre vras. Met harpañ a ra kalz war oberenn Harriet Scott Chessman a oa bet skrivet pennadoù all diwar he fenn. Gwelloc’h e vije bet, d’am soñj, strollañ an holl bennadoù a bled gant al levr-mañ. Ha ma oa dav lakaat hemañ er fin, plantañ ar re all araozañ, hep lakaat traoù all etre daou.

Met n’eo nemet ur munudig ; ul levr mat-kenañ eo a vez lennet gant entan, tamm ebet arabadus evel ma c’hellfer gortoz digant seurt levrioù.