Category Archives: Brezhoneg

Martial Menard, ur breur er stourm, Charlie Grall (2018)

Chomet e oan etre daou evit prenañ al levr-mañ e Gouel Levrioù Karaez, a-raok lakaat anezhañ war ar berniad, dre spered-stourm dreist-holl hag en enor da vMartial, em eus anavezet evel an holl.

Kement ha lavaret ne c’hortozen ket kalz tra eus ar skrid… Maronadoù leun a zoujañs, hag a garantez, a vez skrivet goude marv an dud, met ral eo e vijent skridoù a dalvoudegezh. Ur poltred brav em bo da zerc’hel soñj anezhañ, em boa soñjet goude ur sell ouzh ar golo.

Souezhet on bet, eta, o vezañ kaset diouzhtu gant lanv yezh Charlie Grall. Eeün eo ar pezh a gont, bev-buhezek. C’hoarzhet em eus frank ouzhpenn ur wezh.

Ne oan nemet ur bugel e “mare aour” an FLB. Lennet em eus al levr-mañ evel un istor eus an emsav, evel un hentenn-emsav zoken. Tamm ebet e-keñver feulster : ne lavaran ket, ha ne ra ket Charlie Grall ivez, e oa un hent brav da heuliañ. Met adliammañ a ra hor stourmoù bihan gant reoù bras hon diagentourien. Bevañ a reomp en-dro ar mareoù trubuilhet -ha tridus -se ganto. Un testeni dispar eo. Ne c’helle ket bezañ gwellañ meulgan en enor da vMartial Menard, o reiñ ton da stourm e vuhez kement ha d’e bersonelezh.

C’hwezhañ a ra aer fresk war glaoù-bev ar c’hoant da stourm evit hor yezh, en ur enskrivañ anezhañ en un hir ha birvidik a istor.

Un ebat eo ober un tamm hent diwezhañ gant Martial hag e vignoned, er bec’hioù evel en trec’hioù. Ul levr da saouriñ, da aliañ, da brofañ d’an holl.

Advertisements

Afrika, Lan Tangi (2017)

D’ar mare-se, er bloavezhioù 70 pa oa Lan Tangi 23 vloaz, e oa diouzh ar c’hiz foetañ bro hep gwenneg ebet en e chakod hag en em leuskel da vont gant al lanv.

Eñvorennoù-beaj, eta, roet pell war-lerc’h ha kemeret ton ganto, lufret ma z’int bet gant ar bloavezhioù. Ur misi o lenn, gant an didro m’emaint.

Tro d’en em lakaat e spered ar bloavezhioù 70 en-dro ha da advevañ un tamm frankiz ar yaouankizoù-se.

Un heuliad testennoù berr a ya d’ober al levr. Heuliañ a reont urzh an amzer ha roudoù ar beajer, met hep lakaat pouez war ar raktres-beaj (hag unan a oa ?). Kentoc’h eo un dastumad eñvorennoù, kreizennet war an darvoudoù heverkañ, ar c’hejadennoù a chom garanet er spered. Taolioù-lagad. O tiskouez stokadenn ar sevenadurioù, alies. Ha brav em eus kavet an doare m’en deus Lan Tagi d’en em lec’hiañ, ken e-touez an dud ken e-barzh e levr : tamm brabañserezh ebet, chom a ra uvel, anzav a ra e vevennoù. Met pell eo al levr-mañ da vezañ ul levr-bourzh ; tennañ a ra d’al lennegezh daoust ma vije gwriziennet er vuhez gwirion.

Kalz plijadur em eus bet oc’h ober un tamm hent e kavandenn ar skrivagner, mibin e bluenn.


Etienne, Yann-Fañch Jacq (2018)

Lod eo ar romantig-mañ eus un dastumad nevez, “Aes da lenn”, soñjet evit an dud deuet o teskiñ pe oc’h addeskiñ ar brezhoneg.

Tri zra zo bet lakaet e pleustr evit sikour an danvez lennerien : Merket eo ar gerioù benel gant ur steredennig, islinennet eo ar c’hemmadurioù, displeget eo gerioù ‘zo gant un notennig e traoñ ar bajenn.

E penn kentañ e oa en va fenn brezhonegerien nevez ar stummadurioù hir, met ur wezh lennet an istor en em c’houlennan hag-eñ n’eo ket bet ijinet kentoc’h evit an dud kozh n’int ket en o bleud evit lenn ha skrivañ o yezh-vamm. An daou, moarvat. Evit ar re ziwezhañ-mañ e vije bet gwelloc’h ur ment all marteze, lizherennoù brasoc’h ?

Evit ar pezh a sell ouzh an dezrevell, dedennus ha lusket em eus kavet anezhi, daoust ma vije ur skrid intimist. Dioueret e veze seurt skridoù evit an dud gour, gant ar re a gave dezho e oa un dic’hrad lenn traoù evit ar grennarded.

Kendrec’het on, dre vras. Kavout a ra din e respont an doare levr-mañ d’un ezhomm, hag e c’hell desachañ lennerien n’eus ket anezho c’hoazh.


Saga Arvorika 1 : Penaos eo marvet Yann Pilhaouer ?, Yann-Bêr Kemener (2018)

Ur romant-polis skañv e-touez metoù ar bilhaouerien hag hini merc’hed friturioù Douarnenez.

Skrivet eo en ur brezhoneg war un dro aes ha pinvidik. Ur soñj a zeue din alies e-kerzh va lennadenn eo hini ar romantoù-skol a wezhall, evel Mon ami Pierrot pe Le chalet du bonheur. Plantet en deus Yann-Bêr Kemener en e istor kement tra a oueze diwar-benn istor ha gizioù ar vro. Gant se e kaver pennadoù kazi etnologel diwar-benn beilhadeg ar re varv, an droiadoù pilhaoua ha kement ‘zo. Ne c’heller ket mont hebiou d’ar youl kenteliañ.

Daoust da se e kav din eo deuet brav e geusteurenn gant ar c’helenner-skrivagner. Lusket eo an istor, daoust ma ne vije nemet un digarez eus an enklask-polis moarvat. Lakaat a ra Breizh gwezhall da advevañ e ijin al lennerien, en ur zegas forzh munudoù. Ha santet e vez ar begon en deus o kontañ an abadennoù c’hoari daou etre Yann hag e vignonezed.

Dudius ha distennus eo, ma n’eo ket Lennegezh gant un L bras : gouest da zedennañ ur bern tud gour nevez erru e bed ar brezhoneg, ha kalz re all ivez. Gedal a rin ar re a zeuio war-lerc’h.


Pellik / Ein Stückel weiter, Antony Heulin (2017)

Kavet em eus el levr-mañ ur sederidigezh nevez digant ar skrivagner-mañ. Peoc’h ha kempouez, a weler da skouer e Glav 3 pe e Mein ar rabin. Komz a ra Anthony Heulin eus karantez a-wezhioù, hep pouezañ re warni ; lakaomp e Mach dir keine Sorgen pe e Latar ha nivlenn, ma kaver un dislavar jedet etre an ton didrabas hag ar sujed, teñval a-walc’h.

E lec’hioù all e kont ar skrivagner prantadoù enkrezus eus e vuhez : kleñved, oberatadenn (Linenn ruz), pep tra gant douster koulskoude, o c’hoari gant an ijin evel en Em c’hambrig. Intret eo lod eus an testennoù gant ur velkoni dispis.

Barzhonegoù all a ginnig klichedoù tennet war ar prim : Arneñv, Divdaolenn, Pellik… Tra ma chom amsteriekoc’h din lod all, evel Darnoù an hollad pe Ar an uhel, a denn muioc’h d’ur bed-hunvre.

Bukañ a ra ar skrivagner ur sell tener war an dud tro-dro dezhañ, evel en Divdaolenn. Ur peizant e Pariz a zegas soñj eus barzhonegoù ‘zo gant Youenn Gwernig, pa ziskouez un den dilec’hiet en engroez.

Stil ‘zo, hag un ton dibar zo degaset gant implij ar gwenedeg hag an alamaneg tal-ouzh-tal, a ro un ton a-vaez-bro d’an hollad.

Ar bed hervez Anthony Heulin em eus bet kalz plijadur o soubañ ennañ. Teurel a ra gouloù an dastumad-mañ war ur barzh kuzh met donezonet-kaer, a sav e vouezh dibar ha kizidik en un doare asur e-touez hini barzhed vrezhonek an XXIvet kantved.


An diskoulm diwezhel, Youenn Olier (1976)

Gant gwir abeg marteze, n’emañ ket pezhioù-c’hoari Youenn Olier e-touez e oberennoù lennegel brudet. En e bennad-digeriñ d’An diskoulm diwezhel e lak war-wel ar skrivagner kerentiezh ar pezh-c’hoari gant an temoù a bled ganto en Enez ar Vertuz, nemet eo lec’hiet an ober en un amzer tostoc’h diouzhomp. E gwirionez ez eo kreñv a-walc’h endro politikel ar brezel yen hag eñvor lazhadegoù an eil brezel-bed er pezh, daoust ma chomfe en un amzer n’eus ket anezhañ e gwirionez.

Petra eo an temoù-se ? Meur a hini a welan, met bodet e c’hellont bezañ dindan unan bras : ha gellout a ra un den en em lakaat e plas Doue ?

Dedennus a-walc’h eo da lenn, daoust d’un nebeut techoù fall. Hep bezañ ur mailh war ar c’hoariva e kav din eo re helavar ar pezh-mañ evit bezañ gwallzedennus war ul leurenn. Ret e vije bezañ ijinus-meurbet war al leurenniñ evit tennañ dioutañ jestroù, dilec’hiadennoù pinvidik. Chom a ra war dachenn ar preder, hep bezañ skañvaet gant emzalc’hoù denel omp boazet outo hag a zougfe ar ster. C’hoariva da lenn, eta.

An eil tra eo an dibaboù yezh, a-fed geriaoueg dreist-holl. Ne blij ket re din desachañ an evezh war se diouzh boaz peogwir e kav din e tiskouez an dibaboù-se ur bern traoù diwar-benn personelezh ar skrivagner, ar pezh a zoujan evel-just. Met aze e vez implijet kement a c’herioù iskis ma plant ur seurt estreniezh en destenn. Un afer tregantad eo marteze. Ne soñj ket din e kredfe den pe zen embann an destenn-mañ hiziv hep reiñ dezhañ ur stumm un disterig lennabloc’h.

Evit ober ho soñj e c’hellit pellgargañ an destenn amañ.


Eun nozveziad reo gwenn, R. G. Berry, bro-Gembre (1928)

Lakaet e brezhoneg gant Yann-Vari Perrot, ur pezhig-c’hoari ennañ ur 15 pajennad bennak. Brodañ a ra tro-dro da dem ar mab foran ha reiñ ur gentel : arabat gortoz e vo re ziwezhat evit diskouez e garantez. An embannadur brezhonek eo a zo eus 1928, moarvat e oa bet embannet abretoc’h e kembraeg.

Se ‘oa d’an amzer meurdezus-se ma varve an dud diwar boan-spered pe boan-galon, ken aes ha tra ! Plijet on bet gant an aergelc’h, an ti klet kollet e yenijenn ar goañv, an darempredoù stenn etre an tudennoù. Domaj eo e echufe ken buan.

Ar pep gwellañ er skrid berr-mañ eo ar brezhoneg saourüs implijet gant Yann-Vari Perrot en e droidigezh. Blaz ar c’hozh warnañ. Un teuzar.

Kavet e vez ar skrid enlinenn, da skouer amañ.


Ouzh skleur an noz, Jerom Olivry (2018)

Ur romant uhelek, o redek war meur a gantved, en ur jener n’eo ket bet pleustret nemeur e brezhoneg : ar “bit-lit”, lennegezh diwar-benn sunerien-gwad.

Skrivet eo war daou goulz a bep eil. Ar c’houlz a hiziv, er bloavezhioù 80, a zo hini an dud vev. Ennañ e kaver aergelc’h klasel ar romantoù-polis, kreizennet war div dudenn : an enseller Simon hag e eiler, ar c’habiten Morvan. An hini all zo koulz ar sunerien-gwad. Redek a ra eus ar bloaz 232 betek ar bloaz 4957. Hag int “nannmarv”, n’o deus damant ebet da gaout ouzh red an amzer ha n’en deus efed ebet warno.

Ur souezhadenn eo bet al levr evidon, pa oa va c’hentañ frot ouzh ar bit-lit. Desket e vez ur bern traoù war ar sunerien-gwad, o c’hlannoù, o dezvioù, o darempred gant ar re all hag o doare da ouennañ. Deskrivet eo munut o santadoù, evel an Naon, pe o egar pa vezont nevez war ar “vicher”. Gwirheñvel eo, en ur mod.

Laouen bras on e tigorfe al lennegezh vrezhonek war dremmwelioù nevez, hag al levr-mañ zo skrivet a-feson.

Komprenet em eus avat ne oan ket tomm ouzh bed ar sunerien-gwad, liammet evidon ouzh hini ar grennardiezh a-raok ar sekselezh. Emichañs em eus dizoloet ar jener-se un tamm re ziwezhat !

Ar pezh ne harzo ket ouzhin da lenn levrioù all ar skrivagner nevez ha donezonet-mañ ma kendalc’h ganti, pe vije sunerien-gwad enno pe get.


Orties / Linad va halon, Laurence Lavrand (2015)

An torkad barzhonegoù-mañ em eus graet div lennadenn dezhañ : unan e brezhoneg, en ur luchañ war an destenn c’hallek, hag unan e galleg penn-da-benn.

An tu brezhonek on bet dipitet gantañ. Hep na vije dic’houzvez ar gerioù da Yann vrezhoneger em eus kavet diaes an testennoù da lenn, ha war-bouez ur varzhoneg pe ziv (Ne vern din bremañ… p. 78, Selaou a ran… p. 58 da skouer) ne vezen ket gwall dizhet ganto.

Adalek ar pennad-digeriñ e lavar Laurence Lavrand eo bet luskellet he bugaleaj gant gwerzennoù 12 troatad. Dont a reont dezhi en un doare naturel, evel da Jean Conan moarvat. Al lodenn c’hallek a zo enni gwerzennoù mentet. E brezhoneg, n’eo ket bet miret an troatadoù. Tennañ a ra an hanter eus ar chalm.

An eil abeg d’am dipit eo an diazezet m’eo barzhoniezh Laurence Lavrand war he dibab geriaoueg, a zo e kreiz he c’hizidigezh a gav din. Un dastumad gerioù heson a implij, gerioù dezho un dalvoudegezh son uheloc’h eget o zalvoudegezh ster, daoust ma vije liammet an daou evel-just. Lakaomp un anv evel “scolopendre”, a implij ouzhpenn ur wezh. Nebeutoc’h ez a en-dro ar varzhoniezh-mañ dre grouiñ skeudennoù eget dre grouiñ sonioù. Evel m’en lavar ar skrivagnerez er pennad-digeriñ, ar barzhoniezh zo un afer kerzenn, da vezañ klevet ha lavaret a vouezh uhel. Ha setu c’hwitet eil dae an droidigezh, hag a chom peurliesañ e live an treiñ gerioù, evel er werzenn-mañ :

“Pays surpeuplé d’eaux tordues en fondrières / Bro leun a fozioù dourioù kammet”

N’eo ket ur rebech a ran d’an troer, met savet eo ur goulenn en va fenn en ur lenn an droidigezh-mañ : ha posubl eo treiñ pep tra ? Darn eus elfennoù arz ar skrivagner a vez kollet bep tro, met pa vez ken uhel an dregantad, ha talvezout a ra ar boan ?

Ha setu me adkrog gant al levr penn-da-benn e galleg, en ur leuskel ar brezhoneg a-gostez.

En un doare dispis e kav din e kont ar barzhonegoù-mañ un istor : un hir a gañv, ur bajenn o treiñ (Peu m’importe à présent… p. 79), ur spi nevez o c’henel (Je n’aurais jamais cru… p. 63). Mesket ouzh al luskadoù bras-se, santadoù all. Karantez (Ils me plaisent tes yeux… p. 33) ha ne vez ket atav hini ar c’houblad, (Je m’effraie de ce vide… p. 41), daoust ma vije an hevelep santimant a vank da heul, teneridigezh ouzh an endro ivez  (Image très juste… p. 23). Harp eo ar skeudennoù war an natur peurliesañ : mor, glav, bezhin… , maget gant ur galleg pinvidik, ken war ar geriaoueg ha war framm ar frazennoù. Pep tra zo e servij ar preder, an imbroud-spered (Il pleut… p. 73). Kavout a ran dispar an titl, Orties / Linad va c’halon, ar plant nerzhus-se en em stalia e pep lec’h kerkent ma laosker fraost ur c’horn bennak eus e ene.

Alies on bet lakaet diaes gant ar bajennaozañ ha ne c’hoari ket a-walc’h gant ar gwenn : o lenn da heul an holl varzhonegoù, stag ouzh temoù damheñvel alies hag hep titl ebet dezho, ne ouezen ket atav pelec’h e kroge hag echue an traoù.

E galleg ez a en-dro an huderezh hag e z’eer da heul ar skrivagnerez en he bed melkonius, gwriziennet en he bro, kaeraet gant kavadennoù barzhoniel.

Teñval met saourüs, amzer ur gejadenn.

 

 

 


Klemmgan Breizh, Reun ar C’halan (1985)

N’on ket tomm ouzh al lennegezh kar-he-Breizh dre vras, met kavout a ra din eo turgnet mat an torkadig barzhonegoù-mañ.

Div lodenn a gaver ennañ : Klemmgan Breizh, enni 53 barzhoneg a 13 gwerzenn, ar pep brasañ anezho dindan gwerzennoù 12 troatad. Souezhet e vezer da gentañ gant ar ment reoliek-se. N’eus ket rimoù, an hesonded a zo da gavout e kerzh pep gwerzenn, eo dibabet ar gerioù gant aked enno.

Displegañ a ra an aozer e notennoù al lodenn-mañ mammenn un nebeut oberennoù eo bet awenet ganto : Sketla Segobrani, Barzaz Breiz, An Aotrou Bimbochet e Breizh… Reoù all a vo kavet gant red an destenn. Reiñ a ra ivez an doare m’en deus savet e heuliad barzhonegoù : diouzh red an amzer. Emañ oc’h adtresañ dirak hon daoulagad Istor E Vreizh, ijinet diwar e lennadennoù, Breizh e galon. Dibab a ra fedoù mojennel pe istorel, ha reiñ ul luc’hskeudenn trumm anezho, dindan  o 13 gwerzenn. N’eo ket ken stank hag un haiku, met ober a ra tamm-pe-damm an hevelep efed. Gerioù arouez, un trivliad, klik ! Er voest. Ha petra a ra ma ne zalc’h eus an istor nemet ar pezh a lak anezhi da vojenn ? Ur vojenn eo hag hon eus sunet holl war hon hent war-zu Breizh hag ar brezhoneg…

Fromet on bet gant ar barzhonegoù-mañ. Bervidant int, savet gant ur geriaoueg aes met pinvidik, ha disoc’h lagad an arzour a sko ar spered.

An eil lodenn, berroc’h, a stroll 12 varzhoneg dindan an anv An deizioù du. Deskrivañ a reont, dindan barzhonegoù 10 gwerzenn, ur vro o c’houzañv dindan poan ha doan. Ne gredan ket e vije enno peadra d’o stagañ d’ur mare istorel bennak, met posubl eo e vije aet titouroù hebioù din hep gouzout din. Perzh dedennus seurt lennegezh eo, ivez, kuzhat alc’hwezhioù ar c’hompren el linennoù, d’al lenner da gemer perzh er jeu.

Setu penaos ul levrig dilorc’h a c’hell bezañ skrin mein prizius.