Tag Archives: madeg

Barzaz, Mikael Madeg (1988)

nvo madegUl labour genel en devez al lenner d’ober peurliesañ pa lenn un oberenn bennak gant Mikael Madeg. Dleout a ra sachañ ar grouadell vev eus ar c’hof gerioù tev emañ kuzhet enni, bev-buhezek.

N’eo ket gwir evit an dastumad barzhonegoù-mañ ma kav pep ger e blas, met splann eo en e hir a bennad-digeriñ : Barzoniez ? ma atersa Mikael Madeg anezhañ e-unan diwar-benn e zarempred gant ar varzhoniezh, e labour-krouiñ ha kement ‘zo. M’eo dedennus-kenañ ar soñjoù eztaolet eo hegasus an doare m’int roet. Danvez preder ha studi a gaver e-barzh koulskoude, sot e vije tremen hep e lenn.

Plijus a-walc’h em eus kavet ar barzhonegoù, hep ne z’afent da zihuniñ traoù don ennon kouskoude. Evel m’en lavar e-unan int stag ouzh ur mare bennak eus e vuhez, barzhonegoù ur paotr yaouank dreist-holl. Ha dre-se int techet da dreiñ war-dro un tem nemetañ : ar garantez, en he ster strizh, hini un den yaouank ouzh ur plac’h. Gant se, n’int ket gwall vagus d’an dud gwenn o blev marteze. Met bez ez eus un aesder skrivañ, ur skañvder o laka da vezañ diskuizhus ha bourrus da lenn.

War sujed ar garantez, ar re on bet fromet ar muiañ ganto eo : Advarzoneg da Ann, Soñj az peus, Karolina ? a echu gant ur bimpoellenn tipik a-walc’h eus ar skrivagner, Buanijin e stumm ur rimodell da lakaat ar vugale da lammat war ho parlenn, Mervel a gomz eus ster ar vuhez gant un ton a ziwar-c’horre, Kan ma trevez ar skrivagner ur ganaouenn hengounel ha ma ra goapig ouzh e benn dezhañ e-unan, un dra eo Mikael Madeg ur mailh warnañ, Disadorn da noz da disul vintin un diviz fentus ha lusket mat etre daou gariad.

E-barzh an Advarzonegoù hag el lodenn ziwezhañ Hag abaoe… (nevesoc’h, p’emañ kinniget an holl varzhonegoù-se hervez red an amzer) eo aet war-raok preder ar skrivagner diwar-benn ar garantez evel en Goude hir gortoz, A gwir oa ganez… (e koun Sergei Esenin). Marteze e klot muioc’h gant ar pezh em eus c’hoant da lenn er mare-mañ.

Karantez ouzh ar vamm a santer ivez, ur wezhig an amzer, evel en War va lent.

Un eil tres a vez brodet warnañ gant Mikael Madeg en e varzhonegoù eo hini Breizh, o koll he statud hag he fersonelezh. Kavet e vez da skouer en Va mamm ger, Fichenn etasivil, Goulennig, Euz peleh… N’eo ket alies e kav dezhañ e c’hell ar varzhoniezh bezañ awenet gant degouezhioù all eget ar re-se, met c’hoarvezout a ra ivez, evel en D’eur vaouez koz, deuet brav gantañ.

Daoust ma vije kinniget embannadur ar barzhonegoù-mañ evel ur jestr emsaver, da vrasaat ar berniad levrioù brezhonek, e kav din e talvezont ar boan da vezañ lennet. Merzet e vo n’o deus ket koshaet, dezho da vezañ 30 vloaz ar bloaz-mañ, hag ez eus bet embannet barzhoniezh disteroc’h etretant.

Hag evit respont d’ar goulenn savet gant ar skrivagner er pennad-digeriñ, daoust hag ur barzh a zo anezhañ… ya, evel-just. Ouzhpenn da draoù all. Met n’eus ket ezhomm dre ret da lenn ar barzhonegoù-mañ evit en santout, emichañs.

 

Advertisements

Ar vicher, Mikael Madeg (2014)

Alies, pa lennan levrioù ‘zo gant Mikael Madeg, e sav c’hoant ennon da gemer ur c’hreion ha da varrenniñ kement tra a santan evel a « re » evit heuliañ an istor. Re alies e vez distrempet anezhi gant distroelloù hir, ha debron a sav em bizied d’he lakaat da dizhout he stumm retañ. Ar boelladenn-mañ ne ran nemet dre spered, evit diverrañ un amzer a gavan re hir gant ul lennadenn ha ne leugn ket penn-da-benn va soñjoù.

Un afer a zibaboù eo al lennegezh evidon. Lennegezh ‘zo en danevelloù-mañ, n’eus mar ebet. Met an dibaboù, pa vez anezho, a vez graet re alies gant an heskennerezh, hag an oberenn arzel gortozet ne vez nemet dispis.

War un dro ez eus pinvidigezh er mor a c’herioù hag a frazennoù-se. Ne zisoñjan ket ar pezh a zlean da skridoù Mikael Madeg abaoe ar romant kentañ em boa lennet gantañ, Tra ma vo mor, e 1997. Ha daoust d’ar sioù a gomzan diwar o fenn, e kendalc’han da gaout plijadur o lenn e labour. Gouzout a ran resis pegoulz em bez c’hoant da lenn se, ha pegoulz n’em bez ket. Leuskel a ran va daoulagad d’ober o labour ha va empenn da gantren, da heul rambreadennoù brokus ar skrivagner. Se zo evel selaou ur vignonez re hir he zeod ha respont « ya » ur wezh an amzer. Kompagnunezh ‘vez, ha n’eus ket d’en em reiñ betek re d’an eskemm, pa vezer un tamm digas ouzh ar sujed…

Un nebeut danevelloù a glot eus ar gwellañ gant titl an dastumad : Devez ar sina, Pa ra noilh… (o lavaret he seizh gwirionez d’ar gelaouenn Al Liamm, war un ton em eus kavet farsus), Ar foerell gant e bluenn... A-us d’ar re all e lakafen An droiad e Banneg, on bet plijet enni gant ar cheñchamant savboent hag ar fin dic’hortoz. Ur velkoni dous a evod diouti. Deuet eo brav Domani an dour hag ar vein gant ar skrivagner ivez ; skridoù personeloc’h eta, en deus gouezet enno chom gant e roudenn ha kinnig traoù muioc’h « echu ».

Ur meskaj a draoù plijus ha displijus avat. N’eus nemet ur wezh staliet e-barzh lusk ispisial ar skrivagner, goustad ha diwirion, e c’heller tañva talvoudegezh e skridoù, a red enno ur fent hollvezant. N’o c’havan ket fall.


Bedig mab an dig 3, Biel Elies (XXvet kantved)

Embannet eo bet an trede dastumad testennoù-mañ, kinniget gant Mikael Madeg, e 2013. Dilerc’hioù ar skubellad eo, marteze… Un doare aes eo d’ober anaoudegezh gant pluenn ar skrivagner ; gwir eo e red ar gerioù en un doare naturel-tre dindan e vizied hag ez eus ur gwir stil gantañ.

Kavet em eus enouüs ar bras eus an “danevelloù”, a gavan a-ziwar-c’horre. Tostoc’h ouzh marvailhoù eget ouzh skridoù, en ur mod, ha n’on ket plac’h ar marvailhoù tamm ebet. N’eo ket pec’hed lenn tammoù eñvorennoù, met n’int ket dedennus-bras. Dihunet eo bet va evezh tro ar fin gant an nebeut testennoù a gomz eus e amzer er brezel. A-hend all e vez drailhet gerioù sofkont, duet pajennadoù gantañ hep gouzout re da belec’h en deus c’hoant da vont… N’eo ket tamm ebet ar pezh a blij din lenn. Ur santimant un tammig heñvel em boa bet en ur lenn eñvorennoù Jañ-Mari Skraign, ma ‘m eus soñj mat. Kement ha diskouez n’eo ket ar gonterien ampartañ a ra ar gwellañ skrivagnerien ; o donezon a zo e lec’h all ! Ur gourc’hemenn a c’heller ober d’an holl destennoù-se, d’an nebeutañ, eo int sklaer hag aes da lenn, doare Naig Rozmor un tammig. Lennegezh dre gomz, kentoc’h eget dre skrid, ar pezh a zo iskis da lavaret diwar-benn Biel Elies ha ne oa ket konter tamm ebet…

Klask a rin an daou levr kent, koulskoude, kement ha kaout ar sell ar c’hlokañ posubl war an traoù. Un dra vat e oa strollañ an holl destennoù bihan-se, strewet amañ hag ahont, evit gellet o studiañ paneveken. Hag evit mont pelloc’h gant ar soñj-se, e kavan un tammig droch bezañ bet graet un dibab, a-benn ar fin ; bezañ bet embannet lod eus an testennoù diechu, bezañ laosket ar romantoù a-gostez, ha kement ‘zo. Met ur sapre labour zo bet kaset da benn gant Mikael Madeg dija, deomp da adperc’henniñ ur glad a vije aet e puñs an ankounac’h a-hend-all .


Biel Elies : Un chanoine au purgatoire, Mikael Madeg (2013)

biel-elies-2Buhez hag oberenn ar skrivagner leonad Biel Elies a vez kinniget el levr-mañ e galleg gant Mikael Madeg.

Dedennus-tre eo, pa n’eus ket bet skrivet kalz traoù all diwar e benn : chom a ra pep tra da zizoloiñ. Divizet em eus lakaat al levr-mañ da bennad-digeriñ d’al lennadennoù a rin e brezhoneg eus oberennoù ar skrivagner (ar pezh a gavan anezho, d’an nebeutañ). Efedus-tre eo bet evit reiñ youl din d’en ober ha mall zo warnon kregiñ ganti.

Plijadurus eo al lodenn gentañ, a gont buhez Biel Elies. Soñjal a rae din ez afe decrescendo an interest gant roll an oberennoù met faziet e oan : pep testenn meneget a vez kinniget gant un deskrivadur ha soñj Mikael Madeg, ar pezh a lak al levr da chom pinvidik betek ar fin. Dielfennadurioù a bep seurt a zo ivez.

Un dra em eus kavet iskis er penn kentañ eo bezañs Mikael Madeg er pezh a skriv en e studiadenn : n’eo ket un doare klasel da resteurel seurt enklaskoù, ha lakaet e oan diaes gantañ er penn kentañ. Goude bezañ tizhet fin al levriad eo cheñchet va soñj : en ur lemel pilpouserezh an “ni” skolveuriel e kav din en deus gellet mont donoc’h en dielfennañ, tostaat muioc’h ouzh kalon an den hag an oberenn. Ouzhpenn deskiñ ur bern traoù e reomp anaoudegezh gant Biel Elies, evel gant ur mignon kinniget gant unan all. Mat eo bet din.

Ar youl da chom hep disoñjal tra-pe-dra a lak an traoù da vezañ adlavarus a-walc’h tro ar fin : kasaüs un tamm, met efedus evit eñvoriñ.


Dina, setu tout ! , Mikael Madeg (2014)

dina-setu-toutKavet em eus hir va amzer gant ar romant-mañ.

Un hanter re a c’herioù a zo, evit un arguzenn gwall dreut. Ne c’hoarvez koulz lavaret netra… Lakaet en deus ac’hanon da soñjal, a-wezhioù, ouzh filmoù ‘zo a dremen war Arte, troet diouzh an amzer gwir (1 mn gwirionded = 1 mn film !).

Ur gerentiezh a zo gant Such where the days, met an dorn a skrab en deizlevr zo ar wezh-mañ ur plac’hig 6vet klas. N’eus ket mui an digarez da gontañ fedoù gwirion, hag a c’hell lakaat al lenner da asantiñ da hirderioù ‘zo… ha n’em eus ket kavet gwirheñvel ar romant a-fed psikologiezh (ne welan ket e vije ken pouezus-se ar c’houbladoù hag ar pokoù eskemmet etre paotred ha merc’hed, d’an oad-se… traoù kalz pouezusoc’h a zo evito, hervezon).

Un arz amjestr eo hini an embann deizlevrioù gwirion : ar pep pouezusañ, ennañ, eo gouzout petra mirout, petra troc’hañ a-benn ma chomo plijus al lennadenn d’al lennerien. Ne welan ket perak ne vije ket graet ar memes labour evit un oberenn faltazi ! Hag en ur c’hwennaat a-galz e vije bet lennet, marteze, gant ar re nemeto a c’hellfe bezañ plijet gant ar sujed, merc’hed 11 vloaz… Aze e vije re hir evito, gant o live brezhoneg hag an diegi o devez ar re yaouank a-vremañ da lenn e brezhoneg…

Lennegezh polezed vihan, lakaomp, met skrivet evit tud bras. Din-me, d’an nebeutañ, ha din da vezañ ur plac’h, ne blij ket nemeur ar c’hozh-kaozioù-se… Dre voneur emañ e brezhoneg : ne vez ket kollet e amzer penn-da-benn, pa c’heller atav ledanaat e skiant.


Skrivagnerien, Mikael Madeg (2015)

skrivagnerienDezhañ d’ober anv eus 37 skrivagner, en o zouez 33 war ar brezhoneg, tem pennañ al levr-mañ n’eo ket ar skrivagnerien : buhez Mikael Madeg e-unan, ne lavaran ket. Goude bezañ sellet outi dre lunedoù bro-Leon ha dre galzig a skridoù all, setu un angl nevez, hini e zarempredoù gant an holl dud-se, anavezet don pe donoc’h.

Plijet on bet gant al levr, evel ma plij din levrioù ar skrivagner-mañ dre vras. Ar yezh a implij n’eo ket evit netra e-barzh ar santimant a vagan ouzh al levr : ouzhpenn bezañ reizh, ha dre se, gouest da zeskiñ ur bern traoù din, e kavan anezhi skeudennaouet brav, hag ez eus kalzig a fent er c’hoaioù-gerioù, lesanvioù implijet ha kement-se.

Evit ar skrivagnerien meneget, ne zesker ket kalz tra diwar o fenn : n’eus ket a zielfennañ hollek diwar-benn o oberenn, da skouer. Ret eo mont war ar rouedad da duriañ evit deskiñ muioc’h ha kavout danvez pleustrekoc’h. Tanavaet eo an danvez, un tamm, gant ul lusk gorrek hag ur bern troioù ha distroioù stag muioc’h ouzh ar blijadur da skrivañ eget ouzh ar giriegezh da reiñ da lenn, a soñjan. Pell ez a Yann diouzh e gazeg a-wezhioù.

Ar pezh em eus kavet mat eo e ro levr Mikael Madeg da dañva un ambiañs, da santout peseurt doare tud ez eo, pe e oa, ar skrivagnerien-se. Pennadoù ‘zo em eus kavet farsus-mat, evel an hini a ra anv eus Gwendal Denez pe Youenn Gwernig. A-hend-all e oan ivez gant ar blijadur da zizoloiñ traoù diwar-benn bedig ar vrezhonegerien hag an emsav, dreist-holl pa veze kalzig anv eus mareadoù ma ne oan ket e-barzh ar jeu c’hoazh, ha me bugel. Lennet e vez eta “un tamm ‘giz ‘vez lennet gant an dud ranell diwar-benn ar pipol“, evel ma skriv Mikael Madeg diwar-benn deizlevrioù Youenn Olier.

Dre ma z’a un nebeut pajennadoù nemetken d’ober pep pennad eo aes-tre mont e-barzh al lennadenn met ivez ober tardoù. Al levr-mañ zo mat da lenn penn-da-benn kenkoulz ha da bigosat ennañ diouzh c’hoant.


Dispac’h, Mikael Madeg (2014)

dispachGant an titl e oan bet desachet dreist-holl evit kregiñ e-barzh al levr-mañ, met a-benn ar fin al lodenn on bet plijet ar muiañ gantañ eo an hini gentañ, pa vez an haroz o stourm e Amerika, hag a denn a-walc’h d’am soñj ouzh avañturioù ur c’heneil d’ar sitoaien Jan Conan, war-bouez eo e komz-plaen… degouezhout a ra diwezhat an Dispac’h gall el levr a-benn ar fin. Hag ar pezh a zo souezhus eo n’emañ ket an haroz eus un tu pe un all : loveal a ra eus un tu d’egile, na peurwenn, na peurc’hlas, ne glask nemet tennañ e spilhenn,  bevañ e familh ha chom bev. Un astez soñj politikel en deus, pe un doug kentoc’h p’eo bet desavet hervez ar relijion gatolik : techet eo muioc’h da zifenn ar veleien eget ar re o lazh, met m’en em gann tu pe du eo kentoc’h peogwir e kav e interest personel en afer. An aes m’eo dezhañ cheñch dremm ha kroc’hen pa cheñch dilhad a wiria emañ kenkoulz en e vleud a bep tu… setu penaos em eus santet an traoù. Gant se, e c’hell Mikael Madeg dre savboent un dudenn nemeti reiñ da welet meur a zremm eus an Dispac’h.

An tu fall eo ne beger ket da vat en dudenn dreuzwelus-mañ. An dudenn a eil renk m’eo e wreg kentañ Mari Vrun em eus kavet kalz dedennusoc’h egetañ. Implijet eo mat he donezon en istor. Evit an haroz, n’eus poan ebet o kompren e lakfe e c’hounit hiniennel e penn ar jeu, d’am soñj eo ar pezh a c’hoarvez gant an holl, en holl vrezelioù. Met pa lenner e istor ez eus poan o tidouezhiañ ar re zrouk diouzh ar re vat : tennañ a ra muioc’h al levr-mañ ouzh ar vuhez eget ouzh lennegezh klasel war ar c’hraf-se. Evit ma vije drouk da vat un enebour eo arabat e anavezout a-dost… padal, an haroz e-unan en devez diegi, a-wezhioù, o lakaat e enebourien da vervel : re vat e anavez anezho evel tud, eveltañ. Nevez a-walc’h e kavan an doare-se da ober.

A-hend-all e vez lennet buan peogwir eo dedennus an darvoudoù, emgannoù, arsailhoù war vor ha war zouar, stignoù, muntroù, dibennadurioù ha kement ‘zo. Beajiñ a reer en tu all d’ar mor hag en douaroù ha fonnus eo an tudennoù. Fent zo ivez a vare da vare : daoubleget e oan o lenn lid gwezenn ar Frankiz… Ne enoeer ket, daoust ma vije tev ar berniad paper (635 pajenn). Deuet e vije mat ganin ur fichennaoueg niverel, peogwir e kavan ponner seurt levrioù da zougen… ha peogwir emaomp en XXIvet kantved ivez 🙂 Met ur munud n’eo ken. Ur romant istorel a zalvoudegezh eo, gant unan a c’heller kaout fiziañs ennañ evit reiñ ur skeudenn wirion eus Breizh da heul ar furchadegoù en deus kaset da benn a-hed e vuhez.

A-fed stil, plijadurusoc’h e vije din ma vije skrivet en un doare klaseloc’h, ha n’eo ket hanter-skrivet hanter-komzet, leun a estlammadennoù en diavaez eus an divizoù met displeget eo gant ar fed eo kontet an istor d’ar mab-bihan karget d’he adskrivañ. Din-me e ra seurt traoù an efed kontrol : pellaat a reont ac’hanon eus an istor, ha degas da soñj din emaon o lenn e brezhoneg, kentoc’h eget va leuskel da antreal en ur mentad all dre al lenn. Ur stil konter eo kentoc’h eget ur stil skrivet ha… n’on ket tik ouzh ar c’hontadennoù. Met forzh penaos en em voazer ha goude un nebeut pajennadoù ne daoler ket mui pled.

 


Nan heb e dad, Mikael Madeg (2011)

nan heb e dadKalz perzhioù mat zo gant ar romant-mañ daoust ma vije digempouez a-fed temoù : a-wezhioù e c’hellfer krediñ eo evit skolajidi, pa vez anv eus buhez Nan er skolaj pe eus e istorioù karantez (ha c’hoazh : pa vije al levr e galleg e vije troc’het lodennoù ‘zo gant an embanner moarvat). Mammenn mojennoù Breizh, implijet kalz, a vije kavet dedennus gant bugale bihanoc’h, pe c’hoazh gant arbennigourien war ar sujed. Tud all a c’hellfe bezañ dedennet gant ar brezhoneg nemetañ, pinvidik ha dedennus ma z’eo gant ur roll gerioù leon e fin al levr. Evidon n’on ket sot gant ar c’hontadennoù neuze on bet plijet muioc’h gant al lodenn wirion eget gant ar moliac’h, em eus kavet re eeun. Moliac’h jentil eo, hep enebourien, bep tro ma c’houlenner un dra bennak e teu…

Un iskis a gaoteriad eta, dibosubl da renkañ dindan un etikedenn bennak met plijus a-walc’h da lenn.


Ar seiz posubl, Mikael Madeg (1987)

Mikael Madeg en deus skrivet kement a levrioù, kement a dorkadoù danevelloù, m’eo bet douaret ar re gentañ gant ar re nevez gant an amzer oc’h ober e dro. Domaj eo, emichañs, peogwir ez eus e deroù ur vuhez skrivagner ul lañs n’adkaver ket diwezhatoc’h, tra ma ya ar yezh war-raok evel-just pa vez anv eus brezhoneg 🙂

En dastumad-mañ, e eil hini, e kaver pevarzek danevell : plijet on bet kalz gant an holl, war-bouez unan pe ziv em eus kavet re hir (Ha c’hwi eo va bro…). Lod zo fromus peogwir e tapont eus ar c’hentañ trivliadoù an tudennoù : N’oan ket c’hoazh tri miz eureujet zo unan eus ar re wellañ er rummad-se. Liesseurt eo an temoù, yezh, emsav, natur, politikerezh, polis, brezel, skiant-faltazi zoken. Met ar pep tostañ ouzh kalon ar skrivagner, sklaer eo, eo Breizh. Un daolenn liesdremm a vez roet d’al lenner, ken em eus soñjet meur a wezh ne vije ket gwelloc’h danvez da dreiñ e yezhoù all evit reiñ ur sell diabarzh war hor bro, da gompren kudennoù an araokaat e metoù ar gouerien (An aour war ar raden), ar boeson, drama ar c’hleuzioù rezet, an distresañ graet d’an natur ha da  ene ar vro gant ar sec’hed pilat gwez…

Bet ‘z eus bet eun amzer n’eo ket un danevell da vat, eñvorennoù kentoc’h, bet lennet ganin c’hoazh e levrioù all gantañ :  moien ‘vije bet d’o leuskel a-gostez… met c’hwitet e vije bet war un doare eus ar bravañ tout da voñjouriñ ur paotr ! Savetaet eo gant ar fent eta.

Talvezout a ra ar boan al levr-mañ da vezañ lennet, daoust ma vo tregont vloaz a-benn nebeut. Un nebeut skouerennoù zo e gwerzh c’hoazh, e ti ar skrivagner, paneveken.


Traité de prononciation du breton du Nord Ouest à l’usage des bretonnants, Mikael Madeg (2010)

Traité de prononciation
E-keñver teknik, n’heller ket lavaret e tegas Mikael Madeg traoù nevez el levr-mañ, pa ouezer eo bet skrivet evit an nevez-vrezhonegerien o deus desket ar yezh lec’h pe lec’h, pe vije e kentelioù noz, er skol, er skol-veur… Ar reolennoù a ginnig a gaver ar pep brasañ anezho en Hentenn Oulpan, asambles gant poelladennoù hag ur bladenn-arc’hant da harpañ an displegadennoù da skouer. Hag ar c’hentelioù nemeto em eus miret eus va amzer-skolveur-vrezhoneg eo kentelioù klok Lukian Kergoat war an distagadur, ar pouez-mouez ha kement ‘zo, kinniget en un doare muioc’h sintetik, ha neuze talvoudusoc’h, a gav din, eget ar c’homz-plaen a implij Mikael Madeg da zisplegañ dre ar munud pep reolenn… Emsav ‘m eus kavet adlenn traoù ‘zo ‘moa peuzzisoñjet koulskoude, o vezañ ma ne gomzan brezhoneg nemet etre va chouk ha va roched abaoe bloavezhioù.
Pezh ‘zo mat gant al levr-mañ eo e lak ar biz war ur gor… Lâret a ra a vouezh uhel, hag e galleg, mar plij, ar pezh a soñj pep hini e kuzh. Hag ar gwir zo gantañ dre vras, brein eo distagadur ha taol-mouezh ar pep brasañ eus an nevez-vrezhonegerien.
Ar pep dedennusañ marteze, ar pezh zo da dabutal warnañ ivez, eo ar pezh a lavar Mikael Madeg, dreist-holl tro ar fin, diwar-benn an dud a gomz fall, a gelenn fall, o deus desket fall pe re nebeut… Ez-personel em eus kavet un tammig hegasus an doare m’en deus da zegas Diwan e-kreiz ar jeu atav daoust ma ouifen eo tennet eus e skiant-prenet personel. N’eus nemet ur wezh ma lavar emañ Diwan e penn an traoù evit kas ar gelennadurezh vrezhonek war-raok, ar pezh a c’hellfe displegañ perak eo ar skouer-mañ a servij atav. Er c’hontrol e kav din ez eus riskl bras e kompreno al lennerien n’emaint ket ‘barzh ar metoù-se eo ur reketañs a-enep Diwan… dipitus ! Ne lavaran ket eo gaou ar pezh a lavar, sur on memes eo gwir, daoust hag-eñ emañ pep gwirionez da vezañ skrivet atav ? …kit da c’houzout…
Hegasus ivez an taolioù-morzhol skoet war penn ar peurunvan. Ra savo an hini en deus ur reizhskrivadur peurreizh da ginnig, perak ne vez ket adskoulmet gant an emvodoù da unaniñ ha da reizhañ ar reizhskrivadurioù d’o lakaat da ostilhoù gwir e servij ar yezh ???
Traoù all’zo. Lakaat a ra ar bec’h war an dud o deus desket fall, pe re verr amzer, pe re nebeut. Ma… pezh ‘zo, pa ouezer ez eus eus ar reolennoù distagañ ha n’int ket bet heuliet, daoust hag-eñ eo dre ziegi atav ? me n’on ket sur tamm ebet. Ma c’hell n’eus forzh peseurt penn-peul pakañ tresoù bras ur yezh bennak dre soubidigezh, n’eo ket gouest ar c’hard eus an dud da zeskiñ an API, da skouer. Lod ar re “intello” eo se. Pa vez an teknik all, hini ar soubidigezh en ur rannyezh bennak,en ur vont da welet an dud kozh, miret d’ar baotred o-unan hep karg a familh, a labour nag a netra all ebet. Re bell eo ret mont evit kavout brezhoneg yac’h : lod ar re sod gant an etnografiezh eo se. Gourlakaat a ran ivez (evel ma ra Mikael Madeg) n’eus nemet nebeut a dud a vije lemm o skouarn da bakañ plegoù ar yezh en un doare naturel. Petra zo etre an eil rummad arbennigourien hag egile ? Ar peurrest eus an dud, ar re n’o deus ket kalz a skouarn, pe o deus kroget re ziwezhat evit straniñ o seulioù en tiez-feurm, pe ar re n’int ket gouest da vont pelloc’h eget ar pezh o deus graet, evit abeg pe abeg. Dre m’o deus labouret war dremmoù all eus ar brezhoneg, a-wezhioù, hervez ma oant douget war an tu-mañ-tu… Un utopiezh eo krediñ e c’hello mont an dud war wellaat, war va meno.
Nemet war ur poent : kelennadurezh an danvez-mistri ha kelennerien. Pa lavar Mikael Madeg e fin e levr e c’heller klask gwellaat en ur reiñ nebeutoc’h a bouez d’ar geriaoueg er skolioù-mamm pe ez eus da stummañ gwelloc’h ar skolidi war an distagadur, e kav din ez a a-enep d’ar pezh a lavare en ur pennad-skrid eus Brud Nevez, nevez ‘zo. Kontañ a rae pegen didalvoud e oa bet ar c’hentelioù distagañ er skol pe er skolaj evit e vugale… pezh n’eo ket diaes da grediñ. Re ziwezhat eo dija, pa ne vezer ket gronnet gant tud a gomz ur yezh yac’h. Ha n’eo ket kentelioù war se a cheñcho un dra bennak. N’eus nemet ar gelennerien a c’hell bezañ stummet, pe… dastumet ? en ur mod all, war ma meno. E gwirionez, gant ar vugale a bep oad, emañ ar pouez war an eskemm, pezh a glot gant o ezhommoù denel, ha gwell a se. N’eus nemet en ur uhellaat live ar gelennerien e cheñcho hini ar skolidi. Met ret e vije adwelet penn-da-benn ar c’hursusoù, hiraat an traoù, postañ muioc’h a arc’hant e-barzh an arbennikaat… ha ken nebeut a gelennerien zo da bourchas an ezhommoù, m’eo ret ober gant ar pezh a gaver, evit poent. N’eo ket ul levr arbennig ouzhpenn a droio ar grampouezhenn…
Dre vras en em ziskouez optimist Mikael Madeg, pa ne vije nemet dre e soñj da skrivañ al levr-mañ : spi en deus e c’hello cheñch un dra bennak. Evidon eo aet bihan va c’halon en ur lenn se, ken bras e tiskouez bezañ an ezhommoù e-keñver ar pezh a c’heller ober. Ha pa vije poan gollet ? Met da bep hini d’ober e soñj…