Tag Archives: Jean

Que deviennent les enfants quand la nuit tombe ?, Jean-Paul Nozière, Frañs (2013)

Desachet on bet gant titl kevrinus ar romant-mañ evit ar yaouankiz.

Etre ar bloavezhioù 60 ha 80 e oa degouezhet war douar bras Frañs ur 1600 bugel bennak o tont eus ar Reunion : bugale dezho 7 da 14 vloaz, tennet digant o familhoù gant an DDASS, laeret a-wezhioù zoken, war zigarez n’o dije ket un dazont brav a-walc’h lec’h ma oant ganet. Ar pal a oa lakaat da ziskenn niver a vugale an enezenn dre adpoblañ departamantoù ‘zo eus Frañs a oa bet dilezet gant o annezidi abalamour d’an divaeziañ : Corrèze, Gers, Lozère…

Maget eo romant Jean-Paul Nozière gant tonkad ijinet daou eus ar vugale-se. Lakaet en deus kalzig a lusk en e oberenn dre implijout un istor kroaziet, etre ar pezh a c’hoarvez en amzer-vremañ (ur grennardez a zizolo klopenn ur bugel e kraoù an ti emañ o paouez anneziñ ennañ) hag istor perc’henn ar c’hlopenn, tro 1966, er Reunion. Kaset e vez al lenner war hentoù-dall a-raok na c’hellfe peurgompren an traoù, pell eus ar pezh en deus ijinet.

Deuet eo brav gantañ, ha plijus e vez atav dizoloiñ tammoù kuzh eus an Istor, ha pa vije dre levrioù bihan difouge evel hennezh.

Advertisements

Les aventures de Boro, reporter-photographe 1 : La dame de Berlin, Dan frank ha Jean Vautrin, Frañs (1987)

Levrenn gentañ ur rummad a 8 eo honnezh. Skrivet a zaou zorn, bez he deus da haroz Boro, ur yuzev hungariat a zo bet awenet kalz e grouerien gant al luc’hskeudennour Robert Capa evit sevel e dudenn.

Ur seurt romant-avañturioù-polis istorel eo La Dame de Berlin. Kregiñ a ra just a-raok na errufe Hitler e penn bro-Alamagn. Pourmen a ra an haroz dre Europa. Livet-kaer, romantel, dreistordinal eo e droioù-kaer ha n’heller ket enouiñ o lenn anezho. Ur stil o deus ar skivagnerien, a zegas fent da vareoù dic’hortoz ; un implij ampart eus ar galleg ivez, ur geriaoueg pinvidik war meur a live-yezh hag ur blijadur o c’hoari gant ar yezh, dre vras.

Ar pezh am eus kavet dedennus eo an endro istorel dreist pep tra, betek bezañ direnket un tammig gant ar fed e lak anat ar skrivagnerien eo bet skrivet al levr goude an darvoudoù istorel. Da lavaret eo ne glaskont ket lakaat al lenner da zisoñjal e ved dezhañ ha da splujan korf hag ene en istor a gontont, kentoc’h e tegasont soñj re alies eus ar pezh a zo o vont da c’hoarvezout. Emzalc’h pep haroz a glot muioc’h gant hini unan a oar petra eo bet an Istor, eget gant unan a vije paket e kreiz an tourmant hep bezañ re sur pelec’h kas e gammedoù. Gant se, n’eo ket ken gwirheñvel ha m’en dije gellet bezañ.

Ur meskaj deuet brav, gant un dakennig a Gorto Maltese, kalz Istor, fent forzh pegement, suspens pa vez ret, dilammadennoù niverus-meurbet… Un evezh pizh zo bet roet d’an doareoù treuzdougen el levrenn-mañ : kirri ker, tren, zeppelin… An harozed, dibabet mat, a zo gwezh pinvidik, gwezh paour, kement hag ober un dro glok eus kevredigezh ar mare. Gant ur stil disheñvel-mat, e kavan kerentiezh etre al levr-mañ hag hini Timothée de Fombelle, Vango.

Lennegezh poblek a live uhel, a lavarfen. Gwelet e vo m’eo bet gouest ar skrivagnerien da zerc’hel gant o lusk diaoulek el levrennoù a heul, daoust ma vo ret d’an amzer mont war-raok ha, marteze, tizhout bloavezhioù n’eo ket ken pinvidik ar vouedenn da dennañ diouto hag hini ar bloavezhioù tregont e Frañs hag Alamagn.


Nicolas Le Floch 8 : Le noyé du Grand Canal, Jean-François Parot, Frañs (2009)

le-noye-du-grand-canalStaliet klet eo an heuliad bremañ : gouzout a reer mat pe da vare e vo deskrivet ur rekipe, pe da vare e vo roet un ali fur gant Noblecourt kozh, ha kement ‘zo. N’eo ket ken strilhus al levrenn-mañ ha reoù all, p’en em glev a-zoare Nicolas Le Floch gant an holl dud o deus pouez evitañ : divroc’het eo ouzh Sartine kement hag ouzh Aimée d’Arranet, pep tra a ya mat gant e vab en deus kavet ur plas brav el lez ha gant ar vamm anezhañ, spierez e bro-Saoz. Ul levr seder eo en ur mod.

Ne skuizher ket oc’h intrañ ar c’hantved hag ar metoù kinniget, koulskoude. Tost eo Nicolas ouzh ar Roue Loeiz XVI hag ouzh Marie-Antoinette, a vez diskouezet o-daou gant ar sioù istorel a anavezer dezho. Roet e vez eus ar c’hentañ an doujañs a vag ar c’homisar evito, en ur reiñ da gompren ivez, en un doare soutil, ne lak ket e holl fiziañs enno, daoust ma argasfe ar santadurioù-se abalamour d’ar gred en deus outo.

Mont a reer e darempred gant ur bern tudennoù istorel, pe e klever diwar o fenn. Marv Voltaire, bommoù tennet eus Molière e genoù Noblecourt pe e hini Nicolas, bizitadenn e ti an doktor Mesmer… Ur c’hoan a-zoare gant spazharded diwezhañ lez bro-Frañs a bermet gouzout pep tra diwar o fenn : tro da islinennañ o deus ar sonerezh hag an arzoù ur plas brav el levrioù-mañ ivez.

Un anaoudegezh tost eus ar c’hantved a vez savet a bajennad da bajennad. Mont a ra an ober d’ar c’haloup er pajennadoù diwezhañ, muioc’h a suspens enno, ar pezh a uhela c’hoazh live ul lennadenn a oa renket dija e-touez ar re a-zoare.


E bro Yvonne, Jean Ropars hag Yvonne Riou (1995)

Roparz-Jean-E-Bro-Yvonne-T2-Livre-875075757_MLNe ouezan ket penaos e oa en em gemeret Jean Roparz evit lakaat Yvonne Riou da gontañ he buhez ken hir amzer : ar pezh a zo sur eo en deus duet 5 levrenn stank gant hec’h eñvorennoù.

Ganet e oa bet Yvonne e bro-Leon er bloavezhioù 20. Fraezh e oa chomet enni amzer he bugaleaj, ha kontañ a ra gant forzh munudoù, heñchet gant goulennoù ha ne weler ket anezho. Lennet e vez al levr tre evel pa vije bet skrivet ganti hec’h-unan.

N’em eus ket soñj da vezañ lennet ken hir a levriad eñvorennoù diwar-benn ur vuhez ken “munut” ma c’hellan lavaret (n’eo ket bet Yvonne o klask he bara nag o stourm e arme Napoleon, lakaomp). Kement tra a lavar a sell ouzh ar gevredigezh e oa ganet enni, ur gevredigezh aet da get bremañ, ha n’eus levr all ebet o vont ken don en deskrivañ a ra eus ar gevredigezh-se. Pizh e vez sellet ouzh kement darvoudig eus ar vuhez : skol-lojañ ar seurezed, pouez ar relijion e buhez an dud (bras-meurbet, betek ur poent hor bije poan oc’h ijinañ ma ne vije ket skrivet du war gwenn), labourioù an atant ha soursi ouzh al loened, penaos e veze desavet ar vugale, sekselezh, ha kement ‘zo. Un testeni dibar eo diwar-benn buhez ar gouerien (ar wilioted, evel ma lavar-hi), ha, war va meno, un testeni o prouiñ ar reuz he doa graet an iliz war ar gevredigezh-se e-pad rummadoù ha rummadoù ha, dreist-holl, ar gaou graet d’ar merc’hed, a zo ur vezh ruz. Paneve pouez ar relijion e vije bet kempouez a-walc’h rol ar merc’hed hag hini ar baotred er gevredigezh, pa oa diazezet ar gevredigezh-se war al labour a-lazh-korf forzh penaos, pe vije evit gwazed, merc’hed pe vugale…

Laouen eo Yvonne eus an doare m’eo bet desavet koulskoude. Er stern strizh-se eo deuet a-benn da gavout he c’hempouez, ha diskouez a ra bezañ leun he c’halon a vennozhioù e-keñver he c’helenn kristen. Lorc’h zo enni, p’eo deuet eus ar gwellañ an deskadurezh-se eviti. D’ur mare bennak koulskoude, e sav ouzh ur beleg, an hini a lavar dezhi he deus dibabet fall he gwaz da zont : diskouez a ra eo deuet a-benn da stummañ mennozhioù dezhi hec’h-unan a-benn ar fin ! marteze… kar he familh hag ar gevredigezh zo a-du ganti, n’eo ket un akt a stourmerezh kennebeut.

E-touez ar re (niverus) em eus lennet, an eñvorennoù-se eo ar re a zeskriv ar gwellañ tro-spered an dud, ar pezh a vroude anezho, ken war ar pemdez hag evit an degouezhioù dreistordinal. Gwallzedennus em eus kavet anezho, daoust ma padfe al lennadenn (dleet em eus troc’hañ anezhi e meur a damm, kuit d’ober ur re gofad). E penn kentañ e oan souezhet bras gant brezhoneg Yvonne, anezhi un “terminal speaker” : ur c’hementad bras a c’herioù a lavar e galleg, gerioù eeun, hon eus ni nevez-vrezhonegerien ur par dezho o tond diouzhtu war beg hon teod. En em voazet on, ha goude ul levr pe zaou, em eus merzet e raen ur sapre eostad a c’herioù ha frazennoù talvoudus daoust da se : war  boent ar yezh ivez ez eus kalz pinvidigezhioù da dennañ eus an eñvorennoù-se.

Lakaet e oant bet e galleg e 1991 ha pedet e oa bet Yvonne d’un abadenn-dele gant Bernard Pivot da heul : ur bern tud, moarvat, o doa en em anavezet en he c’homzoù. Marvet eo e 2013.

Kavet e vez levrenn gentañ E bro Yvonne en-linenn amañ. Dedennus eo ar c’hentskrid evit kompren talvoudegezh labour Jean Roparz hag Yvonne. Kavout a ra din n’eo ket aet pell a-walc’h hennezh en e labour war an destenn koulskoude : sur-mat en deus tennet traoù lavaret div wezh hag a oa kichen-ha-kichen met laosket en deus reoù all pell a-walc’h an eil re diouzh ar re all, techet ma oa Yvonne evel kement den en em gont da zont en-dro war ar fedoù pouezusañ. Fellet ez eus bet da Jean Roparz, ouzhpenn, leuskel ur roudenn eus lusk an diviz, ha lakaet en deus ur rummad trifikoù bep tro ma chome Yvonne o klask he gerioù. 5 levriad-pad a ra re, hag heuget e vezer goude ur prantad, n’heller ket mui anduriñ ar poentadur-se !

Paeañ a ra an dalc’husted avat, ha ne vo ket didalvoud ho strivoù ma z’it betek penn.


Kanaouennou Jean Derrien, Jean Derrien (ha tud all), (2007)

Un dornad kanaouennoù diwar ijin ar c’haner e-unan, lod anezho gant an ton sonerezh skrivet… ha peogwir ne oa ket a-walc’h da sevel ul levr, un eil lodenn gant kanaouennoù all e oa boaz da ganañ.

N’eo ket displijus ; ar pozioù zo blaz an hengoun warno o vezañ ma oa ar paotr kozh eus ar gevredigezh bet, troc’h ebet gant ar c’hanaouennoù hengounel eta. Koulskoude, e kavan skañv al levr. Perak n’eo ket bet skrivet an ton evit kement kanaouenn zo ? Ar re n’int ket bet savet gantañ kenkoulz hag e re, ha c’hoazh ne ouezer ket ton e holl re, nemet lod anezho… Skrivet eo a-wezhioù gant piv eo bet skrivet ton-mañ-ton eus an eil lodenn, met An hini a garan n’eo ket bet kavet ar skrivagnerez anezhi evit doare !

Gant se, diaes gouzout pelec’h renkañ al levr-mañ. Gall a ra bezañ implijet evit tennañ pozioù ‘zo, ma kaner… D’o adimplijout gant tonioù all… Aesoc’h e vije renkañ seurt traoù war ul lec’hienn internet met perak pas ! Marteze eo bet savet en enor da Jean Derrien d’ober ton dezhañ nemetken. Ker e koust an nebeud a ya d’ober anezhañ, d’am soñj.


Avanturio ar citoien Jean Conan a Voengamb, Jean Conan (tro 1825-1830)

Avanturio Jean Conan

Fiskal em eus kavet avanturio Jean Conan. Da gentañ peogwir on boemet gant o oristal a skrivagner : ne oa ket tonket da gaout deskadurezh na da skrivañ, met n’eus bet netra evit herzel outañ, peg oa ennañ evel ur c’hleñved, hag e tivere pajennadoù ha pajennadoù dioutañ diboan, e gwerzennoù ouzhpenn ! Farsus tre e kavan.
Ne lavarfen ket eo bet aes kregiñ : e reizhskrivadur leun a ijin eo ret en em voazañ outañ met dont a ra goude un nebeut pajennoù, arabat diskregiñ re vuan ! E stil a blij din kalz, brokus ha naturel, leun a droiennoù blazet mat, leun a vunudoù. Ar chañs hon eus ouzhpenn en doa ur bern traoù da gontañ p’en deus bevet darvoudoù dreistordinal ha krogadoù istorel. Plijout a ra din an doare m’en deus d’en em lakaat da haroz evit bravaat e zezrevell, da glask teneraat al lenner pe d’e lakaat da drueziñ…A-wezhioù ‘m eus kavet un tammig hir ma amzer, met dre vras em eus bet kalz a ebat en ur lenn e droioù-kaer, sklêrijennet mat gant studioù dedennus-tre e penn kentañ al levr (meur a wezh on bet o sellet pelec’h ‘oamp erru en e vuhez) hag a bep seurt dielloù, skeudennoù, luc’hskeudennoù, tresadennoù gant ar skrivagner. Graet eo bet mat tre.
Rebech a ran memestra d’al levr bout divyezhek kichen-ha-kichen : ur wezh ouzhpenn, n’eo ket bet soñjet en Yann vrezhoneger. Hennezh vo rediet da lenn ar bajenn gleizh en ur guzhat an tu dehoù gant ur follenn… ne brizian ket an doare-se da sevel al levrioù divyezhek. Gwir eo e vezer sikouret gant ar galleg evit kompren an destenn vrezhonek e lec’hioù ‘zo met kavet ‘mije gwelloc’h kaout un destenn unyezhek gant notennoù e traoñ ar pajennoù. Ha perak ne vije ket bet lakaet ar galleg a-gleiz ?…


Chasse au congre à Lannilis, Jean-Jacques Gourvennec, Frañs (2003)

chasse au congre à lannilis
Anavezout a ran ur bern tud hag a bren, hag a lenn, ingal, romantoù-polis rannvroel, en ur lavaret : n’eo ket lennegezh uhel met plijus eo peogwir e tremen e lec’hioù a anavezer…
En em gavet on gant hennezh el levraoueg : sachet war e gein evit follennata anezhañ kement ha gouzout. Ha goude-se, dibosubl lakaat anezhañ en e blas en-dro, ne oa ket renket mat, n’en doa netra d’ober el lec’h-se gant ar pezh a oa tro-dro… Un diskoulm nemetañ : kas anezhañ d’ar ger, e lenn, hag e zistreiñ diwezhatoc’h…
Na gontit ket warnon evit diskuliañ an itrik deoc’h. Bet on betek ar fin, ur reolenn sakr eo evidon, met n’em eus ket gellet stagañ gant an istor abalamour d’ar fazioù a oa er skrid. Ur stil eus ar nulañ, gant ur bern traoù treuzimplijet, re a virgulennoù, frazennoù re hir ha dispis, liveoù yezh mesk-divesk hep goût d’ar skrivagner… Dres ar stil a ziwan dindan pluenn n’eus forzh piv n’eo ket lenner hag en em lak da skrivañ. Tro ‘m eus bet da reizhañ meur a hini a seurt-se dija.
Evit Chasse au congre à Lannilis e klaskan gouzout : penaos an diaoul e c’hell bout embannet traoù ken diechu ?
Pa vez “difaziet” ul levr ez eus daou dra d’an nebeutañ : ar reizhskrivadur (darn eus al labour o vezañ graet gant difazier ar meizant bizskrivañ, met pas pep tra), hag ar stil. Al levr-mañ en dije bet ezhomm da vezañ “adskrivet” (“réécriture”) evit kaout un neuz lennabl. Evel just e koust div wezh keroc’h pa n’ho pez mignon ebet evit en ober (ober a ra Orson Scott Card ul “lecteur éclairé” eus se), met penaos dioueriñ an treizh-se pa skriver e mod-se ?
Levr kentañ ar skrivagner e oa, abaoe en deus skrivet reoù all, moarvat eo aet war wellaat. N’it ket da chom hep e lenn abalamour din, chifet e vijen. Roit din hoc’h ali diwar e benn kentoc’h…