Tag Archives: nieder

For la batalilojn ! , Bertha von Suttner, Aostria (1889)

for la batalilojnDie Waffen nieder ! eo titl orin ar romant-mañ, bet lakaet en esperanteg, e-touez yezhoù all, peogwir e klot mat gant ar spered en deus lakaet ar yezh-mañ da vezan ganet tro ar memes bloavezhioù : raktres kentañ ar yezh a oa bet kinniget gant Zamenhof e 1887.

Ur vaouez a gont, en ur gemer harp war he c’haieroù deizlevr savet ganti pa oa yaouank hag a-hed he buhez. Kontañ a ra da gentañ penaos e vez desavet ar vugale e doujañs ar fedoù-arm, ar merc’hed zoken. Dimeziñ a ra ar plac’h yaouank gant ar gwellañ danvez gwaz a vije : ur soudard a-vicher. Karantez ez eus etrezo, ken ez eus, betek ma tarzh ur brezel bennak ha ma varv ar paotr.

Da heul an darvoud spontus-se e krog ar vaouez da cheñch mennozhioù e-keñver ar brezelioù, ar spered patriot ha kement ‘zo. Pa zigor he beg e sav cheu etre hi hag an dud : gwelet fall-tre eo ar mennozhioù peoc’hgarour en ur c’hantved m’eo pouezus-tre derc’hel krog war soñjoù an dud evit kas da benn ar brezelioù niverus a oa bet e Europa e fin an XIXvet kantved. Dimeziñ a ra un eil gwezh gant un eil soudard a-vicher, nemet en deus hennezh an hevelep mennozhioù ha hi diwar-benn ar brezelioù, hag e harp anezhi en he danvez brezel-ar-groaz enep spered o amzer. Desevel a reont mab an dezrevellerez hervez mennozhioù peoc’hgarour, ha sevel a-enep familh ha mignoned evit difenn o savboent, dreistordinal d’ar mare-se er metoù pinvidik a vevent ennañ.

Lodennoù zo eus al levr a denn da romantoù Jane Austen, pa c’hoarvezont er saloñsoù, hep ar fent koulskoude. Lodennoù all a lak da soñjal kentoc’h e Autant en emporte le vent, pa ziskouezont ar brezel e-unan. Gwezhioù zo e vez dedennus-tre, gwezhioù ‘zo e enoeer, peogwir ez eus fellet d’ar skrivagnerez ober un droiad ken klok eus he sujed ma koller nerzh ar fedoù romantelaet : tro ar fin on bet o wiriaat daoust hag e oa ur romant pe get, gant an tost ma oa ouzh he buhez, betek an anvioù. Ur romant eo e gwirionez pa ne echu ket buhez he gwaz evel hini gwaz an harozez, met me laka ez eus kalz traoù tennet eus buhez gwir ar varonez von Suttner a-hend-all.

Dedennus eo, ha d’ar c’houlz ma oa bet embannet e oa peadra da lakaat an dud da brederiañ, pa vez sellet ouzh ar sujed gant meur a savboent : hini ar plac’h, hini he gwaz, hini ar bugel, hini ar familh, an dud sivil, ar soudarded, ha dastumet he deus ivez testennoù tennet eus prezegennoù ha kelaouennoù eus hec’h amzer evit reiñ pouez d’he lavar. Un destenn dalvoudus eo eta. Keñveriaet eo en Wikipedia gant La case de l’oncle Tom : kement all en dije graet Die Waffen nieder evit stourm ar beoc’hgarourien hag al levr-se evit hini an enepsklavourien. Ar skrivagnerez hec’h-unan zo bet o stourm a-hed he buhez evit ar peoc’h ha chañsoù bras zo he dije levezonet he mignon Nobel evit krouiñ priz ar peoc’h.

Ar pezh em eus da rebech ouzh ar romant-mañ n’eo ket an danvez anezhañ met ar fed e vije kalz, kalz re hir evit ar pezh a oa da lavarout.  Ul levr a-bouez oa bet d’ur mare bennak eta, met koshaet en deus fall.

Advertisements