Tag Archives: e

E bro Yvonne, Jean Ropars hag Yvonne Riou (1995)

Roparz-Jean-E-Bro-Yvonne-T2-Livre-875075757_MLNe ouezan ket penaos e oa en em gemeret Jean Roparz evit lakaat Yvonne Riou da gontañ he buhez ken hir amzer : ar pezh a zo sur eo en deus duet 5 levrenn stank gant hec’h eñvorennoù.

Ganet e oa bet Yvonne e bro-Leon er bloavezhioù 20. Fraezh e oa chomet enni amzer he bugaleaj, ha kontañ a ra gant forzh munudoù, heñchet gant goulennoù ha ne weler ket anezho. Lennet e vez al levr tre evel pa vije bet skrivet ganti hec’h-unan.

N’em eus ket soñj da vezañ lennet ken hir a levriad eñvorennoù diwar-benn ur vuhez ken “munut” ma c’hellan lavaret (n’eo ket bet Yvonne o klask he bara nag o stourm e arme Napoleon, lakaomp). Kement tra a lavar a sell ouzh ar gevredigezh e oa ganet enni, ur gevredigezh aet da get bremañ, ha n’eus levr all ebet o vont ken don en deskrivañ a ra eus ar gevredigezh-se. Pizh e vez sellet ouzh kement darvoudig eus ar vuhez : skol-lojañ ar seurezed, pouez ar relijion e buhez an dud (bras-meurbet, betek ur poent hor bije poan oc’h ijinañ ma ne vije ket skrivet du war gwenn), labourioù an atant ha soursi ouzh al loened, penaos e veze desavet ar vugale, sekselezh, ha kement ‘zo. Un testeni dibar eo diwar-benn buhez ar gouerien (ar wilioted, evel ma lavar-hi), ha, war va meno, un testeni o prouiñ ar reuz he doa graet an iliz war ar gevredigezh-se e-pad rummadoù ha rummadoù ha, dreist-holl, ar gaou graet d’ar merc’hed, a zo ur vezh ruz. Paneve pouez ar relijion e vije bet kempouez a-walc’h rol ar merc’hed hag hini ar baotred er gevredigezh, pa oa diazezet ar gevredigezh-se war al labour a-lazh-korf forzh penaos, pe vije evit gwazed, merc’hed pe vugale…

Laouen eo Yvonne eus an doare m’eo bet desavet koulskoude. Er stern strizh-se eo deuet a-benn da gavout he c’hempouez, ha diskouez a ra bezañ leun he c’halon a vennozhioù e-keñver he c’helenn kristen. Lorc’h zo enni, p’eo deuet eus ar gwellañ an deskadurezh-se eviti. D’ur mare bennak koulskoude, e sav ouzh ur beleg, an hini a lavar dezhi he deus dibabet fall he gwaz da zont : diskouez a ra eo deuet a-benn da stummañ mennozhioù dezhi hec’h-unan a-benn ar fin ! marteze… kar he familh hag ar gevredigezh zo a-du ganti, n’eo ket un akt a stourmerezh kennebeut.

E-touez ar re (niverus) em eus lennet, an eñvorennoù-se eo ar re a zeskriv ar gwellañ tro-spered an dud, ar pezh a vroude anezho, ken war ar pemdez hag evit an degouezhioù dreistordinal. Gwallzedennus em eus kavet anezho, daoust ma padfe al lennadenn (dleet em eus troc’hañ anezhi e meur a damm, kuit d’ober ur re gofad). E penn kentañ e oan souezhet bras gant brezhoneg Yvonne, anezhi un “terminal speaker” : ur c’hementad bras a c’herioù a lavar e galleg, gerioù eeun, hon eus ni nevez-vrezhonegerien ur par dezho o tond diouzhtu war beg hon teod. En em voazet on, ha goude ul levr pe zaou, em eus merzet e raen ur sapre eostad a c’herioù ha frazennoù talvoudus daoust da se : war  boent ar yezh ivez ez eus kalz pinvidigezhioù da dennañ eus an eñvorennoù-se.

Lakaet e oant bet e galleg e 1991 ha pedet e oa bet Yvonne d’un abadenn-dele gant Bernard Pivot da heul : ur bern tud, moarvat, o doa en em anavezet en he c’homzoù. Marvet eo e 2013.

Kavet e vez levrenn gentañ E bro Yvonne en-linenn amañ. Dedennus eo ar c’hentskrid evit kompren talvoudegezh labour Jean Roparz hag Yvonne. Kavout a ra din n’eo ket aet pell a-walc’h hennezh en e labour war an destenn koulskoude : sur-mat en deus tennet traoù lavaret div wezh hag a oa kichen-ha-kichen met laosket en deus reoù all pell a-walc’h an eil re diouzh ar re all, techet ma oa Yvonne evel kement den en em gont da zont en-dro war ar fedoù pouezusañ. Fellet ez eus bet da Jean Roparz, ouzhpenn, leuskel ur roudenn eus lusk an diviz, ha lakaet en deus ur rummad trifikoù bep tro ma chome Yvonne o klask he gerioù. 5 levriad-pad a ra re, hag heuget e vezer goude ur prantad, n’heller ket mui anduriñ ar poentadur-se !

Paeañ a ra an dalc’husted avat, ha ne vo ket didalvoud ho strivoù ma z’it betek penn.

Advertisements

Nan heb e dad, Mikael Madeg (2011)

nan heb e dadKalz perzhioù mat zo gant ar romant-mañ daoust ma vije digempouez a-fed temoù : a-wezhioù e c’hellfer krediñ eo evit skolajidi, pa vez anv eus buhez Nan er skolaj pe eus e istorioù karantez (ha c’hoazh : pa vije al levr e galleg e vije troc’het lodennoù ‘zo gant an embanner moarvat). Mammenn mojennoù Breizh, implijet kalz, a vije kavet dedennus gant bugale bihanoc’h, pe c’hoazh gant arbennigourien war ar sujed. Tud all a c’hellfe bezañ dedennet gant ar brezhoneg nemetañ, pinvidik ha dedennus ma z’eo gant ur roll gerioù leon e fin al levr. Evidon n’on ket sot gant ar c’hontadennoù neuze on bet plijet muioc’h gant al lodenn wirion eget gant ar moliac’h, em eus kavet re eeun. Moliac’h jentil eo, hep enebourien, bep tro ma c’houlenner un dra bennak e teu…

Un iskis a gaoteriad eta, dibosubl da renkañ dindan un etikedenn bennak met plijus a-walc’h da lenn.


Ma buhez e Kêr ar Vinaoued 1 ha 2 (Eur homunist en Uhelgoad), Yann-Vari-Skragn (2002 ha 2008)

Ma buhez e kêr ar vinaouedSetu aze levrioù eñvorennoù evel na pet all e brezhoneg… Hennezh, Yann-Vari Skragn, ‘neus bevet en Uhelgoad. Kontañ a ra penaos e oa e vuhez a beizant bihan betek m’eo bet ret dezhañ cheñch hent ha mont da vicherour en ur vengleuz : ur vicher hirvoudus, a lavar, pa ne ree nemet war-dro mekanikoù. Kalz dedennusoc’h ha liesseurt e oa ar vuhez pa oa o terc’hel douar.
Plijus eo da lenn abalamour d’ar brezhoneg aes ha pinvidik. Ur bersonelezh dedennus en deus Yann-Vari Skragn ivez. Daoust ma teufe an eil lodenn dres war-lerc’h eben em eus kavet kalz nebeutoc’h a voued enni avat. Dougen mat a ra hec’h anv “Eur homunist en Uhelgoad” pa ne ra anv, koulz lavaret, nemet eus politikerezh, pezh a gaven hir gwezhioù zo daoust ma ne vefe ket re deknikel an doare da gontañ. Intereset on bet kalz gant e savboent koulskoude, o vezañ ma n’eus ket kalz a dud eus e remziad oad, hag eus Breizh, o dije ar memes mennozhioù. Aesoc’h e vijent bet da lenn e-touez traoù all koulskoude, gellet ‘nije kontañ spisoc’h e vuhez, ha plas a chome en eil levrenn a zo tanav a-walc’h…