Asperger et fière de l’être, Alexandra Reynaud, Frañs (2017)

Diouzh ar c’hiz e teu da vezañ abaoe un nebeut bloavezhioù, kontañ e istor pa vezer aotek. M’em eus komprenet mat e vije un den diwar 100 bennak o vezañ tapet gant an namm-se, anavezet fall c’hoazh. Evel kalz tud gour, n’he deus ket gouezet Alexandra Reynaud petra a z’ae a-dreuz ganti, nemet p’eo bet o c’houlenn, ha hi 26 bloaz, tremen amprouennoù evit gouzout hag-eñ e oa aotek. Hag e oa.

Un namm eo a c’heller tremen hebioù dezhañ, dreist-holl evit ar merc’hed : an dud o deus ar sindrom Asperger zo ken speredet hag ar re all, hag alies kalz muioc’h. Ha pa vezont en o bleud gant ar c’homz, ar pezh a zo gwir evit lod anezho, ne vez ket lakaet anv Asperger war o c’hudennoù. Diouzh ar pezh a lavar Alexandra Reynaud o deus poan ar vezeien, o-unan, o krediñ anezhi, pa ne vezont ket titouret resis war an namm-se.

Skrivet eo al levr en un doare eeün, met poellek tre ivez. Kontañ a ra penaos he deus komprenet e c’helle-hi bezañ aotek, penaos he deus tremenet an testoù, ar c’hudennoù a sav diwar an namm-se, eviti, met evit ar re all ivez. Evel ma lavar, pep den aotek zo disheñvel, hag ar pezh a dalvez evit unan ne vo ket gwir atav evit egile.

Plijet on bet gant he zesteni, a bermet kompren gwelloc’h an aotegezh “skañv”, hag en un doare ledanoc’h bezañ digoroc’h d’ar re n’int ket tre eveldomp, n’eus forzh pe re e vije o diforc’hoù. Ma komz Alexandra Reynaud eus lorc’h en titl eo peogwir eo un namm en deus dibarderioù dreistordinal ivez. Implijet e vez muioc’h-mui tud aotek el lennegezh hag er sinema, met er vuhez micherel ivez. War em eus lennet e pennadoù ‘zo, e vez tutaet aesoc’h tud aotek eget tud “normal” d’ober labourioù resis ‘zo, e embregerezhioù ‘zo.

Dedennus-tre evit kompren tud ‘zo tro-dro deomp, ma n’en em anavezit-ket hoc’h-unan, dre zegouezh, er poltred.

Advertisements

Pennogio, Paskal Hervio (2017)

Ul levr skouer eo eus ar pezh em bez diegi o lenn diouzh boaz : ur gontadenn aztommet, skuilhet warni lipig fresk darvoudoù a-vremañ… ne oa ket uhel va youl.

Met ur raksoñj faos e oa, penn-da-benn !

Da gentañ em eus bet kalz ebat oc’h addizoloiñ Pennogio giz Afrika an Norzh. Tost eo azasadur Paskal Hervio ouzh an destenn orin, er penn kentañ d’an nebeutañ, kalz startijenn enni. Santout a reer ur ouiziegezh don eus ar vro hag eus gizioù he annezidi : pinvidikaat a ra ar gontadenn e-lec’h he distresañ.

Ouzhpenn, ar yezh a implij ar skrivagner zo un drugar he lenn : pinvidik ha resis ar geriaoueg anezhi, daoust ma chomfe aes da lenn atav. Kement ha m’en deus gellet en deus silet en destenn gerioù arab a vez komprenet gant an holl en deiz hiziv : tro da zigeriñ ar gaoz, gant ar skolajidi, war orin ar gerioù-se hag emdroidigezh ar yezhoù dre vras.

Adal ma kuita Pennogio ar gêr m’en doa kavet e stumm denel, e pella an istor eus kontadenn Collodi evit pegañ ouzh kudennoù ar bed a-vremañ (ne vin ket resisoc’h evit leuskel deoc’h plijadur ar souezhadenn). Graet eo en un doare soutil, ha kavadennoù farsus zo a-fed geriaoueg pe evit lakaat bed Pennogio da glotañ gant hon hini.

Ur gontadenn gentelius eo Pinocchio Collodi, Pennogio Paskal Hervio zo enni div wezh kement a gentelioù, pasket gant fent hag ijin avat.

Setu ur brouenn e c’heller kontañ n’eus forzh petra, gant ma vije gant donezon… hag ez eus.

N’eus da ziwall nemet un dra : dre m’eo stag ouzh darvoudoù a c’hoarvez er bloavezhioù-mañ, ez eus chañsoù bras ne goshao ket kenkoulz Pennogio ha Pinocchio. Na laoskit ket anezhañ e-pad 10 vloaz dindan ho perniad levrioù da lenn…


L’amie prodigieuse (1 da 4), Elena Ferrante, bro-Itali (2011-2014)

Rannet eo an oberenn-mañ e peder levrenn, em eus kavet gwell o lenn an eil re da heul ar re all :

1. Poupée volée 2011
2. Le nouveau nom 2012
3. Celle qui fuit et celle qui reste 2013
4. L’enfant perdue 2014

Ne ouezer ket resis piv eo Elena Ferrante, un anv-pluenn eo. Ar gourlakadennoù sirius ne laoskont plas nemet da zaou dra posubl : pe ur paotr, pe ur plac’h, ganet e Naplez e 1943.

Kemeret en deus harp ar skrivagner(ez) war e vugaleaj e kêr Naplez, en ur c’harter paour. Div blac’hig, desavet e-barzh ar memes porzh, a sav ul liamm kreñv etrezo : tostoc’h eus ul liamm gwad eget eus ul liamm mignoniezh, e gwirionez. Diskouezet e vez mat an helebini a zo etrezo, hag a ambroug anezho a-vuzul ma kreskont.

Disheñvel-mat e vo o flanedennoù kar unan anezho, speredet-dreist, n’eo ket aotreet gant he familh, re baour, da genderc’hel gant he studioù. Padal an dezrevellerez a ya pelloc’h war hent ar skoliata ha dont a ra a-benn d’en em sevel tamm-ha-tamm.

Gant al levrenn gentañ em boa aon e vije re wregel an istor -ne gav ket din e c’hellfe bezañ bet skrivet gant ur paotr- met n’eo ket ken splann ar perzhioù gwregel-se el levrennoù all. Un heuliad feuls eo, n’eo ket abalamour ma vez skoet, lazhet, mac’hagnet, gwallaet forzh pegement nemetken, met ivez abalamour ma vez feuls an darempredoù etre an dud, ha pa vije e diabarzh ar familhoù. Un daolenn ziabarzh resis eus Italia ar bloavezhioù-se eo, seul vui ma ne dremen ket buan amzer an dezrevelliñ : n’eo ket ur saga, ezhomm a zo bet eus peder levrenn dev evit kontañ istor ur plac’h, eus he bugaleaj betek he leve pe dost.
An darempredoù mignoniezh, karantez, koubladiñ ha digoubladiñ, familh, galloud a vez skannet pizh : ar romant-mañ zo kazi un diell istorel. Itriket e vez aferioù politikerezh ha mafia ouzh planedenn ar penntudennoù. Ar pep heverkañ, marteze (met daoust hag ar memes tra e vije evit pep lenner ?) eo stourm ar merc’hed, pep hini en he mod, evit gounit un tammig frankiz da hunvreal, labourat ha ren he buhez en ur bed perc’hennet gant macho-ed echu. Pinvidik-kenañ eo an danvez, ur bern traoù a c’heller tennañ diouzh ar romant ha ne gouezh morse e stign ar skridoù re aes. Al liamm etre an div vignonez a chom bount-divount, betek ar fin.

Soñjal a ra din eo un heuliad a chom pell er spered, ha dre ma tesker ur bern traoù o lenn anezhañ e teu en-dro ingal en empenn. Lakaat a ra da zizoloiñ perzhioù ispisial Italia etre an eil brezel-bed ha bremañ, met kontañ a ra ivez hon istor europat deomp-holl.

Perzhioù prizius dezho o-unan o deus ar romantoù-mañ, ne gredan ket, evel m’em eus lennet en ul lec’h bennak, eo abalamour d’ar sekred zo tro-dro da anv ar skrivagner e vijent deuet da vezañ ken brudet. Higennet brav on bet ganto kerkent hag ar bajenn gentañ ha lonket em eus ar pevar en un tenn. Ken plijus hag ur romant amerikan -met muioc’h egzotek !

 

 


Teñzorioù, Ilan Kervoas-Le Nabat ha Sulian Le Bozec-Chiffoleau (2017)

Strollet eo bet el levrig-mañ daou skrid gant daou skrivagner disheñvel.

An hini kentañ eo gant ur plac’h eo bet skrivet : Ilan Kervoas-Le Nabat, a ginnig ur c’hest faltazi-harozek, Teñzor Firewall. Skrivet brav eo, gant lusk, ijinet mat ha poellek an itrik. Evel ma c’hoarvez alies, e santer eo bet peurlipet ar penn kentañ ha labouret nebeutoc’h war ar fin, a echu en un doare re drumm evit seurt jener lennegel. Met reiñ a ra c’hoant da heuliañ pizh ar skrivagnerez, gant ma kendalc’ho ganti.

An eil zo bet savet gant ur paotr : Sulian Le Bozec-Chiffoleau, a ginnig un dezrevell-c’hoari, Milio, un ofiser e karter. E bed ar vorlaeron e kas e lennerien. Skrivet brav eo ivez, gant kalzig a fent. Pevar hent disheñvel-mat a c’heller heuliañ da gas an istor da benn. Tennañ a ra muioc’h d’ur boelladenn-stil eget d’ul “levr oc’h an haroz anezhañ” marteze, dre ma n’eus nemet ar 4 choaz-se d’ober. Marteze eo bet krennet ar raktres-diazez evit un disoc’h muioc’h realist ? Plijus eo an istor da zizoloiñ, ha santout a reer er skrivagner yaouank danvez ur bluenn, a vo kinniget boued fonnusoc’h ganti en dazont, emichañs.


Jeux de famille, Miri Yù, Bro-Japan (2001)

Cheñch en-dro a felle din, dibabet em eus al levr-mañ gras d’e c’holo a gavan brav hag, ur wezh n’eo ket atav, dre ma ne oa ket re hir da lenn.

Renket eo gant ar romantoù, met e gwirionez n’eus nemet div zanevell hir ennañ, liammet dre o zem : an darempredoù familh. Pep hini eus an div zanevell zo kontet er gour kentañ, gant ur plac’h, met n’eo ket ar memes hini, nag ar memes familhoù a vez kaoz anezho.

An danevell gentañ, Jeux de famille, on bet skoet a-walc’h ganti peogwir e lak diaes al lenner. Ur seurt “lec’h-kloz” eo, ma chomer en un ti penn-da-benn. Ambiañsoù liesseurt a vez depegnet, dre implijout objedoù, traoù pemdez, didalvoud diouzh ar c’hentañ sell.

Klask a ra an tad desachañ he div verc’h da vevañ gantañ en ti kaer en deus lakaet sevel, ha kompren a reer n’en deus ket graet e gañv nag eus e familh nag eus e goublad, daoust ma vije aet e wreg digantañ 20 vloaz kent. Pa ne vije nemet eus al lodenn gentañ-mañ e vije a-walc’h da silañ un tamm diskoñfort bennak. Met kenderc’hel a ra en un doare dic’hortoz : pa ne fell ket d’an div verc’h anneziñ en ti, e ro bod an tad ennañ d’ur familh all. Ha setu an traoù distabilaet adarre : priziusoc’h e teu da vezañ an ti didalvoud-se ne felle da zen e zoñvaat. Poellek e vije lakaat an estrenien-se er-maez, met start eo d’unan ha n’en deus ket asantet mont da chom en ti. Ret eo en em ober ouzh an traoù evel m’emaint. Iskis eo an darempredoù etre an dud, an hoal a sant an dezrevellerez ouzh ar plac’hig, koll a reer e roud tamm-ha-tamm ha dont a ra ar bed da vezañ iskisoc’h-iskisañ. N’eus fin splann ebet, met splujet eo bet en un endro touforek ha diyac’h e-pad an danevell, a gavan deuet brav-tre gant ar skrivagnerez.

An eil danevell, Pousses de soja, n’on ket bet plijet kement ganti, daoust ma vije kalz hevelebiezh etre an div. Plediñ a ra honnezh gant ar c’houbladoù, kentoc’h eget gant an darempredoù tud-bugale. Ur plac’h a zo serc’h ur gwazh dimezet. Dont a ra ar wreg lezennel d’en em silañ etre an daou benndudenn, da gemer muioc’h-mui a blas, evel pa vije eus ar familh, just a-walc’h. N’eo ket gwall blijus da lenn peogwir e lak diaes an unan da vat, daoust ma tesachfe an evezh. N’eus ket anv a garantez, komzet e vez a hoal, un tamm bihan, hag a voazamantoù, muioc’h. Ne vez ket diskouezet ar wazed war o gloria mundi : unan n’eo ket gourel, an hini all zo nammet en e spered. Kemer a ra un disent an harozez, a-benn ar fin, met n’eo ket sur he dije divizet kalz tra. Ma n’eo ket hi a choaz he hent, piv a ra ? Leuskel a ra ur blaz c’hwerv war ar staon.

Kavet em eus war un neudenn bennak ali ul lennerez a lavar ne wel ket re vat da belec’h e c’hell kas seurt skridoù. Din-me eo anat a-walc’h : ma vez direnket al lenner gant ar pezh a lenn, e talv eo un taol kaer a-berzh ar skrivagner. Lakaat a ra d’en em soñjal, ha rediañ a ra da sellet ouzh traoù a zo war api en hor emouez. N’em eus ket ezhomm da gompren pep tra na da c’houzout da belec’h he doa c’hoant ar skrivagnerez da gas he lennerien : beajet ‘m eus. Neuze e kav din e talv ar boan e lenn.


Milc’hwid ar serr-noz, Maodez Glanndour (1946)

Va c’hentañ kejadenn e oa gant Maodez Glanndour. Evel-just e ouezen e oa lakaet da varzh meur gant kalz tud, met ne oan ket emskiantek, a-raok lenn va-unan al levr-mañ, eus al levezon en doa bet war ar varzhed a zo deuet war e lerc’h.

N’eo nemet ul levrig dister da welet, ennañ nebeut a bajennoù.

Evel m’en deus en displeget e lec’h all, e kemer harp Maodez Glanndour war e ouiziegezh eus ar sonerezh klasel evit sevel e oberennoù. Splann eo e-barzh honnezh. Milc’hwid ar serr-noz zo ennañ pevar luskad, evel en ur sinfonienn. Pep hini anezho en deus un titl –ar verb a vuhez, ar verb a leunder, ar verb a gevrin, ar verb a drec’h–, met ivez, ur meneg oc’h heñchañ al lenner war-zu an temz-spered a zle santout, evel ma kaver e penn kentañ pezhioù sonerezh ‘zo, dreist-holl re. hanterenn gentañ an XXvet kantved, brokus ar gerioù “tro-dro”, evel didaskaliezhioù, enno.

Start eo ar framm ha frank ar gwerzennoù. Evit Maodez Glanndour, e tle al lenner bezañ kaset gant lusk an taolioù-mouezh hag ar sonioù. Betek-henn em beze diegi o kompren ar mennozh-se a-wezhioù. Met an destenn-mañ en deus lakaet ac’hanon d’en em soñjal donoc’h war an dezv-se, kinnig barzhoniezh ha n’eo ket muzuliet. Heuliet em eus neudenn Maodez Glanndour diwar-benn ar sonerezh : ouzh ar gouloù-se, e teu da vezañ poellek. Ar son, ar sonerezh, eo a gas war-raok ar sonaozour klasel. Ne foeltr ket e amzer dre ret o kontañ e bredoù.

Maodez Glanndour a blant sonerezh en e destenn gant un implij ledan eus ar c’henglotadurioù. Tregerniñ a ra ar c’hensonennoù, ar bogalennoù, an eil re o respont d’ar re all.

Kemer a ra harp ar skrivagner war an natur evit komz eus relijion. Ur meulgan eo, d’an natur ha da Zoue war un dro. Dic’hizet eo tem ar relijion evit kalz tud, bremañ, setu perak ne vez ket lennet kement Maodez Glanndour ha gwezhall, daoust ma chomfe tem an natur, diorroet ledan gantañ, a c’heller pegañ ennañ atav.

Un nebeut “sonennoù berr” a zeu da heul Milc’hwid ar serr-noz, er fin. Tostoc’h eo ar re-se ouzh hor spered a-vremañ, dreist-holl pa deurvezont komz eus traoù douarel : Lagadoù ; Skeudenn war-dec’h

Splann eo, er re-se, ar gerentiezh a zo etre Maodez Glanndour hag Anjela Duval, da skouer.

Un oberenn da lenn evit kompren ar pezh a zo deuet war-lerc’h, peurgetket !


Nicolas Le Floch 11 : L’année du volcan, Jean-François Parot, Frañs (2013)

Ma n’eo ket disteroc’h an 11vet romant-mañ eus enklaskoù ar c’homisar Le Floch, n’eo ket dreistordinal an enklask-mañ kennebeut. Chom a ra ar perzhioù mat boaz : ar yezh, o treveziñ galleg an XVIIIvet kantved, (un dakennig a vrezhoneg a-wezhioù, zoken !) ; an en-dro deskrivet munut, an tudennoù istorel mesket gant ar re a zo ganet diwar ijin ar skrivagner, ar fedoù gwir, an enklask kaset war-raok gant ar polis ha war-gil gant tud brasoc’h ha galloudusoc’h egeto, ha ne heuliont ket atav an hevelep palioù hag int, ar c’heginañ… Staliet eo al lenner en un doare aes hag heuliañ a ra bonnoù an heuliad hep terriñ e benn, gant ar blijadur da gaout atav un dra bennak da zeskiñ e-ser lenn.

Aet eo Jean-François Parot da anaon e miz Mae 2018 : biken ne dizho Nicolas Le Floch an Dispac’h bras… 14 levrenn eus e avañturioù a zo bet embannet en holl.


Le Fou et l’Assassin 5 : Sur les rives de l’Art, Robin Hobb, Stadoù Unanet (2017)

N’eo ket gwall zesachus golo al levr, a gavan chuchu ha ne ro ket gwall c’hoant da lenn anezhañ. Degas a ra da soñj e vez skrivet al levrioù faltazi-harozek-mañ evit krennarded kozh pe goshoc’h da gentañ penn… Koulskoude eo pinvidik ha gwiadet en un doare speredek, gant un anoudegezh don eus psikologiezh mabden. Met n’eo ket sañsubl, o vezañ ma ne vez lennet nemet gant lennerien bet higennet dija, e-kreiz ur c’houlzad m’emañ.

Ar rummad Le Fou et l’Assassin zo an hini ma vez graet eus ar soutilañ al liamm etre L’assassin royal  ha Les aventuriers de la mer. Krediñ a ra da Fitz ha d’an hini foll eo marvet Abeille, met kenderc’hel a reont da glask tizhout al lec’h ma oa sañset bezañ kaset evit en em veñjiñ war un dro eus koll merc’h Fitz hag eus ar pezh o deus graet d’an hini foll. Heuliet e vez a bep eil hent Fitz pe hini Abeille, ha n’en em groaziont ket el levrenn-mañ c’hoazh. Sikouret e vez Abeille gant mouezh Oeil-de-Nuit, a glev en he fenn, tra ma kav bod Fitz hag e gompagnuned war ur Vivenef a zo peg enni ar c’hoant d’en em zieubiñ ha da zont en-dro d’he stad a aerouant kent.

Kalzig a ober zo el levrenn-mañ hag un nebeut diskuliadennoù pouezus-tre. Marteze ez eus un disterig a c’hwezh adtommañ war traoù ‘zo (Oeil-de-Nuit oc’h adkemer muioc’h-muiañ a blas, an hini foll oc’h adkavout e weled pe dost…) : poan he deus Robin Hobb o lakaat hec’h harozed da vervel da vat. Pardonet e vez e-serr lenn, met ur wezh adserret al levr e c’heller kavout re aes fiselennoù ‘zo.

Strobet a-walc’h eo ar romant-mañ dre vras, hag ober a ra dave d’ur bern elfennoù a zo bet gwelet e romantoù ar rummadoù kent : dre m’em boa laosket an istor-mañ a-gostez e-pad pellik amzer, em eus bet un tamm poan oc’h adstagañ gant kosmogoniezh luziet Robin Hobb. Emichañs e vije gwelloc’h lenn ar rummad en un tenn, met n’em eus ket pasianted a-walc’h…


Kelc’h an amzer, Youenn Olier (1971)

Ar pezh a zo bet etre va daouarn eo ul levrig divalav, biziataet gant ur mekanik-skrivañ kozh : kaset eo bet al labour embann en un doare artizanel. Ur c’hemm splann ‘zo gant talvoudegezh an diabarzh. Un adembannadur eus an oberenn-mañ a zo bet e 1994.

Kavet em eus mat tre an dastumad barzhonegoù-mañ, kement a-fed soñjoù hag a-fed stumm. Aes a-walc’h eo da lenn, renket brav ar sonioù er gwerzennoù, dispakañ a ra Youenn Olier e frazennoù en un doare naturel.

Er pennad-digeriñ e tispleg ar skrivagner ne ra nemet adkemer prederiadennoù en deus graet anv anezho en e gomz-plaen c’hoazh. Anat eo, met ar varzhoniezh a daol ur gouloù nevez warno. Fraesoc’h int da glevet, da entent. Skeiñ a reont muioc’h ar spered.

Petra eo ar soñjoù-se ? Prederiadennoù un emsaver, alies. Unan nec’het gant laoskentez e genvroidi, gant alouberezh e vro, gant an Istor n’he deus ket troet war an tu mat. Hag e-kichen da se, soñjezonoù klaseloc’h : ster ar vuhez, natur, marv… dedennet on bet en un doare ispisial gant testennoù ‘zo ma tiskouez e feiz oc’h horjellat., da skouer Digarez.

Moien ‘zo da welet ha da bellgargañ al levr-mañ evit netra, amañ.

 


Breizh hiziv, Anthologie de la chanson en Bretagne T.1, Philippe Durand (1976)

Kinnig a ra Philippe Durand e levr evel “un taol pleustr evit talañ ouzh an ankoun e Breizh”. Reiñ a ra ton al levr. An 112 kanaouenn kinniget a zo anezho kanaouennoù-stourm. Lod zo kozh, met ar pep brasañ anezho a zo eus ar bloavezhioù 60-70. Kinniget int en ur mod sirius-tre, gant o zroidigezh e galleg diouzh ret, hag ar gevrollenn zoken, pa ne oa ket tu da reiñ daveoù un enrolladenn bennak.

Ken dedennus hag ar c’hanaouennoù, ma n’eo ket muioc’h, eo ar pezh a gont Philippe Durand diwar o fenn. Dindan 112 pennadig hag ur pennad-digeriñ ennañ un 50 pajennad bennak, e kinnig d’al lenner ur sell ledan war Istor Breizh an XXvet kantved (dreist-holl), ha kronikoù resis o kontañ an darvoudoù, istor pep kanaouenn, titouroù diwar-benn an dud o deus savet ha kanet anezhi, ha kement ‘zo.

Lod eus ar ganerien-stourmerien-se n’int ket dianav deomp : Stivell, Servat, Yann-Ber Piriou, Youenn Gwernig, Gweltaz ar Fur, Anjela Duval… Lod all n’o deus ket padet pelloc’h eget o amzer, pa ne chomfe an antologiezh-mañ da gounaat o zestennoù.

Souezhet bras on bet gant tud ‘zo. Jef Fulub, lakaomp, a anavezen evel skrivagner war ar brezhoneg, a zo kinniget evel ur soner a-bouez ivez. Gilles Servat e vez roet alc’hwezhioù da gompren gwelloc’h e bersonelezh el levr-mañ. Taer e c”hell seblantout e destennoù, a-wezhioù. Un drugar eo heuliañ e emdroadur ha lenn ar pezh a lavar diwar-benn “La blanche hermine”, da skouer.

Skoet ha plijet kalz on bet gant al levr-mañ, a bermet d’ar re o deus c’hwitet tren an holl stourmoù-se (dre ma oant re yaouank, peurgetket !) en em lakaat e-barzh ar jeu ha tañva ambiañs ar bloavezhioù 70 e Breizh. Ret eo anzav e sav ur startijenn dreistordinal diouzh ar pajennadoù-se, hag e ro c’hoant d’ober e lod. Morgousket e tle seblantout ar re yaouank a-vremañ d’o zadoù-kozh a oa kement a virvilh enno.