Thomas Drimm 1 : La fin du monde tombe un jeudi, Didier van Cauwelaert, Frañs (2009)

Un eneb-haroz kuilh, a-boan 13 vloaz dezhañ, o stlejal e pep lec’h e nanarzh tartouz eo deuet da repuiñ ennañ tasmant ur gouiziek brudet emañ o paouez lazhañ dre zegouezh war an draezhenn gant e sarpant-nij… Un istor eneoù ha ne c’hellont ket sevel, bac’het m’emaint dindan ur blatinenn enep-danvez a warez ar pezh a chom eus ar bed : An “États-Uniques”… Ur genbardonerez techet da evañ a vag Tomaz karantez outi, daoust ma vije en oad da vezañ e vamm… Un tad hag ur vamm dinatur, an eil boesoner hag eben o tamwallgas he mab, en deus foeltret he buhez gouez dezhi… Ludresadenn ur bed eus an dazont digammedet, daoust ma vije gwirion a-walc’h war sujedoù ‘zo. Peadra zo da vezañ divarc’het !

Teir levrenn a ya d’ober an istor-mañ en he fezh. Dibabet em boa anezhi dre ma oa kinniget evel ur romant “ekologel”, un anv-gwan a vez lakaet war Tobie Lolness ivez. El levrenn gentañ-mañ, n’eus anv ebet a ekologiezh. Plantañ a ra an dekor evit ar pezh a zeuio da heul.

Disheñvel eo an ton eus hini ar romantoù all evit ar grennarded. N’on ket sur e vije evito da vat, e gwirionez, poan en deus ar skrivagner o kuitaat e ved a zen deuet. Kavout a ran un tammig iskis an afer eneoù ivez, a zegas speredelezh e-barzh ar jeu, ar pezh a zo dic’hortoz a-walc’h.
A-benn ar fin e kinnig Didier van Cauwelaert un distopiezh orin-kenañ, gant ur stil a seblant ponner da gentañ met a z a en-dro a-feson e servij e itrik. Ijinet-kaer eo an istor, retorn an dud enni. Paket e vezer gant red an darvoudoù ma ‘z eer pelloc’h hag ar pennadoù kentañ a c’hell reputuiñ.

Advertisements

Quand les sirènes se taisent, Maxence Van der Meersch, Frañs (1933)

Ar skrivagner Maxence Van der Meersch a oa brudet-kenañ pa oa bev, koulskoude, ne vez dalc’het soñj anezhañ nemet gant tud e rannvro en deiz a-hiziv : Norzh ar Frañs. Evit dizoloiñ ar vro-se eo em eus dibabet ar romant-mañ. Kontañ a ra war an tomm un diskrog-labour hir a oa bet e 1931 e labouradegoù ar gwiad. Ma oa bet ganet ar skrivagner en ur familh en e aes, ne oa ket heñvel evit e wreg, a oa micherourez. Peadra zo da grediñ e oa titouret mat-tre eta. Diskouez a ra dre un dibab tudennoù, kazi holl eus an hevelep “porzhiad” penaos e vez bevet ar prantad amjestr-se gant an hiniennoù hag ar familhoù. An dud-se, a oa paour dija, a grog da greviñ gant an naon. Sevel a ra fulor enno. Dichadennet e vez o drougivouloù.

Kavet em eus ar romant-mañ tost-kenañ da Germinal. Met gwir eo n’em eus ket adlennet hennezh abaoe 35 bloaz bennak, ar pezh ne aesa ket ar c’heñveriañ. Kempouez eo an istor, paket e vezer gant tonkad an tudennoù dibabet. Echuiñ a ra gant fin ar grev, ha gant ur meni happy end.

En ur glask titouroù diwar-benn ar skrivagner em eus dizoloet eo renket ar romant-mañ e-touez ar romantoù “proletaer” – kentañ tro din klevet an anv. Meur a hini em eus lennet dija, avat. Levezonet e vije ivez gant feiz kristen ar skrivagner. Ne gav ket din e vije santet nemeur, nemet a vare da vare : ur pennad a skouer-vat diwar-benn ur vandennad paotredigoù “vis enno” a gas o devezhioù o treveziñ ar skouerioù fall a welont e sinema ar c’harter (westernioù, lakaomp) en deus laosket ac’hanon gant va c’henoù digor war nav eur. Displijet on bet ivez gant ur seurt doug a ziskouez Van der Meersch d’ar feulster. Fellet a ra dezhañ diskouez, betek re, betek ma teufe da vezañ direnkus. Evel-just n’eo ket dic’houzañvabl, emaomp er bloavezioù 30, met n’em eus ket kavet yac’h an nebeut lodennoù-se.

Pozitivel eo va bilañs koulskoude. Mat eo ar romant evit anavezout Norzh bro-Frañs d’ar mare-se, eus an diabarzh, tu ar beorien. An tiez renket dre “borzhiadoù” a seblant bezañ skouer. Diwar-benn an diskrogoù-labour hag emzalc’h ar vicherourien eo e vez desket ar muiañ.

3 bloaz goude Quand les sirènes se taisent en doa bet Maxence Van der Meersch ar priz Goncourt evit e romant L’Empreinte du dieu.


Evidon va-unan, Ronan Huon (1976)

Un dastumad eus ar barzhonegoù bet skrivet etre 1944 ha 1961 gant Ronan Huon -nemet e vije e oberenn varzhoniel glok ?

Souezh kentañ, anavezout a raen kalz eus barzhonegoù an torkad-mañ. Marteze e oa bet adembannet lod anezho da vare marv ar skrivagner, pa vez desket lod all er skolioù.

Lipet eo ar yezh, gerioù brav ha pinvidik enni. Ar bras eus an testennoù zo e gwerzennoù dieub, gant evezh taolet ouzh ar c’hlotennoù e diabarzh ar gwerzennoù, ral a wezh er fin anezho. N’eo ket bet dibabet gant ar skrivagner plegañ ouzh mentoù strizh, ar pezh a laosk din ur santimant n’eo ket peurechu an traoù a-wezhioù, daoust ma vije anat eo graet a-ratozh.

N’eo ket displijus da lenn, met n’on ket fromet kalz gant an temoù a vez pledet ganto. Splann eo e oa Ronan Huon paotr ar mor, da skouer, ar pezh ne gomz ket kalz ouzhin.

Renket eo bet ar barzhonegoù a-demoù  e-barzh al levr, dindan 7 lodenn : Kregin ha bezhinoù, Heol, Bleunioù c’hwerv, Beaj, Soñjoù-noz, Maez ha Rimadelloù. Unan eus al lodennoù-se em eus kavet dreist ar re all : Bleunioù c’hwerv. Ur skeuliad santimantoù a eztaole gwelloc’h ar skrivagner eget re all, moarvat, pa n’eo ket bet skrivet an holl re-se er memes koulz.

Kompren a ran gwelloc’h, bremañ, perak e veze lavaret gant an dud pa oa marvet (e 2003) en doa labouret kalz evit ar re all, ha re nebeut evitañ. Anien ur barzh a oa ennañ, sur, met marteze e vije deuet e destennoù da vezañ lemmoc’h gant amzer ha pleustriñ.

Un dastumad klasel a-walc’h eta evit un hêrour eus Gwalarn n’heller ket tremen hebiou d’e oberennoù, abalamour d’ar pouez en deus bet war istor al lennegezh vrezhonek dre e labour-marc’h eviti a-hed e vuhez.


Nicolas Le Floch 10 : l’enquête russe, Jean-François Parot, Frañs (2012)

Bizitadenn nann-ofisiel e Pariz ar priñs Paul, mab impalaerez bro-Rusia Elizabeth II, a lañs an istor. Tro-dro dezhañ muioc’h a itrikerien eget a vignoned, ar pezh a oar mat e-unan. Strilhet eo polis Loeiz XVI gant an aon e c’hoarvezo droug d’an dud a-bouez-se, en ur c’henarroud amjestr a vrezel gant bro-Saoz ma klasker kaout souten galloudegezh Rusia…

Gwallzedennus, muioc’h eget reoù all marteze, em eus kavet an 10vet romant-mañ eus an heuliad. Degas a ra taolioù-imor ar priñs ha boazioù iskis e lez ul liv a-vaez-bro deuet mat. Krog eo Nicolas Le Floch da goshaat ha da glask pouezañ e vuhez kent, dre geñveriañ anezhi gant planedenn dreist-ordinal e vab Louis, e vignoned kozh ha feal tro-dro dezhañ. E genlabourer Bourdeau a santer en e gomzoù un doug anat d’ar soñjoù dispac’hel, a zegaso an Dispac’h gall a-benn nebeut. Emañ Nicolas eus an tostañ da lez roue bro-C’hall, a zeuer da anavezout eus an diabarzh.

Ul lennadenn a-feson : ne ya ket anal Jean-François Parot war zisteraat gant ar bloavezhioù, er c’hontrol. Ur 14vet levrenn eus ar rummad a vo embannet e miz Here 2017.


War an treuzoù, Pierrette Kermoal (2011)

Un torkad danevelloù eo War an treuzoù. Ergerzhout a reont diabarzh an unan, dre e zigenvezded, e jestroù munut, e vam dirak ar vraventez… Ur wezh an amzer ez eus ur fin dic’hortoz a gredfer e teu un tammig a-enep da santimant ar skrivagnerez (nemet a-enep da hini al lennerien e vije ?). Rak a-benn ar fin ar pezh a gont en destennoù-se eo ar gwirionded denel a zo enno, hag a c’hell pep hini en em anavezout ennañ. Gant se, an danevelloù o deus plijet ar muiañ din el levr a gont bommoù buhez, emichañs : Nozvezh hellazat, An toennoù zink… Ur wezh an amzer e vez ur paotr e kreiz ar jeu, met peurliesañ e vez merc’hed, ar pezh a ra eus an danevelloù-mañ skridoù gwregel en o c’hizidigezh evel en o zemoù. Ha n’eo ket gant ur ster disteraat e implijan ar ger-mañ, n’int ket a-ziwar-c’horre e mod ebet.

Ul levr mat evit dizoloiñ ur skrivagnerez ha n’eo ket brudet a-walc’h, n’eo ket en abeg ma ne vije ket prizius he skridoù, abalamour da spered chapel metoù al lennegezh vrezhonek ne lavaran ket.


Des fleurs pour Algernon, Daniel Keyes, Stadoù Unanet (1966)

Meneget eo al levr-mañ e rolloù ar gwellañ romantoù skiant-faltazi bet skrivet biskoazh. Lakaet em boa en va fenn lenn anezhañ goude bezañ lennet Everything, everything, a gomz diwar e benn.

A-benn ar fin, n’eo ket Daniel Keyes ur skrivagner skiant-faltazi. Klasker war ar bsikologiezh e oa, ar pezh a vez santet en e romant. Ha pa soñjer mat, ne vez ket diskouezet ar bed a gomz diwar e benn evel ur bed war-raokaet. Digarez ar romant, nemetañ, n’eo ket posubl en deiz a-hiziv c’hoazh : da lavaret eo lieskementiñ spered an dud dre oberata o empenn.

Charlie, 35 bloaz, zo ganet e fin ar sizhun. Labourat a ra en ur vouloñjerez ha bevañ e ti ar re sot. Dre ma tiskouez bolontez vat ha m’eo mennet da zeskiñ, eo dibabet evit un taol-arnod skiantel a lakaio anezhañ da vezañ speredekoc’h eget an dud normal. Dont a ra an oberatadenn da vat ha dindan nebeut amzer ez eo kalz barrekoc’h hag e gelennerien. War un dro, e adkav Charlie  e eñvorennoù, a oa re verr e spered evit derc’hel anezho en un doare emskiantek a-raok. Kempouez e vuhez eeun a zo trejeboulet gant e emskiant nevez, cheñch a ra reteroù ha personelezh… Kas a ra da benn e enklaskoù skiantel ha personel a-raok addiskenn buan betek al live entent izel a oa e hini kent.

Ul levr brav eo, eeun ha fromus, a zigor dorioù war kalz prederiadennoù n’em eus ket bet c’hoant da zielfennañ, pa gaven gwelloc’h bezañ kaset gant red an istor ha tridal asambles gant an haroz. Ar soñj pouezusañ, marteze, eo plas an dud speredek er gevredigezh : evel pa vije dibosubl bezañ, war un dro, speredek hag enbarzhet…

Klotañ a ra mat ar romant-mañ gant ar pezh a c’hortozan eus al lennegezh : eeunded ha donder war un dro. Tro em bo da eñvoriñ an istor-mañ en dazont, sur.


Le secret de la manufacture de chaussettes inusables, Annie Barrows, Stadoù-Unanet (2015)

N’eo ket gwall vrudet anv Annie Barrows emichañs. Nemet e vez gwelet he anv war levr Le cercle littéraire des amateurs d’épluchures de patates gant Mary Ann Shaffer… Hag en ur lenn al levr-mañ skrivet ganti hec’h-unan, e teu anat din he doa graet ouzhpenn reiñ an dorn. Adkavout a reer ar stil, ha ma n’eo ket istor ar fabrik loeroù ur romant dre lizhiri e vez implijet kalz an teknik-mañ enni, da gas an itrik war-raok.

Ne ouezan ket hag-eñ eo bet graet a-ratozh, met aergelc’h ar romant-mañ a zo tost-tre ouzh an hini a gaver e best-seller Harper Lee : To kill a mockingbird. Ur plac’hig 12 vloaz eo an harozez. N’emañ ket ar vamm war-dro ha desavet eo gant un dintin, en ur gêriadenn eus kreisteiz ar Stadoù Unanet, e 1938. Krog eo ar plac’hig da gompren ne vez ket lavaret pep tra gant an dud gour, ha kas a ra he zamm enklask davet ar wirionez.

Plijus eo al levr, ne gaver ket hir e amzer ha gwirionded a zo e temz-spered an dud a heulier o flanedenn. Degas a ra tudenn Felix peadra da valañ soñjoù. Ur blaz dudius a zo gant al levr, a lenner en un tenn pe zaou, digudenn.

N’hellan ket mirout ouzh soñjal eo lennegezh “evit ar merc’hed”, koulskoude. Ur seurt romañs a live uhel. Daoust ma vije grevus an temoù e chom jentil ha brokus an istor, pep tra renket a-feson enni. Chwezh a vank dezhi, marteze.

Me a garfe klevet ali paotred o dije lennet al levr-mañ, ma z’eus.

 

 


Les mystères de Larispem 2 : Les jeux du siècle, Lucie Pierrat-Pajot, Frañs (2017)

Gant Les jeux du siècle e kendalc’h troioù-kaer Carmine, Liberté hag an emzivad Nathanaël. Dre forzh klask, e krogont da gompren gwelloc’h ar pezh a dremen. N’eo ket aes sevel planioù, peogwir o deus lod anezho traoù da guzhat. An dalc’h evit pep hini, bremañ, eo gouzout gant piv ez a e lealded.

Dibabet eo bet an trikon tud yaouank evit C’hoarioù ar c’hantved : ur seurt c’hoari-gwazi ken bras hag en naturel. Evel er film Jumanji, lakaomp. An dud koshoc’h a soñjo kentoc’h e romant Jules Verne Le testament d’un excentrique, en deus awenet ar skrivagnerez evel-just, ar pezh a zispleg e fin al levr.

Gant an eil levr-mañ e kemer an itrik e nij… hag an harozed ivez ! Gwallzedennus eo penn-da-benn. Kontrol d’ar pezh em boa soñjet, n’eo ket echu an istor tamm ebet e fin al levr, anat eo e teuio meur a levr da heul. Kuitaat a reer Liberté en ur blegenn ziaes, pa zesk Nathanaël traoù dic’hortoz diwar-benn e c’hanedigezh.

Evit al lenner, higennet eo da vat. Siwazh e vo ret gortoz pellik : emañ Les jeux du siècle o paouez bezañ embannet, ha ne zle ket bezañ skrivet c’hoazh ar pezh a zeuio da heul…


Les mystères de Larispem 1 : Le sang jamais n’oublie, Lucie Pierrat-Pajot, Frañs (2016)

Un ukroniezh eo Kevrinoù Larispem : ar bobl an hini a vije bet trec’h da vare dispac’h ar Gumun. Deuet eo Pariz da vezañ ur geoded emren, en he fenn un trikon renerien. Jules Verne zo unan anezho, hag e ijinadennoù a gaver e pep lec’h er geoded, ar pezh a ro ul liv ispisial d’ar romant.

Erru omp war dreuzoù ar bloaz 1900. Dizarbennet, pe lazhet, eo bet an holl aristokrated e-pad ar Gumun. Kouch-tud ar voserien eo an hini kreñvañ er geoded. Carmine, ur plac’h zu, a zo unan anezho. He mignonez Liberté a ya ganti diouzh noz da furchal e tiez dilezet hag hanter zismantret an aristokrated bet. Ur gejadenn iskis graet e-pad unan eus ar gweladennoù enep-lezenn-mañ a lañs an itrik.

Klasket o doa an aristokrated stourm ouzh ar beli nevez en em lakae e plas. N’eo ket aet da get an holl anezho, ha bremañ emaint e sell adkavout o statud kent. Gant se, e riskl an istor war-zu ar moliac’h hag an hudouriezh : an dud eo glas o gwad o deus galloudoù ispisial, pe e plij dezho pe ne ra ket… Daoust hag o do c’hoant, holl, da implijout anezho evit ar memes tra ?

Gwallzedennus em eus kavet an istor-mañ hag ar bed boemus krouet gant ar skrivagnerez. Dudius eo an teir zudenn bennañ, dezho temz-speredoù kreñv. Ankenius eo implij an hudouriezh, ha lipet al labour war personelezh an tudennoù, ha pa vijent a eil renk.

Setu aze ur romant evit ar yaouankiz hag a blijo kement, marteze, d’an dud gour ha d’ar re yaouank, ma n’eo ket muioc’h : aesoc’h eo an endro da gompren pa ouezer un tammig diouzh an Istor. Evidon eo un diskoachadenn a-feson !


An amzer laeret, eñvorennoù ur breizhad prizonier en Aotrich, Pier-Mari Louz ha Bernard Kabon (2006)

E-pad an eil brezel-bed e oa bet prizoniet Pier-Mari Louz, eus Montroulez, gant an alamanted. Kaset e oa bet ganto da labourat e bro-Aostria, lec’h ma vanke paotred yac’h evit kas da benn labour an atantoù. Kontet en deus e envorennoù da vBernard Kabon, en deus lakaet anezho dre skrid diwar an enrolladennoù en doa graet.

Kalz plijadur em eus bet o lenn al levr-mañ, a gont brezel Pier-Mari Louz penn-da-benn eus ar galv betek an distro d’ar ger. Chomet e oa 6 bloavezh o labourat e Aostria, gant ar santimant e veze laeret an amzer-se digantañ, pa oant bloavezhioù yaouankiz. Bev-buhezek eo an istor, a lak war-wel an diforc’hioù a oa etre al labour-douar aostrian hag hini Breizh d’ar mare-se. Gwelet a reer ne veze ket graet heñvel ouzh ar brizonidi, hervez al lec’h e teuent dioutañ. Kompren a reer mat an darempredoù etre an dud, a veze mat peurliesañ. Anat eo ivez ar reuz a oa bet lakaet gant ar rusianed deuet da zieubiñ ar vro.

Notennoù niverus a resisa traoù ‘zo e fin al levr, hag ouzhpennet eo bet un diverrañ eus deizlevr person Thaya, ar gumun e oa Pier-Mari Louz o labourat enni, er mare ma oa-eñ du-hont.

Ul lennadenn glet, hep darvoudoù dic’hortoz met kaset aes ha flour gant ar c’honter ha gant ar skrivagner.