Pourmenadenn Yaya 4 : An enezenn, Jean-Marie Omont, Patrick Marty, Charlotte Girard, Golo Zhao, Frañs (2012)

Embannet e brezhoneg e 2019.

El levrenn-mañ en em gav Yaya ha Tuduo war un enezenn didud. Met chom stanket war an enezenn ne dostaa ket anezho eus o fal, prientiñ a reont un doare da achap.

Siwazh e kav Yaya war he hent tud a glask korvoiñ anezhi c’hoazh. Ha tra ma vez o labourat evito, e kouezh klañv Tuduo. Pa ne vije nemet an natur o vezañ dañjerus, marteze e c’hellfent en em dennañ, met an hini drouk, Zhu, en deus adkavet o roudoù ivez.

Cheñch a ra an aergelc’h al levr-mañ e-keñver an hini a oa er bannoù-treset kent. Amzer o deus Yaya ha Tuduo da dabutal ha da sklaeraat traoù ‘zo en o darempred. Un den gour nevez a zeu da harpañ anezho. Met ne z’a ket an dazont war sklaeraat evit kement-se, ha chom a ra dañjerus o buhez.

Dirollet eo a al lusk ur wezh c’hoazh hag emañ an daou benndudenn war dec’h adarre. Plijus an istor, al livioù atav. Eztaoladus an tresadennoù. N’eus nemet gortoz ar pezh a zeuio war-lerc’h…

Advertisements

Degemer, Yann-Fañch Jacq (2018)

Lañset eo brav an traoù gant un eskemm lizhiri ampart. Met marteze eo un tamm re hir al lodenn gentañ-mañ ha n’emañ ket c’hoazh gant kalon ar sujed ?

En eil lodenn en em gav an dezrevellerez e Pariz evit mont e darempred tal-ouzh-tal gant an dud he deus darempredet dre lizher. E sell emañ da zastum testenioù evit skrivañ ul levr diwar o fenn. Hep koll pep interest, n’eo ket ken dedennus hag al lodenn gentañ. Un istorig karantez un tamm reut a zo, ha dre vras e vez graet ur renabl eus a bep seurt tud, hep mont don e-barzh o anaoudegezh.

Lennet e vez hep displijadur, hep entan ivez. Souezhus eo, en ur mod, an tudennoù dibabet evit kizidikaat krennarded ouzh an dienez. Ne weler den yaouank ebet a-hed ar romant : tud gour, kozh evit ar bras anezho, hini ebet dindan 35 vloaz, ha bugale vihan. Dibab ul laz-kanañ da benndudenn zo ur soñj farsus a-walc’h met pa soñjer eo start klevet anezho dija, n’on ket sur e lakafe ar grennarded da dridal…

Talvoudus eo ar romant-mañ evit digeriñ ar gaoz war sujed kevredigezhel an degemer. Met un aplud eo kentoc’h eget ul linenn-degouezh.


An tri c’hañfard, Goulc’han Kervella (2018)

Ur wezh e oa bet aterset Jimi Hendricks gant ur c’hazetenner diwar-benn ur bladenn nevez. “Ha n’ho peus ket aon e vije re heñvel ouzh Jimi Hendricks ?” emezañ, kement ha lavaret ne oa ket nevez-nevez ar geusteurenn marteze… hag ar gitarour da respont : “ME eo Jimi Hendricks”.

Ne vo ket rebechet ouzh Goulc’han Kervella skrivañ diouzh e vod eta, p’en gra mat.

El levr-mañ, skrivet evit skolajidi 11-12 vloaz, e implij ar skrivagner ur rekipe kozh en deus lakaet ac’hanon da soñjal en Three men in a boat. Lakaet e vez tri boulom farsus war an hent evit dizoloiñ ar vro hep kavout hir e amzer o selaou an heñcher, ha dav dezhi. Perzhioù ur gontadenn zo d’ar romant, marellet gant hanezennoù, mojennoù, deskrivadurioù savadurioù kozh ha lec’hioù touristel a-bouez, etre Leon ha Kerne.

N’on ket desachet tamm ebet gant ar c’hontadennoù, met kavet em eus farsus a-walc’h va zroiad-gweladenniñ, evel va mab 11 vloaz, daoust m’hor bije santet mat, hon-daou, tu kentelius an afer.

Plijus eo da lenn da n’eus forzh peseurt oad, hep terriñ e benn, gras da stek ar skrivagner.


Ouzh strak ar gurun, Yann Vartolod (1981)

Eñvorennoù arme, gant unan ha ne oa ket sot gantañ, hag eñvorennoù toull-bac’h da heul (ne cheñch ket kalz tra).

Diamzeret eo an destenn un tammig, daoust ma santer mat eo an arme evel ur ramz difiñv ha n’en deus ket cheñchet abaoe. Ar pezh a zo kemmet, marteze, eo taerder an unan en e geñver : abaoe m’eo bet lamet ar servij-soudard e Frañs, ne z’a ket mui an dud d’an arme dre heg, ha n’o deus ket tro da vagañ seurt soñjoù ken puilh.

Plijus a-walc’h eo da lenn memestra, ha berrik forzh penaos.


Penaos dont da vezañ brezhoneger a-vihanik, Erwan Hupel (2018)

Un titl farsus en deus ar romant-mañ, doare un hentenn diorren personel, gant daou soñj kontrol oc’h ober an heg an eil d’egile…

N’eo ket ken skañv ha ma tiskouez bezañ, avat. War zigarez un istor karantez, e heulier un den yaouank, Erwan -memes anv eo hag ar skrivagner-, sot gant ar brezhoneg hag en deus lakaet en e benn uhelaat e statud e-keñver yezh en ur ajolbiñ ur goantenn a gomz brezhoneg a-vihanik. Buhez emsaver, darvoudoù pemdez, pep darvoud zo mat dezhañ da rannañ e vennozhioù diwar-benn stad ar brezhoneg, da vuzuliañ ar pezh a zo bet kollet, da ziskouez ar gerioù a ra defod dezhañ da vevañ pep tra e brezhoneg. Kement-se gant kalzig a fent hag a ijin.

Pep nevez-vrezhoneger a c’hello en em adkavout e degouezhioù, e hunvreoù ‘zo : d’ur mare bennak hon eus kerzhet holl war ar memes hent.

Plijadurus em eus kavet ar romant. Dic’hortoz ha magus. Ouzhpenn-se e kav din en deus Erwan Hupel ur stil dezhañ e-unan, a zegas ur frond soutil en hol lennegezh, ur skañvder faos, a lak e skridoù da vezañ aes da lenn met diaes da ziazezañ.

Gant se, ha daoust ma echufe al levr war un notenn wellwelour, on intret gant an dristidigezh en ur serriñ anezhañ (re ziwezhat eo evit ar brezhoneg ?). En va fenn emañ tost a-walc’h ouzh Diyezh gant Jean-Yves Broudic, daoust ma vije disheñvel-mat ar stumm dibabet da ezteurel o soñjoù gant an daou zen. Kement ha lavaret e kas pell a-walc’h Erwan Hupel ar preder, en desped d’an ton lijer.


Arismo, Yann-Fañch Jacq (2018)

Loc’hañ a ra eus ur soñj dedennus ha kontet brav, ar pezh a chom gwir a-hed ar romant hag a chom plijus da lenn penn-da-benn, gant e vrezhoneg aes hag e endro familh.

Koulskoude e chomer war e naon. Isimplijet eo an dra hud, an Arismo. Sur a-walc’h dre ma ne c’heller ket kontañ forzh petra en ur romant evit bugale, met memestra ! Tu ‘vije bet d’e lakaat da dalvezout kalz muioc’h, memes war munudoù pemdez. Hag an tu teñval anezhañ zo laosket a-gostez penn-da-benn, nullet pa vez anv a vugale, diasur pa vez tud deuet… ne vo ket roet ar respont.

Lakaat a ra ac’hanon da soñjal en istorioù ‘zo eus “Mes premiers j’aime lire” : Le génie des sardines, pe Le génie des vacances. A-benn ar fin, memes hep tu teñval ebet, ar fed gellout kaout e c’hoant hep harz ebet zo ur gudenn dija. Met lavaret ez eus un tu kontrol ha chom hep e gas da benn vat zo ur fazi, a gredan.

N’eo ket da lenn evit an istor, eta, evit tremen un tamm amzer gant ur familh boutin e brezhoneg ne lavaran ket. Ur romantig jentil eo en desped d’e wanderioù.


Temptadur ar c’hloareg Frañsez, Goulc’han Kervella (2018)

Er romantig-mañ en deus drevezet Goulc’han Kervella hini klasel Youenn Drezen, Sizhun ar breur Arturo. Lec’hiet en deus an istor en e endro boaz, an aber Ac’h, hag en ur c’hamp krennarded katolik a bleustr e-pad ur sizhunvezh war ur pezh-c’hoari. Da verañ ar c’hamp, ur c’hloareg yaouank, Frañsez, hag ur vamm a familh.

Ul levr pinvidik eo war meur a geñver. War zigarez dedennañ ar grennarded, e vez roet ur bern titouroù war al lec’h, ken e-keñver geografiezh hag istor hag e-keñver hengoun. Tennet en deus e vad Goulc’han Kervella eus romant Youenn Drezen a-fed stumm hag a-fed spered. Degaset eo ar garantez gant elevez, en un doare skañv met efedus.

Plijet bras on bet gant ar romant, em eus kavet kizidik ha brav.

Div evezhiadenn memestra.

N’eo ket a garantez e vez anv er romant-mañ, met a c’hoant. Ar paotr a zesach evezh ar c’hloareg ne vez anv nemet eus e neuz, eus e gorf. Evel-just, hennezh, evel Palmira, zo ur skeudenn : Ar Paotr (gay), tra m’eo Palmira Ar Vaouez. Met kavet em eus un tamm domaj na vont ket pelloc’h eget ar pimpatrom-se, ken boutin ma teu da vezañ … dienkorfet.

A-hend-all on bet souezhet gant ar gerig-kinnig a gaver e penn kentañ al levr : “Trugarez vras da bPierrette Kermoal hag Aber o vezañ asantet embann al levr-mañ war un danvez divoutin e brezhoneg”. Ha va spered o kantreal. Perak ez eus ezhomm da lakaat seurt frazenn ? Ha nac’het e vije bet al levr gant tiez-embann all ? Ar pezh a vije spontus. Un dra zo sur, ar frazenn-mañ a gomz eus traoù n’em eus ket c’hoant e vije anezho. Kondaonet eo bedig ar vrezhonegerien da chom warlec’hiet eta ? Asantiñ d’an heñvelreviadelezh ha d’an heñvelreviaded, n’eo ket bezañ atav o stourm evito, just na ober anv eus o sekselezh, evel ma ne vez ket ezhomm da embann war ar groaz, demat, me zo hetero ! pa gejit ouzh unan bennak. Neuze, e brezhoneg emaer c’hoazh o tizoloiñ ar bed, oc’h en em zigareziñ da skrivañ lennegezh “araokour”, hag oc’h ober penn-mouzh pa ne chom ket hetero an testennoù ? Gant ar vezh…

Me fell din bevañ va brezhonegerezh en un doare digor war ar bed ha war perzhioù dibar pep hini, ha lenn skridoù a denn ouzh n’eus forzh petra, hep digarezioù, hep trugarekadennoù. Poent eo tizhout an oad gour.


L’anneau de Moebius, Franck Thilliez, Frañs (2008)

Ar romant-polis-mañ zo dreistordinal, peogwir e c’hoari gant kodoù ar jener evit tuañ war-zu ar moliac’h. Unan eus an harozed, distabil an tamm anezhañ, a ra hunvreoù gwirheñvel-meurbet a ziskouez dezhañ lodennoù eus an dazont. Un dazont teñval-meurbet, gant tud marv e-leizh a vez lakaet kablusted o muntroù war e chouk. Petra a vo graet gantañ, ma n’eo ket cheñch an amzer-vremañ, hag a zo war un dro amzer-dremenet an dazont rakwelet-se ?

Luziet eo an istor adalek ar penn kentañ, ret eo heuliañ aketus evit kompren mat da belec’h e vezer kaset. Splann eo ez eer war-raok tamm-ha-tamm, avat, gant muioc’h-mui a lañs, betek ur fin dic’hortoz a-grenn daoust d’ar pezh a oa bet empennet gant al lenner a bajenn da bajenn.

Dispar eo ar romant war meur a geñver. Skrivet mat, ijinet a-feson ken e koller an neud a-wezhioù ! ha diellet munut war sujedoù lies a ro ar santimant d’al lenner da zeskiñ traoù en ur ziduañ. Fin, diduañ n’eo ket ar ger gwellañ marteze, spontus a-walc’h eo ar romant da lenn, gant deskrivadurioù senennoù gwadek ha tennder ken psikologel ken gwirion e-tal da zañjerioù n’heller ket tremen hebioù dezho.

Ur romant eus ar c’hentañ, a c’hoari ampart gant boukloù-amzer.


Nicolas Le Floch 12 : La pyramide de glace, Jean-François Parot, Frañs (2014)

Itrikoù tort Sartine ha ne fell ket dezhañ diskuilhañ evit piv e labour e gwirionez a adkaver el levr-mañ. Ar pep diaesañ, memes pa ouezer gant piv eo bet graet an taol, eo enklask e metoù ken gwarezet ma c’hell ho imbourc’h en em dreiñ enep deoc’h ken aes ha tra.

Mat eo an istor, met ar pezh a blij din dreist pep tra eo e bilhoù. Nicolas a stourm ouzh barradoù moral evel ur paotr yaouank, tra ma prof Noblecourt un endro familh dezhañ ha ma ro dezhañ kuzulioù a c’hellfe bezañ re un tad.

Dedennusoc’h-dedennusañ eo emdroadur Bourdeau, lenner entanet eus prederourien ar gouleier hag a zegas tamm-ha-tamm c’hwezh an dispac’h en divizoù. Daoust ma vije dedennet Nicolas Le Floch gant ar soñjoù denel-se ez eo dibosubl dezhañ tennañ e lealded digant ar roue.

Un opus a brou c’hoazh n’eo ket aet Jean-François Parot war zisteraat, daoust ma vijer o tostaat gant an 12vet romant-mañ eus fin an heuliad, a zo ennañ 14 romant en holl.


Devezhioù glac’harus, Laurence Lavrand (2018)

Bountet on bet gant va merc’h da lenn al levr-mañ buan evit ma c’hellfe kaozeal ganin diwar e benn, goude m’he doa e studiet er skolaj. Kement-se evit lavaret eo aet an tenn er gwenn e-keñver temoù.

N’eus netra da rebech d’ar familh-se, ken kempenn e di atav, ken moutig e vugale. Met pa dremener an nor, n’eo ket ken brav an traoù ha ma kredfer. Gwallgaset e vez ar vamm gant he gwaz, ha ma klask hennezh pellaat e lezvab eus kompagnunezh e ziv c’hoarig-gevell ez eus marteze un abeg, a-boan ma kreder e empentiñ.

Restaolet e vez eus ar c’hentañ aergelc’h binimet ar familh ha kaozeet eus sujedoù amjestr hep tamm c’hoant diskouez re, ar pezh em eus kavet mat. C’hwezhet eo ar fin un tammig, kement ha chom hep disoñjal n’emaer ket er vuhez gwir, ar pezh n’eo ket fall da skañvaat ar bec’h ha da ziskoulmañ pep tra a-feson. Ne gav ket din e vije deuet ken brav an temoù a eil renk : heñvelreviadelezh, krennard o skeiñ gant e vamm, hag a oa diret en istor-mañ, kement ha chom gant ar stur.

Ur romant dedennus, skrivet brav, a lak ar biz war traoù ne greder ket atav ober anv anezho dirak krennarded, daoust d’o c’hoant gouzout ha kompren.