Category Archives: Lennegezh evit ar re yaouank (brezhoneg)

Ur wech e oa, Albert Deshayes (2005)

An tech da reiñ an anv Ur wech e oa d’ul levr pe da n’eus forzh peseurt oberenn all em eus kavet bleup a-viskoazh. Bez ez eus kement anezho, ma n’heller ket didouezhiañ an eil re eus ar re all. Neuze e vez disoñjet an oberenn hag he diabarzh ken aes ha tra… Ne vern.

War dem ar c’hontadennoù pobl emañ al levr eta. Diaes eo da renkañ en ur garrezenn : n’eo ket lennegezh vrezhonek a-orin, pa oa bet skrivet ha c’hoariet an tri anezho e galleg da gentañ a-raok bezañ lakaet e brezhoneg gant Albert Deshayes. N’eus nemet e brezhoneg e kaver ul levr anezho avat. A-hend-all, n’eo ket bet ijinet an istorioù-se gant Albert Deshayes, troet unan, adstummet eben, roet dezhi tres ur pezh-c’hoari d’an trede… n’em eus ket komprenet hag-eñ e oa bet savet ar pezhioù-c’hoari gallek anezho gant Albert Deshayes e gwirionez, pe gant tud all.

Tri skrid berr zo el levr. Daou anezho a zo stummet evel pezhioù-c’hoari, unan all diouzh skouer ur gontadenn, giz Luzel : Herve, an deskard meliner. Skrivet eo bet gant bugale kelc’hiad 3 (CM), ha deuet eo brav-tre ganto a gav din, en ur adimplijout elfennoù o doa kavet e kontadennoù all (korriganed, Ankou) ha reiñ kalz buhez dezho, ar pezh a ro un doare “pep retañ” eus ar c’hontadennoù-pobl a c’hell bezañ adimplijet aes gant tud a ra war-dro bugale pe deskarded e brezhoneg. Eeun ha pinvidik eo ar yezh war un dro, un teuzar.

Ar pezh-c’hoari kentañ, Baron ar pont hag e varliton Yann, a santer eo bet lufret gant an implij. Diruilhañ a ra ar gerioù hag ar frazennoù anezhañ en un doare naturel, graet e vez implij eus an adlavarout en un doare brav, da gompren mat ha da zerc’hel soñj. N’eo ket orin-tre an tem, tennet eus ul levr gant Max Jacob, met efedus, sur.

An eil a zo bet tennet an istor anezhi eus ur romant gant ar skrivagner breizhat evit ar yaouankiz Yvon Mauffret. Mojenn Konomor eo e anv. N’eo ket sklaer piv eo an haroz anezhañ, pe ar sant Gweltaz, pe an tirant Konomor, pe e wreg santez Trifina. Dedennus eo an tem pa bermet reiñ buhez en-dro da vojennoù oadet-kaer. Traoù ‘zo em eus kavet iskis, ar pezh a vez lavaret diwar-benn ar yezhoù peurgetket, met marteze n’on ket titouret mat pe eo un doare all da gompren an traoù. Ar pezh-c’hoari-mañ ne gav ket din e vije ken flour hag en hini all ar yezh ennañ ; n’eo ket ken kempouez kennebeut. Ar pezh a ra e dalvoudegezh eo an tem anezhañ.

Ul levrig ha n’eo ket uhel ar c’haoc’h en e revr met a chom plijus da lenn dre m’eo poblek, ha lipet a-fed yezh.

Advertisements

Panelloù, Laurence Lavrand (2016)

Div banell zo o kaozeal : an neudenn eo evit kontañ senennoù bihan n’o deus netra da welet etrezo estreget ma tremenont e Breizh ; evel ma vez graet gant ar vugale pa ginnigont beihadegoù er c’hampoù-vakansoù. Ur studierez komunour, un tad-kozh hag e vab-bihan, un eured farsus, kannerezed-noz, atalier un arzour, ur c’houblad o tispartiañ, peñse ur vag-dre-lien…

N’eo ket skrivet fall, evel-just, ouzh ur skrivagnerez arroutet hon eus afer, met anzav a ran on chomet digas-kaer rak buhez kuzh an daou damm tol. N’eo ket ordin an tem met ne lak ket anezhañ da vezañ dedennus evit kelo-se. C’hwezh an dever-skol zo war al levr, diawen ken ez eo. M’en dare petra a zegas seurt oberenn d’al lennegezh vrezhonek, ha penaos e c’hellfe bezañ entanet ar grennarded eo bet skrivet al levr evito, ganti… Gant ar skrivagnerez-mañ e alian kentoc’h an oberennoù kreizennet tro-dro d’ur grennardez bennak, dont a reont bravoc’h ganti, hep mar.


Stourm e mor Skos, Clyde Dlugy-Belmont (2015)

N’eo ket gwall hir al levr, div lodenn ennañ, stag an eil ouzh eben.

Ur c’hwezh istorel zo war an dezrevell, kontet war un ton farsus hag o luchañ war-zu ar moliac’h : koktel Pirate des Caraïbes, lakaomp, met diawen. Ar pezh a ro d’al levr-mañ ul liv ispisial eo an emgannoù war vor niverus a vez kontet ennañ. Ar fent implijet n’on ket kizidik outañ tamm ebet : seurt private jokes diwar-benn ar vrezhonegerien hag o sevenadur a-wezhioù… Anat eo e vez ar skrivagner en e vleud en divizoù, e-keñver al lodennoù dezrevellet en em luzia spontus enno : n’eus frazenn ebet he dije ul liv naturel.

N’eo ket ur stil a vezan desachet gantañ diouzh boaz, dija. Displijet-bras on bet gant an istor, em eus bet poan oc’h echuiñ. Ne gomprenen ket ur siseurt er yezh implijet er pajennadoù kentañ; em eus dleet lenn hag adlenn a-rannbennadoù evit kavout penn pe benn d’an traoù. Ha ne vijen ket gouest da gontañ an itrik, daoust m’em bije komprenet ar gerioù : n’em eus kavet krog ebet enni, elfenn ebet d’am zedennañ.

Evit plijout d’an holl, eo ret bezañ fur a foll, a lavarer…  c’han d’en em zizober eus al levr-mañ ne welan interest ebet ennañ.


Ar skrilh a lavaras “Sut” !, Yann Varc’h Thorel (2015)

Dizoloiñ a ran gant al levr-mañ un dremm nevez d’un den a anavezan pell ‘zo evit e droidigezhioù.

En e varzhonegoù, e c’hoari Yann Varc’h Thorel gant ar gerioù. Fent a oar lakaat, kement hag ampartiz, e testennoù awenet dreist-holl gant bed ar vugale : natur, loened bihan ha bras tresoù tud dezho, taolennoù lieskementiñ, mentoniezh, lizherennegoù… luchañ a reont war-zu ar surrealism a-wezhioù.

Re uhel eo al live yezh da lakaat ar barzhonegoù-mañ etre daouarn ar vugale hep na vijent skoazellet gant unan bennak, emichañs. Un teñzor e vo evit o c’helennerien avat ! Hag evit an dud gour int un drugar, skañv ha bouetus war un dro.

Ar pezh a lavaran amañ n’eo nemet evit lodenn gentañ al levr : skridoù Yann Varc’h Thorel e-unan. Karet em bije kenderc’hel ganti a-hed al levr, met ne oa ket a-walc’h anezho moarvat. An eil hanterenn a zo enni troidigezhioù barzhonegoù dreist-holl : diwar ar galleg (Keineg, Corbière…) pe diwar ar sinaeg, kalzig. Brav int ivez da lenn, met n’eo ket ar memestra, ha domaj e kavan na vezañ ket meneget war golo al levr e oa estreget krouidigezhioù personel ennañ. Ur gontadenn pe ziv, troet diwar ar sinaeg ivez, zo en em gollet e-touez ar peurrest… Direnket on bet gant diouer unvaniezh testennoù al levr-mañ.

Daoust da se eo bet ur souezhadenn vrav din dizoloiñ ar barzh awenet-mañ, dezhañ un ton personel ha didrabas. Ul lagad a zalc’hin warnañ diwar vremañ.


Ameli Penn-Koumoul : Labour ha dilabour 1 ha 2, Maguy Kerisit (2010, 2011)

Un istor hiroc’h eget boaz a ginnig Maguy Kerisit amañ, setu perak eo bet embannet dindan div levrenn ha n’eo ket unan. Koshaet eo Ameli. Echu eo ar skolaj ganti, emañ o vont da gregiñ gant al lise. Monedone a ra an istor etre kudennoù labour he zud ha kudennoù labour ar re yaouank a oad ganti, ar pouez en deus an hent micherel dibabet war ar vuhez diwezhatoc’h, hag an doare ma ra plas pep hini d’ar soñj-se war ar pemdez. Ameli zo paket gant soñjoù all eget labourat, koulskoude, pa rafe, e teufe a-benn moarvat. He c’harantez nevez, ar c’hoariva, kemeret da zanvez diret, a vounto anezhi da zerc’hel krog. He c’henitervez Manu a labour evel ur marc’h, evit un eostad kalz re dreut. Petra ober, kuitaat an hentad klasel evit mont war ur vicher ? Se a zo bet graet gant Yanis, dousig Ameli, en deus adkavaet war un dro fizañs ennañ ha raktresoù evit an dazont.

Evit krennarded oadetoc’h eo an istor-mañ eget ar re a oa a-raok. Krog eo Ameli hag he endro yaouankizoù da sellet war-zu an dazont. Anv a zo eus evaj, butun ha darempredoù revel. War he c’hoar e vrasa Ameli, dousigoc’h eget ar re all marteze, met a-benn ar fin emañ a-reze ganto.

Plijus eo da lenn, chom a ra jentil met pakañ a ra mat ar pezh a zo pouezus e buhez ar re yaouank, ha sklaer eo int koñsernet holl gant ar sujedoù a zo anv anezho.  Krediñ a ra din e c’hell bezañ dedennus evit skolajidi trede, pe eilvet klas zoken, daoust ma ne welfen ket mat penaos e c’hell bezañ meret ar fed e vije div levrenn oc’h ober an istor glok. Mat eo na sujañ ket betek re d’ar furmoù roet, koulskoude, evit ma chomfe plas d’ar skrivagner d’en em ziskuliañ hep re a gabestroù.

 

 

 

 

 


Istor burzhudus Don Kic’hote, Miguel de Cervantes, bro-Spagn (1605)

Kalz dedennusoc’h eo ar stumm-mañ eus ar romant, daoust ma vije un azasadenn evit ar vugale c’hoazh, eget al levrig a oa bet kinniget gant An Here un nebeut bloavezhioù ‘zo ha ne roe nemet un tañva eus an oberenn.

Dedennet e oan gant ar par istorel : lakaet eo avañturioù Don Kic’hote da vezañ ar c’hentañ romant, dindan ar ster a roer d’ar furm lennegel-mañ. Lennet e vez ken aes ha tra, seul vui ma vez skrivet en ur brezhoneg c’hwek, ha m’eo bet tennet hirderioù evit kinnig un oberenn kempouez ha kempenn. Ur seurt tech en a-raok a zo el lodenn gentañ, met dre ma vez adkavet tud ‘zo ez eus bet kroaziet o hent c’hoazh, e weler eo savet an oberenn a-zoare ha frammet start.

A-hend-all e santer e fent ar skrivagner hêrourezh ar c’hoariva komik daoust ma ne vije ket nemeur a zivizoù. Diaes eo c’hoarzhin gant se an deiz a hiziv, war ma meno, pout a-walc’h eo ar farsadennoù ha reiñ a reont ar santimant da vezañ adlavaret sofkont. Gant se, e vije mat an oberenn evit bugale vihan, daoust ma vije kalz re ziaes da lenn evito ha feuls a-walc’h. Un oberenn hep publik ken, eta. Chom a ra an testeni istorel hag ar blijadur da soubañ e brezhoneg Klerg dre un destenn hir…


Mojenn ar vuhez hag ar marv, Goulc’han Kervella (2016)

Kredet em boa e vije dreist-holl mojennoù kozh aztommet el levr-mañ ha n’em boa ket gwall c’hoant d’e lenn.

Ur souezhadenn em eus bet eta. Mat em eus kavet addizoloiñ an teir mojenn bet dastumet gant Anatol ar Braz hag azasaet en ur brezhoneg komprenabloc’h evit skolajidi hag ur pedervet hini diwar-benn seblantoù. Dibabet int bet a-zoare, disheñvel an eil re eus ar re all ha mat da lakaat ar gaoz war ur bern traoù sevenadurel hag ar vuhez pemdez gwezhall. Ar peder danevell all n’int ket holl danevelloù diwar-benn genel, ar pezh a zo boutin etrezo eo ez int istorioù Nedeleg, gant pe hep ganedigezh. Hag an eil tra boutin, eo e pledont holl gant buhez tud munut, tud disoñjet gant ar gevredigezh, dilezet ha reuzeudik. Daoust ma vije disheñvel-mat o endro ez eus kalz kerentiezh etrezo eta.

Mat em eus kavet al levr, dudius, disheñvel ha fromus alies en eil lodenn.


Loeiza, Laurence Lavrand (2015)

loeiza-laurence-lavrandDispartiet eo he zud, ha divizet he deus he mamm kuitaat Breizh evit mont d’en em staliañ e… Mayotte ! Start eo evit Loeiza, ha hi merc’h nemeti ar familh, pa zle ober he zistro-skol 6vet klas ken pell eus korn-bro Karaez.

Poan em bez o kompren an darempredoù etre merc’h ha mamm el levr-mañ, ne seblantont ket din bezañ gwall wirheñvel. Emzalc’h ar vamm dre vras a gavan iskis hag un tammig emgar, forzh penaos.

Ar pezh a zo plijus eo e splujer en ur bed all, a weler eo bet amprouet gant ar skrivagnerez hag en deus, ar wezh-mañ, tres ar wirionez. Ul levr jentil eo hag a lak al lenner da veajiñ. Evit ober war-dro kudennoù donoc’h, eo ret gortoz bezañ un tamm brasoc’h eget ar publik bizet gant al levr-mañ (merc’hed 10-12 vloaz).


Ameli Penn-Koumoul : Kousket e peoc’h, Maguy Kerisit (2008)

kousket-e-peochTrede romant ar rummad Ameli Penn-Koumoul eo hennezh. Pellaat a ra eus bed ar familh un tamm bihan, pa gas Ameli, he c’henitervez Manu hag o daou amourouz war roudoù ur vran a glask noazhañ da zesaverien-loened ar vro evit adprenañ o zachennoù da sevel ur mell embregerezh desevel yer.

N’eo ket ken aes kas da benn un enklask-polis en XXIvet kantved eget ma oa ur c’hantved ‘zo, evit krennarded. War o chouk e vez o zud atav, n’o devez ket kalz frankiz. Dont a reont a-benn da zastum prouennoù ha da lakaat kraouiañ ar muntrer memestra.

Muioc’h a ober zo el levr-mañ eget en daou gent ha klotañ a ra gwelloc’h gant ur publik paotred ha merc’hed mesket. Plijus eo ivez donaat darempredoù Ameli gant he familh hag he mignoned, ha gwelet ar breur bihan o kreskiñ : ur perzh mat eus an heuliadoù. Uhel eo al live brezhoneg ha pinvidik ar c’heriaoueg, hep na vije diaes ar romant da lenn evit kelo-se.


Ar morgazh, Jakez-Erwan Mouton (2015)

ar-morgazhUr romant-polis frammet mat o lakaat ar gaoz war ar mafia, ar morgazh.

Diskouezet e vez mont en-dro ur rouedad lastez pistrius e Somalia hag heuliet e vez planedenn an dud-ibil a zalc’h ar rouedad en e sav hag a rastell an arc’hant. Emañ an istor etre bro-Itali ha bro-Somali eta. Ar gwir harozed zo ur c’homisar-polis italian hag ur gazetennerez amerikan a zesk en em garout tamm-ha-tamm.

Kinniget e vez an traoù en un doare eeün, sklaer. Roet e vez da entent doareoù ar mafia : diskar didruez an dud hir o zeod pe ranell o fri, gourdrouz, lakaat buhez tud o familh er bouezerez. Gwezh ebet ne vez re vrokus Jakez-Erwan Mouton war ar feulster pe ar gwad o flistrañ : evit krennarded pe liseidi eo bet skrivet al levr.

Dedennus-tre eo hag efedus, daoust ma kavjen re gazetennek ar stil, un tamm yen a-wezhioù. Un taol kaer eo dont a-benn da ziskoulmañ un afer ken luziet dindan 173 pajennad forzh penaos. Ha reiñ a ra danvez preder diwar-benn al lovriñ : ur sujed diouzh ar c’hiz ken ez eo…