Category Archives: Galleg ha bet lakaet e galleg

La maison dans laquelle, Mariam Petrosyan, bro-Armeni (2009)

Splujañ en 891 pajennad a ya d’ober ar romant-mañ zo kement ha splujañ er c’houronk bras. Kinniget eo e jener, gant Wikipedia, evel “realism hud”.

An ti a zo anv anezhañ zo ul lec’h-buhez evit bugale ampechet. Lod anezho eo o divrec’h a ra diouer dezho, lod all o divesker (“ar re a ruilh”), unan bennak e zaoulagad… Lod all n’emañ ket o fenn ganto, pe a vare da vare nemetken. Ar pezh a zo iskis eo an doare ma teu ar vugale-se da berc’hennañ an ti, daoust ma vije tud gour tro-dro : kelennerien, klañvdiourien, edukatourien, tud ar vugale ur wezh an amzer. Nemet eo an ti a berc’hennfe ar vugale ? Ur bed kenstur a savont e-barzh an ti, dezhañ e c’hizioù, e gredennoù, e reolennoù (a c’hell bezañ kriz, betek ar marv).

Gwelout a ran gant ar romant-mañ un doare kerentiezh gant romant Adam Levin em boa kinniget ur pennad ‘zo : Les instructions, o vezañ ma vez savet ur bed kuzh gant ar vugale dindan ar framm ofisiel. N’eo ket anat, e penn kentañ, e kaso an itrik d’ul lec’h bennak, met ur wezh echuet e komprener eo bet savet munut gant an aozerez. Tremenet he deus bloavezhioù gant he c’hrouadurioù ha krouadennoù, a oa tresadennoù a-raok dont da vev dindan he fluenn. N’he doa skrivet ar romant-mañ nemet eviti er penn kentañ.

Meur a savboent a implij da gontañ an istor liesvouezhiek-mañ. Kollet e vez ar reteroù en amzer ivez, evit abegoù displeget e-kerzh an istor. Kontet e vez an traoù bet, a bep eil gant an traoù o vezañ. Hag ar mor a dudennoù, dezho lesanvioù a cheñch gant red an istor hervez o ferzhioù nevez, a lak an traoù da vezañ un tammig luziet. Met ken pinvidik eo ar bed, ma vo ur blijadur adlenn al levr, gant an alc’hwezioù a sikouro da gompren penaos eo bet fardet. Ur seurt kanevedenn eo, marvailhus, hud, ha war un dro realist-kenañ, en divizoù da skouer. Kalzig a fent a vez ivez. Ur romant dispar diwar-benn ar grennardiezh ez eo, kontet en ul luchañ war-zu ar moliac’h, er fin dreist-holl.

N’eo ket aes kaozeal diwar-benn un oberenn ken anpar, ne c’hellan nemet aliañ al lennadenn anezhañ. Splann eo din eo ur romant ne c’heller ket disoñjal.

Advertisements

La malédiction Grimm 3 : Le cauchemar Edgar Poe, Polly Shulman, Stadoù Unanet (2016)

Cheñchamant ambiañs evit an trede levrenn-mañ. Ken pell emañ an harozez, Sukie, o chom eus New-York, ma ne z’aio ket homañ da labourat e Daspugn traezoù amprestabl Kêr New-York ar wezh-mañ. E foarioù traoù kozh ez a gant he zud evit gounit o zamm kreun. Du-hont e raio anaoudegezh gant tud eus an Daspugn, deuet da glask objedoù hud da lakaat en o dastumadegoù ispisial. An dastumadeg muiañ-implijet er romant-mañ eo ar C’horpus Lovecraft, ennañ traoù o tont eus levrioù gant tastamantoù. Netra gwall souezhus evit Sukie, he deus ur c’hoar-tasmant hec’h-unan, hag a zo o chom e ti kozh ur voereb… iskis.
Tanav eo ar vevenn etre bed ar re varv hag hini an dud bev, er romant-mañ. Lakaat a ra ac’hanon da soñjal er pezhioù-sonerezh a vez skrivet “Gant stil…(unan bennak)”. Ha graet eo brav, gant ur bern daveoù da skrivagnerien eus an XIXvet kantved ur wezh ouzhpenn. Krouet e vez ur seurt darempred-familh ganto. Dedennus eo an istor, ma reder war-lerc’h un teñzor kuzhet gant laeron-vor ar familh. Ha lemmoc’h-lemmañ eo pluenn Polly Shulman, erru en he bleud da vat gant ar bed he deus krouet. Emichañs ne z’aio ket he awen da hesk re vuan !


La malédiction Grimm 2 : L’expédition H.G. Wells, Polly Shulman, Stadoù Unanet (2013)

Evit diskoulmañ itrik al levrenn gentañ e oa bet ret mont da furchal e-barzh un dastumadeg ispisial all : an dastumadeg Wells. E-barzh honnezh e vez strollet objedoù tennet eus oberennoù skiant-faltazi. Just a-walc’h, ar c’hrennard a zo e-kreiz ar jeu el levr-mañ, Leo, a zo barrek-kenañ war ar bitellat. Ambochet eo gant Daspugn traezoù amprestabl Kêr New-York, goude m’eo en em welet, e-unan, war ur vekanik da vont en-dro e-barzh an amzer bihanaet, o touarañ dirak e fri war e vurev.
Kalz gwelloc’h eo an eil levrenn-mañ eget an hini gentañ, hervezon. Marteze peogwir e plij muioc’h din ar skiant-faltazi eget ar marvailhoù ! Met krog eo ar skrivagnerez da gavout he merkoù ivez, kredabl. Dedennusoc’h eo an tudennoù hag an avañtur. Tro a zo da implijout meur a dra tennet eus romantoù Wells, Jules Verne ha skrivagnerien all, ha da zaremprediñ tud istorel. Dreist eo kemer harp war skrivagnerien evit sevel un istor nevez, peogwir e ro c’hoant da addizoloiñ an oberennoù kozh ha ne vezont ket lennet nemeur gant ar re yaouank a-vremañ.


La malédiction Grimm, Polly Shulman, Stadoù Unanet (2012)

Awenet eo bet Polly Shulman gant he micher a levraouegez evit ijinañ hec’h istorioù. Emañ kalon ar rummad yaouank-mañ en ur seurt levraoueg bras : Daspugn traezoù amprestabl Kêr New-York. Er romant kentañ-mañ e tispleg d’al lennerien, dre ar munud, penaos ez a en-dro ar prestiñ-distreiñ objedoù -e gwirionez, n’eo ket levrioù a vez pledet ganto el lec’h-se, met traoù a bep seurt : boteier, dilhad, podoù-te, binviji sonerezh, rikoù keginañ ha kement ‘zo. En draezaoueg-se ez eus ivez dastumadoù “ispisial” a vez miret enno objedoù dreist-ordinal. En La malédiction Grimm e reer anaoudegezh gant an dastumadeg Grimm, a zo enni objedoù hud o tont eus marvailhoù. Ur gudenn a zo gant lod anezho, ha setu ma z’a un dornad implijidi yaouank da glask ren an enklask, ar pezh n’eo ket diriskl.
El levr-mañ eo e vez graet anaoudegezh gant al lec’h, a zo dispar. An harozed, dezho da vezañ adwelet a-wezhioù el levrioù da zont, ne vint ket atav ar memes re : e spered Polly Shulman, evit doare, n’eus ket a romant hep un istor karantez bennak etre ar grennarded-harozed, ar pezh a zispleg e vije ret cheñch anezho e pep levr. Gant ar savboent-se on bet un tammig hegaset, kavet em eus re chuchu an itrikoù roz-se, er romant kentañ-mañ dreist-holl. Met ul levr evit ar grennarded eo, ha va bugale, a oan o lenn an istor dezho, n’int ket bet direnket gant se, er c’hontrol.
Disheñvel-kenañ eo an ambiañs a levrenn da levrenn. Honnezh kentañ a chom penn-da-benn e bed ar c’hontadennoù, daoust ma tremenfe en hor c’hantved. Kavadennoù dedennus ‘zo : an harozez he deus ul lezvamm n’eo ket gwall chalet ganti, hag ur bikez a hanter-c’hoar. Un hailhonez a sikour er straed eo a ro dezhi un alc’hwez da vont da labourat e Daspugn traezoù amprestabl Kêr New-York… Implijet e vez objedoù hud ar c’hontadennoù gant ar grennarded da dizhout palioù personel bihan ; farsus a-walc’h eo. Kavet em eus mat a-walc’h al levr, hep bezañ entanet : chom a ra evit ar grennarded, kontrol da levrioù all evit an oad-se hag a c’hell bezañ ken dedennus evit ar re vras hag evit ar re vihan.


Cormoran Strike 3 : La carrière du mal, Robert Galbraith (J.K. Rowling), Rouantelezh Unanet (2015)

Emaon c’hoazh o klask perak e plij din ar rummad romantoù-polis-mañ, met n’eus douetañs ebet : higennet on.

Stumm an heuliad a ro tro d’ar skrivagnerez da vont donoc’h-donañ e psikologiezh an tudennoù hag e munudoù o buhezioù : gant se, en em santer muioc’h-mui koñsernet gant an darvoudoù.

Ne gavan ket gwallzedennus trubuilhoù kalon Robin. Muioc’h a dalvoudegezh zo gant an itrik, hep na vije divoutin, chom a reer peg outi peogwir ez eus suspens hag e plav an dañjer war-eeün a-us da benn an harozez. Desket e vez traoù, ivez, diwar-benn ur rummad tud nebeut anavezet hag ez eo o sorc’henn e vije tennet lodenn pe lodenn eus o c’horf : digredus… met gwir. Anvet e vez “apotemnofiliezh”. Ur perzh pouezus a c’hoari ar sonerezh er romant-mañ.

Gant an trede levrenn-mañ on krog da gavout ar pezh e oan o klask en heuliad abaoe ar penn kentañ hep en anzav : roudoù eus skrivagnerez Harry Potter. Dont a ra muioc’h war-wel, dre he fent dibar. O, ne vez ket gwelet alies, n’eo ket stil ar romant ! Met emañ amañ, war api, o tiskouez e fri ur wezh an amzer, ha dreist eo (dic’hortosat gourvezvank !…).

N’eo ket La carrière du mal ur bennoberenn moarvat, met gwelloc’h eo eget an daou gCormoran Strike kent, ha ne oant ket fall dija. Ne ziskroger ket eus ar romant ur wezh lañset. Emichañs e lemmo muioc’h-mui he fluenn ar skrivagnerez gant an tudennoù-mañ. Forzh penaos e ouezan mat, bremañ, ne vin ket evit chom hep lenn ar re a zeuio da heul.


Asperger et fière de l’être, Alexandra Reynaud, Frañs (2017)

Diouzh ar c’hiz e teu da vezañ abaoe un nebeut bloavezhioù, kontañ e istor pa vezer aotek. M’em eus komprenet mat e vije un den diwar 100 bennak o vezañ tapet gant an namm-se, anavezet fall c’hoazh. Evel kalz tud gour, n’he deus ket gouezet Alexandra Reynaud petra a z’ae a-dreuz ganti, nemet p’eo bet o c’houlenn, ha hi 26 bloaz, tremen amprouennoù evit gouzout hag-eñ e oa aotek. Hag e oa.

Un namm eo a c’heller tremen hebioù dezhañ, dreist-holl evit ar merc’hed : an dud o deus ar sindrom Asperger zo ken speredet hag ar re all, hag alies kalz muioc’h. Ha pa vezont en o bleud gant ar c’homz, ar pezh a zo gwir evit lod anezho, ne vez ket lakaet anv Asperger war o c’hudennoù. Diouzh ar pezh a lavar Alexandra Reynaud o deus poan ar vezeien, o-unan, o krediñ anezhi, pa ne vezont ket titouret resis war an namm-se.

Skrivet eo al levr en un doare eeün, met poellek tre ivez. Kontañ a ra penaos he deus komprenet e c’helle-hi bezañ aotek, penaos he deus tremenet an testoù, ar c’hudennoù a sav diwar an namm-se, eviti, met evit ar re all ivez. Evel ma lavar, pep den aotek zo disheñvel, hag ar pezh a dalvez evit unan ne vo ket gwir atav evit egile.

Plijet on bet gant he zesteni, a bermet kompren gwelloc’h an aotegezh “skañv”, hag en un doare ledanoc’h bezañ digoroc’h d’ar re n’int ket tre eveldomp, n’eus forzh pe re e vije o diforc’hoù. Ma komz Alexandra Reynaud eus lorc’h en titl eo peogwir eo un namm en deus dibarderioù dreistordinal ivez. Implijet e vez muioc’h-mui tud aotek el lennegezh hag er sinema, met er vuhez micherel ivez. War em eus lennet e pennadoù ‘zo, e vez tutaet aesoc’h tud aotek eget tud “normal” d’ober labourioù resis ‘zo, e embregerezhioù ‘zo.

Dedennus-tre evit kompren tud ‘zo tro-dro deomp, ma n’en em anavezit-ket hoc’h-unan, dre zegouezh, er poltred.


L’amie prodigieuse (1 da 4), Elena Ferrante, bro-Itali (2011-2014)

Rannet eo an oberenn-mañ e peder levrenn, em eus kavet gwell o lenn an eil re da heul ar re all :

1. Poupée volée 2011
2. Le nouveau nom 2012
3. Celle qui fuit et celle qui reste 2013
4. L’enfant perdue 2014

Ne ouezer ket resis piv eo Elena Ferrante, un anv-pluenn eo. Ar gourlakadennoù sirius ne laoskont plas nemet da zaou dra posubl : pe ur paotr, pe ur plac’h, ganet e Naplez e 1943.

Kemeret en deus harp ar skrivagner(ez) war e vugaleaj e kêr Naplez, en ur c’harter paour. Div blac’hig, desavet e-barzh ar memes porzh, a sav ul liamm kreñv etrezo : tostoc’h eus ul liamm gwad eget eus ul liamm mignoniezh, e gwirionez. Diskouezet e vez mat an helebini a zo etrezo, hag a ambroug anezho a-vuzul ma kreskont.

Disheñvel-mat e vo o flanedennoù kar unan anezho, speredet-dreist, n’eo ket aotreet gant he familh, re baour, da genderc’hel gant he studioù. Padal an dezrevellerez a ya pelloc’h war hent ar skoliata ha dont a ra a-benn d’en em sevel tamm-ha-tamm.

Gant al levrenn gentañ em boa aon e vije re wregel an istor -ne gav ket din e c’hellfe bezañ bet skrivet gant ur paotr- met n’eo ket ken splann ar perzhioù gwregel-se el levrennoù all. Un heuliad feuls eo, n’eo ket abalamour ma vez skoet, lazhet, mac’hagnet, gwallaet forzh pegement nemetken, met ivez abalamour ma vez feuls an darempredoù etre an dud, ha pa vije e diabarzh ar familhoù. Un daolenn ziabarzh resis eus Italia ar bloavezhioù-se eo, seul vui ma ne dremen ket buan amzer an dezrevelliñ : n’eo ket ur saga, ezhomm a zo bet eus peder levrenn dev evit kontañ istor ur plac’h, eus he bugaleaj betek he leve pe dost.
An darempredoù mignoniezh, karantez, koubladiñ ha digoubladiñ, familh, galloud a vez skannet pizh : ar romant-mañ zo kazi un diell istorel. Itriket e vez aferioù politikerezh ha mafia ouzh planedenn ar penntudennoù. Ar pep heverkañ, marteze (met daoust hag ar memes tra e vije evit pep lenner ?) eo stourm ar merc’hed, pep hini en he mod, evit gounit un tammig frankiz da hunvreal, labourat ha ren he buhez en ur bed perc’hennet gant macho-ed echu. Pinvidik-kenañ eo an danvez, ur bern traoù a c’heller tennañ diouzh ar romant ha ne gouezh morse e stign ar skridoù re aes. Al liamm etre an div vignonez a chom bount-divount, betek ar fin.

Soñjal a ra din eo un heuliad a chom pell er spered, ha dre ma tesker ur bern traoù o lenn anezhañ e teu en-dro ingal en empenn. Lakaat a ra da zizoloiñ perzhioù ispisial Italia etre an eil brezel-bed ha bremañ, met kontañ a ra ivez hon istor europat deomp-holl.

Perzhioù prizius dezho o-unan o deus ar romantoù-mañ, ne gredan ket, evel m’em eus lennet en ul lec’h bennak, eo abalamour d’ar sekred zo tro-dro da anv ar skrivagner e vijent deuet da vezañ ken brudet. Higennet brav on bet ganto kerkent hag ar bajenn gentañ ha lonket em eus ar pevar en un tenn. Ken plijus hag ur romant amerikan -met muioc’h egzotek !

 

 


Jeux de famille, Miri Yù, Bro-Japan (2001)

Cheñch en-dro a felle din, dibabet em eus al levr-mañ gras d’e c’holo a gavan brav hag, ur wezh n’eo ket atav, dre ma ne oa ket re hir da lenn.

Renket eo gant ar romantoù, met e gwirionez n’eus nemet div zanevell hir ennañ, liammet dre o zem : an darempredoù familh. Pep hini eus an div zanevell zo kontet er gour kentañ, gant ur plac’h, met n’eo ket ar memes hini, nag ar memes familhoù a vez kaoz anezho.

An danevell gentañ, Jeux de famille, on bet skoet a-walc’h ganti peogwir e lak diaes al lenner. Ur seurt “lec’h-kloz” eo, ma chomer en un ti penn-da-benn. Ambiañsoù liesseurt a vez depegnet, dre implijout objedoù, traoù pemdez, didalvoud diouzh ar c’hentañ sell.

Klask a ra an tad desachañ he div verc’h da vevañ gantañ en ti kaer en deus lakaet sevel, ha kompren a reer n’en deus ket graet e gañv nag eus e familh nag eus e goublad, daoust ma vije aet e wreg digantañ 20 vloaz kent. Pa ne vije nemet eus al lodenn gentañ-mañ e vije a-walc’h da silañ un tamm diskoñfort bennak. Met kenderc’hel a ra en un doare dic’hortoz : pa ne fell ket d’an div verc’h anneziñ en ti, e ro bod an tad ennañ d’ur familh all. Ha setu an traoù distabilaet adarre : priziusoc’h e teu da vezañ an ti didalvoud-se ne felle da zen e zoñvaat. Poellek e vije lakaat an estrenien-se er-maez, met start eo d’unan ha n’en deus ket asantet mont da chom en ti. Ret eo en em ober ouzh an traoù evel m’emaint. Iskis eo an darempredoù etre an dud, an hoal a sant an dezrevellerez ouzh ar plac’hig, koll a reer e roud tamm-ha-tamm ha dont a ra ar bed da vezañ iskisoc’h-iskisañ. N’eus fin splann ebet, met splujet eo bet en un endro touforek ha diyac’h e-pad an danevell, a gavan deuet brav-tre gant ar skrivagnerez.

An eil danevell, Pousses de soja, n’on ket bet plijet kement ganti, daoust ma vije kalz hevelebiezh etre an div. Plediñ a ra honnezh gant ar c’houbladoù, kentoc’h eget gant an darempredoù tud-bugale. Ur plac’h a zo serc’h ur gwazh dimezet. Dont a ra ar wreg lezennel d’en em silañ etre an daou benndudenn, da gemer muioc’h-mui a blas, evel pa vije eus ar familh, just a-walc’h. N’eo ket gwall blijus da lenn peogwir e lak diaes an unan da vat, daoust ma tesachfe an evezh. N’eus ket anv a garantez, komzet e vez a hoal, un tamm bihan, hag a voazamantoù, muioc’h. Ne vez ket diskouezet ar wazed war o gloria mundi : unan n’eo ket gourel, an hini all zo nammet en e spered. Kemer a ra un disent an harozez, a-benn ar fin, met n’eo ket sur he dije divizet kalz tra. Ma n’eo ket hi a choaz he hent, piv a ra ? Leuskel a ra ur blaz c’hwerv war ar staon.

Kavet em eus war un neudenn bennak ali ul lennerez a lavar ne wel ket re vat da belec’h e c’hell kas seurt skridoù. Din-me eo anat a-walc’h : ma vez direnket al lenner gant ar pezh a lenn, e talv eo un taol kaer a-berzh ar skrivagner. Lakaat a ra d’en em soñjal, ha rediañ a ra da sellet ouzh traoù a zo war api en hor emouez. N’em eus ket ezhomm da gompren pep tra na da c’houzout da belec’h he doa c’hoant ar skrivagnerez da gas he lennerien : beajet ‘m eus. Neuze e kav din e talv ar boan e lenn.


Nicolas Le Floch 11 : L’année du volcan, Jean-François Parot, Frañs (2013)

Ma n’eo ket disteroc’h an 11vet romant-mañ eus enklaskoù ar c’homisar Le Floch, n’eo ket dreistordinal an enklask-mañ kennebeut. Chom a ra ar perzhioù mat boaz : ar yezh, o treveziñ galleg an XVIIIvet kantved, (un dakennig a vrezhoneg a-wezhioù, zoken !) ; an en-dro deskrivet munut, an tudennoù istorel mesket gant ar re a zo ganet diwar ijin ar skrivagner, ar fedoù gwir, an enklask kaset war-raok gant ar polis ha war-gil gant tud brasoc’h ha galloudusoc’h egeto, ha ne heuliont ket atav an hevelep palioù hag int, ar c’heginañ… Staliet eo al lenner en un doare aes hag heuliañ a ra bonnoù an heuliad hep terriñ e benn, gant ar blijadur da gaout atav un dra bennak da zeskiñ e-ser lenn.

Aet eo Jean-François Parot da anaon e miz Mae 2018 : biken ne dizho Nicolas Le Floch an Dispac’h bras… 14 levrenn eus e avañturioù a zo bet embannet en holl.


Le Fou et l’Assassin 5 : Sur les rives de l’Art, Robin Hobb, Stadoù Unanet (2017)

N’eo ket gwall zesachus golo al levr, a gavan chuchu ha ne ro ket gwall c’hoant da lenn anezhañ. Degas a ra da soñj e vez skrivet al levrioù faltazi-harozek-mañ evit krennarded kozh pe goshoc’h da gentañ penn… Koulskoude eo pinvidik ha gwiadet en un doare speredek, gant un anoudegezh don eus psikologiezh mabden. Met n’eo ket sañsubl, o vezañ ma ne vez lennet nemet gant lennerien bet higennet dija, e-kreiz ur c’houlzad m’emañ.

Ar rummad Le Fou et l’Assassin zo an hini ma vez graet eus ar soutilañ al liamm etre L’assassin royal  ha Les aventuriers de la mer. Krediñ a ra da Fitz ha d’an hini foll eo marvet Abeille, met kenderc’hel a reont da glask tizhout al lec’h ma oa sañset bezañ kaset evit en em veñjiñ war un dro eus koll merc’h Fitz hag eus ar pezh o deus graet d’an hini foll. Heuliet e vez a bep eil hent Fitz pe hini Abeille, ha n’en em groaziont ket el levrenn-mañ c’hoazh. Sikouret e vez Abeille gant mouezh Oeil-de-Nuit, a glev en he fenn, tra ma kav bod Fitz hag e gompagnuned war ur Vivenef a zo peg enni ar c’hoant d’en em zieubiñ ha da zont en-dro d’he stad a aerouant kent.

Kalzig a ober zo el levrenn-mañ hag un nebeut diskuliadennoù pouezus-tre. Marteze ez eus un disterig a c’hwezh adtommañ war traoù ‘zo (Oeil-de-Nuit oc’h adkemer muioc’h-muiañ a blas, an hini foll oc’h adkavout e weled pe dost…) : poan he deus Robin Hobb o lakaat hec’h harozed da vervel da vat. Pardonet e vez e-serr lenn, met ur wezh adserret al levr e c’heller kavout re aes fiselennoù ‘zo.

Strobet a-walc’h eo ar romant-mañ dre vras, hag ober a ra dave d’ur bern elfennoù a zo bet gwelet e romantoù ar rummadoù kent : dre m’em boa laosket an istor-mañ a-gostez e-pad pellik amzer, em eus bet un tamm poan oc’h adstagañ gant kosmogoniezh luziet Robin Hobb. Emichañs e vije gwelloc’h lenn ar rummad en un tenn, met n’em eus ket pasianted a-walc’h…