Category Archives: Bannenn treset

Fun, Paolo Bacilieri, bro-Itali (2014)

fun-paolo-bacilieriUr vannenn-treset dreist, dizoloet ganin un tamm dre zegouezh, a loc’h eus istor ar gerioù-kroaz met kroaziet, just a-walc’h, gant istorioù all, tammoù eus buhez an treser peurgetket.

Brav tre eo an tresadennoù hag iskis ar stumm : evel ur gael gerioù-kroaz, n’eo ket linennek ; daou ahel pennañ a zo ha tammoù traoù a c’hell seblantout iskis, evel pa lenner ur gael c’hoari en ur zont en-dro meur a wezh war un termenadur n’eo ket diluziet c’hoazh… En em veskañ a ra eus ar c’hentañ foñs ha stumm, en oberenn-mañ. Ha dre m’eo kinniget New-York evel kavell ar gerioù-kroaz, ne c’hellan ket mirout a soñjal e-barzh lakadenn Kenneth White, a lavare e veze stummet awen an unan gant e endro…

Leun eo an itrik a sorbiennoù ; souezhus ha gwallzedennus, daoust m’en em santfer diroudennet a-wezhioù gant an diouer a gronologiezh splann.

Unan eus gwellañ tresourien bannoù-treset Italia eo Paolo Bacilieri en amzer a-vremañ : n’eo ket ur souezh, gant ar resis ha soutil m’eo e bajennadoù. Un eil bannenn-treset a zeu da heul honnezh ; More fun hec’h anv.

Advertisements

Bugaled Breizh, 37 eilenn, Erwan Ar Saeg, Paskal Bresson (2016)

bugaled-breizhPetra ober pa ne c’heller ket tizhout kaout ar wirionez ? Ijinañ, na petra ‘ta. Setu ar pezh eo bet krouerien ar vandenn-dreset-mañ oc’h ober, en ur implijout ar muiañ posubl an dielloù istorel ha ne vez ket tabut warno… hag ar re nann-ofisiel ivez. En istor wirheñvel-mañ e kinnig an dud ha ne oant ket a-du gant an tezennoù rakchaoket, ar pezh a gav dezho eo c’hoarvezet e gwirionez.

Ouzhpennet eo bet un dudenn pe zaou d’ar re korf hag eskern : ar c’hazetenner a gas an enklask da benn, sur a-walc’h, evit reiñ liamm ha korf d’an traoù, hag un nebeut eus an dud zo tro-dro dezhañ.

Anzav a ran n’em boa ket heuliet pizh an istor-mañ, na n’on ket bet dedennet ganti gwezh ebet a-raok kaout al levr brezhoneg-mañ etre va daouarn. Plijet on bet gant ar vannenn-treset. Tev eo, brav an tresadennoù anezhi, dreist-holl e-keñver endro (mor, kêriadenn, hentoù anavezet, diabarzhioù an tiez ha kement ‘zo). N’eo ket ken resis an tres evit pezh a sell ouzh dremmoù an dud, met an hollad zo kempouez memestra. Dre vannoù-treset kaer a seurt-se e c’heller adperc’henniñ ul lodenn eus istor hor bro.


Pourmenadenn Yaya, 1. An dec’hadenn, Jean-Marie Omont, Patrick Marty, Charlotte Girard, Golo Zhao, Frañs (2011)

pourmenadenn yayaKontrol da Vodou zo amañ, Pourmenadenn Yaya zo evit ar vugale. Tremen a ra e-pad an eil brezel-bed e 1937. Harozed ar vannenn-treset-mañ zo daou vugel eus metoù disheñvel. Yaya, plac’hig pinvidik eus Shangaï, n’eo ket evit muzuliañ grevusted ar brezel : kenderc’hel a ra da heuliañ he soñj a zo tremen ur genstrivadeg piano, daoust ma vije bet kemeret gant he zud bilhidi-bag evit tec’hout diouzh kêr an derc’hent. Harzhet e vo war he hent gant ur vombezadeg. N’eus ket mui eus ar bed a anaveze ha krediñ a ra d’he zud eo marvet. Kroaziañ a ra hent Tuduo, ur paotrig paour-razh, tec’het eus al lec’h ma oa o krakvevañ peogwir e veze gwallgaset. Kenderc’hel a ra an daou vugel da dec’hout asambles, siwazh, tud zo war o roudoù…

Ur souezh eo kalite ha liesseurted ar bannoù-treset brezhonek embannet nevez ‘zo. Honnezh zo brav c’hoazh, a vent bihan, treset a-zoare (doare manga met lipet-brav), gant talennoù diwezhañ leun a vunudoù a zo gwir taolennoù anezho. Kalz arlivioù zo el livaoueg implijet hag ur blijadur eo mont a benn da benn eus al levrennig-mañ. Ur wezh echu, e ouezer diouzhtu ne c’hello ket bezañ graet mod-all eget lenn ar pezh a zeuio da heul. Plijout kalz a ra d’ar vugale ivez. Spi em eus e vo embannet ar peurrest ingal (ma n’eus nemet ul levrenn e brezhoneg, ez eus 9 dija e galleg) dindan nebeut amzer.


Vodoù zo amañ, Valériane Duvivier, Frañs (2011)

vodou-zo-aman-golo01_0Emañ an embannadur brezhonek eus 2014.

Ur vannenn-treset e gwenn-ha-du eo. Lec’hiet eo an istor en ur “bayou” ijinet, kreñv-kenañ ennañ an hudouriezh du. Kement hini, den, loen pe c’hoariell a groaz hent al lenner en deus galloudoù hud. Ur c’hest en em lak e blas buan a-walc’h, ha n’eo ket el levrenn-mañ e vo kaset da benn vat, met n’eo ket ur gwall afer : n’eo ket kreizennet an traoù war an itrik.

Plantet e vez un dekor a-feson, iskis-tre ha dibar, gant tudennoù ha traoù bev eo diaes o diverkañ eus e vemor ur wezh graet anaoudegezh ganto. O dremmoù ha korfoù o deus tresoù divoutin hag hep o far, ha darempredoù dedennus a liammont an eil re gant ar re all. Lakaet em eus un tamm amzer o kompren eo bet awenet kalz an istor-mañ gant c’hoarioù-rol, ar pezh a zeu da vezañ anat en doare ma vez kinniget an tudennoù, e kreiz-tout, evel pa vije war ur gartenn-c’hoari o kinnig o ferzhioù pennañ, o galloudegezhioù hag o zechoù gwan. Ar pezh n’eo ket bet evit displijout din.

Poan em eus bet oc’h en em lec’hiañ e penn kentañ al levr, dleet em eus adlenn meur a wezh ar pennad-digeriñ evit tennañ ur c’hompren bennak eus ar pezh a welen, met ur wezh lañset ha staliet en endro ez a plaen an traoù. Roet e vez ur skeudenn dreist eus ar bayou, staliet e vez un ambiañs dreistordinal gant ar skeudennoù e arlivioù gris hag ar foñs, du alies. Ha koulskoude e evod eus senennoù zo ur gwir douster.

N’eo ket tamm ebet an doare oberenn a vezan boaz da lenn, n’eo ket va bed, met kendrec’het on bet gant an disoc’h, ha mall zo warnon dizoloiñ ar peurrest : spi em eus e vo kaset ar raktres da benn vat gant an troer, Stefan Carpentier. Laouen on o tizoloiñ seurt nevezentioù, a zigor an nor war dremmwelioù nevez ha n’int ket brudet-kenañ c’hoazh.


Avel reter, Briac (2012)

avel reterEmbannet eo bet ar vandenn-treset bihan-mañ e brezhoneg e 2015.
N’eus enni nemet un nebeut pajennadoù, em eus lennet meur a wezh peogwir on bet plijet ken gant an tem, ken gant ar pezh a evod eus an tresadennoù : deuet eo brav gant an treser ha fromet e vezer gant an istor, daoust ma vije berr-tre. Tremen a ra an darvoudig e Brest, a weler dindan daou vloaz disheñvel : 1966 ha 1935. Ur gejadenn n’eo ken, un eñvorennnig a chom e spered ar penndudenn, hag a vez lakaet da santout d’al lenner. Melkoniek ha dous eo war un dro, ha digeriñ a ra war un dakenn a spi.
Ar pezh a zo, n’on ket sur e oa gant an eizh pajennad-mañ danvez ul levr a-bezh : se zo un tammig evel embann un danevell nemeti, tennet eus un torkad, ha pa vije brav. Evel-just ez eus un astenn, un teuliad istorel, e gwirionez daou bennad disheñvel diwar-benn ar spierez he deus awenet an treser hag istor an tren e Brest, met n’eo ket trawalc’h evit gwalc’hiñ c’hoant al lenner marteze. Ha dipitet on bet ur wezh c’hoazh gant ar brezhoneg implijet (nemet e teufen da vezañ glosofobez gant an oad ?).

Dre al lennadenn-mañ ez eus savet ennon c’hoant da c’houzout muioc’h diwar-benn labour Briac, koulskoude : marteze eo tizhet ar pal, ma oa atizañ kuriusted an dud ha sontañ anezho da c’houzout hag-eñ e vijent prest da zegemer oberennoù hiroc’h…


Persepolis, Marjane Satrapi, Frañs (2007)

Persepolis_couverture_m-264x390Ur vannenn-treset eo Persepolis. Kontañ a ra Marjane Satrapi, iranez anezhi, he buhez adalek he dek vloaz e bro-Iran. Tresadennoù e gwenn ha du a daol war ar paper. Eeun int diouzh ar c’hentañ sell, met sammañ a reont ur garg brav a from ha derc’hel a reont tost ouzh pemdez n’eus forzh peseurt plac’hig e n’eus forzh peseurt familh : ur ment hollvedel a zo ganto, ma c’hellont na vezañ kavet « brav » gant an holl dre m’int re simpl.
Merc’h nemeti ur c’houblad tud en o aes eo Marji. Dre m’eman bro-Iran o serriñ muioc’h-mui warni hec’h-unan e ra-hi he c’hresk hag e teu soñjoù frank he zud d’ober o hent en he fenn. Buhez an hinienn en em vesk ouzh buhez ar stad, diaestaerioù pemdez ur peanv bennak ouzh Istor ar bed. Dont a ra da vezañ dañjerus, evit ar grennardez « diroll » m’eo Marji, derc’hel da chom e bro-Iran. Kaset eo da vevañ e Aostria e ti mignoned divroet ur pennad araozi. Yaouank hag en hec’h-unan en un Europa ha n’eo ket digor ken ledan he divrec’h ha ma vije kredet war ar re a glask ar frankiz, eo krignet don gant kleñved ar gêr a zo war-nes he lonkañ en he fezh. Distreiñ a ra da di he zud ha teurel ur sell nevez war he bro c’henidik, war ar pezh eo deuet he mignonezed kent da vezañ dindan wask o desavadur a-du gant politikerezh mac’hom ar stad… He bro a zleo kuitaat adarre. Emañ bremañ o chom e Frañs.
Un eeunded faos zo el levr-mañ. Emañ war un dro skoüs ha farsus, aon a ra a-wezhioù, ha gwezhioù all e vez bourrus ken-ken. Eus ar vravañ e kont Marjane Satrapi dislavarioù ar yaouankiz, an diaes m’eo klask e hent pa vez meur a wezenn o reiñ gwriziennoù d’an nen. Seul zedennus e oa ma n’em boa lennet netra ebet c’hoazh diwar-benn ar vro-se (nag hini ebet a seurt ganti) hag em boa ur bern traoù da zizoloiñ e-kerz va lennadenn. Kavout a ra din eo un testeni a-zoare, ha rouez digant un iranadez.
Plijet on bet kalz gant familh Marji ivez, ur familh start ennañ al liammoù etre an dud, digor a spered, hag a chom betek ar fin ur referañs evit an obererez.
Ur soñj dispar eo, a gav din, lakaat seurt oberennoù a dalvoudegezh etre daouarn ar vrezhonegerien en o yezh. Daoust ma vije e stumm ur vannenn-treset eo tev : ne vez ket lennet buan, ha danvez preder a-leizh a zo enni. Un dra vat eo bezañ teuzet ar pevar albom orin en unan bras ha bezañ embannet an oberenn en he fezh diouzh an taol kentañ. Ha dre m’eo fonnus ar geusteurenn, e vezo lennet ouzhpenn ur wezh ganin.
Ur prof brav eo d’ober d’ur brezhoneger, er mare-mañ eus ar bloaz pe diwezhatoc’h 🙂


Le bleu est une couleur chaude, Julie Maroh, Frañs (2009)

le bleu est une couleur chaudeN’em eus ket gwelet ar film, na bet c’hoant d’e welet, ken sur on e vo evel an holl filmoù a zifoup er mare-mañ, e tiskouezo re, betek an heug. Met p’em boa gouezet e oa tennet eus ur romant grafek em boa bet c’hoant da lenn hennezh, an oberenn orin.

N’on ket evit lavaret pegen fromet on bet gant an istor ha gant an tresadennoù. N’eo ket dreistordinal an tem koulskoude, un istor karantez klasel kazi, hag ur romant-deskiñ war un dro, evel na ped ! Met n’eo ket alies e komzer diwar-benn karantez an heñvelrevidi, ha roueshoc’h c’hoazh diwar-benn hini an heñvelreviadezed.

Dont a ra ar marv da lakaat un termen da drubuilhoù ur c’houblad liammet gant ur garantez don : marteze eo re, mont betek ar marv. Marteze e vije spontusoc’h c’hoazh leuskel an istor karantez-se da echuiñ evel 99% eus ar re all : dre ziouer a zanvez. Met ur skeudenn eo, ha n’eus hini ebet kreñvoc’h. N’heller ket herzel da leñvañ war ar garantez-se aet da  get, ha gant an amzer gollet war munudoù, p’en dije dleet bezañ dediet da vat ouzh klask an evurusted.

Mont a ra pell al levr-mañ d’am soñj, o tiskouez pegen diaes e c’hell bezañ bevañ e zisheñvelded ha pegen luziet eo kavout e hent pa n’eo ket an hini a oa merket gant ar familh hag ar gevredigezh. Eus ar c’hentañ em eus kavet ar plankennoù a ziskouez n’eo ket akord an daou blac’h war blas o sekselezh : da guzhat, pe da lakaat er gouloù evit aesaat dazont an heñvelrevidi all ? Personel, pe bolitikel ? An diviz etre Valentin ha Clem er rod vras zo dreist ivez, pa lavar ar paotr n’eo ket anat ar vevenn etre mignoniezh ha friantiz… Dedennet on bet ivez gant ar baotred chik a reer anaoudegezh ganto e-barzh al levr : tudennoù a eil renk marteze met dous ha karantezus.

Evel-just ne glask ket ar romant-mañ ober un droiad klok eus ar sujed, just kontañ un istor, eeun, brav. Arboellet e vez al livioù – nemet ur wezh an amzer, ar pezh a ro un nerzh dreistordinal dezho. An tresadennoù, lipet, a ziskenn war-eeun er galon. N’em eus ket gwelet ar film, na bet c’hoant d’e welet, ken sur on e vo evel an holl filmoù a zifoup er mare-mañ, e tiskouezo re, betek an heug. Met p’em boa gouezet e oa tennet eus ur romant grafek em boa bet c’hoant da lenn hennezh, an oberenn orin.

Un degouezh a-zoare din da gompren e c’hell ur romant grafek deuet brav gant an aozer bezañ ken kreñv hag ur varzhoniezh : da lenn gant avizded, kuit da vezañ lonket korf hag ene.


La BD est Charlie, Frañs (2015)

BD est Charlie37 embanner o deus kenlabouret asambles evit sevel an oberenn-eñvor-se e koun ar gwalldaolioù e sez Charlie Hebdo hag ar re da heul e miz Genver 2015 : en o zouez Nadoz-Vor Embannadurioù, e-kichen embannerien ken brudet ha Bayard, Casterman, Dargaud…

175 pajenn zo oc’h ober al levr tresadennoù-mañ, war gement pajenn un dresadenn bennak gant un treser disheñvel. Renket eo bet an tresadennoù hervez urzh al lizherenneg pa seller ouzh anv an treser : da lavaret eo n’eo ket bet fellet d’an aozerien klask urzhiañ an tresadennoù hervez o ster, o zem, pe diouzh red an amzer, ar pezh e vijen bet techet da ober p’em bije bet d’ober war-dro al labour. Lakaet em bije da gentañ an tresadennoù o tiskouez parfetiz, an tresadennoù a denn fent eus ar fuzuilhadegoù o-unan, ar re diwar-benn ar manifestadegoù hervez ma vije fent pe get enno, al ludresadennoù diwar-benn gwerzh ar gazetenn Charlie Hebdo ar sizhun goude ar gwalldaolioù… Met labourus e vije bet, ha n’eo ket sur e vije bet kavet peurvat kennebeut, o vezañ ma vez atav tresadennoù un tammig e-kichen. Ha dav eo anzav eo bet graet buan-tre al labour evit ma c’hellje bezañ efedus ha tizhout an dud a-raok na vije diverket an darvoudoù-se eus o memor, tamm-pe-damm.

Al levr-mañ vo un harp da chom hep disoñjal, ha daoust ma vije stag ouzh Genver 2015, n’on ket sur e vo dic’hizet ken buan-se. Brav ha sobr eo gant e c’holo du, kalz livioù zo en tresadennoù pa oa bet divizet lakaat livioù gant ar dresourien, hag a galite vat eo al livioù-se. Ur blijadur eo da follennata.

Evel ma c’hortozen e kaver er sac’h-da-bep-tra-mañ an holl dresadennoù ha ludresadennoù a zo bet gwelet o pourmen war ar rouedad kerkent ha graet ar gwalldaolioù, met estreget ar re-se. Souezhet on bet o tizoloiñ kement a binvidigezh, a liesseurted e stil an dresourien. A-benn ar fin em eus komprenet n’heller ket “lenn” buan seurt oberenn, daoust ma vije nebeut-nebeut a bozioù : santet e vez un ezhomm da chom da sellet pell, da ziazezañ, d’en em soñjal. C’hoarzhet e vez alies, met trist e oar bezañ ivez, ha barzhoniel.

Daou pe dri eus an oberennoù kinniget n’em eus kavet ster ebet dezho (p. 144, p. 52), un nebeut n’int ket plijet din (85). Ar re em eus c’hoarzhet ar muiañ ganto eo unan diwar-benn ar schtroumpfed gant Blutch p. 30 hag unan diazezet war ur c’hoari-gerioù p. 60 gant Deligne (leuskel a ran ac’hanoc’h da zizoloiñ !). Bri a zougan ivez ouzh an dresourien o deus gouezet sellout ouzh an traoù eus a-bell ha kaout ur preder digoroc’h : p. 145, 9, 105…N’heller ket diverrañ en ur pennad 175 tresadenn zisheñvel.

Ur prof brav eo da gaout ha d’ober ma anavezit tud bet fromet bras gant an darvoudoù-se : sur oc’h da dizhout ho pal. Roet e vez gounidoù ar gwerzh da familhoù an dud lazhet e-pad ar gwalldaolioù.


Yes Scotland, Olivier Hensgen, Daniel Casanave (2014)

yes-scotland2Peurvoullet eo bet ar vandenn-treset-mañ e brezhoneg hag e galleg war un dro : lennet em eus an hini vrezhonek (ret eo treiñ ar pajennoù evit gwiriañ ar yezh, n’eo ket anat diouzh ar golo).

Diverraet eo enni istor bro-Skos hag he darempredoù gant ar Rouantelezh Unanet en un doare sklaer ha fraezh : daoust ma n’em bije ket taolet pled ouzh ar c’heleier, em eus bet tro da gompren mat ar peragoù eus ar goulenn emrenerezh, hag arguzennoù ar re ne oant ket a-du. Lakaat a ra d’en em soñjal war chañsoù-dichañsoù an dilennadegoù, levezonet kalz gant personelezh ar politikour Alex Salmond. Pa ne vije ket bet anezhañ, ha votet e vije bet evel m’eo bet e 2011 hag un nebeut deizioù ‘zo e 2014 ? Krafoù pouezusañ al levr Scotland’s future, a ginnige pizh an dazont kinniget gant gouarnamant skos e kenkaz e vije votet Ya, a zo kinniget er vandenn-treset, ha gwir eo e lakaont da hunvreal.

Kavet ‘m eus gras gant an astenn displegadennoù er fin ha gant al levr saoznek kinniget da vont pelloc’h ganti.

Estreget un taol bruderezh a-raok ur vouezhiadeg pouezus eo al levr-mañ : pedagogel eo, ha gant skouer bro-Skos en em soñjer dre ret ouzh stad ar vro a vever enni. Al lennadenn-mañ a zegas da soñj eo ret magañ pasianted a-raok tizhout e bal e-barzh seurt aferioù, ha ne goll ket he zalvoudegezh emichañs, daoust ma vije troet an hunvre da fallig ar wezh-mañ.

Evel-just ez eus traoù da zeskiñ er vandenn-treset-mañ. Koulskoude, n’on ket kendrec’het gant ar stumm. Sañset eo an tresadennoù dousaat an tem politikel rik moarvat, ha dont a reont a-benn, betek ur serten poent. Met start eo ar geriaoueg politikel da gompren e brezhoneg evit ar re n’emaint ket er jeu-se, a gav din : me en o zouez. Skoet e vez hebiou eta, gant un azasaat eus un tu (an tresañ) hag ur skoilh eus an tu all (ar brezhoneg arbennik). Marteze e plijo muioc’h  da lennerien arroutet war ar politikerezh.